‏⭐ ۲/۲ ‏📌 چکیده: سناتور دموکرات کانکتیکت، کریس مورفی، در سفر به خاورمیانه برای بازدید از پایگاه هوایی ال‑اودی در قطر که بزرگ‌ترین پایگاه آمریکایی در منطقه است، از دسترسی به آن منع شد؛ او ادعا کرد پنتاگون به‌صورت فعال و غیرقانونی هزینه‌ها و پیامدهای جنگ ایران‑ایران را از کنگره و مردم پنهان می‌کند. وزارت دفاع پس از اطلاع‌رسانی پیشاپیش به دفتر او، دسترسی به ال‑اودی را به‌دلیل محدودیت‌های سفری که توسط وزیر جنگ پیتر هگست صادر شده بود، رد کرد. مورفی همچنین ترامپ را متهم کرد که برنامه‌ای برای پایان جنگ ارائه نداده و هزینهٔ این درگیری که بیش از ۴۵ میلیارد دلار است را مخفی می‌سازد. این موضوع در حالی است که تعداد کشته‌شدگان آمریکایی در خاورمیانه بین ۱۹ تا ۲۳ نفر تخمین زده می‌شود. سناتور کریس مورفی (د‑کانکتیکت) می‌گوید پنتاگون او را از دسترسی به یک پایگاه کلیدی نظامی آمریکا در قطر منع کرده است؛ در حالی که در سفر به خاورمیانه بود، دولت ترامپ را متهم می‌کند که سعی دارد خسارات ناشی از جنگ ایران را پنهان کند. مورفی که به دوحه، قطر و سپس ریاض، عربستان سعودی به‌عنوان بخشی از هیئت نمایندگان کنگره سفر کرد، گفت سعی داشت به پایگاه هوایی ال‑اودی — بزرگ‌ترین پایگاه آمریکایی در منطقه که ایران از زمان آغاز جنگ در اواخر فوریه به‌طور مکرر به آن حمله کرده است — سر بزند. قبل از سفر، مورفی گفت می‌خواهد «به‌صورت مستقیم تأثیر جنگ ایران، خساراتی که به تأسیسات ما در منطقه وارد شده و چگونگی آسیب به روابطمان با شرکای منطقه‌ای را ببیند». اما پس از اینکه از بازدید ال‑اودی منع شد، مورفی اظهار کرد: «تلاشی فعال، بی‌سابقه و غیرقانونی در حال انجام است تا هزینه‌ها و پیامدهای این جنگ را از کنگره و مردم آمریکا پنهان کند»، به گزارش Reuters. او افزود وزارت دفاع از برگزاری جلسه توجیهی درباره جنگ برای او در حالی که در منطقه حضور داشت، خودداری کرد. «من در طول دوران حضورم در سنای آمریکا هرگز با چنین وضعیتی مواجه نشده‌ام؛ این بخشی از یک کارزار عمدی برای ابهام‌پذیری است که همکاران جمهوری‌خواه من در کنگره باید خواستار پایان آن شوند»، مورفی افزود. در پاسخ به اتهامات مورفی، یک مقام ارشد پنتاگون به The Hill گفت که پیش از سفر سناتور به خاورمیانه، دفتر او مطلع شد که برای دسترسی به ال‑اودی از حمایت وزارت دفاع برخوردار نخواهد شد و این به دستور مارس پیتر هگست (Pete Hegseth) درباره محدودیت‌های سفر در منطقه اشاره دارد. «این تصمیم پیشاپیش توسط دفتر وزیر جنگ برای امور قانونگذاری اطلاع داده شد. وزارت دفاع راهنمایی وزیر را به‌طور مساوی اجرا می‌کند»، مقام در بیانیه‌ای گفت. مورفی، عضو کمیته روابط خارجی مجلس سنا و اولین قانون‌گذار دموکرات که پس از آغاز جنگ ایران به منطقه سفر کرده بود، روشن کرد که وزیر امور خارجه مارکو روبیو (Marco Rubio) به امکان‌پذیر ساختن این سفر کمک کرده و جلساتی با مقامات ارشد خلیج فارس ترتیب داده است. اما سناتور کانکتیکت ترامپ را سرزنش کرده است که برنامه واضحی برای پایان دادن به درگیری ندارد؛ این جنگ هم‌اکنون بیش از ۴۵ میلیارد دلار هزینه داشته است. پنتاگون همچنان تحت فشار برای شفاف‌سازی درباره هزینه‌های فزاینده این درگیری است که بیش از هفت ماه به طول انجامیده است. نظامی‌های ایالات متحده تعداد کشته‌شدگان نیروهای خود در خاورمیانه را از ابتدای درگیری ۱۹ نفر اعلام کرده‌اند؛ اما ماه گذشته واشنگتن پست گزارش داد که حداقل ۲۳ نفر از نیروهای نظامی کشته شده‌اند. «وزیر دفاع پیتر هگست (Pete Hegseth) هزینه‌های جنگ، وسعت خسارات و تلفات جانانه آمریکایی‌ها را از عموم و کنگره پنهان می‌کند»، مورفی پیش از سفر گفت.

