✔️🔻از جدیدترین آثار مستشرقان درباره عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه 🔸بخش اول در مقاله «دانش علمی و محیط دینی در ایران دوره قاجار: کشاکش طب اسلامی و طب اروپای رنسانس در دقایق العلاج»، با تمرکز بر مرحوم آقای کرمانی و اثر پزشکی ایشان، به بررسی شکل‌گیری و تحولات گفتمان علمی مدرن در دل آثار متعلق به طب سنتی مسلمانان پرداخته شده است. در ادامه‌، خلاصه‌ای از این مقاله را از نظر خواهید گذراند: مقدمه عموم تاریخ‌نگارانی که جهان اسلام را موضوعِ مطالعۀ خود قرار داده‌اند، نقشِ پراهمیت و حیاتیِ گروه‌های دینی را نادیده گرفته‌اند. این «غفلتِ مطالعاتی» را می‌توان ناشی از نوعی صورت‌بندیِ ذهنی و معرفتی دانست: دوگانۀ «دین» و «علم». در این دوگانه، هرآنچه «دینی» است، لاجرم از علم تهی است و بالعکس. یعنی بخشِ قابل‌توجهی از مطالعاتی که حول موضوع علم در جهان اسلام شکل گرفته، دین و مشتقات آن را از دایرۀ علم بیرون رانده است. طبق این دیدگاه، اساساً رساله‌های علمای دینی، در طولِ تاریخِ سنتِ اسلامی، از ارزش «علمی» برخوردار نیستند و ذره‌ای علم در آن‌ها یافت نمی‌شود. در همین زمینه، مقاله اشاره می‌کند که «مورخان علم، در ایران و جهان اسلام، غالباً نقش محافل و مؤسسات مذهبی را به‌عنوان مکان‌هایی برای تولید و گردش مواد علمی نادیده گرفته‌اند.» اما هم‌چون بسیاری دیگر از روایت‌های شرق‌شناسانه، این روایت با واقعیت تاریخی جهان اسلام مطابقت چندانی ندارد. مسلمانان، در حیات عملی و نظری خود، هیچ‌گاه به تفکیک دین و علم نپرداخته‌اند و این دو امر، پیوسته در طول تاریخ سنت اسلامی، درکنار هم امتداد یافته‌اند. مهم است که به این نکته توجه کنیم که علمای دینی صرفاً متولی امور دینی نبوده‌اند و نقشی فعال در حیات اجتماعی، سیاسی و علمیِ جامعۀ اسلامی ایفا ‌کرده‌اند. در این راستا، مقالۀ پیش‌رو، با تمرکز بر مرحوم حاج محمدکریم کرمانی، قصد دارد وجوه علمی یک شخصیتِ برجستۀ دینی از مکتب شیخیه را مورد مطالعۀ خود قرار دهد. دقایق العلاج نام رساله‌ای در دانش پزشکی است که ایشان آن را هم‌زمان با تأسیس دارالفنون به‌نگارش درآورده‌اند. این رساله احتمالاً نمونه‌ای مناسب برای فهم این موضوع است که چگونه یک عالم دینی، از هر دو منبع معرفتی علم و دین، برای نگارش اثر خود بهره برده است. پزشکی در میانۀ سنت و مدرنیتۀ ایرانِ قاجار مؤلفان مقاله، پس‌از معرفی مرحوم آقای کرمانی و اندیشه شیخیه، نشان می‌دهند که نمونه‌های فراوانی ازمیان علمای اسلامی، چه در دوران صفوی و چه در دوران قاجار، علاقۀ زیادی به دانش پزشکی داشته‌اند. مقاله ذکر می‌کند که «دانشمندان شیعی به جمع‌آوری و مطالعه سنت‌های پزشکی منسوب به ائمه علاقه‌مند بودند» که همین موضوع نیز یکی از بحث‌های اصلی کتاب دقایق العلاج است. این مضمونِ مطالعاتی را می‌توان در آثار مهمی چون فصول المهمة فی اصول الأئمة از شیخ حر عاملی یا بحار الانوارِ محمدباقر مجلسی نیز مشاهده کرد. البته نحوۀ مواجهۀ علماء نیز قابل‌توجه است که محقق شهیر، اندرو نیومن، در مطالعۀ خود بر موارد پزشکی بحار الانوار، نشان می‌دهد که هدف مجلسی نه چالش با مفاهیم پزشکی عقل‌گرا، بلکه اشاره به امکان سازگاری میان این دو سنت (ائمه و پزشکی) است. مقاله بعداز این نشان می‌دهد که بسیاری از مجموعه‌های سنت‌های پزشکی ائمه (طب‌الائمه) از دوره صفوی به بعد در ایران جمع‌آوری شده‌اند و با ذکر مثال‌هایی، به تدقیق این موضوع می‌پردازد. این سنت مطالعاتی در دوران قاجار نیز امتداد یافت، مانند ترجمه فارسی «رساله ذهبیه»، با شرحی که در سال ۱۳۳۱ قمری / ۱۹۱۳ میلادی، به‌قلم سید حسین بن نصرالله موسوی عرب‌باغی ارومیه‌ای، تحت عنوان «ترجمه موسوی» نگاشته شد. مؤلفان با ذکر این مثال‌ها، چنین استنتاج می‌کنند که این حجم از «تولید رساله‌ها نشان‌دهنده یک جنبش فرامنطقه‌ای بود.» ⏳ادامه دارد... @AghayedNet

