✔️🔻یک‌ مجموعه‌ خطی و نمایندگی از چندین اتجاه فلسفی هر نسخهٔ خطی حکایتی دارد و داستانی. این ماجراها، هرکدام، از جهتی جالب توجه است. یکی از این نسخه‌ها نسخه‌ای است در کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران به شماره ۳۰۹۲. کاتب این مجموعه محمدهادی بن حاجی فتح‌الله قزوینی است که آن را در رشت کتابت کرده و رسائل برخی علماء را در آن گرد آورده است. آنچه در این نسخه جلب توجه می‌کند عناوین رسائل و مؤلفان آن‌ها است. در این مجموعه خطی، مطالبی با موضوع‌های گوناگون در هفده عنوان کتابت شده است. از آن جمله است رسائل یا بخش‌هایی از رساله‌های ملاصدرا، علاءالدوله سمنانی، سید محمدماجد حسینی، ملا علی نوری، ملا اسماعیل اصفهانی، میرزا حسن گوهر و عالم ربانی مرحوم شیخ احمد اَحسائی. تقابل و مخالفت افکار مرحوم شیخ احمد اَحسائی با مبانی و افکار ملاصدرا و علاءالدوله سمنانی در اوساط علمیه واضح بوده است. اما کاتب از هرکدام یک رساله یا رسائلی را در مجموعه‌اش نقل کرده است! حاشیه‌های ملا علی نوری بر شرح‌ الزیارهٔ شیخ‌ مرحوم اعلی الله مقامه موجود است و البته درباره تقابل او با افکار شیخ نیز گزارش‌هایی در دست است. میان فِرَق صوفیه نیز بعضی جرح و نقدها هست. برای نمونه، علاءالدوله سمنانی، که از کِبار صوفیه است، بر فتوحات ابن‌عربی حاشیه زده و درباره تعبیر «سبحان من اظهر الاشیاء و هو عینها» نگاشته است: «ان الله لایستحیی من الحق ایها الشیخ لو سمعت من احد یقول ان فضلة الشیخ عین وجود الشیخ البتة لاتسامحه بل تغضب علیه فکیف یسوغ لک ان‌‏تنسب هذا الهذیان الی الملک الدیان تب الی الله توبة نصوحاً لتنجو من هذه الورطة الوعرة التی تستنکف عنها الدهریون و الطبیعیون.» چون در این مجموعه خطی، رساله‌ای از علاءالدوله سمنانی نقل شده، به مطلب بالا اشاره شد؛ وگرنه نمونه‌های بارزتری از موضع‌گیری و اختلافات اساسی وجود دارد. از آن جمله است مواضع سید قطب‌الدین نیریزی و شاگردان او دربرابر ابن‌عربی و ملاصدرا. اما کاتب و گردآورنده از همه نقدها و جرح‌‌ها چشم‌پوشی کرده و از همه اتجاهات فلسفی در مجموعه‌اش رساله‌ای آورده است! کاتب رساله‌ای هم از سید ماجد حسینی بحرانی از حکیمان و فقیهان قرن دوازدهم نیز آورده. وی آثاری در فقه و اصول و فلسفه و عرفان نگاشته است. هدف کاتب از گردآوری این رسائل که هرکدام نماینده یک تفکرند چیست؟ شاید اگر شرح‌حالی از او به‌دست آید، بتوان مطمئن‌تر پاسخ داد. اما عجالتاً می‌توانیم بگوییم: یا خوض در بطون معارف دینی را صرف‌نظر از مبانی، وجه اشتراکی درنظر گرفته است؛ یا درپی سنجش افکار بوده است؛ یا خواسته ویترینی از افکار مختلف فلسفی را فراهم آورد؛ شاید هم از موافقان شعر حافظ بوده است که «جنگ هفتاد و دو ملت همه را عذر بنه / چون ندیدند حقیقت ره افسانه زدند». به هر روی، این مجموعه خطی با تنوع رسائل آن، یکی از نمونه‌های کمیاب در این زمینه است. فهرستِ تفصیلیِ این مجموعه خطی چنین است: ۱. اسرار الآیات و انوار البینات از صدرای شیرازی (فریم ۷ تا ۱۱۴) ۲. شرح «کنت کنزاً مخفیاً…» از علاء‌الدوله سمنانی؛ چنان‌که در پایان آن آمده است: «من افادات الشیخ علاءالدولة السمنانی» (فریم ۱۱۵) ۳. حدیث حضرت امیر علیه‌السلام به ابوالاسود دوئلی و چند روایت دیگر (فریم ۱۱۵) ۴. بعضی اشعار و روایات (فریم ۱۱۶) ۵. ایقاظ النائمین و ایعاظ الجاهلین از سید محمدماجد بن ابراهیم حسینی درباره غنا (فریم ۱۱۷ تا ۱۲۶) ۶. شرح حدیث زینب‌العطارة از ملا علی نوری سپاهانی: شرح روایتی از روضه کافی، آمیخته با مسائل فلسفی و عرفانی (فریم ۱۲۷ تا ۱۸۲) ۷. بخش‌هایی از شرح الحکمة العرشیة از ملا اسماعیل اصفهانی مشهور به واحدالعین (فریم ۱۸۳ تا ۲۳۰) ۸. بخشی‌از مختصر شرح حیاة الارواح میرزا حسن گوهر (فریم ۲۳۱ تا ۲۵۰) ۹. رساله‌ای از شیخ احمد احسائی اعلی‌ الله‌ مقامه در مباحث الفاظ، مطبوعه در مجلد ششم جوامع‌ الکلم (فریم ۲۵۰ تا ۲۸۵) ۱۰. بخش‌هایی از فوائد فی مبانی‌ الاصول از شیخ مرحوم اعلی‌ الله‌ مقامه، مطبوعه در مجلد ششم جوامع‌ الکلم (فریم ۲۸۵ تا ۲۹۱) ۱۱. بخش‌هایی از فوائد شیخ مرحوم اعلی‌ الله‌ مقامه، مطبوعه در مجلد ششم جوامع‌ الکلم (فریم ۲۹۲ تا ۲۹۹) ۱۲. جواب بعض السادات فی الرؤیا، رساله‌ای از شیخ مرحوم اعلی‌ الله‌ مقامه، مطبوعه در مجلد دوم جوامع‌ الکلم (فریم ۲۹۹ تا ۳۰۰) ۱۳. بخش‌هایی از رساله جواب دامغانی عمروانی، مطبوعه در مجلد دوم جوامع‌ الکلم (فریم ۳۰۰ و ۳۰۱) ۱۴. بخش‌هایی از رساله جواب بعض العلماء فی احوال البرزخ، درباره ملک نقاله، مطبوعه در مجلد پنجم جوامع‌ الکلم (فریم ۳۰۱) ۱۵. اشعار (فریم ۳۰۱ و ۳۰۲) ۱۶. السراج المنیر فی الکشف عن الوحدانیة الکبری از ملا علی نوری با حواشی «منه دام ظله العالی» (فریم ۳۰۲ تا ۳۵۰) ۱۷. بخش‌هایی از فوائد شیخ‌ مرحوم اعلی‌ الله‌ مقامه (فریم ۳۵۰ تا آخر مجموعه) @AghayedNet

