مدافعان تئوری تکامل در قرائت های جدید خود با صراحت کلام خود را مطرح می کنند و تعارف را کنار گذاشته اند. یکی از مباحثی که شدیدا ذهن تکامل گرایان را به خود مشغول داشته است، بحث اراده و آگاهی است. این دو بحث چالش های جدی را فراروی تکامل گرایان که می خواهند با نگاه تکاملی مادی همه چیز را توضیح دهند قرار داده است. دنیل دنت در کتاب جدید خود که در سال 2017 چاپ شده است تلاش فراوانی در توجیه این دو حقیقت دارد و خیلی صریح این دو حقیقت را انکار می کند و می گوید واقعا اینها وجود ندارند.
بر اساس تئوری های من، آگاهی پدیده ای غیرمادی نیست و اراده آزاد پدیده ای جدای از قاعده علیت(مادی) نیست و به کمک جناب رایت و استراسون و دیگران، من باید این شجاعت را داشته باشم که تصدیق کنم که هیچ کدام از آگاهی و اراده آزاد واقعا وجود ندارند. شاید بتوانم این انفجار را کمی نرم تر کنم اگر بخواهم تخیل گرا باشم، اصرار می کنم که واقعا این دو وجود ندارند ولی به طور قابل ملاحظه ای مفید است که طوری وانمود کنیم که انگار وجود دارند. نمی دانم چرا منتقدان من فکر می کنند که فهم آنها نسبت به آنچه که هست، برتری دارد نسبت به فهم من (D. C. Dennett, FROM BACTERIA TO BACH AND BACK THE EVOLUTION OF MINDS 2017, 198)
وی از این هم صریحتر در کتاب آزادی تکامل می یابد، در همان فصل اول صفحه اول بحث خود را به این شکل شروع می کند؛ این ایده را که ما روحی داریم نامیرا و غیر مادی و این روح مرکز تمام احساسات و عشق و عواطف و لذت و خجالت است را باید کنار بگذاریم و میگوید دیگر به لطف علم جدید جایی برای چنین ایده ای وجود ندارد. وی ایده روح مجرد را ناتوان از مقابله با قوانین فیزیک می داند و مطمئن است که دیگر تاریخ مصرف روح مجرد با علم جدید تمام شده است. وی در آخر جمله ای دارد که افرادی را که نگران از تبعات این ایده وی هستند را دلداری می دهد و می گوید نترسید هیچ مشکلی پیش نمی آید:
خیلی از مردم فکر می کنند که لوازم این(نبود روح مجرد) خیلی ترسناک است: چرا که اگر اراده آزاد نداریم در نتیجه دیگر هیچ چیز مهم نیست.(کنایه از اینکه سنگ بر روی سنگ بند نمی شود).
هدف این کتاب این است که نشان دهد که این عده اشتباه می کنند.
مقصود وی این است که بله با اینکه اراده آزاد نداریم ولی مشکلی در زندگی روزمره و قانونمندی ما به وجود نخواهد آمد.