✔️🔻لزوم تأویل دستهای از روایات نجومی
از دیدگاه عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی و شیخ محمدبَخیت مطیعیِ مصری
🔸بخش اول
هنگام مطالعه روایات نجوم باید به نکته مهمی توجه کرد. نکتهای که غفلت از آن سبب مشکلاتی در فهم روایات و چهبسا، نعوذبالله، باعث متهم کردن معصومین علیهمالسلام گردد.
بعضیاز روایات نجوم را نباید طبقِ ظاهرِ آن توضیح داد و فقط ظاهر آن را ملاک گرفت. هنگامی که شخص حکیم سخنی میگوید، واجب نیست که سخن او همهفهم باشد. در مواقعی، برای مخاطب خاص بیانی میفرماید.
سخنان حضرت امیر و حضرت صادق علیهماالسلام در کیمیا سخنانی نیست که عوام درک کنند. انسان حکیم با هر پرسشگری مناسب سطح ادراک و فهم او سخن میگوید. علاوهبر اینکه برای فرمایشات اهلالبیت علیهمالسلام هفتاد وجه است (مکارم الابرار (عربی)، ج۳، «مواقع النجوم»، ص۴۲۳).
برای نمونه، تعبیری در روایتی رسیده که خدا دریایی را میان آسمان و زمین آفریده است: «عن علی بن الحسین علیهماالسلام قال: ان من الآیات التی قدّرها الله للناس مما یحتاجون الیه البحر الذی خلقه الله بین السماء و الارض [...]» (بحار الانوار، ج۵۵، ص۱۴۶). تعبیر دریا را نباید همین دریای روی سطح زمین درنظر گرفت. بلکه این دریا صافی و لطیفِ آبی است که میان عرش و فرش است. خداوند از «بخار» و «صَفوِ» آن آب، آسمانها را آفرید و از «زَبَد» و «غلیظ» و ظاهر آن، زمین را خلقت کرد (مکارم الابرار (عربی)، ج۳، «مواقع النجوم»، ص۴۲۴).
در همان حدیث آمده است سطح کره زمین پانصد سال راه است و خورشید شصت فرسخ در شصت فرسخ است و ماه چهل فرسخ در چهل فرسخ: «[...] قال [علی بن الحسین علیهماالسلام]: و قال امیرالمؤمنین علیهالسلام: الارض مسیرة خمسمائة عام [...] و الشمس ستون فرسخاً فی ستین فرسخاً و القمر اربعون فرسخاً فی اربعین فرسخاً [...]» (بحار الانوار، ج۵۵، ص۱۴۷). برای ما روشن نیست که کدام فرسخ مراد است، فرسخ زمینی یا آسمانی و طبق چه معیاری.
در روایت دیگر، حضرت امیرالمؤمنین علیهالسلام طول و عرض خورشید و ماه را نهصد فرسخ در نهصد فرسخ معرفی میکنند: «عن الرضا عن آبائه عن الحسین بن علی علیهمالسلام قال: کان علی بن ابیطالب علیهالسلام بالکوفة فی الجامع اذ قام الیه رجل من اهل الشام فقال: یا امیرالمؤمنین، انی اسألک عن اشیاء. [...] و سأله عن طول الشمس و القمر و عرضهما. قال: تسعمائة فرسخ فی تسعمائة فرسخ [...]» (بحار الانوار، ج۱۰، ص۷۵). چون مساحت طبقِ مقیاسِ اندازهگیری است و این مقیاس برای ما مجهول است، درنتیجه مساحت نیز مجهول است (مکارم الابرار (عربی)، ج۳، «مواقع النجوم»، ص۴۲۵)
و نباید اینگونه روایات را طبق ظاهر معنا نمود.