🔺نامه پروفسور هانری کربن به دکتر حسین‌علی محفوظ در سال ١٩٦٩م با موضوع کشف مکتوبات جدیدی از سهروردی در موصل عراق @AghayedNet

🔺شماره تازه‌منتشرشده شماره ۱۷۲ فصلنامه اطلاعات حکمت و معرفت منتشر شد. عنوان ویژه‌نامه این شماره «تبعیدی غربی» است که اختصاص پیدا کرده به متون غیر فارسی‌زبان در شرح اندیشه‌های هانری کربن. @AghayedNet

🔺توصیفات تحفة الالباء فی تذکرة الاولیاء و الشرفاء درباره عالم ربانی مرحوم شیخ احمد احسائی اعلی الله مقامه. نویسنده زین‌العابدین علی بن حسین صفوی گنجوی است. دراین کتاب سرگذشت معاصران مؤلف، نزدیک به ۳۵۰ نفر از هر گروهی در آن آمده و نکته‌های متعدد تاریخی و جغرافیایی دارد. @AghayedNet

🔺در پایان نسخه‌ای خطی، اشعاری منتسب به مرحوم امان‌الله خان، والی کردستان، از دوستداران بزرگان دین و عالم ربانی مرحوم حاج میرزا محمدباقر شریف طباطبائی اعلی الله مقامهم آمده که شبیه وصیت است، با این مضمون: مرا در ورودی منزل سید مرحوم اعلی الله مقامه دفن کنید: خواهید پس‌از مرگ گرَم بنْوازید در درگه باب علم، دفنم سازید بسپاریدم آنجا که در (فی) «أمان‌اللّه‍»‍م سگ را به نمکزارِ خدا اندازید استاد معظم ما حفظه‌الله می‌فرمودند: در این‌‏که امان‌الله خان از ارادتمندان مشایخ عظام اعلی الله مقامهم بوده شکی نیست؛ به‌طوری که شنیده‏‌ام وصیت کرده بوده که او را در درگاه درب ورودی منزل سید بزرگوار در کربلای معلا دفن کنند و من پیش‌از تخریب و تعمیر منزل آن بزرگوار، قبر آن مرحوم را در درگاه درب آن منزل زیارت کرده‏‌ام. @AghayedNet

