✔️🔻 اعتقادنامه‌ها در مکتب استبصار؛ تحلیل انگیزه‌ها و ساختار و محتوا 🔸بخش ششم بسیار به‌جا است که از تعابیر مرحوم آقای کرمانی اعلی الله مقامه وام بگیریم و این‌طور بنویسیم که رسالت اصلی بزرگان دین اعلی الله مقامهم «تصحیح عقاید» بوده است! به‌خصوص شیخ مرحوم و سید مرحوم که برای اصلاح انحراف‌هایی که در فقه و اصول و دیگر علوم و فنون رسوخ کرده بود متعرض نشدند و بر «عقاید» تمرکز داشتند. «ان قال قائل انت تصدق الشیخ الاوحد و القمقام الامجد الشیخ احمد اعلی الله مقامه و رفع فی الخلد اعلامه و تذعن للسید الجلیل العالم فخر الاکابر و الاعاظم السید کاظم اجل الله شأنه و انار برهانه و هما فی زمانهما لم‌ینکرا علی القوم هذا الانکار الشدید بل باحثا و صنفا فی هذا العلم و جریا مجراهم فما بالک انت تنکر هذا الانکار و تخالف ذلک المدار؟! أ لیس انکارک علیهم انکاراً علیهما ایضاً؟! فالجواب عنه انهما انار الله برهانهما قد ظهرا بامر کان اصلاحه اوجب من جمیع الفرایض و هو اصلاح العقاید و اظهار فضائل آل الله علیهم‌السلام و نفی تحریف الغالین و انتحال المبطلین و تأویل الجاهلین و ابطال الصوفیة الملحدین و ازهاق حجج القائلین بوحده الوجود و اتحاد الموجود و سایر الفرق الضالة المضلة» (مکارم الابرار (عربی)، ج۳۰، «رسالة فی جواب الشیخ احمد بن شکر»، ص۹۹). توضیحی درباره فرمایش مرحوم آقای کرمانی در‌ضمن یک مثال رسالت و مأموریت و برنامه اصلی شیخ جلیل اعلی الله مقامه در سراسر زندگی نورانی‌شان چه بود؟ توجه به اعتقادات. این را مثل مرحوم آقای کرمانی بیان می‌فرماید. به تعبیر ما، ایشان می‌فرماید که اگر بخواهم در دو تعبیر، کارنامه و برنامه عملی شیخ مرحوم را بیان کنم، می‌گویم شیخ آمد زندگی کرد برای دو کلمه: «اصلاح العقاید و اظهار فضائل آل الله علیهم‌السلام». مگر فقه و مباحث فقهی اشکالات نداشت؟ چرا. در قسمت‌های مختلف فقه و اصول فقه، متأسفانه انحرافاتی پیدا شده بود. اما شیخ بر «اصلاح العقاید» متمرکز بود. رد کردن وحدت وجود و موجود. رد کردن مباحث صوفیه و تحریف غالین و انتحال مبطلین و تأویل جاهلین. همۀ این‌ها را رد کرد. برنامه اصلی‌اش «اصلاح العقاید» شد. شیخ مرحوم به بدنۀ تشیع نگاه کرد و به‌اصطلاح آنالیزش کرد. فقه و اصول فقهش باید در قسمت‌هایی اصلاح شود. عرفانش باید اصلاح شود. عرفان محیی‌الدین نباشد؛ باید عرفان قرآنی باشد. اموری باید اصلاح شود. مثل این‌که در آزمایشگاه، کسی را چکاپ کلی کنند. هر قسمتی را که بررسی می‌کنند، آلارم می‌دهد که اینجا خراب است و مشکل دارد. پزشک باید چه‌کار کند؟ از اصل تریاژ (Triage) استفاده می‌کند. تریاژ اولویت‌بندی است و رسیدگی به مصدومین براساس اولویت‌ها. دو نفر وارد بیمارستان می‌شوند. یکی می‌گوید که من یک زخم دارم، یکی هم از‌حال رفته و نفسش دارد بند می‌آید. آیا پزشک می‌تواند بگوید: شما که نفست دارد بند می‌آید اینجا بنشین تا من بروم زخم ایشان را پانسمان کنم؟! این کار معقول است؟! نه. می‌گوید: این‌یکی دارد می‌میرد و اولویت با او است. <من احیاها فکأنما احیا الناس جمیعاً> (مائده: ۳۲). باید الآن او زنده بماند. «حفظ‌ النفوس فی شرعنا من اوجب الواجبات.» این قاعدۀ تریاژ است. شیخ مرحوم به کالبد تشیع نگاه می‌کند. می‌گوید: در این کالبد تشیع ممکن است پایش زخم باشد، دستش مجروح باشد، سینه‌اش شکافته شده باشد. اما مهم قلب است. مهم مغز است که باید فعال باشد و فعالیت داشته باشد و فرکانس‌های مغزی باید در مسیر صحیحی باشد. از‌این‌جهت طبقِ این اصلِ اولویت‌بندی، شیخ مرحوم نه در سراسر زندگی خود ‌چندان به تنقیح فقه پرداخت و نه به اصول فقه و نه سایر مباحث عرفانی و کلامی. تمرکز شیخ مرحوم بر احیاء نفوس بود. طبق آن اصل، به این بدن شوک وارد کند و آن را زنده گرداند. شیخ مرحوم در فوائد و شرح الفوائد می‌فرماید: «یجب علیّ ان‌اروّعهم بعجائب من المطالب» (جوامع الکلم، ج۱، «شرح الفوائد»، ص۲۸۱ و ج۲، «الفوائد»، ص۱۷۸). کلام ایشان به تعبیر امروز این می‌شود: می‌خواهم به آن‌ها شوک بدهم. می‌خواهم بترسانمشان یعنی شوک بدهم و زنده‌شان کنم. به‌خود بیایند. «الناس نیام فاذا ماتوا انتبهوا» (بحار الانوار، ج۵۰، ص۱۳۴). می‌خواهم این‌ها را که در قید حیات هستند، به حیات ایمانی و روح‌‌الایمان زنده کنم. چطور؟ شیخ مرحوم مباحث حکمت حقۀ محمد و‌ آل‌محمد علیهم الصلاة و السلام را بیان کرد. روشن کرد که وحدت‌ وجود و موجود و عقاید صوفیه ناصحیح است. خدا و خلق یکی نیستند. کلام آقا علی بن موسی الرضا صلوات الله علیه را بیان کرد: «انما هو الله عز‌و‌جل و خلقه لا ثالث بینهما و لا ثالث غیرهما» (التوحید، ص۴۳۸). توضیح داد که خدا و خلق ما‌به‌الاشتراک و ما‌به‌الامتیاز ندارند. پس کار شیخ «اصلاح العقاید و اظهار الفضائل» بود. طبق اصل اولویت‌بندی، بدنه تشیع را احیاء کرد. ⏳ادامه دارد... @AghayedNet

🔺کتاب تازه‌منتشرشده دو رساله در اثبات سکون ارض و جواب اعتراضات بر آن انتشار سه رساله از عالم ربانی‌ مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبایی رفع الله شأنه درباره سکون ارض، احتمالاً دوباره توجه‌ها را به مباحثِ نجومیِ مکتبِ استبصار جلب خواهد کرد. اما پیش‌از این، در کتاب گزارشی کیهانی از رسائل بزرگان مکتب استبصار، کوشیده بودیم این بحث را به‌صورت گسترده‌تر و روش‌مندتر بررسی کنیم؛ نه فقط با انتشار و تحلیل همین سه رساله، بلکه با استقصای مجموعه رسائلِ نجومیِ مکتبی و تحلیل مبانی، تعارضات، ادبیات و زمینه‌های تاریخی و دینی آن‌ها. گاهی در فضای پژوهش، یک بخش دوباره کشف می‌شود و به‌گونه‌ای عرضه می‌شود که گویا تمام ماجرا همان است. در حالی که ارزشِ واقعیِ کار در دیدن «کل منظومه» است، نه صرفاً نقل بعضی متون. برای همین، هنوز هم باید تأکید کنیم که بحث نجوم در مکتب، بدون نگاه جامع و مقایسه‌ای، بیشتر به نقل متون شبیه می‌شود تا پژوهش. هرچند توجه به این‌گونه زاویه‌ها بنفسه ارزشمند است، اگر با عینک بی‌طرفی و نه لزوماً موضع‌گیرانه ارائه گردد. @AghayedNet