‏🔵 #ایران #آمریکا 🧠 رئیس سازمان ملل دبلوماسی را در جنگ آمریکا‑ایران و بازگرداندن حقوق ناوبری طلب می‌کند ‏🏛 منبع: Arab News ‏📄 عنوان اصلی: UN chief urges diplomacy in US-Iran war, restoration of shipping rights ‏🔎 Antonio Guterres, Strait of Hormuz, Houthi, Islamabad Memorandum of Understanding, UN #تحلیل_راهبردی #خاورمیانه #جنگ #روابط_بین_الملل #Arab_News ‏✅ با ژئوپلیس دنیا در دستان شماست ‏🌍 @Geopolis_ir

‏🔵 ۲/۲ در پاکستان، آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل خواستار پایان جنگ ایالات متحده‑ایران شد او هشدار داد که این درگیری به‌طور چشمگیری تجارت جهانی را تحت‌تأثیر قرار داده است لندن: دبیرکل سازمان ملل آنتونیو گوترش روز سه‌شنبه، در آغاز سفر رسمی‌اش به پاکستان، خواستار پایان جنگ ایالات متحده‑ایران و بازگرداندن آزادی ناوبری شد و از اثرات مخرب این درگیری بر تجارت جهانی هشدار داد «از اسلام‌آباد می‌خواهم پیامی بلند و واضح به همه طرف‌ها بفرستم»، گوترش در گفت‌وگو با خبرنگاران پایتخت گفت. «درگیری را پایان دهید. به دیپلماسی بازگردید. حقوق و آزادی‌های ناوبری را به‌طور کامل و مطابق با حقوق بین‌الملل بازگردانید». درگیری در اواخر فوریه با حملات مشترک ایالات متحده و اسرائیل به ایران آغاز شد. تهران با حمله به اهدافی در کشورهای خلیج و اردن واکنش نشان داد و عبور از تنگه هرمز، مسیر حیاتی برای حمل نفت خام، کودها و گاز طبیعی مایع، را مسدود کرد. صدها کشتی و خدمهٔ آن‌ها ماه‌هاست در دریا به‌سر می‌کشند. درگیری‌ها به سواحل دریای سرخ یمن نیز سرایت کرده؛ در آنجا شبه‌نظامی حوثی‌ حمایت‌شده توسط ایران، با نیروهای دولت یمن برای کنترل تنگه باب‌الماندب، یکی دیگر از مسیرهای مهم دریایی، می‌جنگند. در این بستر، گوترش تلاش‌های پاکستان برای آوردن واشنگتن و تهران به میز مذاکرات را تحسین کرد. «تلاش‌های شما به تدوین تفاهم‌نامهٔ ۱۷ ژوئن در اسلام‌آباد، آتش‌بس و چارچوب مذاکرات آینده کمک کرد»، او گفت و افزود: «هر پاکستانی باید به این نقش کلیدی افتخار کند». گوترش افزود که صلح پایدار در منطقه نیز به تحقق حق خودمختاری فلسطینیان وابسته است.