✔️🔻از جدیدترین آثار مستشرقان درباره عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه 🔸بخش دوم از این‌جا به بعد، مقاله درباره راه‌یابی ایده‌های غربی در باب پزشکی و ترجمه آثار غربی در فضای ایران و اتمسفر ایرانی توضیح می‌دهد. تا این‌که بیان می‌کند: یکی از این ترجمه‌ها در محیط نزدیک به مرحوم آقای کرمانی انجام شده بود. سید احمد بن محمد حسینی ترجمه‌ای از یک متن عربی به نام «رساله برکالسوس» نوشت که به حاکم قاجار، فتحعلی شاه، و محمدابراهیم خان، پدر مرحوم کرمانی، تقدیم شده بود. احتمالاً آشنایی مرحوم کرمانی با افکار اروپایی این متفکر به اینجا بازمی‌گردد. اکنون با اطلاع از این پیشینه، می‌توان به‌سراغ کتاب دقایق العلاج رفت، رساله‌ای نسبتاً مفصل در طب و پزشکی که به زبان عربی به‌نگارش درآمده است. این کتاب راهنمایی عمومی است که به شاخه‌های مختلف دانش پزشکی، از‌جمله نظریه پزشکی، آسیب‌شناسی، درمان و داروشناسی می‌پردازد. اما ویژگی اصلی اثر «ترکیبی» و به‌اصطلاح «التقاطی بودنِ» آن است. مرحوم کرمانی عموماً بحث خود را در چارچوب طب سینایی مطرح می‌کند؛ یعنی ابتدا موضوعات مفهومی طرح و سپس به وجوه عملی آن اشاره می‌شود. در اینجا، مرحوم کرمانی یک مفهوم جدید از ترکیب انسانی ارائه می‌دهد که آمیزه‌ای است از مفاهیم پاراسلسوس و نظریه اخلاط چهارگانه. درکنار این‌که ایشان از مجموعه‌های احادیث ائمه نیز برای تکمیل بحث خود بهره می‌برد. مرحوم کرمانی مواجهۀ قابل‌توجهی با دانش غربی دارد؛ ایشان پذیرندۀ محض نیست و نقشی فعال و پویا در این دادوستد ایفا می‌کند. به‌طور مثال، مرحوم کرمانی اخلاط چهارگانه را به‌عنوان مادۀ تشکیل‌دهندۀ ثلاثهٔ اولیۀ پاراسلسوسی درنظر می‌گیرد. مرحوم کرمانی تنها ایده‌های پاراسلسوس را نپذیرفت؛ بلکه آن‌ها را در چارچوب معرفتی فرهنگ میزبان بومی‌سازی کرد. جمع‌بندی مقالۀ مذکور تلاش می‌کند سیری دقیق از وضعیت دانش پزشکی و نسبت آن با دانش‌های دینی ارائه دهد. در ابتدا، با ابطال دوگانۀ علم و دین، تلاش می‌کند پرده از یک غفلت مطالعاتی از سمت مورخان علم در جهان اسلام بردارد. مؤلفان به‌درستی نشان می‌دهند که محفل‌های دینی و نحله‌های دینی، هم‌چون شیخیه، اتفاقاً می‌توانند به موضوعات درخور تأملی در امر پژوهش بدل شوند و از این زاویه به آن‌ها نگاه شود. نمونۀ دقایق العلاج یکی از مثال‌هایی است که می‌توان بر آن مطالعه کرد و نوع مواجهۀ معرفتیِ آنان را مورد تأمل و مداقه قرار داد. به‌نقل از: مرکز و کتابخانه مطالعات اسلامی به زبان‌های اروپایی 🔸معرفی خلاصه مقاله به زبان انگلیسی: https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/05786967.2020.1857939 🔸فایل کامل مقاله: https://eitaa.com/AghayedNet/449

🔺عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه به‌مثابه یک دانشنامه‌نویس @AghayedNet

🔺فهرست ٢١۴ عنوان از تألیفات و تصنیفات عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه در پایان نسخه خطیِ رساله تقیه، کتابخانه دانشگاه علامه طباطبائیِ شیراز @AghayedNet