🔺کتاب تازه‌منتشرشده گزارشی کیهانی از رسائل بزرگان مکتب استبصار (شیخیه باقری) هدف‌های کلیدی در گردآوری این مجموعه: - احیاء آثار نجومی مکتبی که به‌سبب ناهم‌خوانی برخی‌از دیدگاه‌های آن‌ها با باورهای شهرت‌دار امروزی، به آن آثار کمتر توجه می‌شد - معرفی سرفصل‌های مطالب نجومی رساله‌های بزرگان - چاپ و انتشار متون نویافته مکتبی برای نخستین بار در همه بررسی‌های این کتاب، تلاش بر این بوده که مباحث نجومی، مطابق مبانی بزرگان دین اعلی الله مقامهم، برای روزگار معاصر ارائه گردد. @AghayedNet

🌷پنجم ذی‌حجه، نقل معتبر ولادت حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابی‌طالب علیه‌السلام @AghayedNet

🔺پیام تصویری تبریک سرور معظم حفظه الله به مناسبت ولادت با سعادت امیرالمؤمنین صلوات الله علیه شب جمعه - کربلای معلی ۵ ذوالحجه ۱۴۴۷ @AghayedNet

✔️🔻 اعتقادنامه‌ها در مکتب استبصار؛ تحلیل انگیزه‌ها و ساختار و محتوا 🔸بخش هفتم ساختار عقاید (اصول دین) در بیان علماء امامیه یکی دیگر از فعالیت‌های بزرگان مکتب استبصار که نشان‌دهندۀ عظمت اعتقادات در منظومه فکری مکتب است، سامان دادنِ ترتیبِ اصولِ دین بر پایۀ مأثورات است. در دوران غیبت امام علیه‌السلام، علماء شیعه به گونه‌های متعددی ساختار عقاید را برشمرده‌اند. مرحوم سید مرتضی در رسالۀ جمل العلم و العمل (ص۲۹ تا ۳۱) و مرحوم شیخ طوسی در ابتدای کتاب الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد (ص۲۴)، ساختار دوگانۀ عقاید (توحید، عدل) را ذکر کرده‌اند. محقق طوسی، مرحوم خواجه نصیرالدین، در کتاب قواعد العقائد، اصول دین را نزد شیعه سه اصل معرفی می‌کند و از ساختار سه‌گانۀ عقاید (توحید، نبوت، امامت) سخن می‌گوید: «قالت الشیعة: اصول الایمان ثلاثة: التصدیق بوحدانیة الله تعالی فی ذاته و العدل فی افعاله و التصدیق بنبوة‌ الانبیاء و التصدیق بامامة الائمة المعصومین من بعد الانبیاء» (ص۱۴۵). محمدتقی استرآبادی در کتاب الاعتقادات خود، قول خواجه نصیر را این‌گونه توضیح می‌دهد: ظاهراً او اصل معاد را در نبوت و رسالت مندرج کرده، همان‌طور که اصل عدل الهی را در توحید محسوب نموده است. احتمال بعید هم می‌رود که معاد را جزوِ عدلِ مندرج در توحید آورده باشد: «و الظاهر انه ادرج اصل المعاد فی النبوة و الرسالة کما ادرج اصل العدالة فی التوحید. و یمکن علی بُعد ان‌یکون قد ادرج المعاد فی العدالة المدرجة فی التوحید» (ص۵۷). اگر چنین باشد که محمدتقی استرآبادی توضیح داده، نشان‌دهندۀ این است که این نوع بیان در‌میان شیعه سابقه داشته است. در