✔️🔻 اعتقادنامه‌ها در مکتب استبصار؛ تحلیل انگیزه‌ها و ساختار و محتوا 🔸بخش دوازدهم (سندی نویافته درباره ارتباط اجتماعی اهل سنت با شیخیه) رساله مختصری از مرحوم آقای شریف طباطبائی در‌دسترس بوده، مشهور به الصواب البالغ و الجواب الدامغ. در این رساله، این بزرگوار به چند پرسش از اعتقادات شیعه پاسخ فرموده‌اند. نخست درباره جایگاه امامت در اصول دین و پس‌از آن درباره تزویج دختر مؤمن به غیر‌مؤمن و سوم ازدواج ام‌کلثوم دختر امیرالمؤمنین علیه‌السلام. ایشان در جمادی‌الآخرۀ ۱۲۹۳ قمری از نگارش این رساله فراغت جسته‌اند. بحمدالله این رساله سال‌ها قبل در الرسائلِ عربی، مجلد چهارم، صفحه ۳۵۹ و ۳۶۰، چاپ شده بود. هم‌چنین در دورۀ دعائم الحکمه (مجموعه آثار مرحوم آقای شریف طباطبائی)، در مجلد دوم از بخش عربی، صفحه ۲۷۸ و ۲۷۹، منتشر شده است. به‌تازگی نگارنده به سندی جالب‌توجه درباره این رساله دست یافته. در نسخه‌ای خطی و نفیس که مجموعه‌ای از آثار و تصنیفات مرحوم آقای شریف طباطبائی است، رساله الصواب البالغ و الجواب الدامغ نیز نقل شده و در ابتدای رساله جمله‌ای توضیحی آمده که از‌لحاظ تاریخ مکتب اهمیت دارد: «عریضه از اهل سنت و جماعت به ایشان کردند و ایشان ادام الله بقاه جواب نوشته‌اند سؤال او را.» این یادداشت کوتاه پیام‌هایی دارد. نخست نشان‌دهندۀ نفاست نسخه است که در زمان حیات مرحوم آقای شریف طباطبائی کتابت شده. مناسب است در فرصتی دیگر این مجموعه خطی را معرفی کنیم. دیگر این‌که نکته‌ای تازه درباره حیات اجتماعی و دینی این بزرگوار دارد. جامعهٔ همدانِ دورهٔ قاجار جامعه‌ای متکثر و متنوع بود و تابعان فکری مرحوم آقای شریف طباطبائی نیز در متن همین جامعه حضور داشتند و با افرادِ مختلفِ جامعهٔ آن دوره مراودات اجتماعی داشتند. به‌مناسبت اشاره می‌کنیم میان دیانت با معاشرت و امور دنیوی فرق است. «مدارا» به امور دنیوی مربوط است؛ وگرنه رسول‌الله صلی الله علیه و آله و مؤمنانِ به حضرت <اشدّاءُ علی الکفّار> و <رُحَماءُ بینهم> (فتح: ۲۹) هستند. انسان دچار معاشرت و مجالست با انواع مردم می‌‌شود و اگر بخواهد معاشر باشد، باید اهل مدارا و گذشت باشد. بعضی پرسش‌هایی که بعداز جلسات درسی در‌ محضر مرحوم آقای شریف طباطبائی مطرح شده، درباره معاشرت با یهود یا سنی‌ها است. یهودِ همدان طیف مشهوری در دوره قاجار بودند و همین سببِ پرسش‌های فقهی و اعتقادی می‌شده. بعضی اسناد تاریخی بیانگر این است که در یکی از مجالسِ مرحوم آقای شریف طباطبائی، شخصی مشهور به ناظم‌الشریعه حاضر شده بود که با این بزرگوار عداوت بی‌نهایت داشت (حدیقة الاخوان، شماره ۱۰۱)! به‌تعبیر برخی اسناد تاریخی، گاهی آخوندهای غیر‌شیخی نیز در درس ایشان اعلی الله مقامه حاضر می‌شدند (همان، شماره ۱۲۶ و ۳۸۷). به‌هر‌روی، نگارش هر رساله‌ای حکایتی دارد و انگیزه‌ یا انگیزه‌هایی سبب شده تا علماء دین آثاری بنگارند. اسنادِ تاریخیِ بعضی‌از این حکایت‌ها و انگیزه‌ها در دست است و برخی به‌فراموشی سپرده شده. برای آگاهی از انگیزه نگارش رساله الصواب البالغ، سندی برون‌متنی در دست نبود. اگرچه قرینه‌ای درون‌متنی وجود داشت و آن تعبیر «خلیفه ثانی» برای عمر بن خطاب لعنه‌الله در متن سؤال است که بیشتر سؤال‌برانگیز بود! این سندِ نویافته قرینه‌ای برون‌متنی است و حکایتِ انگیزۀ نگارشِ یک رسالۀ مختصر است. علاوه‌‌بر این‌، نشان جایگاه اجتماعی و دینی این عالم ربانی است که اهل سنت همدان نیز به مرحوم آقای شریف طباطبائی توجه داشته‌اند و حتی از ایشان سؤال کرده‌اند و این بزرگوار هم رساله‌ای مختصر در پاسخ نگاشته‌اند. اعلی الله مقامه و رفَع فی دار الخُلد اَعلامه. @AghayedNet