🔺روضة الانوار عباسی در اخلاق و شیوه کشورداری
از آثار علامه محمدباقر سبزواری
مرحوم شیخ محمدباقر سبزواری از اجداد عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی اعلی الله مقامه است.
نسب مرحوم آقای شریف طباطبائی چنین است:
«محمدباقر بن محمدجعفر بن محمدصادق بن عبدالقیوم بن اشرف بن محمدابراهیم بن محمدباقر محقق سبزواری.»
محمدابراهیم فرزند سوم مرحوم محمدباقر سبزواری به دلایلی در زمان صفویه (احتمالاً در زمان فتنه افغان که قتل و غارت و کشتار مردم اصفهان بهخصوص اهل علم از شیعه فراگیر بود) به روستای قهی مهاجرت کرد و در قلعه آتشگاه که در منتهیاليه غربی روستا قرار دارد سکنی گزید.
این قلعه که قدمت زيادی دارد جزء بناهای شاخص روستاست و هفت خانه است. این هفت خانه با ديواری بلند و هفت برج خشتی به ارتفاع هفت متر احاطه شده است.
چندین نسل از نوادگان مرحوم محمدباقر محقق سبزواری در این قلعه زندگی کردهاند. ازاینرو به خانواده «قلعهایها» معروفند. بعدها فامیلهای اشرفی، باقری و باقری محققی را برای خود انتخاب کردند.
@AghayedNet
✔️🔻 انسان علیینی و انسان سجینی
🔸میفرماید: ثم رددناه اسفل سافلین. یعنی سپس او را پست کردیم و به پایینترین درکات تنزل و انحطاط برگردانیدیم که در تفسیر بهحسب باطن و تأویل انسان سجینی مراد و مقصود است.
🔹و انسان سجینی مقابل انسان علیینی است و تمام حدود و شخصیت آن، با حدود و شخصیت انسان علیینی، مقابل و کاملاً ضد آن است.
🔸و انسان علیینی چون ماده و صورتی دارد و مظهر کلیِ ماده و صورت آن محمد و علی علیهماالسلام هستند، انسان سجینی هم ماده و صورتی دارد. یک مظهر کلی ماده و یک مظهر کلیِ صورت... .
@AghayedNet
✔️رساله مختصری از عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی اعلی الله مقامه
🔻درباره ازدواج دومی با دختر حضرت امیر علیهالسلام و ازدواج عثمان با دختران رسول خدا صلی الله علیه و آله
🔹بسم اللّه الرحمن الرحيم
و صلی اللّه علی محمّد و آله الطاهرين.
چون بعضی از برادران سؤالی فرموده بودند سؤال ايشان را مصدّر ساخته جوابی در تلو آن عرض میشود:
🔸سؤال: به شرف عرض عالی میرساند به اتفاق جميع فرق طائفه اماميه نكاح مؤمنه از برای غير مسلم درست نيست. چرا حضرت امير صلوات اللّه و سلامه عليه دختر خود را به عمر داده؟ استدعا دارم به احسن وجهی جواب مرقوم بفرماييد.
🔹جواب: به اتفاق جميع فرق اماميه حضرت اميرالمؤمنين عليه صلوات المصلين آنچه بكند صحيح است و مردم بايد از او تعليم بگيرند نه او از مردم. پس هرچه كرده صحيح بوده و هرچه نكرده صحيح بوده، اين است اصل جواب و حق آن كه در ظاهر تزويج مؤمنه به منافق جايز است. از اين جهت حضرت پيغمبر صلی الله علیه و آله دو دختر خود را متعاقب تزويج نمود به ثالث، مقتوله ثانيه را پس از مقتوله اولی. و حضرت امير هم صلوات اللّه عليه بعد از امتناع بسيار و پيغام ثانی به عباس عموی حضرت كه اگر اين كار را نكند دو شاهد را تعيين میكنم كه در ملأ عام شهادت دهند كه او دزدی كرده و دستهای او را به شهادت دو شاهد قطع میكنم، چنين كاری را در ظاهر كردند.
🔸و در باطن جنيّهای را به صورت امكلثوم فرمودند و به تصرف او دادند و امكلثوم را از نظر كسانی كه بايد پنهان داشت پنهان فرمودند چنانكه حضرت پيغمبر صلی الله علیه و آله در باطن چنين كرده بودند. حتی آنكه آن جنيه يك روزی خود را به صورت گاوی به ثانی نمود و شاخ خود را به شكم او گذارد و او را به ديوار فشار داد به طوری كه از جان خود ترسيد و فهميد كه اين صورت يكی از جانّ است و از ترسی كه از او برداشت جرأت ابراز اين امر را نكرد.
🔹و صلی اللّه علی محمّد و آله مظهر العجائب و مظهر الغرائب و لعنة الله علی اعدائهم بعدد حروف الكتب بين الكتائب و قد تم فی ليلة الجمعة الحادی و عشرين من شهر ذی القعدة الحرام من شهور سنة ١٢٩۶ حامداً مصلياً مستغفراً.
