eitaa logo
ژئوپلیس
212 دنبال‌کننده
598 عکس
0 ویدیو
0 فایل
مقالات ژئوپلتیک دنیا
مشاهده در ایتا
دانلود
‏🟣 🧠 طرح جدید روسیه برای نابود کردن مسیر TRIPP ارمنستان‑آذربایجان ‏🏛 منبع: The National Interest ‏✍️ نویسنده: Joseph Epstein ‏📄 عنوان اصلی: Russia’s New Plan to Kill the Armenia-Azerbaijan TRIPP Corridor ‏🔎 TRIPP, Nikol Pashinyan, Khosrov Harutyunyan, Kremlin, USA ‏✅ ژئوپلیس،نبض ژئوپلتیک و روابط بین الملل ‏🌍 @Geopolis_ir
‏🟣 ۲/۴ ‏📌 چکیده: پس از شکست نامزدهای حمایت‌شده توسط روسیه در انتخابات ارمنستان، مسوولان روسی برای تضعیف مسیر ترانزیتی TRIPP که توسط ایالات متحده تدوین شده و از جنوب ارمنستان می‌گذرد، از برچسب «اسرائیلی» استفاده کردند و از ایران خواستند پروژه را متوقف کند. روسیه با انتشار مقالات در رسانه‌های تحت مالکیت خود و تهدید به لغو تأمین گاز، سعی در ایجاد ترس از درگیری‌های بین‌المللی دارد؛ در عین حال، ایران هنوز تهدیدی جدی علیه TRIPP مطرح نکرده و سفیر ایران در ایروان اعلام کرده که تنها در صورت حضور نظامی یا امنیتی خارجی اعتراض می‌کند. پروژه هنوز در مرحلهٔ مطالعات امکان‌سنجی است و رفراندومی برای ۲۰۲۷ پیش‌بینی می‌شود؛ در حال حاضر ارمنستان توانسته مسیر را حفظ کند و حمایت داخلی نسبتاً قوی دارد. پس از اینکه نامزدهای مورد حمایت روسیه در انتخابات ارمنستان در اوایل امسال شکست خوردند، روسیه استراتژی جدیدی علیه مسیر اقتصادی عبوری قفقاز به کار گرفته است: برافروختن ترس از درگیری‌های بین‌المللی. پس از اینکه در ژوئن نتوانستند نخست‌وزیر ارمنستان، نیکول پاشینیان را برکنار کنند، هم‌پیمانان روسیه در ارمنستان حمله خود را به مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بین‌المللی (TRIPP) معطوف کردند؛ این مسیر ترانزیتی که توسط ایالات متحده تدوین شده و از جنوب ارمنستان می‌گذرد، محور پیمان صلح سال گذشته با آذربایجان بود. در طول سپتامبر، احزاب طرفدار روسیه، تحلیل‌گران مرتبط با کرملین و ملی‌گرایان انتقامی در کشور از یک اسکریپت مشترک استفاده کردند: پروژه را «اسرائیلی» نشان دهند، از ایران بخواهند آن را متوقف کند و به مردم ارمنستان بگویند این مسیر حاکمیتشان را می‌گیرد. احتمال اینکه این کارزار TRIPP را در سال جاری متوقف کند، کم است؛ هدف آن رفراندوم قانون اساسی است که ارمنستان پیش از امضای پیمان صلح باید برگزار کند. واشنگتن باید سریع‌تر از زمان لازم برای شکل‌گیری حرکت کند. آیا ایران قصد دارد به مسیر TRIPP حمله کند؟ ایران چنین فکری ندارد. برچسب «اسرائیلی» جدیدترین محور حمله است. در ۱۸ سپتامبر، خسرو هاروتیونیان، نخست‌وزیر پیشین ارمنستان، در روزنامه طرفدار روسیه «گولوس آرمنی» نوشت که TRIPP «ردپای اسرائیلی» دارد؛ او مسیر را طرحی می‌داند که در اسرائیل شکل گرفته و صرفاً به عنوان آمریکایی ارائه شده و اشاره می‌کند که مباحثه درباره آن در اوج تنش میان ایران، اسرائیل و ایالات متحده آغاز شده است. تاریخ‌نگار آرمن آیوازیان حکومت آذربایجان را کاملاً وابسته به ایالات متحده، بریتانیا و اسرائیل می‌داند و دلالت می‌کند که اگر TRIPP دست‌نخورده بماند، مسیر ارمنستان نیز به همان جهت پیش خواهد رفت. تحلیلگر امنیتی هراچیا آرزومانین در تلگرام پیش رفت و ادعا کرد که «یهودیان جهان» به‌طور جمعی مسئول از دست دادن ناگورنو‑کاراباخ توسط ارمنستان به آذربایجان در سال ۲۰۲۳ بوده‌اند و قول داد که این را «برای دو هزار سال آینده» به آن‌ها یادآوری کند. این برچسب ۴۲ کیلومتری جاده و خط راه‌آهن را به جبهه‌ای در جنگ ایران تبدیل می‌کند؛ در نتیجه تهران به یکی از طرف‌های این درگیری می‌پیوندد و پروژه برای هر کسی که دشمن اسرائیل باشد، بی‌اعتبار می‌شود. ایران هدف اصلی این کارزار برای بسیج است. ویگن آکوپیان، مدیر مشارکتی خبرگزاری روسی EADaily، در ۲۲ سپتامبر نوشت که ایالات متحده و اسرائیل سعی دارند ایران را از همه سو محاصره کنند و اینکه TRIPP استان سیونیک جنوبی ارمنستان را به میدانی برای نبرد واشنگتن و تهران تبدیل خواهد کرد. تیگران توروسیان، سخنران پیشین مجلس، مسیر را «پایگاه آمریکایی» با نامی دیگر نامید که ایران «نمی‌تواند بپذیرد». آیوازیان نیز سیونیک را «خط قرمز» ایران اعلام کرد و سرگئی ملکونیان از مؤسسه پژوهش‌های سیاست کاربردی (APRI) در ارمنستان پیشنهاد داد که تهران می‌تواند همانند ماه مارس، زمانی که پهپادهای ایرانی به ناحیه خاج‌چیوان آذربایجان حمله کردند، واکنش نشان دهد. در واقع، علی‌اکبر ولاطی، وزیر خارجه پیشین جمهوری اسلامی ایران، در آگوست ۲۰۲۵ هشدار داد که این مسیر به گورستان مزدوران ترامپ تبدیل خواهد شد.