‏🟢 #هند #ایران 🧠 هند برای اولین بار در بیش از سه سال نرخ بهره را افزایش می‌دهد، زیرا جنگ ایران تورم را تشدید می‌کند ‏🏛 منبع: Euronews ‏📄 عنوان اصلی: India hikes interest rates for first time in over three years as Iran war fuels inflation ‏🔎 RBI, repo rate, inflation, rupee, Iran war #تحلیل_راهبردی #اروپا_و_روسیه #اقتصاد_سیاسی #Euronews ‏✅ با ژئوپلیس دنیا در دستان شماست ‏🌍 @Geopolis_ir

‏🟢 ۲/۲ بانک مرکزی هند برای اولین بار پس از بیش از سه سال، روز چهارشنبه هزینه‌های استقراض را افزایش داد؛ در حالی که جنگ خاورمیانه قیمت‌ها را در سومین اقتصاد بزرگ آسیا فشار می‌دهد و بر روپی که پیش از این ناپایدار بود، سنگینی می‌کند. بانک مرکزی هند به سیاست سخت‌گیری روی آورد و با افزایش یک‌چهارم درصدی، اثرات جانبی جنگ ایران را که قیمت‌ها را بالا برده و ارز ملی را تحت فشار قرار داده، منعکس کرد. بانک مرکزی هند (RBI) نرخ ریپو مرجع خود را که به بانک‌های تجاری برای وام‌ها تعلق می‌گیرد، ۲۵ نقطه پایه به ۵٫۵۰٪ ارتقا داد؛ همه شش عضو کمیته سیاست پولی به این تصمیم رأی مثبت دادند. این اقدام هند را در کنار چندین بانک مرکزی دیگر قرار می‌دهد که برای مهار تورم یا تقویت ارزهای خود سیاست‌های سخت‌گیرانه اتخاذ کرده‌اند. RBI از زمان بروز جنگ در فوریه نرخ‌ها را ثابت نگه داشته بود تا تأثیر نوسانات قیمت نفت بر سریع‌ترین رشد اقتصادهای بزرگ جهان را بسنجد. رشد اقتصادی قوی در سه‌ماههٔ گذشته به سیاست‌گذاران فضای کافی داد تا به افزایش قیمت‌ها در کشوری که بخش عمدهٔ انرژی‌اش را از واردات تأمین می‌کند و باران موسمی ضعیف می‌تواند هزینهٔ مواد غذایی را بالا ببرد، بپردازند. تورم قیمت مصرف‌کنندگان در ماه اوت به ۴٫۸۲٪ رسید؛ برای سومین ماه متوالی هدف میان‌مدت بانک مرکزی یعنی ۴٪ را پشت سر گذاشت و داده‌ها نشان دادند فشارهای قیمتی دیگر به غذا و حمل‌ونقل محدود نیستند. RBI همچنین با روپی در حال سقوط دست و پنجه نرم می‌کند؛ این ارز در روزهای اخیر به نزدیک‌ترین حدهای تاریخی خود رسیده است. برای حمایت از ارز، مجموعه‌ای از تدابیر برای جذب دلار آمریکا به کار گرفته است؛ از جمله طرح سپرده‌ای برای هندی‌های مقیم خارج که حدود ۱۲۷ میلیارد دلار (۱۱۳ میلیارد یورو) جذب کرد. این اقدامات موقتاً سقوط روپی را متوقف کرد، اما با ادامه فروش سهام هند توسط سرمایه‌گذاران خارجی و نزدیک شدن قیمت نفت به صد دلار در هر بشکه، فشار بر ارز تجدید شد. به عنوان سومین واردکننده بزرگ نفت جهان، هند معمولاً حدود نیمی از نفت خام خود را از طریق تنگه هرمز تأمین می‌کند؛ مسیری که از زمان آغاز درگیری تقریباً بسته شده است. تحلیلگران می‌گویند این وضعیت، هند را در میان اقتصادهایی قرار می‌دهد که بیشترین معرض شوک انرژی جهانی هستند؛ نفت خام و کودهای گران‌تر صورتحساب واردات این کشور را افزایش می‌دهند.

‏🔴 #آمریکا #ایران 🧠 ترامپ می‌گوید شوخی درباره بمباران ایران به کالیفرنیا خنده‌دار است ‏🏛 منبع: Asia Times ‏✍️ نویسنده: Juan Cole ‏📄 عنوان اصلی: Trump finds it’s funny to joke about Iran bombing California ‏🔎 Trump, Iran, Strait of Hormuz, nuclear enrichment, Venezuela #تحلیل_راهبردی #شرق_آسیا #جنگ #روابط_بین_الملل #Asia_Times ‏✅ با ژئوپلیس دنیا در دستان شماست ‏🌍 @Geopolis_ir