علماء ظاهری گمان کردهاند کلمات معصومین علیهمالسلام حتماً باید بر آنچه عوام درک میکنند حمل گردد، حتی اگر درباره پنهانترین علوم و بالاترین حقایق بیانات فرموده باشند! وحالآنکه اشاره کردیم این بزرگواران بهحسب فهم پرسشگران پاسخ میفرمودند. ممکن است در یک علم و در یک مسئله از آن علم، بهحسب فهمها پاسخهای متعددی فرموده باشند. طبیعتاً پاسخی که به شخص حکیم فاضلی دادهاند، غیراز پاسخی است که به شخص عامی بادیهنشین فرمودهاند (همان، ص۴۳۰).
در بیانات اهلالبیت علیهمالسلام اصطلاحاتی است که اگر بهحسب ظاهر توضیح داده شود، سبب تشنیع و وهن است. مثلاً آنچه را درباره کوه قاف فرمودهاند یا درباره یأجوج و مأجوج بیان کردهاند، اهل جغرافیا رد میکنند و میگویند: بر سطح کره زمین چنین چیزهایی ندیدهایم و کشف نکردهایم.
همچنین جابلقا و جابرصا و چهل خورشید و چهل ماه و غروب خورشید در «عین حمئة» و... از همین باب است.
بهترین راه این است که علماء ظاهری بگویند: این اَخبار رموز است و علومِ دیگری است و ما فقه و امور ظاهری دیگر را میدانیم (همان، ص۴۳۱).
غیراز علماء ظاهری، حکماء فیلسوف نیز خطا کردهاند؛ چراکه با تمسک به دیدگاههای ناقص و عقول خود و بدون استناد به معصومین صلوات الله علیهم تفسیرهایی کردهاند که اهلالبیت از آن بیزارند (همان، ص۴۳۲).
⏳ادامه دارد...
@AghayedNet
🔺نمونهای از جداول رساله حلقه کریمیه از آثار عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی رفع الله شأنه، بهخط مصنف
مکارم الابرار (فارسی)، ج۱۵، ص۲۸۸ و ۲۸۹
@AghayedNet
🌷اگرچه مشهور است حضرت هادی علیهالسلام در ١۵ ذوالحجه سال ٢١٢ در قریه صریا (اطراف مدینه منوره) ولادت یافتند؛ ولی طبق این فرمایش امام زمان عجل الله فرجه، ولادت ایشان در ماه رجب است.
@AghayedNet
✔️🔻لزوم تأویل دستهای از روایات نجومی
از دیدگاه عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی و شیخ محمدبَخیت مطیعیِ مصری
🔸بخش دوم و پایانی
عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی، در بخشیاز تدریس فارسی کتاب الفطرة السلیمة (که از آثار خود ایشان است)، به این نکته توجه دادهاند و درباره اینکه اصطلاحات اینگونه علوم غیراز متبادر فهم عوام است بیاناتی دارند.
همچنین شخصی به نام آقا عبدالله از این بزرگوار دربارهٔ «درگاههای آسمان» (ابواب السماء) سؤال میکند و میپرسد: آیا مراد ظاهر عبارات است آنگونه که عوام متوجه میشوند (درگاههای ظاهری) یا لایهها و محملهای باطنی دارد؟ این بزرگوار میفرمایند:
«اقول: فهم العوام لیس بحجة فی مسئلة من المسائل الّا ما کلفوا به فی الامور الراجعة الی العرف و اما فی العلوم التی اظهرها الائمة علیهمالسلام لاهلها فلیس بحجة فانهم لیسوا باهل العلم و ان لکل کلام مع صاحبه مقاماً و ان حدیثهم صعب مستعصب لایحتمله کل احد...» (مکارم الابرار، ج۳۱، «رسالة فی جواب الآغا عبدالله»، ص۲۳۱).
(میگویم: فهم عوام در مسئلهای از مسائل حجت نیست، مگر در امور عُرفیهای که به آن تکلیف شدهاند. اما فهم ایشان در علومی که ائمه علیهمالسلام برای اهلش اظهار کردهاند، حجیت ندارد؛ چراکه عوام اهل علم نیستند و هر سخنی با صاحب آن سخن جایگاهی دارد [که دیگری بیخبر است] و احادیث اهلالبیت بسیار دشوار است که هرکسی آن را تحمل نمیکند.)