‏🟣 ۳/۴ با این حال، ایران تهدیدی معتبر علیه پروژه TRIPP مطرح نکرده است. خلیل شیرغلامی، سفیر ایران در ایروان، TRIPP را از مفهوم راه‌پیمایی آذربایجانی که ایران سال‌ها مخالف آن بود متمایز می‌کند و می‌گوید تهران دلیلی برای اعتراض ندارد مگر اینکه حضور امنیتی یا نظامی خارجی باشد. ایران همچنین منابع کمی برای اقدام علیه ارمنستان دارد؛ تحت محاصره ناوگان نیروی‌دریایی ایالات متحده است، صادرات نفتش تقریباً متوقف شده و خطوط هوایی‌اش از اواخر سپتامبر به‌دلیل تحریم‌های هوایی جدید آمریکا از ورود به آذربایجان منع شده‌اند. بازپس‌گیرندگان در ایروان سعی می‌کنند خط‌قرمز بکشند که به نظر نمی‌رسد تهران به آن متعهد باشد. چگونه روسیه فعالیت‌های ضد‑TRIPP را تشدید کرده است پیام داخلی، از دست رفتن حاکمیت است. گوهر ملویان از حزب ارمنستان قوی (Strong Armenia) به رهبری ساموئل کاراپتیان می‌گوید ۷۴٪ درآمد این مسیر به آمریکا خواهد رفت. اما واقعیت پیچیده‌تر است؛ چارچوبی که واشنگتن و ایروان در ژانویه اعلام کردند، برای ۴۹ سال اولیه، ۷۴٪ سهام یک شرکت توسعه مشترک را به ایالات متحده می‌دهد، در حالی که مسیر تحت قانون ارمنستان قرار دارد. این نکته ظریف در گفتمان پیرامون مسیر نادیده گرفته شده است. روبن ملکونیان، رئیس گروه مطالعات شرقی دانشگاه دولتی ایروان، TRIPP را جاده‌ای می‌نامد که ارمنستان می‌پذیرد اما هرگز کنترلش نمی‌کند. لوون زورابیان از کنگره ملی ارمنستان، حزبی که پیشین رئیس‌جمهور لوون تر‑پتروسین را در بر می‌گیرد و پیش از این صداى عملگرایانه‌ترین درباره آذربایجان در سیاست ارمنستان بود، هشدار داد که این مسیر می‌تواند جنگ نیابتی را برانگیزد. تحلیلگر واهه داوویان به‌طرز غیرقابل‌قبول ادعا کرد که این راه‌پیمایی ارمنستان را در برابر اتحادیه اروپا قرار می‌دهد — در حالی که بروکسل ۱۰ میلیارد یورو (۱۱٫۲ میلیارد دلار) به همان مسیر میانی که TRIPP تغذیه می‌کند، اختصاص داده است. آکوپیان به‌صراحت نتیجه‌گیری می‌کند: ارمنستان تنها در اتحاد با روسیه و گفت‌وگوی استراتژیک با ایران می‌تواند دوام آورد. نقش روسیه در روایت ضد‑TRIPP واضح است. این صداها به‌طور منظم در رسانه‌های تحت مالکیت یا همسو با روسیه مانند EADaily، Sputnik Armenia، 168.am و Golos Armenii ظاهر می‌شوند و بر پایهٔ یک کمپین دولتی ساخته شده‌اند. پیش از انتخابات ژوئن، تحلیل‌گران مستقل ادعا کردند که در آستانهٔ انتخابات ارمنستان، شبکه تبلیغاتی «ماتریوشکا» که تحت حمایت روسیه است، تا اوایل مه ۳۴۳ ویدئوی جعلی منتشر کرده بود. سال پیش، عملیات تبلیغاتی «Storm‑1516» بیش از هر کشور دیگری در جهان به ارمنستان هدف قرار داد. مسکو همچنین از ابزارهای اهرم فشار استفاده کرده و تهدید به لغو توافقی کرده که تحت آن گاز ارمنستان را تأمین می‌کند؛ اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز در دسامبر برای بررسی تعلیق عضویت ارمنستان جلسه‌ای برگزار خواهند کرد. یک جبههٔ دوم در واشنگتن شکل گرفته است؛ تلاش‌های لابی‌گری ارمنستان برای اعمال تحریم‌های حقوق بشری علیه آذربایجان می‌تواند مسیر صلح را به خطر اندازد. در ۱۴ و ۱۵ سپتامبر، کمیته ملی ارمنستان آمریکا بیش از ۱۵۰ جلسه در کنگره برگزار کرد و قانونگذاران را به اجرای بخش ۹۰۷ قانون حمایت از آزادی و امضای نامه‌ای که مخالفت با تمدید معافیت دولت را بیان می‌کرد، فشار آورد. دلیلی برای این‌که این تلاش با مسکو هماهنگ باشد، وجود ندارد. با این حال، قطع کمک‌ها به آذربایجان و احیای تحریم ۱۹۹۲ میلادی، اهرمی را که باکو را به میز مذاکرات کشانده بود، سلب می‌کند و پیمان صلح پایدار را به خطر می‌اندازد. روسیه در نبرد TRIPP عقب‌مانده است — اما فرصت‌های بیشتری خواهد داشت. در حال حاضر این کارزار در حال شکست است. حزب «قرارداد مدنی» به رهبری پاشینیان در انتخابات ژوئن ۴۹٫۸ درصد آرا را به دست آورد — اندکی کمتر از اکثریت مطلق، اما به‌مراتب بیش از ۲۳٫۳ درصد حزب «استرانگ ارمنیا» (Strong Armenia) — علیرغم یکی از بزرگ‌ترین عملیات‌های نفوذ روسیه در تاریخ. روسیه درگیر جنگ در اوکراین است و ایران تحت تحریم‌های گسترده قرار دارد. در ۲۳ سپتامبر، نمایندگان بیش از چهل شرکت به نیویورک آمدند تا پروژه TRIPP را بررسی کنند؛ در کنار آنان نماینده ویژه استیو ویتکوف، سناتور استیو دینز (R‑MT) و نمایندگان ارمنستان، آذربایجان، گرجستان و پنج کشور آسیای مرکزی «C5» حضور یافتند. دولت ۲۰۱ میلیون دلار به صندوق سرمایه‌گذاری ترانس‑کاسپین اختصاص داد.