‏🔴 ۲/۳ ‏📌 چکیده: در یک سخنرانی در نبراسکا، رئیس‌جمهور ترامپ به‌طرز شوخی گفت اگر ایران لس آنجلس و سن دیگو را نابود کند، هزینه‌ای جزئی برای امنیت بقیه کشور است؛ این اظهارات باعث خشم ساکنان این شهرها شد. ترامپ ادعا می‌کند ایده جنگ ناگهانی علیه ایران برای تصاحب گاز و نفت بوده و برنامه غنی‌سازی هسته‌ای ایران را بهانه‌ای برای حمله می‌داند، در حالی که آژانس‌های اطلاعاتی آمریکا در ۲۵ سال گذشته تأیید کرده‌اند ایران سلاح هسته‌ای نظامی ندارد. نظرسنجی ژوئیه نشان داد ۷۵٪ آمریکایی جنگ با ایران را بی‌ارزش می‌دانند و ۶۱٪ هزینه بنزین را به سیاست‌های ترامپ نسبت می‌دهند؛ در عین حال ایران هفته گذشته ۱۱ کشتی را در تنگه هرمز هدف قرار داده و حملات بیشتری پیش‌بینی می‌شود. در یک سخنرانی پرآشوب در نبراسکا، رئیس‌جمهور دیوانه‌مانند ما به شوخی گفت اگر ایران لس آنجلس و سن دیگو را نابود کند، این هزینه‌ای جزئی برای حفظ امنیت بقیه کشور است. حداقل این‌طور به نظر می‌رسید که می‌گوید. معنای این‌گونه گفتارهای مبهم او برای همه قابل حدس است. رسانه‌های تجاری سخنرانی‌های او را گویی به‌صورت منطقی گزارش می‌کنند تا در چهره‌اش خوشایند بمانند، چون هر کس که مخالفش باشد تهدید می‌شود. ساکنان لس آنجلس و سن دیگو با خشم به این‌که رئیس‌جمهورشان با بی‌پروایی آن‌ها را قربانی می‌کند واکنش نشان دادند. به‌طرز طنزآمیز، سن دیگو بندر مهمی برای نیروی دریایی ایالات متحده است؛ ملوانانی که ترامپ با نگه داشتنشان در نزدیکی تنگه هرمز به‌مدت ماه‌ها بدون پایگاه امن برای تأمین مجدد یا استراحت و تفریح، به‌سختی رفتار می‌کند. ترامپ در کمپین خود می‌گوید ایدهٔ جنگ ناگهانی تهاجمی‌اش علیه ایران چقدر عالی بود. اگرچه رئیس‌جمهور در تابستان ۲۰۲۵ می‌گفت برنامهٔ غنی‌سازی هسته‌ای ایران را نابود کرده است، او این برنامهٔ حالا ناتوان را بهانه‌ای برای جنگ خود ساخته؛ جنگی که به‌وضوح تلاشی برای تصاحب گاز و نفت ایران بود، همان‌طور که قبلاً ونزوئلا را به‌دست آورده بود. آژانس‌های اطلاعاتی ایالات متحده در طول ۲۵ سال گذشته بارها ارزیابی کرده‌اند که ایران برنامهٔ سلاح هسته‌ای نظامی ندارد. این کشور اورانیوم را برای مصارف غیرنظامی و بازدارندگی غنی‌سازی می‌کرد. تهران امیدوار بود انبار بزرگ اورانیوم غنی‌شده باعث شود دشمنان در حمله به آن تردید کنند. این یک اشتباه محاسبه‌ای بود، چون نتانیاهو‑ترامپ به‌هر حال حمله کردند. ایران موشک بالستیک بین‌قاره‌ای ندارد و نمی‌تواند به لس آنجلس و سن دیگو ضربه بزند. همان‌طور که گزارش دادم، نظرسنجی‌ای در ژوئیه نشان داد که ۷۵٪ آمریکایی می‌گویند جنگ ایران ارزشش را ندارد و ۶۱٪ هزینهٔ بالای بنزین و دیزل را به سیاست‌های ترامپ نسبت می‌دهند. آمریکایی‌ها سرانجام شمارهٔ ترامپ را می‌دانند و می‌فهمند او چه کرده است. ترفندهای قدیمی او برای سرزنش دموکرات‌ها در همه چیز و گازلایت کردن پایهٔ MAGA دربارهٔ وضعیت، پیش از شوک قیمت‌گذاری که مردم هنگام پر کردن بنزین تجربه می‌کنند، شکست می‌خورد. ترامپ همچنین می‌گوید در جنگ علیه ایران پیروز است و به‌زودی پایان می‌یابد. واقعیت، همان‌طور که معمولاً در مورد DJT مغشوش است، چیز دیگری می‌گوید. TradeWinds گزارش می‌دهد که ایران در هفتهٔ گذشته ۱۱ کشتی را در تنگه هرمز هدف قرار داده است، که ممکن است نشانه‌ای از افزایش خصومت باشد. یا شاید فقط به این دلیل است که هدف‌های بیشتری وجود دارد، چون Kpler افزایش تعداد کشتی‌های عبوری از تنگه را در یک یا دو هفتهٔ اخیر مشاهده کرده است. افزایش حملات همزمان با گفتارهای آتشین‌تر تهران و خروج‌های بیشتر ایالات متحده است. پس از ترک پایگاه دریایی در مانامه، بحرین، که مرکز قبلی نیروی پنجم بود، و خروج کامل از عراق و سوریه، ایالات متحده حتی بمباران‌کنندگان را از یک پایگاه بریتانیایی پس از شایعاتی دربارهٔ طرح تروریستی ایرانی علیه آن‌ها عقب‌نشینی کرده است. «تضعیف» و بیرون راندن ایالات متحده از منطقه پس از جنگ مشترک نتانیاهو‑ترامپ علیه ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، هدف استراتژیک کلیدی برای تهران شده است. رئیس ستاد نیروهای مسلح ایران، سرتیپ علی عبدالهی، اخیراً هشدار داد که حملات بیشتری علیه ایران در راه است و آتش‌سوزی ناشی از آن همهٔ مردم خاورمیانه را درگیر خواهد کرد. خب، فکر می‌کنم سرتیپ عبدالهی باید ویسکی پیت هگست (Whiskey Pete Hegseth) را به مسابقهٔ پرزرق و برق دعوت کند. هر کس شکست بخورد باید از جنگ عقب‌نشینی کند.

