🔺 ۴/۴
مسیر محتمل، شکل‌گیری دوگانه‌ای فضای هوش مصنوعی خلیج است: در عربستان سعودی و امارات متحده عربی، مراکز محاسبهٔ حاکمیتی همسو با ایالات متحده و هاب‌های مدل‌های پیشرفته مستقر می‌شوند؛ در عین حال، نفوذ پایدار چین در اتصال‌های منطقه‌ای، ابرهای سازمانی و سامانه‌های دولت دیجیتال ادامه دارد.
🔗 متن اصلی: https://asiatimes.com/2026/10/us-china-race-is-on-for-the-gulfs-ai-future/
🔻 #روسیه #ناتو
🧠 تهدیدات کالینینگراد روسیه نشان‌دهنده ارزش آمادگی بالتیک است
🏛 منبع: Chatham House
✍️ نویسنده: jon.wallace
📄 عنوان اصلی: Russia’s Kaliningrad threats show the value of Baltic preparedness
🔎 Kaliningrad, NATO, Vladimir Putin, Mark Rutte, Baltic Sea
#تحلیل_راهبردی #شمال_اروپا_و_بالتیک #جهانی #روابط_بین_الملل #ژئوپلیتیک #Chatham_House
✅ ژئوپلیس،نبض ژئوپلتیک و روابط بین الملل
🌍 @Geopolis_ir
🔻 ۲/۴
📌 چکیده:
در ۱ اکتبر ۲۰۲۶ ولادیمیر پوتین هشدار داد که در صورت مواجهه مستقیم با کالینینگراد، روسیه از «تمام سلاح‌های موجود در زرادخانه» استفاده خواهد کرد؛ این تهدید پس از یادداشت قبلی روسیه به ناتو درباره منزوی‌کردن کالینینگراد و تشدید تنش هسته‌ای مطرح شد، در حالی که دبیرکل ناتو این تهدیدها را رد کرد. کالینینگراد که از زمان یالتا و پوتسدام به‌عنوان «بندر بدون یخ» برای روسیه مهم است، امروز میزبان ناوگان بالتیک روسیه و سامانه‌های موشکی است، اما حضور نظامی فزاینده ناتو در بالتیک و برنامه‌های دفاعی جامع استونی، لتونی و لیتوانی، به‌ویژه تقویت مرز سووالکی و جداسازی شبکه‌های برق از روسیه، توان بازدارندگی روسیه را افزایش داده است. در همین حال، لیتوانی ممکن است به‌زودی به رفع ممنوعیت سلاح‌های هسته‌ای بپردازد؛ کرملین این گام را «تشدید تنش‌ها» نامید. این تحولات نشان می‌دهد که ریتوریک هسته‌ای مسکو باید جدی گرفته شود و توان دفاعی و تاب‌آوری ناتو در منطقه به‌عنوان عامل کلیدی بازدارندگی مطرح است.
تهدیدهای روسیه در کالینینگراد، ارزش آمادگی بالتیک را نشان می‌دهد
jon.wallace
۷ اکتبر ۲۰۲۶
بیان‌های هسته‌ای مسکو باید جدی گرفته شوند؛ اما کشورهای بالتیک می‌دانند که حملات در منطقه‌ی خاکستری و تهاجم‌های سرزمینی به همان اندازه تهدیدهای جدی به شمار می‌آیند.
ولادیمیر پوتین همواره کلماتش را با دقت انتخاب می‌کند. او در ۱ اکتبر هشدار داد که اگر روسیه با حمله مستقیم به کالینینگراد—قطعه سرزمینی‌اش در دریای بالتیک—مواجه شود، استفاده از «تمام سلاح‌های موجود در زرادخانه کشورمان» به‌طور اجتناب‌ناپذیر بر سر میز خواهد آمد.
این بیانیه پس از یادداشت قبلی روسیه به ناتو صادر شد که در صورت منزوی‌کردن کالینینگراد، تشدید تنش هسته‌ای را تهدید می‌کرد. تا کنون ناتو با احتیاط واکنش نشان داده است؛ دبیرکل ناتو، مارک روت، گفت تهدید فوری روسیه وجود ندارد و بیان‌های هسته‌ای مسکو را رد کرد. اما این برخوردهای کوچک، کالینینگراد و مرزهای بالتیک ناتو با روسیه را دوباره به مرکز توجه آورد.
کالینینگراد برای روس‌ها صرفاً سرزمینی عادی نیست. در کنفرانس‌های یالتا و پوتسدام سال ۱۹۴۵، رهبر شوروی استالین ادعای خود را بر سر سرزمینی که آن زمان به نام کونیگزبرگ شناخته می‌شد، مطرح کرد. او گفت داشتن حداقل «یک بندر بدون یخ» برای روسیه، به هزینه آلمان، ضروری است. ایالات متحده و بریتانیا موافقت کردند و مسکو موقعیت نظامی دائمی در دریای بالتیک به دست آورد.