جای خود روشن شده که مرحوم آقای حاج محمدکریم کرمانی نیز معاد و عدل را در اصول دیگر مندرج کرده‌اند. بنابراین، کلام مرحوم آقای کرمانی، مانند بیان محقق طوسی، باعث شگفتی و غرابت نیست و سبب تکفیر یا طرد آن بزرگوار نمی‌شود. مرحوم محقق حلی در المسلک فی اصول الدین (ص۳۴) و مرحوم فاضل مقداد در شرح خود بر الفصول النصیریه (الانوار الجلالیة فی شرح الفصول النصیریة، ص۱۰۰) به ساختار چهارگانۀ نوع اول (توحید، عدل، نبوت، امامت) اشاره نموده‌اند. ساختار چهارگانۀ نوع دوم (توحید، نبوت، امامت، معاد) را مرحوم خواجه نصیرالدین طوسی در تجرید الاعتقاد (ص۱۸۷ تا ۳۱۰) و مرحوم مقدس اردبیلی در رساله اصول دین (ص۱۹ تا ۱۸۳) آورده‌اند. از معاصران هم علامه طباطبائی در شیعه در اسلام (ص۱۰۱ تا ۱۹۶) این ساختار را برگزیده است. ساختار چهارگانۀ نوع سوم (شناخت خدا و پیغمبر و امام و شیعه) را مرحوم شیخ مفید در المقنعه (ص۲۷ تا ۳۳) و احکام النساء (ص۱۵) ذکر نموده¹ و بزرگان شیخیه هم‌چون عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه در ارشاد العوام و... به‌تفصیل به این ساختار پرداخته‌اند. مرحوم مجلسی نیز در بعضی کتاب‌های خود، از ساختار پنج‌گانه (توحید، عدل، نبوت، امامت، معاد)، به «الاصول الخمسة» تعبیر آورده ‌است (بحار الانوار، ج۶۵، ص۳۰۵ و...). آنچه سبب بدفهمی مخالفان شده همین ساختار چهارگانه‌ای است که در کلمات همۀ بزرگان مکتب استبصار (از شیخ مرحوم تا مرحوم آقای شریف طباطبائی اعلی الله مقامهم) دیده می‌شود. شیخ مرحوم در شرح الزیاره می‌فرمایند: «فامّا المعرفة فمعرفة اللّه و توحیده فی ذاته [...] و معرفة رسول‌اللّه صلی الله علیه و آله بأنه عبداللّه و رسوله و حجته [...] و معرفة الامام علیه‌السلام انّه كلّ ما ذكر من هذه الاوصاف المذكورة للنبیّ صلی الله علیه و آله و غیرها فانه شریكه فیها الا شیئین [...] و معرفة شیعة الامام علیه‌السلام كما تعرف الشعاع من الشمس [...] و معرفة اعدائهم و البراءة منهم و من اتباعهم [...]» (شرح الزیارة الجامعة الکبیرة، ج۱، «شرح قوله علیه‌السلام: و ابواب الایمان»، ص۷۴ تا ۷۶). مرحوم آقای کرمانی نیز مفصِّل و مشیّد این ترتیب هستند و بیانات ایشان مشهور است و معروف. مرحوم آقای شریف طباطبائی نیز ادامه‌دهندۀ همین مسیرند و در فرمایشات خود به همین سیاق اشاره فرموده‌اند. بررسی تفصیلی ترتیب‌بندی ارکان دین طبق تقریر مرحوم آقای کرمانی رفع الله شأنه نیازمند تک‌نگاری دیگری است و بیان همۀ زوایای آن، خارج از موضوع این نوشتار است. ⏳ادامه دارد... @AghayedNet —————————————— ¹ اصل چهارم در المقنعه: «ما یجب من ولایة اولیاء الله فی الدین و عداوة اعدائه الفاسقین» و در احکام النساء: «اعتقاد وجوب ولاية امير‌المؤمنين و عداوة الكافرين و المودة لاهل الطاعة فی الدين و النصيحة لاهل التوحيد و المعرفة و اليقين».