‏🔴 ۳/۳ خوان کول (Juan Cole) در دانشگاه میشیگان تاریخ خاورمیانه و جنوب آسیا را تدریس می‌کند. کتاب جدید او با عنوان «Muhammad: Prophet of Peace Amid the Clash of Empires» در سال ۲۰۲۰ منتشر شد. او همچنین نویسندهٔ «The New Arabs: How the Millennial Generation Is Changing the Middle East» (۲۰۱۵) و «Napoleon’s Egypt: Invading the Middle East» (۲۰۰۸) است. کول به‌طور گسترده در تلویزیون، رادیو و ستون‌های سرمقاله به‌عنوان مفسّر امور خاورمیانه ظاهر می‌شود و ستون ثابتی در Salon.com دارد. او تا به امروز ۱۴ کتاب را نوشته، ویراستاری یا ترجمه کرده و ۶۰ مقالهٔ علمی منتشر کرده است. برای دنبال‌کردن او در X می‌توانید به @jricole مراجعه کنید.

‏🟠 #ترکیه #ایران 🧠 تحلیل کوتاه: آیا ترکیه با سیاست «اخراج اقتصادی» ایران واشنگتن همسو خواهد شد؟ آنکارا به نظر می‌رسد به سمت همسویی بیشتر با تحریم‌های ایالات متحده پیش می‌رود، اما تمایل آن به تعهد به همکاری کامل زیر سؤال است. ۶ اکتبر ۲۰۲۶ ◆ ریچارد نِفیو سونر چاغاپتاى ‏🏛 منبع: WINEP Iran ‏📄 عنوان اصلی: Brief Analysis Will Turkey Align with Washington’s Iran “Economic Outcast” Policy? Ankara appears to be moving toward greater alignment with U.S. sanctions, but its willingness to commit to full cooperation remains in question. Oct 6, 2026 ◆ Richard Nephew Soner Cagaptay ‏🔎 Iran, USA, Treasury Department, Golden Global Bank, IRGC-QF #تحلیل_راهبردی #آمریکا #خاورمیانه #روابط_بین_الملل #ژئوپلیتیک #WINEP_Iran ‏✅ با ژئوپلیس دنیا در دستان شماست ‏🌍 @Geopolis_ir

‏🟠 ۲/۴ ‏📌 چکیده: سونر چاغاپتای، پژوهشگر ارشد مؤسسه واشنگتن، می‌گوید ترکیه اخیراً گام‌های ملموسی علیه تسهیل مالی ایران برداشته است: در سپتامبر بانک گلدن گلوبال ترکیه را به‌دلیل تسهیل معاملات برای سپاه پاسداران تحریم کرد، سهام آن را مصادره کرد و بانک ملت را از فعالیت در ترکیه منع کرد. همچنین پروازهای ماهان ایر و سایر خطوط هوایی ترکیه به‌سرعت متوقف شد و یک هواپیمای ایرانی توقیف شد. این اقدامات نشانگر تمایل آنکارا به همسویی بیشتر با تحریم‌های آمریکا است، اما هنوز مشخص نیست آیا این تغییرات محدود، نظارت سخت‌گیرانه بر فعالیت‌های مالی و تجاری ایران را به‌طور جامع به‌دست خواهد آورد یا صرفاً یک حرکت دیپلماتیک در چارچوب روابط دو جانبه آمریکا‑ترکیه است. سونر چاغاپتای (Soner Cagaptay) پژوهشگر ارشد خانواده بایر و مدیر برنامه پژوهشی ترکیه در مؤسسه واشنگتن است. تحلیل کوتاه به‌نظر می‌رسد آنکارا در مسیر همسویی بیشتر با تحریم‌های آمریکا پیش می‌رود، اما تمایلش به همکاری کامل همچنان زیر سؤال است. در ۴ سپتامبر، وزارت خزانه‌داری آمریکا بانک گلدن گلوبال ترکیه را به دلیل «تسهیل معاملات به ارزش ده‌ها میلیون دلار برای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی‑نیروی قدس (IRGC‑QF)» تحریم کرد. چند روز پس از آن، در ۱۹ سپتامبر، ترکیه مجوز فعالیت بانک ملت، مؤسسه مالی بزرگ (و اغلب تحت تحریم) ایرانی که دهه‌ها در خاک ترکیه حضور داشته است، لغو کرد. آنکارا اغلب در زمانی که ایران از طریق مؤسسات مالی ترکیه، به‌ویژه هالک‌بانک بزرگ دولتی، از تحریم‌ها فرار می‌کرد، چشم‌پوشی می‌کرد. به همین