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و استقلال کشورهای بالتیک، جدایی جغرافیایی کالینینگراد از روسیه واضح‌تر شد و این قطعه سرزمین به یکی از عجیب‌ترین نقاط قاره تبدیل گشت. امروز این مستعمره، ناوگان بالتیک روسیه، سامانه‌های موشکی و هواپیماهای جنگی را میزبانی می‌کند.
از زمان حملهٔ تمام‌عیار روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، ژئوپلیتیک اطراف تغییر کرده است. فنلاند و سوئد اکنون عضو ناتو هستند؛ لهستان با سرعت بی‌سابقه‌ای اسلحه‌گیری می‌کند. حضور نظامی در بخش شمال‑شرقی ناتو نیز بسیار متراکم‌تر شده است. در همین حال، لیتوانی ممکن است به‌زودی رأی به رفع ممنوعیت استقرار سلاح‌های هسته‌ای در سرزمین خود بدهد؛ اقدامی که کرملین در ۶ اکتبر «گامی به سمت تشدید تنش‌ها» نامید.
کالینینگراد همچنان موقعیت پیشروی کلیدی برای روسیه است؛ اما جدایی تقریباً کامل آن در میان حضور منسجم‌تر ناتو در بالتیک، برای مسکو چالشی جدی ژئوستراتژیک و نظامی به‌وجود می‌آورد.
رد کردن پیروزی سریع روسیه
نگاهی به نقشه کافی است تا دریابیم استونی، لتونی و لیتوانی عمق استراتژیک کمی دارند. این سه کشور به‌طور عمده به راه‌پیمایی سووالکی — نوار زمینی ۶۵ کیلومتری بین کالینینگراد و بلاروس که لهستان و لیتوانی را به هم وصل می‌کند — برای تقویت‌های زمینی وابسته‌اند. بازپس‌گیری سرزمین از مهاجم برای کشورهای بالتیک گزینه‌ای محتمل نیست.
تنها گزینهٔ قابل‌اعتماد این است که پیشروی روسیه را از همان ابتدا دشوار کنیم. «ما باید از مرز شروع کنیم و از نبردهای اولیه پیروز شویم»، سرهنگ تارمو کوندلا، فرمانده تیپ اول استونی، اخیراً اعلام کرد.
🔻 ۳/۴
این همان هدف خط دفاعی بالتیک در مرز شرقی است: پناهگاه‌ها، موانع ضد‌تانک و سایر پایگاه‌های دفاعی. استونی صدها پناهگاه در سطح گروهه‌ها برنامه‌ریزی کرده است. یک بریگاد زرهی آلمانی که به‌صورت دائم مستقر می‌شود، در سال ۲۰۲۷ در لیتوانی فعال خواهد شد. همچنین فنلاند اکنون نیروی پیشروی زمینی ناتو را میزبانی می‌کند. هزینه دفاعی در سراسر منطقه به‌مراتب فراتر از هدف دو درصدی ناتو رفته و در استونی نزدیک به ۵٫۵٪ می‌رسد.
نیت واضح است: روسیه باید از هر گونه تلاشی برای تصرف حتی کم‌ترین بخش از سرزمین بازدارده شود؛ امری که در صورت آزمون اراده ناتو توسط روسیه، احتمال قابل‌توجهی دارد.
آمادگی پیش از اولین گلوله
اما اقدامات دفاعی بالتیک فقط به تعهدات مالی و دفاع از مرزهای روسی محدود نمی‌شود. کشورهای بالتیک می‌دانند برای بازدارندگی روسیه، آزمون استحکام زیرساخت‌های حیاتی و آموزش جامعه به‌گونه‌ای که در زمان بحران نیز به کار خود ادامه دهند، به همان اندازه حیاتی است. در واقع، بقیهٔ قاره می‌تواند از مدل «کل‌جامعه‌ای» بالتیک که هدفش آماده‌سازی تمام جمعیت برای دوره‌ای با تهدیدات شدید است، درس‌های فراوانی بگیرد.
از فنلاند تا لیتوانی، این مدل شامل ادغام تمام لایه‌های جامعه در استراتژی‌های دفاع و آمادگی است. این مفهوم «امنیت جامع» بر این باور استوار است که حفظ کارکرد کشور در بحران، مسئولیتی مشترک بین دولت، بخش خصوصی، جامعهٔ مدنی و شهروندان است. از این منظر، کشورهای بالتیک پیشرفته‌ترین استراتژی‌های استراتژیک در اروپا را به‌کار گرفته‌اند.
استونی، لتونی و لیتوانی برای مقابله با درگیری‌های منطقه‌ی خاکستری که روسیه در آن مهارت دارد، از جمله حملات به زیرساخت‌ها، سرعت عمل نشان داده‌اند. هر سه کشور شبکهٔ برق خود را از شبکه‌های روسیه و بلاروس جدا کرده و از فوریهٔ ۲۰۲۵ به‌تدریج آن را با شبکهٔ قاره‌ای همگام‌سازی می‌کنند. همزمان، ناتو حفاظت زیرساخت‌های زیرآبی بالتیک را پس از آسیب‌دیدگی کابل‌ها و چندین مورد مشکوک به خرابکاری تقویت کرده است.