‏🟣 ۴/۴ پاشینیان تا کنون این مسیر را حفظ کرده و احتمالاً دوباره موفق خواهد شد. رای‌دهندگان او هدفی نسبتاً نرم هستند. سه دههٔ درگیری، دو جامعه را از هرگونه اعتمادی که بتواند هزینه کند، خالی کرده است؛ ادعایی که به مدت هجده ماه در این خلا تکرار شود، می‌تواند افکار عمومی را دگرگون سازد و فشار به تغییر سیاست وارد کند. خطر برای TRIPP در بازهٔ زمانی آینده نهفته است. آذربایجان تا زمانی که ارمنستان ادعای سرزمینی‌اش بر ناغورنو‑کاراباخ را از قانون اساسی حذف نکند، پیمان صلح را امضا نخواهد کرد. رای‌دهندگان ارمنی باید این تغییر را در رفراندومی که برای سال ۲۰۲۷ پیش‌بینی می‌شود، تأیید کنند. در همین حال، مطالعهٔ امکان‌سنجی مسیر تا پایان امسال یا اوایل سال آینده تکمیل می‌شود و شرکت مشترک توسعه هنوز به‌صورت رسمی راه‌اندازی نشده است. هر ادعایی که هم‌اکنون در گردش است — از توطئهٔ اسرائیلی تا خط قرمز ایرانی و پایگاه خارجی در سیونیک — دلیلی برای رای «نه» محسوب می‌شود. اگر تا آن زمان روسیه و ایران بخشی از قدرت خود را بازگردانده باشند، این دلایل وزن بیشتری خواهند داشت. واشنگتن می‌تواند گام‌های مؤثری برای پر کردن این فاصله بردارد. باید شرکت توسعه را به‌صورت رسمی راه‌اندازی کرده و رهبری آن را معرفی کند؛ همچنین پیش از رفراندوم، کارهای ملموس و استخدام در سیونیک را آغاز نماید تا رای‌دهندگان مسیر را بر پایهٔ شغل‌ها نه شایعات ارزیابی کنند. روسیه و ایران امروز نسبت به یک نسل پیش ضعیف‌ترند و هر دو به‌زودی قدرت خود را بازخواهند یافت. ایالات متحده باید امیدوار باشد که جاده در حال ساخت باشد و پیمان صلح دائمی پیش از بازگشت قدرت این دو کشور امضا شود. جوزف اپستین مدیر مرکز تحقیقات توران، پژوهشگر ارشد مؤسسه یورکتاون، کارشناس بنیاد N7 و پژوهشگر در مرکز مطالعات راهبردی بگین سادات دانشگاه بار ایلان است. او همچنین عضو هیئت مشورتی بنیاد الکین است؛ این بنیاد غیرانتفاعی به آموزش زنان و دختران در افغانستان تحت کنترل طالبان می‌پردازد. تخصص او در اوراسیا و خاورمیانه است و مقالات او در نشریاتی چون Newsweek، The Wall Street Journal، The Hill، Atlantic Council، Novaya Gazeta، RFE/RL، Foreign Policy و سایر رسانه‌ها منتشر شده است. ‏🔗 متن اصلی: https://nationalinterest.org/blog/silk-road-rivalries/russias-new-plan-to-kill-the-armenia-azerbaijan-tripp-corridor
‏🟡 🧠 ضربه حوثی به فرودگاه ریاض نشان می‌دهد که دفاع هوایی سعودی پر از خلل است ‏🏛 منبع: Asia Times ‏✍️ نویسنده: Stephen Bryen ‏📄 عنوان اصلی: Houthi Riyadh airport hit shows Saudi air defenses full of holes ‏🔎 Houthi, Riyadh airport, Quds cruise missile, Patriot missile, Iran ‏✅ ژئوپلیس،نبض ژئوپلتیک و روابط بین الملل ‏🌍 @Geopolis_ir
‏🟡 ۲/۴ ‏📌 چکیده: حملهٔ حوثی‌ها به فرودگاه بین‌المللی ملک‌خالد در ۱۰ اکتبر ترکیبی از پهپادهای انتحاری ساماد‑۳، موشک‌های کروز قدس و موشک‌های بالستیک برکان بود که به ترتیب سرعت‌های متفاوتی داشتند و در حدود ۴۵ دقیقه به هدف رسیدند؛ بیشترین خسارت به ترمینال‌های ۳ و ۴ و گیت‌های ۴۰۱ تا ۴۰۳ وارد شد. حمله بدون هشدار هوایی یا اعلام تخلیه انجام شد و رادارهای مدرن و سامانه‌های AWACS عربستان نتوانستند پرتاب‌ها را شناسایی کنند. مقامات سعودی اعلام کردند برخی موشک‌ها توسط سامانهٔ Patriot سرنگون شده‌اند، اما جزئیات دقیق در دسترس نیست. مقاله اشاره می‌کند این عملیات با فناوری‌های پیشرفته‌ای که منبع آن ایران و احتمالاً با کمک روسیه و چین است، انجام شده و نشان‌دهندهٔ ضعف ادغام حسگرها و نیاز به بهبود سامانه‌های دفاع هوایی در منطقه است. حملهٔ حوثی‌ها ترکیبی از پهپادهای انتحاری، موشک‌های کروز و موشک‌های بالستیک بود. از آنجا که این سلاح‌ها سرعت‌های متفاوتی دارند، ابتدا پهپادها، سپس موشک‌های کروز و در نهایت موشک‌های بالستیک پرتاب شدند. گزارش‌ها