✅️ "درباره نون تأکید": ❓"لا تحسبنَّ .... عین الله نائمة"، عیّن الخطأ للفراغ: ١. أنتَ ٢. أنتنَّ ٣. أنتِ ٤. أنتُم ✅ پاسخ: گزینه ۲ ✾•┈┈••📚☆✦❀✦☆📚••┈┈•✾ 📖 توضیح کوتاه: انتُنَّ ضمیر صیغه ۱۲ است و فعل متناسب با این ضمیر، همراه با نون تأکید، تحسبنانِّ است. بنابراین "لا تحسبنَّ انتنَّ ..." نادرست است، و پاسخ، گزینه ۲ است. 📖📖 توضیح کامل: 🔸 گزینه ١: اگر تحسبنَّ را به فتح باء بخوانیم "تحسبَنَّ"، صیغه ۷ فعل مضارع موکَّد به نون تأکید است، که با ضمیر انتَ متناسب است. بنابراین این گزینه صحیح است. 🔸 گزینه ۲: فعل تحسبُ متناسب با ضمیر انتنَّ، همراه با نون تأکید، "تحسبنانِّ" است، بنابراین ضمیر انتنَّ با فعل تحسبنَّ متناسب نیست. 🔸 گزینه ۳: اگر تحسبنَّ را به کسر باء بخوانیم "تحسبِنَّ"، صیغه ۱۰ فعل مضارع موکَّد به نون تأکید است که با ضمیر أنتِ متناسب است. تحسبینَ + نَّ = تحسبِنَّ. لا تحسبِنَّ أنتِ...بنابراین این گزینه صحیح است. 🔸 گزینه ۴: اگر تحسبنَّ را به ضمّ باء بخوانیم "تحسبُنَّ"، صیغه ۹ فعل مضارع موکَّد به نون تأکید است که با ضمیر انتُم متناسب است. تحسبونَ + نَّ = تحسبُنَّ. لا تحسبُنَّ أنتُم...بنابراین این گزینه صحیح است. 🍀📘📔📕🍀 ⬅️ برای مطالعه بحث نون تأکید رجوع کنید به: مبادئ العربیّة، قسمت صرف، ج ۴، ص ۸۹ تا ۹۱. 🔸️▫️🔹️ https://eitaa.com/Arabi_dan2 / عربی دان

✅️ درباره "ولا سیَّما": ✍️ درباره "ولا سیَّما" از وجوه مختلف، بحثها و پرسشهایی مطرح شده است. ❓️نخستین پرسش این است که آیا "لا سیَّما" جزء ادات استثناء است یا خیر؟ ▫️پاسخ: در این باره میان نحویون اختلاف نظر وجود دارد: 🔸️ برخی بر این باورند که "لاسیَّما" جزء ادات استثناء است. 📌 زمخشری از جمله این افراد است، وی هنگام بحث درباره انواع مستثنی از جهت اعراب، می گوید: "المستثنی في اعرابه علی خمسة اضرب، احدها: منصوب ابداً ... والثاني: جائز فیه النصب و البدل... والثالث: مجرور ابداً.... والرابع: جائز فیه الجر و الرفع و هو ما استثني بلاسیَّما. و الخامس: جار علی اعرابه قبل دخول کلمة الاستثناء...". ⬅️ تعبیر "و هو ما استثني بلاسیَّما" نشان می دهد که زمخشری، لاسیَّما را جزء ادات استثناء می داند. 📚 منبع: المفصّل في صنعة الاعراب، ص ۹۶-۹۸ 📌 ابن یعیش نیز لاسیَّما را جزء ادات استثناء می داند و می نویسد: "لاسیَّما کلمة یُستثنی بها". 📚منبع: شرح المفصل، ج ۲، ص ۶۵. 🔹️ در مقابل، برخی دیگر از نحویون، ادات استثناء بودنِ "لاسیَّما" را انکار کرده اند. 📌 از جمله این افراد، ابن مالک است، وی می گوید: - التسهیل: "والمذکور بعد لاسیَّما منبّه علی اولویته بالحکم لا مستثنی؛ آنچه پس از لاسیَّما می آید برای تنبیه بر اولویت آن [شخص یا شیء] در حکم است، نه اینکه مستثنا باشد". - شرح التسهیل: "ومن النحویین مَن جعل لاسیَّما من ادوات الاستثناء، وذلك عندي غیر صحیح، لانّ اصل ادوات الاستثناء هو الّا، فما وقع موقعه و اغنی عنه فهو من ادواته، وما لم یکن کذلك فلیس منها. و معلوم انّ الّا تقع موقع حاشا و عدا و خلا و لیس و لایکون و غیر و سوی و غیرذلك ممّا لا یختلف في الاستثناء به، فوجب الاعتراف بانّهُنّ من ادواته، ولاسیَّما بخلاف ذلك فلا یعدّ من ادواته، بل هو مضادّ لها، فانّ الذي یلي لاسیَّما داخل فیما قبله و مشهود له بانّه احقّ بذلك من غیره... فلا سبیل الی الحاق لاسیَّما بادوات الاستثناء". ⬅️ ابن مالک به صراحت بیان می کند که راهی برای الحاق لاسیَّما به ادوات استثناء وجود ندارد. 📚 منبع: شرح التسهیل، ج ۲، ص۲۳۱ و ۲۳۶ و ۲۳۷. 📌 ابوحیان نیز لاسیَّما را جزء ادات استثناء نمی داند و در این باره می گوید: "والصحیح انّها لیست من ادواته و انّما ذکرها سیبویه في باب لا التي لنفي الجنس". ⬅️ ابوحیان بیان می کند که سیبویه لاسیَّما را در باب استثناء ذکر نکرده است و آن را در باب لا نفی جنس مورد بحث قرار داده است و این را دلیلی بر ادات استثناء نبودن لاسیَّما می داند. 