به‌تدریج در حال یادگیری
قدرت‌های نظامی بزرگ اروپا به این نتیجه رسیده‌اند که باید الگوی بالتیک را دنبال کرده و جوامع خود را برای طیف گسترده‌تری از تهدیدها آماده کنند. آلمان، که می‌توانست در هر تقویت ناتو در منطقهٔ بالتیک، یکی از مراکز لجستیکی اصلی باشد، پس از سقوط دیوار برلین، بسیاری از ساختارهای دفاع غیرنظامی خود را به‌سوء‌حالت گذاشت.
به‌عنوان مثال، ظرفیت پناهگاه‌های آن هم‌اکنون حدود ۴۸۰٬۰۰۰ نفر است. بهار گذشته برلین برنامهٔ جدیدی به‌ارزش ۱۰ میلیارد یورو برای دفاع غیرنظامی تصویب کرد که شامل طرح‌های تبدیل پارکینگ‌های زیرزمینی، تونل‌ها و ایستگاه‌ها به پناهگاه‌های اضطراری می‌شود؛ نشانه‌ای از تجدید تعهد سیاسی.
فرانسه نیروهای مسلح خود را در تمرین پرشدت اوریون ۲۶ به‌مقیاس بزرگ آزمایش کرد؛ این تمرین ۱۲٬۵۰۰ نیرو، ۲۴ کشور هم‌پیمان و نهادهای غیرنظامی را در سناریویی از حملات ترکیبی تا جنگ سنتی گسترده گرد هم آورد. بریتانیا برنامهٔ تاب‌آوری ۲۰۲۶ را تدوین کرده که به‌صراحت به افزایش حملات زیرآستانهٔ روسیه اشاره دارد. همچنین دولت در حال بررسی ایجاد نیروی دفاع خانگی به‌سبک ذخیره برای حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی است.
این تحولات مهم هستند؛ اما کشورهای «E3» همچنان برای بهبود مشترک تاب‌آوری در حوزه‌های حمل‌ونقل، بهداشت، انرژی و ارتباطات می‌جنگند، در حالی که خطر دشمن برای مختل‌کردن همزمان همهٔ این حوزه‌ها در حال افزایش است.
ناتو در صدد پیشبرد این کار است. الزامات پایه‌ای جدید تاب‌آوری که اخیراً منتشر شده، از دولت‌ها می‌خواهد برنامه‌ریزی برای جابه‌جایی‌های جمعیتی بزرگ همراه با استقرارهای نظامی؛ توسعه سامانه‌های بهداشتی که حتی در صورت تلفات گسترده نیز کار کنند؛ و ساخت شبکه‌های ارتباطی و حمل‌ونقل که بتوانند در طول درگیری‌های پرشدت به نیروهای متحدین پشتیبانی کنند. در آیندهٔ نزدیک، این موارد ستون‌های اصلی بازدارندگی خواهند شد.
فاصله‌های بالتیک
🔻 ۴/۴
با این حال، تنها مقاومت برای خنثی‌سازی حملهٔ دشمن به این منطقه کافی نیست. دفاع هوایی و موشکی منطقه بالتیک در مقایسه با مقیاس ناوگان پهپاد و موشکی روسیه بسیار نازک باقی می‌ماند. نیروهای تقویتی همچنان باید از مسیرهایی چون «فاصله سووالکی» (Suwałki gap) به این سرزمین برسند و روسیه هر فرصتی را برای مختل کردن این حرکت‌ها غنیمت می‌شمارد. در اصل، استونی، لتونی و لیتوانی به توانایی هم‌پیمانان بزرگ‌تر خود برای تأمین سریع نیروهای اضافی و توان هوایی در صورت حملهٔ سنگین وابسته‌اند.
این مسأله کالینینگراد، که استالین آن را «بندر بدون یخ» می‌نامید، را فراتر از یک نقطهٔ منفرد در سواحل بالتیک می‌سازد. ریتوریک هسته‌ای پوتین باید به‌طور جدی مورد توجه قرار گیرد. روسیه در سال ۲۰۲۴ دکترین هسته‌ای خود را بازنگری کرد و به‌صراحت شرایطی را گسترش داد که در آن مسکو می‌تواند استفادهٔ هسته‌ای را مدنظر داشته باشد؛ این شرایط شامل تهدید به تمامیت ارضی و تلاش برای منزوی کردن بخش‌هایی از سرزمین روسیه می‌شود.
اما جغرافیای نظامی پیرامون این انکلوژ نیز دگرگون شده است. زمانی که بالتیک‌ها به‌عنوان آسیب‌پذیرترین بال ناتو شناخته می‌شدند، امروز آن‌ها به‌مراتب سخت‌تر برای تهدید و حتی برای پیش‌دستی پیش از واکنش ناتو شده‌اند.