حاکی است که تمام حملهٔ ۱۰ اکتبر، که حدود ساعت ۱۵ به وقت محلی آغاز شد، تقریباً ۴۵ دقیقه به طول انجامید. ضربات به ترمینال‌های ۳ و ۴ (متصل به یکدیگر) احتمالاً در بازهٔ ۲۰ دقیقه‌ای صورت گرفت. بیشتر تلفات و خسارات در این دو ترمینال رخ داد؛ بدترین آسیب‌ها در گیت‌های ۴۰۱ تا ۴۰۳ بود که ابتدا توسط موشک‌های کروز قدس (هر کدام با بار ۱۵ کیلوگرمی) هدف قرار گرفتند. علاوه بر این، قطعاتی از موشک‌های Patriot بر روی ترمینال‌ها سقوط کرد که آتش‌سوزی به‌وجود آورد و شلیک‌های پراکنده ایجاد کرد. هیچ زنگ هشدار هوایی یا اخطاری پیش از حمله به صدا درنآمد. فرودگاه سامانهٔ دفاع مدنی، پناهگاه یا رویهٔ اعلامی تخلیه‌ای ندارد. ترمینال‌های ۳ و ۴ برای پروازهای داخلی و خطوط هوایی کم‌هزینهٔ منطقه‌ای به کار می‌روند. مشخص است این ترمینال‌ها به‌صورت عمدی هدف قرار گرفته‌اند و حوثی‌ها قصد داشته‌اند حادثه‌ای با تلفات جانی گسترده به‌وجود آورند و عربستان سعودی را به‌خاطر حمایت از نیروهای دولتی در یمن تنبیه کنند. فرودگاه بین‌المللی ملک خالد در ۱۹ سپتامبر، ۸ و ۹ اکتبر و ۱۰ اکتبر توسط حوثی‌ها هدف قرار گرفت. حوثی‌ها پیش از آن هشدارهای عمومی متعددی دربارهٔ نیت خود صادر کردند. اگرچه ریاض تنها هدف آن‌ها نبود، حوثی‌ها به‌وضوح اعلام کردند که قصد دارند فرودگاه را تعطیل کنند. با وجود رادارهای مدرن و سامانه‌های هشدار هوایی، پرتاب پهپادها، موشک‌های کروز و موشک‌های بالستیک شناسایی نشد. عربستان سعودی دارای پنج هواپیمای AWACS مدل E‑3A، دو سامانهٔ AWACS SAAB 2000 Erieye با رادارهای AESA مدرن (در حالی که رادار E‑3A سامانه‌ای پالسی‑دوپلر قدیمی است) و چندین پلتفرم شناسایی تاکتیکی ویژه (RE‑3A، RE‑3B) است. این سامانه‌ها و ایستگاه‌های راداری ساحلی در یک شبکهٔ دفاعی مرکزی یکپارچه شده‌اند که به سامانه‌های دفاع هوایی همچون Patriot، THAAD و تا ده باتری سامانهٔ کره‌ای KM‑SAM Block‑II (Cheongung‑II) برای دفاع لایهٔ پایین در برابر موشک‌های بالستیک کوتاه‌برد (SRBM)، موشک‌های کروز، هواپیماها و وسایل هوایی بدون سرنشین (UAV) متصل می‌شود. گزارشی مبنی بر این که دیگران، به‌ویژه ایالات متحده و اسرائیل، پرتاب‌های حوثی‌ها را شناسایی کرده یا در صورت شناسایی به عربستان سعودی هشدار داده‌اند، موجود نیست. به‌طور کلی، پرتاب پهپادها و موشک‌های کروز به‌راحتی پنهان می‌شود و برای کشف چنین عملیات‌هایی نیاز به اطلاعات دقیق (معمولاً HUMINT) دارد. موشک‌هایی چون بورکان، که موشک بالستیک کوتاه‌تا‑متوسط‌برد مورد استفاده علیه ریاض است، نسبتاً آسان‌تر شناسایی می‌شود؛ زیرا سوخت آن مایع است و پیش از پرتاب باید آماده شود، که این امر آن را در معرض سامانه‌های هوایی مانند ماهواره‌ها قرار می‌دهد. ابتکار عربستان برای ایجاد «توافق‌نامه دفاعی مشترک مکه» (که به «اتحاد دفاعی مکه» نیز شناخته می‌شود) با پاکستان و ترکیه، که ایالات متحده را کنار می‌گذارد و مانع تلاش واشنگتن برای گسترش توافق‌نامه‌های ابراهیم به پادشاهی می‌شود، ممکن است باعث کاهش علاقهٔ آمریکا به کمک به عربستان در مقابله با حوثی‌ها و یمن شده باشد. می‌توان گفت هدف اصلی واشنگتن تمرکز بر ایران و تنگه هرمز و حفظ مهمات و سلاح‌های هوشمند است؛ این مسأله واشنگتن را از درگیر شدن در بحران یمن دور می‌کند. اینکه آیا واشنگتن اکنون مداخله خواهد کرد، هنوز نامشخص است.