دلیل، دولت ترامپ ترکیه را به‌عنوان شریک اولویت‌دار در عملیات Economic Outcast در نظر گرفت و به‌نظر می‌رسد آنکارا واکنش نشان داده است. اما هنوز روشن نیست که گام‌های ترکیه نشانگر تغییر واقعی در موضع‌گیری‌اش نسبت به تأمین مالی غیرقانونی ایرانی است یا صرفاً یک حرکت دیگر در تعادل دیپلماتیک. نقش نگران‌کننده ترکیه در فرار از تحریم‌های ایران ترکیه ادعای داشتن اقتصادی پیشرفته و متنوع دارد؛ بزرگ‌ترین اقتصاد خاورمیانه و شرق مدیترانه. این کشور اغلب به‌عنوان مرکز تسویه‌حساب‌های مالی منطقه‌ای و جهانی، از جمله برای ایران، عمل می‌کند. اگرچه دو کشور در مسائل منطقه‌ای به‌طور گسترده‌ای با یکدیگر رقابت می‌کنند، نزدیکی جغرافیایی ترکیه به ایران، ادغام در بازارهای جهانی، هوانوردی بین‌المللی و اقتصاد باز، به تهران امکان انجام فعالیت‌های مالی قابل‌توجهی را در ترکیه می‌دهد. تمایل آنکارا به چشم‌پوشی—که با حضور مداوم بانک ملت در ترکیه علیرغم سال‌ها تحریم‌های آمریکا و اروپا نشان داده می‌شود—این امکان را بیشتر تقویت کرده است. مورد هالک‌بانک، که در طول دهه گذشته به‌طور مستقیم به فرار ایران از تحریم‌ها کمک می‌کرد، واضح‌ترین نمونه حمایت نهادی ترکیه از ایران و تأثیر آن بر روابط آمریکا‑ترکیه است. در چارچوب طرح هالک‌بانک—که برخی تحلیلگران آن را «بزرگ‌ترین طرح فرار از تحریم در تاریخ مدرن» می‌نامند—نقش‌های مختلفی در ترکیه طلا را در ازای گاز طبیعی و نفت ایرانی ارائه دادند و هالک‌بانک معاملات تبدیل طلا به ارزهای خارجی را انجام داد. بین مارس ۲۰۱۲ و ژوئیه ۲۰۱۳، این طرح برای ایران ۱۳ میلیارد دلار تأمین کرد. سپس این طرح به معاملات تقلبی تجاری مواد غذایی گسترش یافت و میلیون‌ها دلار برای مرتکبان تولید کرد. این طرح همچنین شامل استفاده مستقیم از سیستم مالی آمریکا بود که جرم محسوب می‌شود. به همین دلیل، دولت آمریکا به‌جای قطع روابط، هالک‌بانک و مسئولان آن را به دادگاه کشاند و در اکتبر ۲۰۱۹ در ناحیه جنوبی نیویورک اتهامات را مطرح کرد. پیش از آغاز پرونده کیفری، وکیل فدرال جفری برمن (Geoffrey Berman) اظهار داشت: «رفتار جسورانه بانک توسط مقامات عالی‌رتبه دولت ترکیه حمایت می‌شد؛ برخی از این مقامات میلیون‌ها دلار رشوه دریافت کردند تا طرح را پیش ببرند و محافظت کنند». هالک‌بانک مهم‌ترین پروندهٔ دور زدن تحریم‌ها در این دوره بود — پیشرفتی نگران‌کننده به‌ویژه با توجه به عضویت ترکیه در ناتو و هم‌پیمانی آن با آمریکا. همکاری ناپایدار آنکارا با تحریم‌های آمریکا علیه گروه‌های تروریستی چون حماس و حزب‌الله نیز مشکل‌ساز بوده است. با این حال واشنگتن مدت‌ها ترکیه را به‌عنوان شریک بالقوهٔ مهم برای همکاری در زمینه تحریم می‌داند؛ بر این باور است که اگر آنکارا همکاری کامل‌تری نشان دهد، سودها می‌تواند چشمگیر باشد. تحولات تحت عملیات Economic Outcast