🔗 متن اصلی: https://www.chathamhouse.org/2026/10/russias-kaliningrad-threats-show-value-baltic-preparedness
💠 #ایران #آمریکا
🧠 کشتی‌های ایرانی دوباره حاکمیت سریلانکا را به چالش می‌کشند
🏛 منبع: The Diplomat
✍️ نویسنده: Rathindra Kuruwita
📄 عنوان اصلی: Iranian Ships Test Sri Lanka’s Sovereignty Again
🔎 Iranian tankers, sanctions, Sri Lanka, Wall Street Journal, Vijitha Herath
#تحلیل_راهبردی #جنوب_آسیا #شرق_آسیا #روابط_بین_الملل #ژئوپلیتیک #The_Diplomat
✅ ژئوپلیس،نبض ژئوپلتیک و روابط بین الملل
🌍 @Geopolis_ir
💠 ۲/۳
📌 چکیده:
در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، وال استریت ژورنال گزارش داد که ایالات متحده سریلانکا را به تحریم تهدید کرده است اگر حدود ۲۰ تانکر ایرانی که در آب‌های اطراف سواحل این کشور گیر کرده‌اند، ملزومات اساسی مانند غذا، سوخت و آب آشامیدنی را دریافت نکنند. مقامات سریلانکا، از جمله وزیر امور خارجه ویجیتا هرات، تأکید کردند که تأمین این مواد به‌صورت خصوصی و با در نظر گرفتن خطر تحریم‌های ثانویه انجام می‌شود و دولت قصد ارائه مستقیم آن را ندارد؛ در عین حال، نهادهای امنیت ملی سریلانکا مخالفت خود را با فشارهای واشنگتن ابراز کرده و این موضوع را به واشنگتن منتقل کرده‌اند. گزارش‌ها نشان می‌دهد که ایالات متحده حدود ۲۲ درصد از صادرات کالایی سریلانکا را تشکیل می‌دهد و این وابستگی اقتصادی باعث می‌شود که کولومبو در تصمیم‌گیری‌های خود بین حفظ منافع اقتصادی و جلوگیری از بحران انسانی تعادل برقرار کند. پیشینهٔ نجات خدمهٔ ایرانی توسط سریلانکا در مارس ۲۰۲۶ و نقش هند در منطقه نیز به پیچیدگی‌های دیپلماتیک این مسأله افزوده است.
در ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶، وال استریت ژورنال (WSJ) گزارش داد که مقامات ایالات متحده، در صورت ادامه تأمین حدود ۲۰ تانکر ایرانی که در آب‌های اطراف سواحل سریلانکا گیر کرده‌اند، سریلانکا را به تحریم تهدید کرده‌اند. به گفته WSJ، این تانکرها از غذا، سوخت و آب آشامیدنی کمبود دارند.
منابعی در وزارت امور خارجه سریلانکا به دیپلومات گفتند که سفارت ایالات متحده در کولومبو و مقامات آمریکایی مدنی و نظامی میهمان بارها سریلانکا را از تأمین ملزومات اساسی برای کشتی‌های ایرانی هشدار داده‌اند، علیرغم خطر بحران انسانی. به گزارش‌ها، نهادهای امنیت ملی سریلانکا با این درخواست‌ها مخالفت کرده و از دولت خواستند نارضایتی خود را به واشنگتن منتقل کنند؛ زیرا آن‌ها مخالف رها کردن خدمه ایرانی در وضعیت گیر افتاده و رنج‌کش هستند.
با انتشار گزارش WSJ، این مسأله به صورت عمومی در آمد و فضای مانور دولت سریلانکا را محدود کرد.
این حادثه مرزهای حاکمیت کشورهای کوچک مانند سریلانکا را که به صادرات به شمال جهانی وابسته‌اند، نشان می‌دهد. واشنگتن ابزارهای فراوانی برای تنبیه هرگونه مقاومت از سوی سریلانکا دارد و سؤال پیشروی کولومبو این است که چگونه می‌تواند منافع اقتصادی خود را حفظ کند و در عین حال آزادی ارائه کمک‌های انسانی اساسی به کشورهای دوست را نگه دارد.
وزیر امور خارجه ویجیتا هرات (Vijitha Herath) سعی کرده است دولت را از هر تأمین‌کننده خصوصی که ممکن است به کشتی‌های گیر افتاده ایرانی مواد می‌رساند، جدا کند. وی در گفت‌وگو با Sunday Times اظهار کرد که مقامات ۱۵ کشتی ایرانی را در میان ۴۷ کشتی خارجی خارج از آب‌های سرزمینی سریلانکا شناسایی کرده‌اند. او تأیید کرد که ایران درخواست ملزومات اساسی برای این کشتی‌های گیر افتاده داشته، اما افزود که دولت هیچ‌چیز فراهم نکرده و قصد چنین کاری را نیز ندارد.