✔️ وحی کودک و خبر نبوت رسول‌خدا و واقعه کربلا 🔻به گزارش عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه «فقراتی است كه در وحی كودک است و آن كودكی بوده كه سی و چهار سال قبل‌از ولادت پيغمبر صلی الله علیه و آله متولد شده است و اعتبار آن مسلّمی يهود است [متنی پیشگویانه در میراث مکتوب یهودی است، مربوط به چند دهه قبل‌از ولادت خاتم‌الانبیاء که در آن از نام ایشان (محمد) و برخی حوادث دوران حیات و بعداز حیات ایشان تا آخرالزمان، خبر داده شده است. پیشگویی‌‌هایی که به زبان کودکی بنی‌‌اسرائیلی به نام نحمان بن پنحاس ملقب به خاطوفا آمده‌‌ و متن مکتوب آنها در زبان عبری با عنوان نووئت هیلد (کتاب پیشگویی‌‌های کودک یا آن‌‌طور که در منابع فارسی مشهور شده است: کتاب وحی کودک) شناخته می‌‌شود.] لهذا ايراد می‌شود: ▪️در وحی اول می‌گويد: بيايند گروهی كه از جا بكنند تمام خلق را، كرده شود خرابی‌ها به‌دست پسر كنيز، دنيا را فراموش كند يا حركت دهد و دور كند، جباران را سست كند و بشكند و خوار كند. و اين فقرات ظاهر است درباره پيغمبر صلی الله علیه و آله كه پسر هاجر بود و متصف به باقی آنچه گفته بود. ▪️و باز می‌گويد: محمد صاحب اقتدار باشد، كل و جمله يا بهتر از همه يا تاج باشد. زيرا كه به لفظ «كليليا» گفته و كليليا در عبری به همه اين معانی آمده. ▪️باز می‌گويد: روشن كند چون برسد و به نشان قيامت برسد، كننده جنگ باشد و باشد از سفال گلين بيرون آمده. و مراد از سفال گلين عرب است؛ چنان‌كه در كتاب دانيال، تعبير از عرب به سفال گلين آورده. ▪️باز می‌گويد: محكم كند سخن را مدح و تسبيحات را و برود و ببُرد. ▪️می‌گويد: بپوشاند سختی را و براندازد سختی را و باطل كند بت را و مسلط شود آسمان را و بگذرد تا آخر. و اين دليل معراج است و ساير صفات او. ▪️باز می‌گويد: او از سفال است، بزرگ كند پسران بت‏‌پرستان را، نشان قولاقاو است، همه او در شاديست تا آخر. بودن از سفال، عرب است. و اما نشان قولاقاو است يعنی حدی بعداز حدی؛ چنان‌كه در كتاب اشعياست. و ظاهر آن است كه مراد آن است كه برای هر چيز حدی قرار دهد يا حدی پس‌از حدی برای او نازل شود. ▪️می‌گويد: بسيار شود شرافت و بسيار شود جبروت و گشوده شوند بستگان تا آخر. ▪️و عجب آن‌كه از صحرای كربلا هم خبر داده و گفته: شش آرزومندان همان شش به‌ دشواری افتند دشواری بعداز دشواری و چسپندگان به‌زحمت افتند. ▪️می‌گويد: به سختی افتند و به تنگی افتند و به عذاب افتند و كنده شوند و خورد شوند. ▪️و باز می‌گويد: به خنجر از قفا بريده شود بركنار رودخانه و در صحرا مثل ممتحن و شكسته شده گرفته می‌شود در زفاف. ▪️می‌گويد: خيمه‌‏های رنگين كه نشيمن فرزندزادگان است سوخته شود و آشكار شوند خويشان معروف كه به ناز پروريده شده بودند تا آخر. و شش نفر فرزندان اميرالمؤمنين‌اند كه كشته شدند و چسپندگان اصحاب و به خنجر سر سيدالشهداء علیه‌السلام را از قفا بريدند و رودخانه فرات است و صحراء كربلا و گرفته‏ شدن در زفاف شايد اشاره به عروسی حضرت قاسم باشد كه مشهور است و خيمه‏‌های ايشان را سوختند و عترت اسير شدند بديهی و آشكار است. و در حقيقت نطق طفل به اين امور حجتی است از خدا بر يهود و معجزه‌ايست از پيغمبر صلی الله علیه و آله و ديگر محل تأمل نيست و ادله از كتب يهود بسيار است و در اين مختصر گنجايش آن نيست و در كتاب نصرة‌‌ الدين قدری تفصيل داده‏‌ام.» 📚کتاب سلطانیه، نگاشته مرحوم آقای حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامه @AghayedNet