‏🟡 ۳/۴ حملهٔ حوثی‌ها حمله‌ای اشباعی بود که از فناوری‌های نوین یا بهبود یافته‌ای استفاده می‌کرد که منبع آن ایران بود و احتمالاً با کمک روسیه و چین. در این حمله، حوثی‌ها از پهپاد خودکشی ساماد‑۳ بهره بردند. ساماد‑۳ پهپاد کامیکازی با برد طولانی است که توسط موتور دو زمانهٔ دو سیلندر دو سر (معمولاً به عنوان مدل ۳W110i B2 یا کلاس DLE 170 شناخته می‌شود) به‌کار می‌رود و پروانهٔ فشاردهی عقب‌دار دارد. در عملیات‌های برد طولانی (مثلاً پروازهای بین ۱٬۵۰۰ تا ۲٬۶۰۰ کیلومتر) این پهپاد معمولاً با سرعت متوسط ۱۴۸ تا ۱۸۵ کیلومتر در ساعت (۸۰ تا ۱۰۰ نات یا حدود ۹۲ تا ۱۱۵ مایل در ساعت) برای صرفه‌جویی در سوخت پرواز می‌کند. کارشناسان غربی بر این باورند که ساماد‑۳ دقت بالایی ندارد؛ هرچند مدل‌های جدیدتر با پیوندهای ماهواره‌ای کم‌جوشی بهبود یافته‌اند. در حملات متوالی به فرودگاه بین‌المللی ملک خالید، بین ۳۰ تا ۴۰ عدد ساماد به کار رفته‌اند. موشک کروز قدس کشنده‌تر است، سرنگین بزرگ‌تری دارد، الکترونیک پیشرفته‌ای به کار می‌برد و توسط یک نسخهٔ کپی از توربوجت تجاری چکی PBS TJ100 (که در بقایای بازیابی‌شده معمولاً به عنوان «مدل T10S» شناخته می‌شود) نیرو می‌گیرد. این نسخهٔ کپی در ایران تولید می‌شود. قدس‑۲ از ناوبری ماهواره‌ای (GPS/GNSS) و سیستم‌های ناوبری اینرسی (INS) بهره می‌گیرد. به‌عنوان یک موشک کروز کم‌ارتفاع، می‌تواند با استفاده از پوشش‌پوشی زمینی رادارها و سامانه‌های دفاع هوایی معمولی را دور بزند. اینکه موشک‌های کروز قدس به‌طور موفقیت‌آمیزی ترمینال‌های ۳ و ۴ را هدف قرار دادند، نشانگر راهبری مؤثر و الکترونیک ضد‌جوشی قوی است. در ۱۰ اکتبر، بین ۳ تا ۴ موشک بالستیک برکان به‌همراه موشک‌های قدس و ساماد‑۳ شلیک شد. پیش از آن، در ۸ و ۹ اکتبر، تعداد دیگری حدود ۳ تا ۴ موشک برکان به فرودگاه شلیک شد. مقامات سعودی ادعا می‌کنند برخی از این موشک‌ها را با سامانهٔ Patriot سرنگون کرده‌اند، اما شمارش دقیق در دسترس نیست. به‌هرحال، تا جایی که می‌دانیم خسارت عمده توسط موشک‌های برکان وارد نشده است. برکان موشک بالستیک مدرن‌شده‌ای است. پس از اتمام فاز تقویت پس از پرتاب، سرنگین موشک از بدنه جدا می‌شود. سرنگین به‌تنهایی که با سرعت بالا می‌نوردد، تشخیص راداری دشواری دارد. برکان‑۲H و برکان‑۳ دارای سرنگینی جداشدنی و سه‌گوش (شبیه «بطری بچه») هستند که از طرح‌های ایرانی قیام‑۱ و شهاب‑۳ به ارث برده‌اند. سرنگین جداشده سطوح کنترلی فعالی (مانند پره‌های مشبک یا رانشگرها) برای انجام مانورهای فرار یا تغییر هدایت انتهایی در مقابل رهگیری‌کننده‌هایی چون MIM‑104 Patriot ندارد. با این حال، بدنهٔ موشک همان مسیر سرنگین را دنبال می‌کند و برای سامانه‌هایی مانند Patriot مشکل تشخیص و هدف‌گیری ایجاد می‌کند. قابل توجه است که خسارات حوثی‌ها به فرودگاه بین‌المللی ملک خالید به‌طور کلی معادل حملات ایرانی به چندین پایگاه آمریکایی و اسرائیلی است؛ این سلسله حملات از عملیات «شهید سلیمانی» ایران در سال ۲۰۲۰ که پایگاه هوایی ال‑اسد در عراق را هدف قرار داد، آغاز شد. در ژانویهٔ ۲۰۲۴، ایران با نیابتی خود، مقاومت اسلامی در عراق، به برج ۲۲ در اردن حمله کرد. در ۱ مارس ۲۰۲۴، ایران حملات موفقی به مرکز عملیات بندر شعیبه در کویت انجام داد. در ماه‌های ژوئیه و اوت همان سال، ایران حملات موفقی به پایگاه هوایی موافق سَلْطی و پایگاه هوایی ملک حسین در اردن انجام داد. پایگاه هوایی ملک حسین یک مرکز عملیاتی و لجستیکی مهم برای نیروی هوایی مرکزی ایالات متحده (USAFCENT) و نیروهای ائتلافی هم‌پیمان در خاورمیانه است. پایگاه‌های هوایی و مجتمع‌های اطلاعاتی اسرائیل نیز توسط موشک‌های بالستیک ایرانی هدف قرار گرفتند؛ از جمله نوواتیم و تل نوف در اکتبر ۲۰۲۴. از این رو می‌توان به وجود خلأهای جدی اطلاعاتی و ادغام ناکافی حسگرها، به‌ویژه رادارها، اشاره کرد؛ برخی از این حسگرها هدف موشک‌های ایرانی قرار گرفته و نابود شده‌اند. به عنوان مثال، رادار THAAD (AN‑TPY‑2) به ارزش نیم‌میلیارد دلار که در مووافیک سالتی در مارس ۲۰۲۶ مستقر بود، رادار هشداردهی اولیه ارتقا یافته AN/FPS‑132 بلوک ۵ (UEWR) در شمال قطر، نزدیک ال‌خور، که ردیابی موشک‌های بالستیک ایالات متحده و قطر را پشتیبانی می‌کرد، و رادارهای هشداردهی اولیه دیگر در امارات، همگی تحت فشار بوده‌اند. همچنین، دفاع هوایی کافی برای جلوگیری از خسارات بزرگ وجود ندارد.