هرات تأمین مواد برای کشتی‌ها را کار خصوصی می‌نامید. او گفت شرکت‌ها می‌توانند پس از در نظر گرفتن احتمال تحریم‌های ثانویه ایالات متحده، تصمیم خود را بگیرند. سخنگوی وزارت خارجه توشارا رودریگو (Thushara Rodrigo) به رسانه‌های داخلی گفت که تحریم‌های ایالات متحده به‌صورت جهانی اعمال می‌شوند و این تهدیدها به‌طور خاص به یک کشور معطوف نیستند.
احتیاط کولومبو دلایل اقتصادی واضحی دارد. گزارش هیئت توسعه صادرات برای شش ماه اول ۲۰۲۶، سهم ایالات متحده را در صادرات کالایی سریلانکا حدود ۲۲ درصد می‌نهد. اتحادیه اروپا ۲۵٫۵ درصد را در بر می‌گیرد و بریتانیا بازار مهم دیگری است. این ارقام دلیل نگرانی سیاست‌گذاران سریلانکا از منازعات با دولت‌های غربی را روشن می‌کند.
اما پذیرش تمام خواسته‌های ایالات متحده نیز هزینه دارد.
اگر کولومبو به دلیل ترس از مجازات اقتصادی، آب آشامیدنی را به صدها ایرانی گیر افتاده ندهد، مداخله بیشتری از ایالات متحده در تصمیماتی که باید خودشان می‌گرفتند، دعوت می‌کند. مقامات که خواستار واکنش قاطع‌تر هستند، می‌پذیرند که گاهی سریلانکا باید مخالفت خود را ابراز کند تا هرگونه آزادی عمل را حفظ نماید.
در گذشته، سریلانکا اعلام کرده بود که برای دلایل انسانی حاضر است خشم ایالات متحده را به خطر بیندازد.
💠 ۳/۳
پس از آنکه یک زیر دریایی آمریکایی در ماه مارس، ناوشک جنگی ایرانی IRIS Dena را در آب‌های سواحل سریلانکا غرق کرد، سریلانکا بازماندگان را نجات داد. سپس کولومبو IRIS Bushehr را به‌دست گرفت، خدمه آن را به ساحل آورد و بیش از ۲۳۰ ایرانی را به‌سوی امنیت بازگرداند.
رفتار اخیر هند تصمیمات پیش روی کولومبو را پیچیده می‌کند. دهلی نو خود را تأمین‌کننده امنیت منطقه‌ای می‌داند و روابط دیرینه‌ای با تهران دارد. همسایگان کوچکتر انتظار دارند هنگامی که قدرت‌های خارجی در حیاط پشتی این کشور عملیات نظامی انجام می‌دهند، هند پیش‌قدم شود. اما وقتی ایالات متحده IRIS Dena را غرق کرد، هند غیربا حضور بود؛ سریلانکا مجبور شد بدون هیچ پشتیبانی نظامی یا پوشش دیپلماتیک از سوی هند، کار سنگین را به عهده بگیرد.
در سال‌های اخیر، هند روابط خود را با ایالات متحده و اسرائیل تقویت کرده است. در مقابل، سریلانکا موضع قاطع طرفدار فلسطین اتخاذ کرده و از حمایت از قطعنامه‌ای که به رهبری بحرین در شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران در مارس ۲۰۲۶ مطرح شد، خودداری کرد.
با این حال، این فشارها نباید باعث کاهش حاکمیت سریلانکا شوند. وابستگی اقتصادی به غرب اجرای حاکمیت را دشوار می‌سازد، اما واگذاری تصمیم‌گیری‌های سیاست خارجی به واشنگتن در حال حاضر به‌تدریج حوزه‌هایی را که سریلانکا کنترل واقعی دارد، محدود می‌کند.
سریلانکا نمی‌تواند با ایالات متحده برخوردی بی‌پروایانه داشته باشد. دولت باید معیشت‌های سریلانکی که به بازارهای غربی وابسته‌اند را در نظر بگیرد؛ اما حفاظت از این معیشت‌ها مستلزم ارزیابی خطراتی است که کشور می‌تواند تحمل کند. اگر هر اعتراض آمریکایی را به‌عنوان وتو در نظر بگیرد، کولومبو سیاست خارجی خود را به‌مراتب از دست خواهد داد. ترس از فشار ایالات متحده پیش‌تر تمایل سریلانکا به دنبال کردن توافق‌های نفتی و انرژی هسته‌ای روسیه یا برخی سرمایه‌گذاری‌های چین را محدود کرده است.
دولت باید اعتراضات خود را به مقامات آمریکایی منتقل کند و به تأمین‌کنندگان خصوصی مایل اجازه دهد تا ملزومات اساسی را به کشتی‌های ایرانی که در آب‌های دریای خالی مانده‌اند، تحویل دهند. همچنین باید خطرات را به مردم توضیح داده و تصمیم خود برای جلوگیری از بحران انسانی را توجیه کند.