این دیدگاه دربین علماء شیعه و سنی طرفدارانی دارد. در این یادداشت، به شخصیتی که کمتر از او سخن بهمیان آمده اشاره میکنیم.
عالم مصری، محمدبَخیت مطیعی حنفی، مشهور به امام مطیعی، از علماء مشهور مصر و از اهل سنت است و از کسانی است که تلاش کرده میان دیدگاههای هیئت جدید با آیات قرآن و روایات هماهنگی برقرار کند.
کتاب مشهور او در این زمینه توفیق الرحمٰن للتوفیق بین ما قاله علماء الهیئة و بین ما جاء فی الاحادیث الصحیحة و آیات القرآن است.
تحقیق او، درمیان اهل سنت، همچون تحقیق شهرستانی در کتاب الهیئة و الاسلام، درمیان شیعه، است.
از جمله دیدگاههای او این است که آسمان به منزله مرد و زمین به منزله زن است که دراین میان موالید بر روی زمین پیدا شد (توفیق الرحمٰن...، ص۷۸۵). وی برای اثبات بعضی نظریات خود به روایتی از حضرت رضا علیهالسلام نیز استشهاد کرده و چنین تعبیر آورده است:
«و روی الامامیة عن بعض الائمة... عن ابیالحسن الرضا رضی الله عنه... .» (همان، ص۳۱۶) بررسی همه دیدگاههای او نیازمند تکنگاری مفصلی است.
مطیعی بر این باور است که علمِ تفسیرِ قرآن از علوم مختلفی تشکیل شده و در هر علمی باید به اهل آن مراجعه کرد. ازجمله، در مباحث نجومی باید به علماء علم هیئت رجوع نمود. هرچند ممکن است روایاتی، همچون «انما یَعرف القرآن مَن خوطِب به» (بحار الانوار، ج۲۴، ص۲۳۸)، در تعارض با دیدگاه او باشد.
ازجملهٔ دیدگاههای او این است که بسیاری از روایات مربوط به آسمانها و زمین و ستارگان تأویلپذیر است و نباید بر ظاهر حمل کرد.
محمدبخیت مطیعی عباراتی را از تفسیر روح المعانی (ج۱۴، ص۳۴۰) بهعنوان سخنی مقبول نقل کرده است. این یادداشت را با این عبارات به پایان میبریم:
«اکثر الاخبار فی امر السماوات و الارض و الکواکب لایعول علیها کما اشار الیه النسفی فی بحر الکلام، و کذا ما قاله قدماء اهل الهیئة و محدثوهم و فی کل مما ذهب الفریقان الیه ما یوافق اصولنا و ما یخالفها و ما شریعتنا ساکتة عنه لمتتعرض له بنفی و لا اثبات.
و حیث کان من اصولنا انه متی عارض الدلیلُ العقلی الدلیلَ السمعی وجب تأویل الدلیل السمعی للدلیل العقلی لانه اصله، و لو ابطل به لزم بطلانه نفسه. فالامر سهل لان باب التأویل اوسع من فلک الثوابت و لااری بأساً فی ارتکاب تأویل بعض الظواهر المستبعدة بما لایستبعد و ان لمیصل الاستبعاد الی حد الامتناع اذا تضمن ذلک مصلحة دینیة، و لمیستلزم مصادمة معلوم من الدین بالضرورة.
و قد یلتزم الابقاء علی الظاهر و تفویض الامر الی قدرة الله تعالی التی لایتعاصاها شیء رعایة لاذهان العوام المقیدین بالظواهر الذین یعدون الخروج عنها لاسیما الی ما یوافق الحکمة الجدیدة ضلالاً محضاً و کفراً صرفاً، و رحم الله امرءاً جبّ الغیبة عن نفسه» (توفیق الرحمٰن، ص۳۱۸).
رجب المرجب ۱۴۴۵
@AghayedNet
▪️ساعد الله قلبک یا بقیة الله فی مصیبة جدک المظلوم علی بن محمد الهادی النقی علیهماالسلام
@AghayedNet
🔺مقاله تازه منتشر شده
مطالعه تطبیقی دیدگاه ملاصدرا و شیخ احمد احسائی درباره سرنوشت بدن انسان پساز مرگ
🔸صرفاً جهت اطلاع ازاین پژوهش معرفی گردید.