‏🟡 ۴/۴ ایالات متحده بر بهبود سامانه‌های قدیمی مانند پاتریوت تمرکز کرده و برخی سامانه‌های میانی چون NASAMS را معرفی کرده است، اما به‌جز این، به‌دنبال یافتن راه‌حل‌های جدید دفاع هوایی تأکید نکرده است. سامانه‌هایی چون THAAD و موشک SM‑3 نیروی دریایی نیز می‌توانستند نقش ایفا کنند، اما کارایی آن‌ها محدود بوده است. در حمله به ریاض، THAAD به کار گرفته نشد. اگر حوثی‌ها و ایران بتوانند از شبکه‌های دفاع هوایی ایالات متحده و متحدان عبور کنند، واضح است که کل سامانه به‌طور جدی نیازمند بهبود است. کاهش حضور در پایگاه‌های خاورمیانه راه‌حلی نیست؛ صرفاً تسکین کوتاه‌مدت است. حتی اخراج از بریتانیا باید هشداری باشد مبنی بر این‌که بازنگری جدی در دفاع از پایگاه‌ها ضروری است. استیون بریِن (Stephen Bryen) معاون پیشین دفاع ایالات متحده و گزارشگر ویژهٔ آسیا تایمز (Asia Times) است. این مقاله نخست در سابستاک «سلاح و استراتژی» (Weapons and Strategy Substack) او منتشر شد و با اجازهٔ نویسنده بازنشر یافته است. ‏🔗 متن اصلی: https://asiatimes.com/2026/10/houthi-riyadh-airport-hit-shows-saudi-air-defenses-full-of-holes/
‏🔷 🧠 در یمن، درگیری‌ها بین حوثی‌ها و نیروهای دولتی از سر گرفته شد ‏🏛 منبع: Novaya Gazeta Europe ‏✍️ نویسنده: Kanevskaya Sofya, Volzhskiy Ilya ‏📄 عنوان اصلی: В Йемене возобновились бои между хуситами и правительственными войсками ‏🔎 Houthi, Red Sea, UNVIM, UAE, Saudi Arabia ‏✅ ژئوپلیس،نبض ژئوپلتیک و روابط بین الملل ‏🌍 @Geopolis_ir
‏🔷 ۲/۷ ‏📌 چکیده: ارزیابی‌های اخیر نشان می‌دهد که پس از اجرای توافق‌نامه ریاض و آتش‌بس ۲۰۲۲، حوثی‌ها توانسته‌اند ذخایر نظامی خود را گسترش دهند و سلاح‌های پیشرفته‌ای از جمله موشک‌های کروز و پهپادها را به کار گیرند؛ این سلاح‌ها در حملات به کشتی‌های غیرنظامی در خلیج عدن و دریای سرخ به‌کار رفته‌اند. سازمان ملل از سال ۲۰۱۵ تحریم سلاحی جامع علیه حوثی‌ها اعمال کرده و با ایجاد سازوکار UNVIM سعی در بازرسی کشتی‌های تجاری دارد، اما تا کنون شواهدی مبنی بر قطع کامل قاچاق دریایی سلاح‌ها به بنادر حدیده و سلیف وجود ندارد. در سال‌های ۲۰۱۵‑۲۰۲۳، مجموعاً شانزده کشتی حامل سلاح، مهمات و قطعات موشکی توسط ناوگان‌های ایالات متحده، عربستان سعودی، فرانسه و استرالیا توقیف شده‌اند؛ خدمه این کشتی‌ها عمدتاً یمنی بوده و مواردی از ترکیب ملیت ایرانی‑پاکستانی نیز گزارش شده است. علاوه بر مسیرهای دریایی، قاچاق زمینی از طریق مرز عمان به‌ویژه در بنادر شهن با مخفی‌سازی موشک‌های پیشرفته در «ژنراتورهای» ساختگی انجام می‌شود. مقدمه ۸ ارزیابی واکنش به قاچاق سلاح‌های غیرقانونی در خلیج عدن و دریای سرخ توسط ایالات متحده آمریکا و کشورهای عضو هم‌پیمان برای استقرار مأموریت دریایی در دریای سرخ به منظور حفاظت از حمل‌ونقل بین‌المللی، دوره‌ای از آرامش نسبی را به پایان برد و درگیری در یمن را دوباره به مرکز توجه بین‌المللی آورد. ۱۴ راه‌اندازی بعدی حملات به اهداف داخل مناطق تحت کنترل حوثی‌ها در یمن توسط ایالات متحده و بریتانیا، به‌عنوان بخشی از کمپینی برای مقابله با حملات به کشتی‌های غیرنظامی، پیچیدگی بیشتری به وضعیت افزود. ۱۴ مصاحبه با نمایندگان ایالات متحده و بریتانیا در ماه‌های اکتبر و نوامبر ۲۰۲۳. پس از به اجرا در آمدن توافق، اجرای آن ناقص مانده است، به‌ویژه در زمینهٔ بازگشت کامل نیروهای نظامی حوثی‌ها از بنادر و شهر حدیده. ۸ این توافق به‌طور گسترده‌ای به‌عنوان نقطه عطفی در جنگ داخلی یمن شناخته شد. در سال ۲۰۱۹، امارات متحده عربی (UAE) اعلام کرد که اکثر نیروهای نظامی خود را عقب‌نشینی می‌کند⁹ و عربستان سعودی به‌دنبال مذاکرات مستقیم با حوثی‌ها بود. کاهش حمایت مادی توسط ائتلاف، به‌گزارش‌ها، به تنش‌های میان احزاب مختلف یمنی مخالف حوثی‌ها دامن زد و در آگوست ۲۰۱۹، درگیری بین سربازان وفادار به شورای انتقالی جنوبی، یک جنبش جدایی‌طلب، و نیروهای حامی هادی بر سر کنترل عدن شعله‌ور شد⁽¹⁰⁾. در حالی که این بحران از طریق «توافق ریاض» که توسط عربستان میانجیگری شد و سپس با تشکیل «شورای رهبری ریاست جمهوری» حل شد، خطوط شکاف بین جناح‌های مختلف کمپین ضد حوثی را تضعیف کرد⁽¹¹⁾. در همین حال، آتش‌بس میان حوثی‌ها و دولت بین‌المللی‌تاییدشده در آوریل ۲۰۲۲ توافق شد و اگرچه پس از هشت ماه به‌صورت رسمی منقضی شد، حوثی‌ها به‌طور عمده از حملات فرامرزی خودداری کرده‌اند و ائتلاف نیز حملات هوایی خود را در یمن از سر نگرفته است. در عین حال، امتیازات انسانی از سوی دولت، مانند عملیات پروازهای تجاری محدود از صنعا و بهبود دسترسی کشتی‌های تجاری به بنادر تحت کنترل حوثی‌ها، همچنان برقرار است⁽¹۲⁾. مذاکرات برای پیشبرد حل مسالمت‌آمیز گسترده‌تر درگیری تا کنون پیشرفت محدودی نشان داده‌اند. به‌نظر می‌رسد حوثی‌ها از دورهٔ آرامش برای گسترش ذخایر نظامی خود استفاده کرده‌اند؛ آن‌ها در مراسم‌های نظامی در صنعا و حدیده، در سالگردهای «انقلاب» خود و در تعطیلات دیگر در سپتامبر ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳، تعداد زیادی از سامانه‌های پیشرفتهٔ تسلیحاتی را به نمایش گذاشتند⁽۱۳⁾. پس از بروز درگیری غزه در اکتبر ۲۰۲۳، این سلاح‌ها برای حمله به سرزمین اسرائیل و کشتی‌های تجاری به کار گرفته شدند و تهدیدی برای خطوط مهم حمل‌ونقل بین سوئز و باب‌ال‌مندب ایجاد کردند. تهدیدهای مداوم و هدف قرار دادن کشتی‌های غیرنظامی در دریای سرخ و خلیج عدن و تصمیم‌گیری‌های بعدی ۸ ۹ Middle East Institute, 2019, Yemen’s peace process: The Hodeida Agreement that never was? BN1X923J/ 10 Al Jazeera, 2019, Battle for Aden: Who is fighting who and how things got here, 11 Ali‑Khan, V. (2023) Yemen’s Troubled Presidential Leadership Council. Crisis Group Commentary. Brussels.