🔺فرقه‌نیوز یا تفرقه‌نیوز؟! شکی نیست که شیخیه باقری (مکتب استبصار) یکی‌از مکاتب فکری شیعهٔ اثناعشری است. علماء شیعه، ازجمله علامه طباطبائی در کتاب شیعه در اسلام، به این واقعیت تصریح کرده‌اند. تلامیذ و نمایندگان بزرگان دین اعلی الله مقامهم در این دو قرن در اقصی نقاط ایران و دیگر بلاد اسلامی منتشر بودند و در کشورهایی هم‌چون ایران و عراق و هند فعالیت داشتند. در کتاب القطيف و ملحقاتها آمده است که بیشتر علماء قطیف در قرن ۱۳ و نیمه اول قرن ۱۴ هجری به شیخیه گرویدند. ده‌ها شاهد تاریخی دیگر نیز در عریق و ریشه‌دار بودن این مکتب و انتماء طیف وسیعی از شیعیان اثناعشری به این مشرب وجود دارد که اهل نظر بر آن آگاه‌اند. کسانی که بعداز شیخ مرحوم اعلی الله مقامه متعرض شرح و بسط فقرات زیارت جامعه کبیره شده‌اند، از صدر تا ذیل، وام‌دار شرح الزیارة الجامعة الکبیرة هستند و در بعضی آثار، فرمایشات ایشان را تلخیص یا بعینه نقل کرده‌اند. نمونه‌های فراوانی از این تأثیرپذیری را می‌توان در شرح مفصل آقای جوادی آملی بر زیارت جامعه پیگیری نمود. پس این آثار و مجالس، ولو انتحالاً، به رگه‌هایی از فرمایشات شیخ احسائی رفع الله شأنه «گرم» است. روشن نیست انگیزه این شخص زردنویس چیست و چرا جوانی کرده و تجربه‌ نیندوخته و در قضاوت علمی تعجیل نموده و در برهه‌ای از تاریخ کشور که بیش از هر زمانی به اتحاد اجتماعی نیاز است، چنین مطلبی منتشر کرده است! البته که هم‌رسانی محتواهای زرد برای گرفتن کلیک و جذب مخاطب است! اگرچه کمی بعد پیام خود را پاک کرد؛ اما آیا حذفِ تنها، بدون تدارک و اعتذار، سودی دارد؟! فاعتبروا... . @AghayedNet

✔️🔻 اعتقادنامه‌ها در مکتب استبصار؛ تحلیل انگیزه‌ها و ساختار و محتوا 🔸بخش هشتم با همۀ این تفاصیل، اگر بخواهیم جمله‌ای مختصر درباره موقعیت اعتقادات بنویسیم، چنین تعبیر می‌آوریم: هیچ کتابی و رساله‌ای و درسی و موعظه‌ای نیست مگر این‌که با «خطبه» آغاز می‌شود و خطبه نیز بر اصول عقاید اسلامیه و ایمانیه مشتمل است! به تعبیر دیگر، در هر گفتاری و نوشتاری، با اعتقادات تجدیدعهد می‌شود! با توجه به آنچه اشاره کردیم، جای شگفتی نخواهد بود که «اعتقادیه‌ها» یا «اعتقادنامه‌ها» در مکتب فراوان باشد. منظور از اعتقادنامه‌ها رساله‌ها یا فرمایشاتی است که بزرگان دین و علماء مکتب به‌طور مکتوب یا شفاهی درباره اصول عقاید اسلامیه و ایمانیه به یادگار گذاشته‌اند. اینک گزارشاتی درباره این اعتقادیه‌ها ارائه می‌کنیم. با تحلیل این آثار به این نتایج می‌رسیم: ۱) همۀ این اعتقادیه‌ها نتیجۀ نیازی است که در اجتماع ایمانی آن زمان بوده و مصنف و مؤلف را به نوشتن اعتقادیه وا داشته است. گاهی تابعان و مقلدان طبق این نیاز درخواست می‌کردند و بزرگان دین و علماء مکتب پاسخ می‌فرمودند و گاهی بزرگان دین و علماء مکتب، خود، مطابق تشخیص خود اعتقادیه می‌نوشتند. در این حالت اگرچه کسی سؤالی نکرده بود، اما بنابر نیاز موجود، اعتقادیه تنظیم می‌شد. برای مثال مرحوم آقای کرمانی کتاب رجوم الشیاطین را مطابق نیازی که تشخیص دادند تصنیف فرمودند و کسی از ایشان سؤال نکرده بود. از‌این‌جهت مرحوم آقای شریف طباطبائی می‌فرمایند: «من ندیده‌ام کسی که این رساله رجوم الشیاطین