@AghayedNet
▪️از آخرین درسهای عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبایی اعلی الله مقامه در جندق، به تاریخ ٢ جمادی الثانیه ١٣١٩ ق.
رحلت ایشان در ٢٣ شعبان ١٣١٩ ق واقع شد.
@AghayedNet
✔️نقل فرمایشی از عالم ربانی مرحوم آقای حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه
🔻درباره نقش اسم اعظم در پنجشنبه اول ماه رجب
فرمایشی است از عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه که توضیحاتی درباره نقش مقدس اسم اعظم در هنگام شرفالشمس و پنجشنبه اول ماه رجب بیان میفرمایند.
ایشان نوشتهاند:
و لنا خاتم آخر مروی عن الحجة عليهالسلام فلو نقش علی عقيق کان اکمل و ايضاً لو نقش فی شرف الشمس او اول خميس من شهر رجب فهو اتم و هو حرز من جميع المکاره النازلة من السماء و الصاعدة من الارض و هو الاسم الاعظم و هو اکمل الخواتيم و له رواية عجيبة معروفة عندنا يطول بذکره البيان نقشه هکذا: (تصویر بهپیوست.)
مکارم الابرار (عربی)، ج١٣، ص١٢۵
حاصل معنی:
برای ما نقشِ انگشتری دیگر است که از حضرت حجت علیهالسلام روایت شده است. اگر بر عقیق نقش شود کاملتر است و اگر در شرفالشمس یا اول پنجشنبه از ماه رجب نقش شود، تمامتر است و آن حرزی است از همه ناپسندیهایی که نازل میشود از آسمان و بالا میرود از زمین و آن نقش اسم اعظم است و کاملترین نقشهای انگشترهاست و این نقش روایت عجیب معروفی دارد که نزد ماست که با نقل آن بیان طولانی میشود (جریان سرداب غیبت). نقش آن چنین است: (رسم نقش اسم اعظم.)
〰️〰️〰️〰️〰️〰️
شایان ذکر است که نوشتن این نقش مقدس اسم اعظم در هنگام شرفالشمس بر روی عقیق، از آداب لازم استفاده از این نقش مقدس نیست؛ بلکه میتوان بر کاغذ هم نوشت؛ اما برای جمع میان دو فضیلت (فضیلت عقیق و فضیلت هنگام شرفالشمس) این دستور را فرمودهاند.
همچنین آنچه در فرمایشها درباره شرفالشمس رسیده ١٩ حمل است و تطبیق آن با روزهای فروردین یا اردیبهشت در فرمایشها دیده نشده و این تطبیق نیازمند تخصص و تبحر است. گذشته از اینکه در همه ایام این نقش را میتوان کشید و مؤثر است و بهخصوص در پنجشنبه اول از ماه رجب هم فرمودهاند.
@AghayedNet
🔺کتاب تازه منتشر شده
دوره شش جلدی ترجمه کامل الصناعة الطبیة
کامل الصناعة، از کتب مرجع طبی قدیم و یکی از منابع عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه در نگارش کتب طبی است.
بهمناسبت انتشار ترجمه کامل الصناعة، جلسه ۶٨ مباحث کتاب حقایق الطب تقدیم میشود. در این جلسه که آغاز باب پنجم کتاب حقایق الطب است (مختصری درباره اعضاء و بیان حقایق و بواطن)، مؤلف کتاب کامل الصناعة (علی بن عباس اهوازی) معرفی شده و سپس درباره کتاب او مطالبی ارائه گردیده. در ادامه مقارنه و مطابقهای میان کامل الصناعة و کتب طبی دیگر همچون کتب زکریا رازی، ابوعلیسینا، بقراط، جالینوس و... انجام شده و به امتیاز کتب طبی مرحوم آقای کرمانی و دوری ایشان از تعقیدات لفظیه اشاره شده است.
@AghayedNet