‏🔷 ۳/۷ ۹ پهپاد (UAV)، سلاح‌های بمب‌گذاری وزن‌دار (WBIED) و سامانه‌های موشکی، با انتقالات خارجی تکمیل می‌شوند؛ این انتقالات از اسلحه‌های سبک و سلاح‌های کوچک تا موشک‌های بالستیک و کروز متغیر است که موشک‌های کروز به صورت قطعات قاچاق شده و در یمن دوباره سرهم می‌شوند. علاوه بر این، حوثی‌ها برای تأمین قطعات سامانه‌های سلاح بومی خود، به‌ویژه موتور، عملگرهای سروو و الکترونیک، و همچنین مواد شیمیایی قاچاق‌شده از خارج برای ساخت مواد منفجره و سوخت موشکی وابسته‌اند. برای قطع جریان تسلیحات، شورای امنیت سازمان ملل در آوریل ۲۰۱۵ تحریم سلاحی جامع علیه حوثی‌ها و متحدانشان اعمال کرد که تا زمان نگارش این متن همچنان برقرار است. ۱۶ از آنجا که فرودگاه‌های مناطق تحت کنترل حوثی‌ها از ابتدای عملیات «دسیسیو ۱۶» (Security Council 2015) به جز پروازهای انسانی بسته بودند، دسترسی هوایی به این مناطق به شدت محدود شد. پس از تصرف حوثی‌ها بر سنا در سپتامبر ۲۰۱۴، نیروهایشان با بخش‌هایی از نیروهای مسلح یمن ادغام شد که به‌طور قابل‌توجهی توانمندی‌هایشان و دسترسی به تجهیزات پیشرفته‌تری همچون هلیکوپتر و هواپیما را افزایش داد. اما حملات هوایی ائتلاف بسیاری از سامانه‌های بزرگ سلاحی آن‌ها را نابود کرد و حوثی‌ها با بهره‌گیری از دانش خود از زمین‌های سخت یمن، به جنگ چریکی روی آوردند. به مرور زمان موجودی‌های پیشین سلاح و مهمات کاهش یافت و حوثی‌ها شروع به تولید سلاح‌های خود کردند؛ این تولیدات اغلب با خلاقیت فراوان انجام می‌شد. این «صنعت کارگاهی» وسایل هوایی بدون سرنشین پیشرفته‌تری می‌ساخت. نسل نخستین سلاح‌های بمب‌گذاری وزن‌دار حوثی‌ها از سرنگ (warhead) موشک ضد کشتی P‑15 «استیکس» بازسازی‌شده به‌عنوان بار انفجاری اصلی استفاده می‌کرد. نمونه‌های دیگر شامل توسعه چندین نسل دستگاه‌های انفجاری دست‌ساز (IED) توسط حوثی‌ها برای جبران کمبود مین‌های زمینی به ارث‌برده از رژیم پیشین است؛ برای جزئیات به پروژه «ماسام» (2023) – به‌روزرسانی IED حوثی‌ها، عدن – مراجعه کنید. الگوهای قاچاق سلاح، مهمات و موارد مرتبط – نقشه ۱؛ توقیف‌های سلاح‌های دریایی در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳؛ الگوهای قاچاق سلاح، مهمات و موارد مرتبط. ۱۰ ارزیابی واکنش به قاچاق غیرقانونی سلاح‌ها در خلیج عدن و دریای سرخ؛ «طوفان» در مارس ۲۰۱۵ و آتش‌بس در آوریل ۲۰۲۲، و این‌که مرزهای زمینی یمن تحت کنترل دولت بین‌المللی به رسمیت شناخته‌شده است، تلاش‌ها برای اجرای تحریم‌ها را بر حوزه دریایی متمرکز کرد. دو بندر اصلی دریای سرخ تحت کنترل حوثی‌ها – حدیده و سلیف – پس از آغاز مداخله توسط کشتی‌های جنگی ائتلاف مسدود شدند. سازمان ملل با ایجاد سازوکار تأیید و بازرسی سازمان ملل برای یمن (UNVIM) به درخواست دولت یمن، برای اطمینان از اجرای قطعنامه ۲۲۱۶ شورای امنیت (۲۰۱۵) اقدام کرد. این سازوکار کشتی‌های تجاری که به این بنادر در جیبوتی می‌روند را بازرسی می‌کند تا اطمینان حاصل شود مواد غذایی و سوخت کافی به جمعیت مناطق تحت کنترل حوثی‌ها می‌رسد و سلاح‌ها قاچاق نمی‌شوند. ۱۷ در نتیجه، عملیات قاچاق دریایی حداقل تا سال ۲۰۲۳ از کشتی‌های بزرگ به کشتی‌های سنتی کوچکتر، معروف به «دهک»، تغییر مسیر داد که این دهک‌ها همچنان به‌صورت گسترده در دریای سرخ و خلیج عدن فعال هستند. سلاح‌های سبک (SALW) * موشک‌های ضد‑تانک هدایت‌شونده (ATGMs) * * مهمات 2015  0  75  0 2016  5,927  9  0 2017  0  0  0 2018  2,522  0  0 2019  0  171  476,000 2020  5,508  21  0 2021  8,625  50  220,000 2022  1,406  0  1,106,406 2023  5,265  30  578,400 کل  29,253  365  2,380,806 با توجه به حضور کشتی‌های جنگی ائتلاف در نزدیکی سواحل حوثی‌ها در دریای سرخ جنوبی، تمرکز اصلی قاچاق دریایی به دریای عرب معطوف شد. بین سپتامبر ۲۰۱۵ و ژانویه ۲۰۲۳، مجموعاً شانزده کشتی دریایی حامل سلاح، مهمات و قطعات سامانه‌های پیشرفته، از جمله موشک‌های کروز و پهپاد، توسط کشتی‌های جنگی ایالات متحده، عربستان سعودی، فرانسه و استرالیا توقیف شد. به‌جز یک مورد، این کشتی‌ها انواع مختلفی از دهک‌ها بودند؛ به‌ویژه دهک‌های بزرگ نوع Jelbut که برای سفرهای دریایی مناسب‌اند و دهک‌های کوچکتر نوع Shu’ai که عمدتاً برای ماهیگیری و تجارت ساحلی به کار می‌روند. اکثریت خدمه این کشتی‌ها از یمن، به‌ویژه سواحل دریای سرخ، می‌آمدند؛ دو خدمه عمدتاً سومالی و در یک مورد ترکیبی ایرانی‑پاکستانی بودند.