‏🟠 ۳/۴ همان‌طور که اشاره شد، ترکیه اقدامات بیشتری علیه فعالیت‌های مالی ایران انجام داده و پس از تحریم‌های بانک گلدن گلوبال، به بانک ملت فشار وارد کرده است. در ۱۶ سپتامبر ترکیه ۹۹٫۹۸ درصد سهام گلدن گلوبال را مصادره کرد؛ روز بعد شش صندوق تحت مدیریت این بانک را منحل کرد. این اقدامات، به‌همراه اقدام ۱۹ سپتامبر علیه بانک ملت، نشانگر آغاز فرایند گسترده‌تری برای مسدود کردن دسترسی ایران به بخش مالی ترکیه است. به‌نظر می‌رسد آنکارا نیز گام‌هایی برای مسدود کردن دسترسی ایران به فضای هوایی تجاری‌اش برمی‌دارد. در ۱۸ سپتامبر اعلام کرد پروازهای ماهان ایر به ترکیه به‌دلیل نگرانی‌های تحریمی آمریکا متوقف شود. این شرکت هوایی، یکی از بزرگ‌ترین‌های ایران، در قاچاق برای سپاه پاسداران نقش دارد. علاوه بر این، سه شرکت هواپیمایی ترکیه‌ای — شرکت دولتی کم‌هزینه AJet، شرکت خصوصی Pegasus Air و شرکت پرچم‌دار Turkish Airlines — به‌طور گزارش‌شده تمام پروازهای خود به و از ایران را تا مارس ۲۰۲۷ لغو کرده‌اند. مقامات ترکیه همچنین اخیراً یک هواپیمای ایرانی را به‌دلیل بدهی‌های عملیاتی پرداخت‌نشده توقیف کرد و آن را در ۲۸ سپتامبر پس از سوار شدن مسافران به‌دست گرفت. حدود ۵۰ تا ۱۰۰ پرواز هفتگی بین ایران و ترکیه انجام می‌شود؛ این مسیر مقصد تجار و گردشگران ایرانی و همچنین مرکز انتقال مسافران به مقاصد دیگر است. شاید مهم‌تر این باشد که ایران بارهای هوایی از ترکیه دریافت می‌کند؛ این بارها می‌توانند برای قاچاق به کار روند و پرواز بر فراز سرزمین ترکیه دسترسی فیزیکی به نقاطی را می‌دهد که در غیر این صورت غیرقابل دسترس‌اند. اگر آنکارا گام‌های بیشتری برای مسدود کردن دسترسی ایران به فضای هوایی تجاری‌اش بردارد، پیامدهای مهمی برای وضعیت داخلی رژیم و توانایی‌اش در انجام معاملات غیرقانونی به‌وجود می‌آید. چشم‌انداز کلی: روابط آمریکا‑ترکیه و تحریم‌های ایران تمایل آنکارا به اتخاذ گام‌های اولیه در حمایت از عملیات Economic Outcast به چند عامل بازمی‌گردد: سیاست تعامل مثبت با دولت ترامپ؛ هم‌سویی بین رؤسای‌جمهور اردوغان و ترامپ؛ امتیازات آمریکا به ترکیه، مانند توافق ژوئن برای حل پرونده هالک‌بانک و حذف اتهامات؛ و سیاست آنکارا برای بهره‌برداری از این دو دینامیک به‌منظور به‌دست آوردن جنگنده‌های F‑35 آمریکایی. هنوز مشخص نیست این گام‌های محدود برای ایجاد نظارت سخت‌گیرانه کافی باشد یا نه. مسئله‌ای دیگر که نگران‌کننده است، واردات گاز طبیعی ترکیه از ایران است. ترکیه به‌عنوان یک اقتصاد عضو G20 که نه نیروی هسته‌ای دارد و نه ذخایر هیدروکربنی بزرگ، برای رشد خود به واردات گسترده انرژی وابسته است. این شامل خرید سال گذشته ۸٫۱۷ میلیارد متر مکعب گاز طبیعی از ایران می‌شود که تقریباً ۱۳ درصد از کل مصرف گاز این کشور را تشکیل می‌دهد. واشنگتن نسبت به این نیاز حساس است و از اعمال تحریم بر صادرات گاز ایران به ترکیه خودداری کرده است؛ اختلالات گاه‌به‌گاه در این تأمین عمدتاً به دلیل مشکلات توزیع داخلی ایران است، نه به دلیل محدودیت‌های ایالات متحده. قرارداد گاز ۲۵ ساله ایران‑ترکیه در ژوئیه منقضی شد و هر دو دولت درباره این‌که آیا توافق جدیدی در دست اقدام است یا نه، سکوت کرده‌اند. بر اساس گزارشی در IranWire، «هنوز مشخص نیست آیا بندی که امکان تمدید خودکار پنج‌ساله را می‌دهد فعال شده است یا نه». فروش گاز طبیعی به قراردادهای بلندمدت و زیرساخت‌های پرهزینه‌ای که ساخت آن سال‌ها طول می‌کشد، وابسته است. حتی اگر آنکارا بخواهد به‌طور کامل از تأمین‌های ایرانی جدا شود، نمی‌تواند این کار را یک‌شب انجام دهد. شاید برای نشان دادن حسن نیت به واشنگتن، خرید مقادیر زیادی گاز مایع (LNG) از ایالات متحده را