🔺️کتاب تازه‌منتشرشده مدرسة الشيخ الأوحد احمد بن زین‌الدین الاحسائی الدینیة فی حیّ الرفعة بمدينة الهفوف 🔸درباره سرگذشت مدرسه‌ای با نام «مدرسه دینیِ شیخ احمد احسائی» اعلی الله مقامه در شهر هفوف. @AghayedNet

🔺ملاصدرا در بخشی‌از دیدگاه‌های خود درباره حکماء یونان سخن گفته و می‌گوید حکمت ایشان از مشکات نبوت اخذ شده است. شیخ مرحوم اعلی الله مقامه توضیح می‌فرمایند که آری، کلام حکماء مقتبس از مشکات نبوت است؛ اما از سه وَجه در کلام آن‌ها تغییر رخ داد... . @AghayedNet

✔️از فتنه‌اش سیاه بود صبح روشنم 🔻تأملی بر افسونگری‌های باب ملعون در اوایل امرش بخش نخست مدتی پیش که بر روی آثار مرحوم ملا عبدالوهاب قزوینی کار می‌کردم، به نسخه‌ای خطی در کتابخانه امام صادق علیه‌السلام قزوین برخوردم. این نسخه با شماره ۳۰۹ در کتابخانه مذکور نگهداری می‌شود: مجموعه‌ای خطی و مشتمل بر ۱۰ رساله، ازجمله رساله مرحوم قزوینی که با نام رسالة فی بیان مراد الاحسائی معرفی شده و رساله‌ای از شیخ مرحوم اعلی الله مقامه و ۶ رساله از سید مرحوم اعلی الله مقامه (فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه امام صادق (ع) قزوین، ج۱، ص۳۸۹ تا ۳۹۲). اما در این‌ میان، رساله‌ای در این مجموعه خطی است که فهرست‌نگارِ کتابخانه چنین معرفی‌اش کرده است: «۳- الاسئلة و الاجوبة (۲ برگ) از: عبدالجلیل». کنجکاو شدم که این رساله از کیست. با توجه به این‌که رسالۀ قبلی و بعدی از عالم ربانی مرحوم حاج سید محمدکاظم رشتی اعلی الله مقامه است، به اصل نسخه مراجعه کردم. به‌محض مطالعه، یافتم این رساله از باب ملعون است و دربرابر پرسشی که از او شده پاسخی نوشته است! این رساله درمیان رسائل بزرگان دین نسخه‌برداری شده، آن‌هم در مجموعه‌ای خطی و قدیمی، مربوط به زمان بزرگان دین اعلی الله مقامهم. بخشی‌از سؤال و جواب آن رساله چنین است: «سؤال: سیدنا و مولانا [...] النسبة بین سیدنا المرحوم نوّر الله ضریحه و شیخنا اعلی الله مقامه و کذا النسبة بین الذکر القائم بالامر بعدهما و بینهما ایّ نسبة هی؟ بیّنوا جعلنی فداءکم و انار برهانکم. الجواب: بسم الله البدیع الذی لا اله الا هو العزیز الحکیم و لقد ورد الیوم الیّ کتاب من عبدالله عبدالجلیل فاعلم [...] و اما النسبة بین البابین اعلی الله مقامهما فاتقن ثم خف عن الله الذی لا اله الّا هو [...] و اما السؤال من النسبة بینی و بینهما فما صغر جثتک و کبر مسئلتک! لایعلم ذلک الّا الله ربی و رب العالمین جمیعاً و هو العلی فی السماوات و الارض و هو فی ام الکتاب محکم الکتاب محموداً [...].» نکته این‌که نگارش این رساله و تنظیم آن میان رسائل بزرگان دین بسیار غریب است و این نشان‌دهنده افسونگری ملعون باب است که چگونه در ابتدا امر را مشتبِه کرده بود. ادامه دارد... @AghayedNet