@AghayedNet
🔺نماهای زیبایی از منزل پدری عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی رفع الله شأنَه در قهی اصفهان
@AghayedNet
✔️🔻سندی نویافته
از موقعیت اجتماعی و دینی عالم ربانی مرحوم آقای شریف طباطبائی اعلی الله مقامه در همدان
رساله مختصری است از مرحوم آقای شریف طباطبائی مشهور به الصواب البالغ و الجواب الدامغ. در این رساله، این بزرگوار به چند پرسش مربوط به اعتقادات شیعه پاسخ فرمودهاند. نخست درباره جایگاه امامت و پساز آن درباره تزویج دختر مؤمن به غیرمؤمن و سوم ازدواج امکلثوم دختر امیرالمؤمنین علیهالسلام. ایشان در جمادیالآخره ۱۲۹۳ قمری از نگارش این رساله فراغت جستهاند.
بحمدالله این رساله در دسترس بوده و سالها قبل در الرسائل عربی مجلد چهارم چاپ شده. همچنین در دوره دعائمالحکمة (مجموعه آثار مرحوم آقای شریف طباطبائی)، در مجلد دوم از بخش عربی منتشر شده است.
بهتازگی نگارنده به سندی جالبتوجه درباره این رساله دست یافت. در نسخهای خطی و نفیس که مجموعهای از آثار و تصنیفات مرحوم آقای شریف طباطبائی است، رساله الصواب البالغ... نیز نقل شده و در ابتداء رساله جملهای توضیحی آمده که از لحاظ تاریخ مکتب حائز اهمیت است:
«عریضه از اهل سنت و جماعت به ایشان کردند و ایشان ادام الله بقاه جواب نوشتهاند سؤال او را.»
این یادداشت کوتاه پیامهایی دارد. نخست نشاندهنده نفاست نسخه است که در زمان حیات مرحوم آقای شریف کتابت شده. مناسب است در فرصتی دیگر این مجموعه خطی را معرفی کنیم.
دیگر اینکه نکتهای تازه درباره حیات اجتماعی و دینی این بزرگوار دارد.
جامعهٔ همدانِ دورهٔ قاجار جامعهای متکثر و متنوع بود و تابعان فکری مرحوم آقای شریف نیز در متن همین جامعه حضور داشتند و با افرادِ مختلفِ جامعهٔ آن دوره مراودات اجتماعی داشتند.
بهمناسبت اشاره میکنیم میان دیانت و معاشرت و امور دنیوی فرق است. «مدارا» به امور دنیوی مربوط است. اگرنه رسولالله صلی الله علیه و آله و مؤمنانِ بهحضرت «أشدّاءُ علی الکفّار» و «رُحَماءُ بینهم» هستند. انسان دچار معاشرت و مجالست با انواع مردم میشود و اگر بخواهد معاشر باشد، باید اهل مدارا و گذشت باشد.
بعضی پرسشهایی که بعداز جلسات درسی در محضر مرحوم آقای شریف طباطبائی مطرح شده، درباره معاشرت با یهود یا سنیها است. یهودِ همدان طیف مشهوری در دوره قاجار بودهاند و همین سببِ پرسشهای فقهی و اعتقادی میشده. بعضی اسناد تاریخی بیانگر این است که در یکیاز مجالس مرحوم آقای شریف طباطبائی، شخصی (مشهور به ناظمالشریعه) حاضر شده بود که با این بزرگوار عداوت بینهایت داشت! بهتعبیر بعضی اسناد تاریخی، گاهی آخوندهای مخالف ایشان نیز در درس ایشان اعلی الله مقامه حاضر میشدند.
بههر روی، نگارش هر رسالهای حکایتی دارد. انگیزه یا انگیزههایی سبب شده تا علماء دین آثار خود را بنگارند. اسناد تاریخی بعضیاز این حکایتها و انگیزهها در دست است و بعضی بهفراموشی سپرده شده.
برای انگیزه نگارش رساله الصواب البالغ... سندی برونمتنی در دست نبود. اگرچه قرینه درونمتنی وجود داشت و آن تعبیر «خلیفه ثانی» برای عمر بن خطاب لع در متن سؤال است که بیشتر سؤالبرانگیز بود!
این سندِ نویافته قرینهای برونمتنی است و حکایتِ انگیزه نگارش یک رساله مختصر است. علاوه بر این، نشان جایگاه اجتماعی و دینی این عالم ربانی است. اینکه اهل سنت همدان نیز به مرحوم آقای شریف توجه داشتهاند و حتی از ایشان سؤال کردهاند و این بزرگوار هم رسالهای مختصر در پاسخ نگاشتهاند. اعلی الله مقامه و رفَع فی دار الخُلد اَعلامه.
سید محمدصادق موسوی
@AghayedNet