آغاز کرده است؛ در سال ۲۰۲۵، ۹٫۱۹ میلیارد متر مکعب وارد کرد که آن را بزرگ‌ترین مصرف‌کننده اروپایی LNG ایالات متحده می‌کند. طبیعتاً ترکیه بعید است که روابط اقتصادی خود را با ایران به‌طور کامل قطع کند، به‌ویژه که برخی کالاهای تجاری آن‌ها مانند مواد غذایی و داروها تحت معافیت‌های تحریمی ایالات متحده قرار دارند. این بدان معناست که مؤسسات مالی و ناظران ترکیه باید نظارت شدیدتری به‌کار گیرند تا از سوءاستفاده از این روابط جلوگیری کنند. توصیه‌های سیاستی ایالات متحده

‏🟠 ۴/۴ برای تبدیل گام‌های اولیه تحریمی ترکیه به یک تغییر استراتژیک گسترده‌تر و مؤثرتر، واشنگتن باید از دینامیک مثبت خود با آنکارا بهره برده و همسویی دوجانبه عمیق‌تری در سیاست نسبت به ایران جستجو کند. سه حوزه به‌عنوان اولویت‌های فوری برجسته می‌شوند: ۱‑ ترکیه باید نظام سخت‌گیرانه‌ای برای بررسی و بازرسی در مرزهای ایرانی اعمال کند. این کار از عبور قاچاق جلوگیری می‌کند، به‌ویژه که فشار در گذرگاه‌های شلوغ در حال افزایش است. به‌ویژه واشنگتن نگران واردات کالاهایی از ایران است که می‌توانند به نیروهای موشکی و پهپاد آن کمک کنند؛ این باید اولویت نظارت ترکیه باشد. ۲‑ ترکیه باید رویکرد بسیار سخت‌تری نسبت به فعالیت‌های بانکی ایرانی در داخل کشور اتخاذ کند. برای این تغییر نیازی به تبعیت از تحریم‌های ایالات متحده نیست. به‌عنوان عضو Financial Action Task Force، ترکیه هم‌اکنون تحت درخواست «اعمال اقدامات مؤثر علیه ایران» عمل می‌کند که شامل پیشگیری از ایجاد شرکت‌های فرعی و شعب برای بانک‌های ایرانی یا ارائه‌دهندگان خدمات دارایی‌های دیجیتال در ترکیه می‌شود. آخرین گزارش ارزیابی متقابل FATF برای ترکیه پیشرفت‌هایی نشان داد اما نقص‌هایی نیز داشت، به‌ویژه در اجرای اقداماتی برای جلوگیری از دور زدن تحریم‌ها. ۳‑ همکاری برای نابودسازی شبکه‌های مرتبط با سپاه پاسداران در ترکیه باید تشدید شود. سپاه پاسداران و گروه‌های وابسته از خاک ترکیه برای فرار از تحریم‌ها، حمایت از گروه‌های تروریستی و هدف قرار دادن مخالفان استفاده کرده‌اند. گسترش همکاری ایالات متحده‑ترکیه برای خنثی‌سازی این شبکه‌ها نه تنها باید بخشی از عملیات Economic Outcast باشد، بلکه باید در چارچوب رویکرد دوجانبه گسترده‌تر برای مقابله با تهدیدهای ایران گنجانده شود. یک گروه کاری دوجانبهٔ سطح بالا برای تنوع‌بخشی به واردات گاز طبیعی ترکیه ایجاد شود. اگرچه مقامات آمریکایی باید از فشار بر آنکارا برای توقف فوری واردات گاز ایرانی خودداری کنند، دو دولت باید در اسرع‌وقت گروه کاری در این زمینه تشکیل دهند. به‌طور گسترده‌تر، اگرچه جلب همکاری بیشتر ترکیه در یک استراتژی فشار مهم است، واشنگتن باید به یاد داشته باشد که این احتمالاً برای تغییر تصویر مالی کلی رژیم ایران کافی نیست. کشورهای دیگر، به‌ویژه چین و امارات متحدهٔ عربی، شرکای اقتصادی مهم‌تری برای ایران محسوب می‌شوند. با این حال، افزایش سهم ترکیه در استراتژی فشار تحریمی می‌تواند مؤثر باشد. ریچارد نِپیو (Richard Nephew) پژوهشگر میهمان برنستین در مؤسسه واشنگتن و پیش از این معاون دیپلمات ویژهٔ آمریکا برای ایران بوده است. سونر چاغاپتاى (Soner Cagaptay) پژوهشگر ارشد خانوادهٔ بایر مؤسسه و مدیر برنامهٔ پژوهشی ترکیه‌ای آن است.