✔️🔻رخدادی غیر مشهور در اربعین و عبارتی از کتاب حدیقة الاخوان کتاب حدیقة الاخوان جُنگی است مکتبی با حجمی بسیار گسترده از مطالب، معارف، احکام، اخلاق و تاریخ. مؤلف در این کتاب گرانسنگ، فرمایش‌های مجلسی عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی، شاگرد بارز عالم ربانی مرحوم حاج محمدکریم کرمانی اعلی الله مقامهما را جمع‌آوری کرده است. (فرمایش‌هایی قبل، حین و بعد از درس یا در میهمانی‌ها و دیدارها.) در حین مطالعه مطلبی درباره «اربعین» ملاحظه شد. این مطلب در کتاب گشتی در حدیقة الاخوان با نگاهی دیگر که چکیده آن مطالعه‌ها و بررسی‌ها است، منعکس گردید. (در صفحه١١٣.) عبارت کتاب حدیقه چنین است: «می‌گویند که در این‌روز (=روز اربعین) اهل‌بیت به کربلا رسیدند یا وارد مدینه شدند.» (نسخه خطی حدیقة الاخوان، به خط مرحوم سجادی، ص٧٢۵) طبق برخی تحقیقات، در اربعین اهل‌بیت هنوز به کربلا برنگشته بودند؛ چه رسد ورود به مدینه منوره علی مشرفها السلام. تقدیر بود که در چند منبع، نقلی نزدیکِ این مضمون یافت شد. آنچه اکنون احتمال می‌رود این است که عبارت حدیقة الاخوان، نقل به‌معنای این روایت تاریخی است که شاید در یادداشت‌های مرحوم آقای آسید هاشم لاهیجی (مؤلفِ کتاب حدیقة الاخوان) اندکی تغییر کرده و به شکل کنونی آن ثبت شده است. این نقل برای عموم ناآشناست؛ اما با توجه به گزارش‌های مربوط به حرکت کاروان از کربلا تا کوفه و پس از آن تا دمشق و زمان حضور ایشان در آن دو شهر، شایان تأمل است. این نقل، بازگشت کاروان حسینی از شام به سوی مدینه در روز اربعین است. منبع نخست، کتاب مسار الشیعة شیخ مفید است. ایشان در وقایع ماه صفر می نویسد: «و فی الیوم العشرین منه کان رجوع حرم سیدنا و مولانا ابی عبدالله الحسین علیه السلام من الشام الی مدینة الرسول صلی الله علیه و آله.» (مسار الشیعة، ص۴۶) منبع دوم، مصباح المتهجد شیخ طوسی است. ایشان نیز ضمن وقایع ماه صفر به این رخداد اشاره می کند: «و فی الیوم العشرین منه کان رجوع حرم سیدنا ابی عبدالله الحسین بن علی بن ابی طالب علیه السلام من الشام الی مدینة الرسول صلی الله علیه و آله.» (مصباح المتهجد، ص ٧٨٧) مصدر دیگر، بیان شیخ رضی الدین علی بن یوسف مطهر حلی است که می‌نویسد: «و فی اليوم العشرین من صفر سنة احدی و ستین... کان رجوع حرم مولانا ابی عبدالله الحسین علیه‌السلام من الشام الی مدینة الرسول صلی الله علیه و آله.» (العدد القویة لدفع المخاوف الیومیة، ص٢١٩) مرجع دیگر، نوشته مرحوم کفعمی است که می‌نویسد: «و فی العشرین منه کان رجوع حرم الحسین بن علی علیه‌السلام الی المدینة.» (مصباح الکفعمی، ص۵١٠) و در موضعی دیگر نیز اشاره به این واقعه دارد (همان، ص۴٨٩) نتیجه اینکه غیر از رخداد مشهور اربعین یعنی حضور جابر بن عبدالله در کربلاء معلی (بشارة المصطفی لشیعة المرتضی، ص٧۴) و رخداد دوم که برخی نوشته‌اند، یعنی حضور کاروان حسینی در کربلاء (در همان ایامِ اربعین)، رخداد دیگری نیز نقل شده که حرکت کاروان از شام به سوی مدینه است. بدین ترتیب عبارت کتاب حدیقة الاخوان ظاهراً شکل تغییریافته‌ای از این نقل تاریخی است. @AghayedNet

✔️صد دُر به اِشارَتی بِسُفتی 🔹تأملاتی بر کلام عالم ربانی مرحوم شیخ احمد احسائی اعلی الله مقامه 🔸درباره اشارات دست و بدنِ رسول خدا صلی الله علیه و آله برای مطالعه، لینک زیر را لمس یا کلیک کنید: 🔻🔻🔻 https://aghayednet.ir/eshaaraat/