یکی از مهمترین دلیل هایی که در بحث وجود بعد مجرد در انسان، معتقدین به آن ارائه می کنند، وجود علم و آگاهی و شهور در انسان است. آگاهی یکی از مسائلی است که هنوز بحثهای پر دامنه داری در مورد آن وجود دارد که حقیقت آن چیست و از کجا نشئت می گیرد. از جایگاههایی که علوم مادی تقلیل گرا و از جمله داروینیست ها با آن مواجه سختی دارند و دست و پا می زنند که به نحوی آن را هم به صورت مادی تحلیل کنند همین است. فوکایاما می گوید:
حوزه ای که در آن ناتوانی علوم مادی تقلیل گر در توضیح پدیده های مشهود، به وضوح دیده می شود مسئله شعور انسان است. منظور من از شعور شرایط غیر مادی است. (فوکویاما 1390, 245)
داروینیست ها از آنجا که به نوعی علمدار و داعیه دار توجیه حقیقت انسانی به صورت مادی می باشند، تمام تلاش خود را در این زمینه دارند. بزرگترین دانشمند ایشان دنیل دنت است که در این زمینه یک پیشرو و بی پروا محسوب می شود. وی آگاهی را مجموعه پیچیده ای از مم ها (تاثیر مم ها در مغز) می داند که راه خوب درک آن شباهت وی به نوعی کامپیوتر است که مغز آن را طراحی و اجرا می کند. رک (D. Dennett 1991, 210) وی دو کتاب در این زمینه نگاشته است، آگاهی توضیح داده شده و از باکتری تا باخ
اینکه واقعا ربات ها و اندرویدها بتوانند عکس المعلهایی مشابه حالت انسانی داشته باشند چیز بعیدی به نظر نمی رسد، ولی اینکه بتوانند احساساتی شبیه انسان در مورد درد و لذت و خشم ... داشته باشند از نظر دانشمندان بزرگ غیر ممکن به نظر می رسد. یعنی ممکن است یک ربات بتواند در هنگام لمس حرارت دست خود را بکشد و بدون هیچ حسی از سوختن خود جلوگیری کند ولی اینکه واقعا سوختن را به احساس کند چنین چیزی غیر ممکن می نماید حتی امثال فرنسیس فکویاما این احساسات انسانی را که اختصاص به گونه ما دارد تعیین کننده تر در خصوصیات وجودی مختص آدمی میداند تا اخلاقیات . (فوکویاما 1390, 248-249) وی در ادامه می گوید
اینکه رباتهای انسان نما، رباتها، یا کمپیوتر ناگهان احساساتی نظیر تس، امید، وحتی عشق یا تمایل جنسی از خود نشاندهند، در واقع خوراک افسانه های علمی- تخیلی است؛ اما هیچ کس تاکنون حتی قدمی هم به شرح چگونگی انجام این پدیده ها نزدیک نشده است. ام مسئله تنها این نیست. در این مورد نیز مثل شعور هیچ کس نمی داند احساسات از جنبه رفتار شناسی چیست و هچ کس دلیل پیدایش آ«ها در زیست شناسی انسان را نمی داند. (فوکویاما 1390, 248)
برای خیلی از دانشمندان توضیح هوش مصنوعی به این شکل که بگویند شعور و آگاهی خاصیت نوخاسته از نوعی کامپیوتر های پیچیده است امری عادی است. یعنی همانطور که جان سرل معتقد است هوش، یک خاصیت بیولوژیکی مغز است که بسیار به تحریک نرونها یا انتقال دهنده های عصبی شبیه است و علم زیست شناسی، روزی شیوه تولید آن را توسط بافت ارگانیک توضیح خواهد داد. با این حال جواب فوکایاما به ایشان جالب توجه است:
اما چنین ادعایی هیچ نیست مگر فرضیه ای ثابت نشده، که بر اساس مقایسه با دیگر سیستمهای پیجیده به دست آمده است. هرگز دیده نشده است که شعور در شرایط تجربی شکل گیرد و یا حتی هیچ نظریه ای در مورد چگونگی به وجود آمدنآن پرداخته نشده است. (فوکویاما 1390, 252)
دو ساحتی بودن حقیقت انسان
چیستی انسان، یا پاسخ به این سوال که انسان چیست؟ بسیار مهم و سرنوشت ساز است. سبک زندگی و نگاه به آینده، آرزوهای انسان، تفسیر انسان از جهان و هدف زندگی، وجود زندگی پس از مرگ و تمامی این مسائل بسیار مهم که دغدغه هر انسانی است که ذره ای تامل در حقیقت خود داشته باشد، بستگی به پاسخ به همین سوال دارد. تئوری تکامل هم مانند دیگر تئوریهایی که در مورد انسان بحث می کنند، نگاهی خاص به انسان و جواب مختص به خود در این زمینه، دارد. همانطور که بیان شد، بر اساس تئوری تکامل، انسان صرفا محصول فرایندی فیزیکی، شیمیایی است. این فرایند به اصطلاح، کور، نه فقط علت به وجود آمدن انسان، که تمام گونه های حیوانی نیز از این سیستم که به منشاء واحد می رسد، سربرآورده اند؛ بدون اینکه هیچ گونه، هدف و غایت و مدبری ورای آن وجود داشته باشد.
عموما قائلین به نظریه تکامل، معتقد به نفی ساحت فراجسمانی و دخیل بودن آن حقیقت در سازمان انسانیِ انسان، هستند.
دنیل دنت در کتاب ایده خطرناک داروین، نفس انسانی را به بیت های کامپیوتر تشبیه می کند. وی می گوید که هیچ امر معجزه آسایی در حقیقت انسان وجود ندارد. همانطور که اجزاء کامپیوتر به صورت جزئی کنار هم قرار گرفته اند و محاسبات و فعالیتهای یک کامپیوتر را ساماندهی می کنند، مغز انسان هم همانگونه است و چیز دیگری در کار نیست. حقیقت نفس انسان آلیاژی از ماشین آلات کوچکتر است که در بستر تاریخ به آرامی به وجود آمده اند و هرکدام نقش خود را در حقیقت وجود انسانی بازی می کنند. چیزی شبیه به هوش مصنوعی
وی در جای دیگر گفته دکارت را نقل می کند که معتقد بوده است، حیوانات نفس ندارند و تنها انسان نفس دارد. جمله ای که به نظر دنت، دکارت را منفور حیوان دوستان قرار داده است. دنت در آنجا تصریح می کند که نفس انسانی چیزی غیر از مغز نیست
اگر چه این مغز بسیار شگفت آور و پیچیده است و تفاوت زیادی با مغز حیوانات در توانایی دارد؛ ولی در عین حال تفاوت ما و حیوانات، تفاوت در اندازه و توانایی مغز است و نه تفاوت متافیزیکی.
کتاب دیگری که وی در این زمینه نگاشته است، کتاب آزادی تکامل می یابد است(Freedom Evolves ) عبارت وی در آن کتاب در مورد نبود بعد مجرد و روح در حقیقت انسانی :
هیچ کدام از اجزاء تشکیل دهنده تو نمی دانند که تو کیستی و اهمیتی هم نمی دهند.... این مسئله که ما یک بعد ماورائی (روح) در وجودمان داریم که در مرکز فرماندهی بدن قرار دارد سال ها اغواکننده بوده است. اما الان این را می دانیم که این ایده با تمام جذابیتش، دیگر به وسیله علم زیست شناسی که به صورت عام و مغز شناسی به صورت خاص، حتی کوچکترین حمایتی هم نمی شود. (D. C. Dennett 2003, 2)