✔️از فتنه‌اش سیاه بود صبح روشنم 🔻تأملی بر افسونگری‌های باب ملعون در اوایل امرش بخش دوم و پایانی نمونه‌ای دیگر: یکی‌ از کتاب‌هایی که دانشگاه تهران و انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، در سال ۱۳۸۷ شمسی، (از سلسله انتشارات همایش بین‌المللی قرطبه و اصفهان دو مکتب فلسفه اسلامی در شرق و غرب در سال ۱۳۸۱ شمسی)، آن را به‌چاپ رساند، کتاب الرسائل الفقهیة فی الغناء بود. جالب است که اشاره کنیم این کتاب به‌تازگی با همین ریخت تجدید چاپ شده است. دهمین رساله چنین عنوانی دارد: «رساله غنا، سید کاظم بن قاسم حسینی گیلانی رشتی حائری». درمیان آثار سید مرحوم اعلی الله مقامه چنین رساله‌ای گزارش نشده و با مراجعه به مجموعه جواهر الحکم نیز می‌یابیم این بزرگوار چنین رساله‌ای نداشته‌اند. اما در الرسائل الفقهیة فی الغناء، با توجه به نسخه کتابخانه ملک و نسخه کتابخانه ملی، این رساله نگاشتهٔ سید مرحوم معرفی شده است (الرسائل الفقهیة فی الغناء، ص۴۸۳ و ۴۸۴). با مراجعه‌ای سطحی به متن رساله، می‌یابیم این رساله از باب ملعون است، به‌ویژه که در موضعی می‌گوید: «چنانچه در رساله تفسیر هاء و رسائل دیگر، استدلال ابطال قول بعضی‌از ایشان شده» (الرسائل الفقهیة فی الغناء، ص۴۹۱). قرینه قوی‌تر این‌که عین همین رساله در مجموعه آثار مبارکه حضرت نقطه اولی، ش۱۴، که با اجازه محفل بهائیان تنظیم شده و مشتمل بر مکتوبات باب ملعون است، با عنوان «جواب سؤال غنا» منعکس شده است. شایان ذکر است که در کتاب الرسائل الفقهیة فی الغناء، پیش‌از شروع رساله، متنی مفصل به زبان عربی نقل شده که چنین آغاز می‌شود: «الحمد لله الذی تقدس بقدس قیومیته عن نعت الجوهریات [...]» (الرسائل الفقهیة فی الغناء، ص۴۸۶). این متنی مستقل از رساله غنا است و باز هم از باب ملعون است؛ اما چون پژوهشگرانِ کتاب اصل رساله غنا را درست ارزیابی نکرده‌اند، گمان کرده‌اند این متن عربی دیباچهٔ این رساله است و هردو (متن عربی و رسالهٔ فارسیِ غناء) را درحکم یک رساله فرض کرده‌اند، آن‌هم نه از باب ملعون که از سید مرحوم اعلی الله مقامه ثبت نموده‌اند! هرچند آنچه سبب خطای محققان شده، نسخه کتابخانه ملک بوده که به نام سید مرحوم اعلی الله مقامه ثبت کرده‌اند و امید است که بر این یادداشت مطلع شوند و اصلاحیه‌ای منتشر کنند. این هم نمونه‌ای از تأثیر حیله‌گری علی‌محمد باب و مشتبه نمودن امر است. نویسنده معاصر، جویا جهانبخش، چنین تعبیر آورده‌ است: «[...] البته آن‌هم در زمانی که باب هنوز مدعی دین جدیدی نشده بود و خود را فردی مسلمان و شیعی و نماینده امام زمان علیه‌السلام معرفی می‌کرد و کسانی چون ملا محمدتقیِ هروی به احتمالِ این‌که شاید در این مدعا صادق باشد،‌ به‌طرف او جلب شده بودند. طولی نکشید که رسوایی احوال باب بر همگان هویدا گردید و مدّعیات پوچ جدیدی که درمیان آورد جای شکی در بطلان مرام و مُعتقَد وی باقی نگذاشت» (تمهیدِ طابعِ رساله‌ای در احوال و افعال «باب» ضلالت‌مآب و تابعین او از ملا محمدتقی هروی اصفهانی، به اهتمام جویا جهانبخش، چاپ‌شده در جشن‌نامه استاد سید احمد حسینی اشکوری، ص۳۹۳). هرچند به بیان استاد معظم ما حفظه‌الله، ازباب عبرت و نَه ملامت، تعجب است از کسانی که در ابتدای امر مفتون این شخص شدند و آن‌ها هم معفو نیستند. درهرصورت، این دو مثال مشتی نمونه خروار از شدت جریانات و پیچیدگی برنامه‌های باب ملعون در مفتون‌ ساختن علماء است، چه علماء‌ شیخی و چه سایر علماء شیعه؛ که در محل خود ثابت شده اکثر گروندگان به او علماء غیرشیخی بوده‌اند. به‌قول رهی معیری در معنای منفی آن، خطاب به باب ملعون باید گفت: از فتنه‌ات سیاه بود صبح روشنم ای تیره‌شب که فتنه بر آن ماه روشنی الا لعنة الله علی القوم الظالمین. سید محمدصادق موسوی جمادی‌الاولی ۱۴۴۶ @AghayedNet