سریلانکا در ماه مارس با نجات خدمه ایرانی ریسک حساب‌شده‌ای را پذیرفت. اکنون باید همان تمایل به اقدام را نشان دهد پیش از آنکه گرسنگی و تشنگی جان‌ها را به خطر بیندازند. وابستگی به بازارهای غربی نمی‌تواند بهانه‌ای برای رها کردن مردم در دریا شود.
🔗 متن اصلی: https://thediplomat.com/2026/10/iranian-ships-test-sri-lankas-sovereignty-again/
⭐ #آمریکا #ایران
🧠 اقتصادهای جنوب‌شرق آسیا در میان جنگ ایالات متحده و ایران رشد می‌کنند — اما تورم به فقرا آسیب می‌رساند
🏛 منبع: ISEAS – Yusof Ishak Institute (Fulcrum)
✍️ نویسنده: yeosiewhan
📄 عنوان اصلی: Southeast Asian Economies Grow Amid the US-Iran War — But Inflation Pains the Poor
🔎 Strait of Hormuz, US, Iran, Philippines, Vietnam
#تحلیل_راهبردی #فیلیپین #شرق_آسیا #جنگ #اقتصاد_سیاسی #ISEAS
✅ ژئوپلیس،نبض ژئوپلتیک و روابط بین الملل
🌍 @Geopolis_ir
⭐ ۲/۴
📌 چکیده:
از زمان حملهٔ ایالات متحده به ایران در ۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶، بسته ماندن تنگه هرمز باعث اختلال شدید در تأمین انرژی جهانی و افزایش قیمت نفت و گاز شده است که فشار تورمی را در جنوب‌شرق آسیا، به‌ویژه در فیلیپین، ویتنام، لائوس، کامبوج و میانمار تشدید می‌کند. با این حال، رشد اقتصادی این منطقه به‌دلیل رونق هوش مصنوعی و جابجایی زنجیره‌های تأمین الکترونیک، به‌خصوص در مالزی، تایلند، سنگاپور و ویتنام، همچنان قوی باقی مانده و بانک توسعه آسیا پیش‌بینی می‌کند که نرخ رشد در ۲۰۲۶ به ۴٫۷ ٪ برسد. سیاست‌های یارانه‌ای سوخت فسیلی در اندونزی، مالزی، تایلند و ویتنام هزینه‌های بودجه‌ای را افزایش داده و به‌طور ناکارآمد به افراد کم‌درآمد می‌رسد، در حالی که فیلیپین سعی دارد کمک‌ها را به کارگران کم‌درآمد متمرکز کند اما نتوانسته است اثرات قیمت‌های بالا را جبران کند. ادامهٔ شوک پس از هفت ماه می‌تواند خطر رکود‑تورمی را افزایش داده و پیامدهای غیرقابل بازگشت بر رفاه طبقهٔ کم‌درآمد در این کشورها به‌وجود آورد.
رشد اقتصادی عمدتاً به‌دلیل رونق هوش مصنوعی (AI) و جابجایی زنجیره‌های تأمین تقویت می‌شود. دولت‌ها باید اطمینان حاصل کنند که سیاست‌های کاهش تورم به نفع طبقهٔ کم‌درآمد باشد و در عین حال اهداف توسعهٔ بلندمدت را به خطر نیندازند.
از زمان حملهٔ ایالات متحده به ایران در ۲۸ فوریهٔ ۲۰۲۶، تنگه هرمز دچار اختلال شده است. بسته ماندن طولانی‌مدت این تنگه، اختلال بی‌سابقه‌ای در تأمین تمام انواع منابع انرژی و مشتقات آن به‌وجود آورده است. افزایش شدید قیمت نفت و گاز به‌سرعت در سرتاسر جهان سرایت کرده و فشار بر تورم را افزون می‌کند. جنوب‌شرق آسیا بیش از نیمی از واردات نفت خام خود را از منطقهٔ خلیج دریافت می‌کند؛ سهم فیلیپین و ویتنام از این واردات به بیش از ۹۰ درصد می‌رسد. پس از هفت ماه و بدون نشانهٔ پایان، بررسی وضعیت اقتصادی منطقه و ارزیابی کارآمدی سیاست‌های اتخاذ شده برای کاهش هزینه‌ها ضروری است.