به نظرش عجیب‌و‌غریب آمده باشد. غالباً هر‌که را دیدم پری اعتناء نکرد به آن کتاب. و کم رساله را آقای مرحوم ابتدائاً نوشته‌اند که جواب از سؤالات مردم نباشد. لکن این رجوم الشیاطین را ابتدائاً نوشته‌اند؛ جواب از سؤال نیست» (دروس، ج۵، «درس دهم، ۲۴ ربیع‌الاول ۱۲۹۷»، ص۱۱۱). این نیازِ جامعه گونه‌های مختلفی داشته است: الف) در مواقعی، اهمیت موضوع «اعتقادات» سبب شده تابعان و مقلدان از بزرگان و علماء درخواست کنند تا اصول عقاید اسلامیه (= توحید و نبوت) و امامیه (= امامت و معرفت شیعه) را بنویسند یا بیان کنند. برای نمونه، در ابتدای کتاب ارشاد العوام می‌فرمایند: «چون دیدم بعضی‌از مؤمنین را که طالب تصحیح اعتقادات حقه بودند و از فهم زبان عربی محروم، و جمله کتاب‌ها که در این علم نوشته شده بود به زبان عربی بود و اگر قلیلی هم به زبان فارسی بود، بر فهم‌های ایشان گران بود و به قسم مشکلی نوشته شده بود به حدّی که بعداز ترجمه کردن باز نمی‌توانستند که آن را بفهمند، و هم لفظ آن‌ها مشکل بود و هم دلیل‌هایی که آورده بودند و عوام از فهم آن‌ها به‌کلی محروم مانده بودند، با وجودی که درست کردن اعتقادها بر همه آن‌ها واجب و لازم بود. و بعضی هم التماس کردند از این فقیر که کتابی برای آن‌ها بنویسم به لفظ‌هایی که مأنوس طبع‌های ایشان باشد و دلیل‌هایی که همه‌کس از عوام از زن و از مرد و بزرگ و کوچک بتوانند آن‌ها را بفهمند و به آن‌ها یقین حاصل کنند. و استخاره از خداوند عالم کردم. پس‌از رخصت در نوشتن این کتاب شروع کردم. و امیدوارم که به‌طوری بر قلم من جاری شود که همه‌کس از آن بهره برند، چه عالم و چه جاهل و چه زن و چه مرد و چه کوچک و چه بزرگ. و امید دارم که بسیاری از سخن‌های بلند را هم در آن با لفظ آسانی بگذارم تا از مطلب‌های بلند هم محروم نباشند. و صاحبان عبارات فصیحه بر این کتاب نکته نگیرند؛ زیراکه مقصود فهمانیدن عوام است، نه سجع و الفاظ فصیحه. و با هرکس باید به طور او سخن گفت و شاید که همین عین بلاغت باشد. و نام این کتاب را هم ارشاد العوام گذاردم و آن را چهار قسمت کردم [...]» (مکارم الابرار (فارسی)، ج۲، «کتاب مبارک ارشاد العوام جلد اول»، ص۲). ب) در مواقعی، بعضی شبهه‌های اعتقادی بر ذهن سؤال‌کننده هجوم آورده و او به‌اجبار به پناهگاه اعتقادی (یعنی علماء و کاملان دین) مراجعه کرده و از ایشان «اعتقادنامه» خواسته است تا شکوک و شبهات او برطرف شود. برای نمونه، مرحوم آقای شریف طباطبائی در پایان کتاب دره نجفیه می‌فرمایند: «و مخفی نماند که موجب نوشتن این رساله سؤالاتی چند بود از‌جانب سنیّ‌الجوانب شخص بزرگی که مشحون بود به شبهاتی چند از توحید الهی گرفته تا نبوت عامه و خاصه و ولایت عامه و خاصه و اهل حق و باطل و شرایع و نوامیس. و فضایح آن شبهات به طوری بود که سؤال‌کننده با این‌که سؤال کرده بود، خود او وحشت از ابراز و اظهار آن‌ها از‌جانب او کرده بود؛ چنان‌که تاکنون خود او شاهد است که آن‌ها مکنون است. پس به این جهت، به‌طور عموم، رساله‌ای نوشته شد که رافع جمیع آن شبهات شد و الحمدللّه که در عقاید صحیحه اهل دین و مذهب کافی است، ان ‌شاء اللّه ‌تعالی» (دعائم الحکمة (فارسی)، ج۳، «دره نجفیه جلد دوم»، ص۵۵۶). ⏳ادامه دارد... @AghayedNet