‏🔷 ۴/۷ جدول ۱ نمای کلی مقادیر سلاح و مهمات مصادره‌شده را نشان می‌دهد. ۱۹ محاسبات بر پایه تحلیل گزارش‌های پنل‌های کارشناسان دربارهٔ یمن و سومالی انجام شده است. این عدد شامل سه قایق‌سرعت بسیار کوچکتر نیست که توسط بریتانیا در خلیج شمالی عمان توقیف شده‌اند (به بخش مربوط به قاچاق از طریق مرز زمینی با عمان مراجعه کنید). ۲۰ استثنا، توقیف کشتی ماهیگیری Marwan‑1 بود که نیروی دریایی ایالات متحده در دسامبر ۲۰۲۲ با محموله‌ای شامل ۶,۶۹۰ عدد فیوز نزدیک‌سنج M122‑K، ۸۷۰ جعبه بارباری PG‑7، ۲۵,۰۰۰ دور گلوله کالیبر ۱۲.۷×۹۹ میلی‌متر و ۱,۰۸۰,۰۰۰ دور مهمات کالیبر ۷.۶۲×۵۴ میلی‌متر به‌دست آورد. *SALW: سلاح‌های سبک و سلاح‌های کوچک **ATGMs: موشک‌های ضد‑تانک هدایت‌شونده ۱۱. قاچاق دریایی در دریای سرخ به سمت یمن در حالی که بنادر حدیده و سالف از سال ۲۰۱۵ تحت کنترل حوثی‌ها باقی مانده‌اند، حضور نیروی‌دریایی ائتلاف در دریای سرخ به همراه نظام بازرسی UNVIM به‌طور تاریخی بازدارندگی مؤثری در برابر قاچاق گسترده سلاح به یمن از طریق این آب‌ها ایجاد کرده است.۲۴ با این حال، شواهد کمی مبنی بر قاچاق سلاح به حوثی‌ها از طریق دریای سرخ بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ وجود دارد. کالایی که به‌طور مکرر و در مقادیر زیاد توقیف می‌شد، مواد شیمیایی بود؛ اغلب در کیسه‌هایی با برچسب «کود اوره».۲۵ اوره کودی با محتوای نیتروژن بالا است و به‌دلیل قیمت نسبتاً پایین، در کشاورزی کشورهای در حال توسعه محبوب است. این ماده می‌تواند برای تولید نیترات اوره، ماده‌ای انفجاری که در سلاح‌های خودساز به کار رفته، استفاده شود؛ اما تاکنون شواهدی مبنی بر استفاده حوثی‌ها از نیترات اوره برای ساخت سلاح‌های خودساز یافت نشده و به همین دلیل، ممنوعیت در عمل به‌طور قوی اجرا نشده است.۲۷ در سال ۲۰۲۲، پس از بررسی‌های پنل کارشناسان دربارهٔ یمن، شواهد جدیدی ظاهر شد که نشان می‌دهد همان شبکهٔ عاملان حوثی که قاچاق دریایی سلاح و مهمات را هماهنگ می‌کردند، مسئول قاچاق «کود اوره» نیز بوده‌اند. در ژانویه و نوامبر ۲۰۲۲، نیروی‌دریایی ایالات متحده دو دُوی جلبوت حامل مواد شیمیایی را توقیف کرد. در مورد اول بار بدون بررسی بیشتر از بین رفت؛ اما در مورد دوم بار به‌دقت بررسی شد و مشخص شد که حدود یک‌سوم کیسه‌ها حاوی اوره نیستند، بلکه پرکلرات آمونیوم، ماده‌ای اکسیدکننده در تولید سوخت‌های جامد موشکی، هستند. بر اساس شهادت خدمه، اوره به بندر اوبچ اختصاص یافته بود تا به دُوهای کوچکتر منتقل شود و از آنجا به بنادر تحت کنترل حوثی‌ها در دریای سرخ برسد.۲۸ از اکتبر ۲۰۲۳ به‌نظر می‌رسد گزارش‌هایی در رسانه‌های یمنی منتشر شده‌اند که ادعا می‌کنند کشتی‌های حامل سلاح، قطعات موشکی و پهپاد در بنادر حدیده و سالف تخلیه می‌شوند.۲۹ این گزارش‌ها، که به منابع ناشناس در بنادر استناد می‌کنند، بیان می‌کردند کشتی‌های مورد اشاره «کشتی‌های بزرگ» بوده‌اند نه دُوها. ۲۵. مصاحبه‌ها با نمایندگان نیروی ساحلی یمن در عدن در اکتبر ۲۰۲۳. ۲۶. مصاحبه‌ها با کارشناسان سلاح‌های خودساز (IED) در عدن در اکتبر ۲۰۲۳. ۲۷. مصاحبه‌ها با کارشناسان موضوعی در اکتبر و نوامبر ۲۰۲۳. ۲۸. سازمان ملل (۲۰۲۳) نامه مورخ ۲۱ فوریه ۲۰۲۳ از پنل کارشناسان دربارهٔ یمن که به رئیس شورای امنیت ارسال شده است. S/2023/130. سازمان ملل. نیویورک، به‌ویژه بندهای ۴۸ و ۴۹ و همچنین پیوست ۱۶. ۲۳. سازمان ملل (۲۰۲۳) نامه مورخ ۲۱ فوریه ۲۰۲۳ از پنل کارشناسان دربارهٔ یمن که به رئیس شورای امنیت ارسال شده است. S/2023/130. سازمان ملل. نیویورک، به‌ویژه بند ۴۱. 12. ارزیابی واکنش به قاچاق غیرقانونی سلاح‌ها در خلیج عدن و دریای سرخ از یمن. 33 احتمال دارد که محمولهٔ سه قایق‌سرعت که توسط نیروی دریایی بریتانیا در خلیج عمان در ژانویه و فوریهٔ 2022 34 و همچنین در فوریهٔ 2023 توقیف شد، شامل قطعات مختلف موشک‌های کروز و بالستیک و همچنین موشک‌های ضد‑تانک راهنمایی‌شده 35 باشد و برای قاچاق زمینی از طریق مرز شاهن (Shahn) مورد استفاده قرار گرفته باشد.