مکانیزم انتقال کلان‌اقتصادی برای کشورهایی که انرژی وارد می‌کنند (به‌جز برونئی و مالزی) با تضعیف شرایط تجاری آغاز می‌شود؛ زیرا قیمت‌های واردات نسبت به قیمت‌های صادراتی افزایش می‌یابد. این مسأله بلافاصله تراز پرداخت‌ها را تحت فشار قرار می‌دهد و نشانگر کاهش کلی وضعیت تجارت، جریان‌های سرمایه‌گذاری بین‌المللی و ذخایر ارزی کشور است. آشفتگی‌های جاری همچنین منابع مالی دولت را خالی می‌کند؛ صورتحساب‌های انرژی وارداتی و یارانه‌های اجتماعی به‌سرعت افزایش می‌یابند. پس از هفت ماه، کشورهای کم‌توسعه (LDCs) مانند کامبوج، لائوس، میانمار و تیمور‑لست با کاهش ذخایر ارزی مواجه‌اند که توانایی وارداتشان را محدود می‌کند. ارزهای داخلی ممکن است تحت فشار ارزش‌گذاری کاهش یابند؛ این امر قیمت واردات را بالا برده و تورم را تشدید می‌کند. چنین چرخهٔ منفی می‌تواند به رکود تورمی منجر شود؛ وضعیتی که هم رکود اقتصادی و هم بیکاری بالاتر را به‌همراه تورم افزایشی به‌هم می‌پیوندد.
هر چه این شوک پس از هفت ماه ادامه یابد، خطر رکود تورمی بیشتر می‌شود و پیامدهای غیرقابل بازگشت بر رفاه طبقهٔ کم‌درآمد دارد.
تا کنون، رشد اقتصادی در اکثر کشورهای جنوب‌شرق آسیا همچنان قوی باقی مانده است (جدول ۱). دلیل این امر، رونق هوش مصنوعی (AI) است که به‌عنوان تزریق عظیم رشد به کشورهایی که در زنجیرهٔ تأمین الکترونیک فعالند، به‌ویژه مالزی، تایلند، سنگاپور و ویتنام، وارد شده است. این کشورها همچنین از سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با جابجایی زنجیره‌های تأمین از چین برای کاهش تعرفه‌های ایالات متحده بهره‌مند شده‌اند. حضور این عوامل رشد، در کنار عوامل منفی نظیر اثر ال‌نینیو بر کشاورزی، ارزیابی تأثیر منازعهٔ ایالات متحده‑ایران بر رشد اقتصادی را پیچیده می‌کند.
در خصوص منطقهٔ جنوب‌شرق آسیا، بانک توسعه آسیا (ADB) در دسامبر ۲۰۲۵ رشد ۴٫۴ درصدی را برای سال ۲۰۲۶ پیش‌بینی کرده بود؛ اما اکنون انتظار دارد این نرخ به ۴٫۷ درصد برسد (جدول ۱). این ارتقاء نشان می‌دهد که رونق هوش مصنوعی توانسته است اثرات منفی منازعه و ال‌نینیو را جبران کند. همچنین نشان می‌دهد که منازعه به‌جای ایجاد شوک رشد، بیشتر به‌عنوان یک شوک رفاهی عمل می‌کند؛ زیرا تورم قدرت خرید را، به‌ویژه برای خانوارهای کم‌درآمد، کاهش می‌دهد و فاصلهٔ ثروت‌دار و فقیر را گسترش می‌دهد.
⭐ ۳/۴
شکل ۱ نشان می‌دهد که بین پیش‌بینی ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، رشد کشورهای در حال توسعهٔ جنوب‌شرق آسیا (به‌جز سنگاپور) تغییر اندکی خواهد کرد، هرچند تورم به‌صورت قابل‌توجهی افزایش یافته است؛ این موضوع با پیکان‌های تقریباً عمودی نشان داده شده است. اما فیلیپین و کشورهای کم‌توسعه (LDCs) ممکن است همزمان با کاهش رشد، تورم بیشتری را تجربه کنند؛ پیکان‌های «شمال‑غرب» این روند را نشان می‌دهند. تورم به‌طور نامتناسبی بر فقرا فشار می‌آورد، چرا که درآمدهای قابل‌صرفی که برای تأمین نیازهای اساسی به آن‌ها وابسته‌اند، کاهش می‌یابد. این مشکلات در کشورهای فقیرتر که شبکه‌های ایمنی محدود دارند، تشدید می‌شود.
دولت‌ها در مواجهه با فشارهای تورمی در زمان رکود اقتصادی اقدامات مختلفی انجام داده‌اند، اما انتخاب‌های سیاستی آن‌ها می‌تواند پیامدهای اجتماعی را تشدید کند. یکی از روش‌های رایج برای کاهش اثرات اجتماعی، افزایش یارانه‌های سوخت فسیلی به منظور حفظ قیمت پایین پمپ بنزین است؛ اما این کار فشار بر منابع مالی را بیشتر می‌کند. در اندونزی و مالزی، قیمت‌سقف‌ها حفظ شده و به‌طور قابل‌توجهی سهم یارانه و هزینهٔ آن بر خزانه عمومی افزوده شده است. در تایلند و ویتنام برخی افزایش قیمت‌ها مجاز بوده، اما اقدامات تثبیت قیمت سوخت تقویت شده و مالیات سوخت کاهش یافته است. در این کشورها یارانه‌ها و کاهش مالیات‌ها به‌خوبی هدف‌گیری نشده‌اند؛ به‌طوری که به‌سختی به افراد نیازمند می‌رسند و در عین حال هزینه‌های بودجه‌ای را افزایش می‌دهند.