📚 منبع: ارتشاف الضرب من لسان العرب، ج ۱، ص ۶۳۶. ✅️ ریشه این اختلاف: 📌 اختلاف نحویون درباره "لاسیَّما" به تفسیر آنها از معنایی که این واژه افاده می کند، باز می گردد. ⬅️ کسانی که معتقدند لاسیَّما از ادات استثناء نیست، معتقدند لاسیَّما معنای الّا را نمی رساند؛ زیرا در مانند: "جاء القومُ لاسیَّما زید"، لا سیَّما زید را از حکم قوم (که آمدن است) خارج نکرده است تا بگوییم "قوم آمده اند و زید نیامده است"، بلکه در لاسیَّما نوعی تخصیص و تاکید بر آمدن زید وجود دارد. پس، لاسیَّما دلالت بر اخراج مابعد خود از ما قبل (مستثنی منه) نمی کند تا مانند الّا جزء ادات استثناء باشد. ⬅️ کسانی که معتقدند لاسیَّما جزء ادات استثناست، به این معنای تخصیص که لاسیَّما افاده می دهد، آگاهند، از این رو برخی از آنان کوشیده اند میان این معنا و معنای استثناء جمع کنند. به بیان دیگر، تلاش نموده اند تا لاسیَّما را به گونه ای معنا کنند که علاوه بر معنای تاکید و تخصیص، معنای استثناء (اخراج از ماقبل) نیز افاده نماید. 🔸️ در ادامه به ذکر دیدگاه برخی از نحویون در این باره می پردازیم. ادامه در مطلب بعد... 🔸️▫️🔹️ https://eitaa.com/Arabi_dan2 / عربی دان

✅️ درباره لاسیَّما (ادامه مطلب قبل) ✍️ همانگونه که در مطلب قبل اشاره شد، زمخشری از جمله کسانی است که لاسیَّما را جزء ادات استثناء می داند. دلیل این مطلب آن است که وی در آغاز بحث استثناء و در بیان انواع مستثنی از جهت اعراب، چنین می گوید: "المستثنی فی اعرابه علی خمسة اضرب... والرابع جائز فیه الجرّ و الرفع و هو ما استثنی بلاسیَّما". تعبیر "ما استثنی" به روشنی حکایت از آن دارد که زمخشری لاسیَّما را جزء ادات استثناء می داند. 📚 منبع: المفصّل في صنعة الاعراب، ص ٩٦-٩٨. ⬅️ ابن حاجب در شرح دیدگاه زمخشری چنین می نویسد: "لا ینبغي أن یکون [لاسیَّما] في الاستثناء؛ لأنّ الاستثناء اخراج شيء من شيء، و اثبات ضدّ الحكم له، وهذا لیس کذلک، بل هو اثبات ذلك الحكم الأوّل بطریق الزیادة في معناه. مثاله قولك: أحْسَنَ اِلیَّ القومُ لاسیَّما عمرو، و انّما أورده لمّا کان بینهما مخالفةٌ مّا، لأنّ الثاني ثبت له زيادة فکأنّه غیر الحکم الاوّل؛ سزاوار نیست که لاسیّما در زمره ادات استثنا باشد؛ زیرا استثنا یعنی خارج کردن چیزی از چیزی دیگر و اثبات ضدّ حکم [اول] برای آن چیز، در حالی که در اینجا (لاسیِّما) چنین نیست؛ بلکه اثبات همان حکمِ اول است از طریقِ افزودن بر معنای آن. مثال: "همه قوم به من نیکی کردند به‌ویژه عمرو". اینکه زمخشری لاسیَّما را جزء ادات استثناء ذکر کرده است[دقت کنید: ضمیر هو مستتر در "اورده" به زمخشری بر می گردد] به این دلیل است که وی معتقد است بین ماقبل و مابعد لاسیَّما [یعنی بین القوم و عمرو در مثال ذکر شده] اختلاف (و لو اندک) وجود دارد؛ چرا که برای عمرو زیادتِ حکم ثابت شد، پس گویی با حکمِ قوم متفاوت است". 📚 منبع: الایضاح في شرح المفصّل، ج ۱، ص ۳۳۱. ✍️از توضیحات ابن حاجب معلوم می شود اینکه زمخشری لاسیَّما را جزء ادات استثناء می داند از آن روست که وی میان حکم ماقبل لاسیَّما (القوم) و مابعد لاسیَّما (عمرو) تفاوت و اختلاف قائل است، هر چند این تفاوت و اختلاف اندک باشد (مخالفةٌ مّا) و همین مخالفت، موجب شده که وی «لاسیّما» را در جایگاه ادات استثنا قرار دهد. از نظر او، همین که حکم مستثنی منه برای مستثنی ثابت است اما به نحو ویژه و خاص، همین امر موجب تفاوت میان حکم مستثنی منه و مستثنی است، و این مقدار تفاوت و اختلاف برای ادات استثناء دانستن لاسیَّما کفایت می کند. به بیان دیگر، از نظر زمخشری وجود مخالفت میان مابعد لاسیّما و ماقبل آن، هر چند این مخالفت در اصل حکم [نیکی کردن در مثال ذکر شده] نباشد، کفایت می کند در اینکه لاسیَّما را جزء ادات استثناء بدانیم. ادامه دارد... 🔸️▫️🔹️ https://eitaa.com/Arabi_dan2 / عربی دان