فیلیپین سعی کرده است کمک‌های خود را به بیشترین آسیب‌دیدگان اختصاص دهد و بر کارگران کم‌درآمد در حوزه‌های حمل‌ونقل، کشاورزی و شیلات متمرکز شود. اما حمایت‌های ارائه‌شده کم‌حجم بوده و نتوانسته‌اند افزایش شدید قیمت‌ها را جبران کنند. کاهش اعوجاج در مکانیزم قیمت، همسو با هدف گذار طولانی‌مدت به انرژی تجدیدپذیر است. تجربهٔ فیلیپین نشان می‌دهد که خودداری از یارانه‌های سوخت فسیلی با گذار سبز سازگارتر است.
اگرچه قیمت‌سقف‌ها می‌توانند تأثیرات کلان‌اقتصادی را به‌تاخیر اندازند، اما اجازهٔ انتقال کامل هزینه‌ها به قیمت‌های خرده‌فروشی بلافاصله فشارهای تورمی و ارزی ایجاد می‌کند. این فشارها می‌توانند از طرق مختلف کاهش یابند. بانک مرکزی فیلیپین (Bangko Sentral ng Pilipinas) سه بار نرخ بهره را افزایش داد، اما نتوانست از سقوط پزو به رکوردهای تاریخی جلوگیری کند (شکل ۲). کاهش ارزش ارز با وجود افزایش نرخ بهره می‌تواند انتظارات تورمی را تقویت کند، در حالی که سرمایه‌گذاری و مصرف را تضعیف می‌سازد و خطر رکود‑تورمی را افزایش می‌دهد. همانند فیلیپین، سنگاپور نیز اجازهٔ انتقال کامل به قیمت‌های خرده‌فروشی را داد، اما با بهره‌گیری از ذخایر ارزی قابل‌توجه خود، از طریق appreciation ارز، تورم را مهار کرد.
بحران سیاسی میانمار و بحران بدهی لائوس توانایی آن‌ها را در مهار اثرات کلان شوک قیمت سوخت محدود می‌کند؛ اگرچه تقاضای افزایشی برق ناشی از مراکز داده هوش مصنوعی، بخشی از این فشار را برای لائوس جبران می‌کند. سطوح پایین بدهی و دلاریزه‌سازی گسترده در کامبوج به عنوان بافرهای تورمی عمل می‌کنند؛ اما بسته شدن مرز با تایلند، تأمین سوخت و کودهای شیمیایی و جریان‌های گردشگری دوجانبه را مختل می‌سازد و با کاهش سرعت سفرهای بین‌المللی که ناشی از افزایش قیمت سوخت جت است، ترکیب می‌شود.
فیلیپین و کشورهای کم‌درآمد مذکور از شدیدترین اثرات کلان‌اقتصادی و اجتماعی بسته شدن تنگه هرمز رنج می‌برند. این امر تصادفی نیست؛ این کشورها به دلیل منابع مالی محدود و بالاترین نرخ فقر، از لحاظ اقتصادی بیشترین آسیب‌پذیری را نشان می‌دهند. هر چه شوک پس از هفت ماه ادامه یابد، خطر رکود‑تورمی افزایش می‌یابد و پیامدهای غیرقابل بازگشت بر رفاه فقرا می‌گذارد. این کشورها به‌همراه اندونزی، در معرض افزایش آسیب‌پذیری مالی و حتی خطر بحران بدهی دولتی قرار دارند؛ وضعیتی که توانایی آن‌ها برای مقابله با اختلالات نوظهور مانند اثرات ال‌نینیو را بیشتر محدود می‌کند.
⭐ ۴/۴
فیلیپین بیشترین وابستگی نفتی به منطقه خلیج فارس را دارد، در حالی که کشورهای کم‌درآمد به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم، از طریق وابستگی به کشورهایی چون تایلند برای سوخت تصفیه‌شده، در معرض ریسک هستند. اگرچه تایلند و ویتنام نیز به شدت به خلیج فارس متکی‌اند، اما رونق سرمایه‌گذاری ناشی از فناوری‌های نوین و تغییرات ژئوپلیتیک، اثرات منفی رشد ناشی از درگیری را خنثی می‌کند. فراتر از ارقام رشد پررونق، اثرات واقعی بحران‌های کنونی عمدتاً اجتماعی و توزیعی است و به‌ویژه بر آسیب‌پذیران در کشورهای فقیر فشار منفی می‌آورد.
2026/281
جایت منتون (Jayant Menon) پژوهشگر ارشد مهمان در برنامه مطالعات اقتصادی منطقه‌ای مؤسسه ISEAS – Yusof Ishak است.
🔗 متن اصلی: https://fulcrum.sg/article/commentaries/southeast-asian-economies-grow-amid-the-us-iran-war-but-inflation-pains-the-poor/