⭐ #یمن #ایران
🧠 چگونه جنگ داخلی تجدید شده یمن می‌تواند کل منطقه را به آتش بگیرد
🏛 منبع: Asia Times
✍️ نویسنده: Amin Saikal
📄 عنوان اصلی: How Yemen’s renewed civil war could set the whole region ablaze
🔎 Houthis, Strait of Hormuz, Donald Trump, US, Russia
#تحلیل_راهبردی #عربستان #شرق_آسیا #جنگ #روابط_بین_الملل #Asia_Times
✅ ژئوپلیس،نبض ژئوپلتیک و روابط بین الملل
🌍 @Geopolis_ir
⭐ ۲/۳
📌 چکیده:
خاورمیانه در سال‌های اخیر با تشدید درگیری بین حوثی‌های یمن، حمایت‌شده توسط ایران، و دولت یمن به‌همراه عربستان سعودی، که ایالات متحده و متحدان شبه‌رسمی‌اش (سعودی، ترکیه، پاکستان) از آن پشتیبانی می‌کنند، مواجه است؛ در عین حال روسیه و چین به سمت ایران متمایل‌اند. حوثی‌ها از ژوئیه پیشرفت‌های سرزمینی داشته و به تأسیسات نفتی و فرودگاه‌های عربستان حمله کرده‌اند؛ این حملات جریان‌کشی نفت از خط لوله شرق‑غرب را متوقف کرد و خطر اختلال در تأمین جهانی نفت را افزایش داد. درگیری منجر به بیش از ۸۰۰ کشته، ۳۰۰۰ مجروح و ۱۵۸٬۰۰۰ آواره در یمن شده و اگر به‌سرعت گسترش یابد، می‌تواند تأثیرات اقتصادی جدی بر بازارهای انرژی جهانی داشته باشد.
خاورمیانه در سال‌های اخیر شاهد انفجارهای متعدد خشونت بوده است. در حالی که جنگ ایالات متحده‑ایران امسال سرخط خبرها را به خود اختصاص داده، درگیری به سرعت در حال تشدید بین حوثی‌ها و دولت بین‌المللی‌تاییدشده یمن و عربستان سعودی خطر دارد به همان اندازه برای منطقه پیامدهای مهمی داشته باشد.
پیچیدگی درگیری داخلی یمن را نمی‌توان دست کم گرفت. این خشونت به دو قدرت منطقه‌ای بزرگ، ایران و عربستان سعودی، و همچنین مواجهه مداوم ایالات متحده‑اسرائیل با ایران بر سر تنگه هرمز مرتبط است.
ایران حوثی‌ها (که به عنوان انصار الله یا حامیان خدا نیز شناخته می‌شوند) را پشتوانه می‌دهد، در حالی که عربستان سعودی دولت یمن (که به عنوان شورای رهبری ریاست‌جمهوری یا PLC شناخته می‌شود) را حمایت می‌کند. ایالات متحده نیز در کنار متحد شبه‌رسمی خود، سعودی‌ها، می‌ایستد؛ در حالی که روسیه و چین به سمت ایران متمایل‌اند.
همچنین دیگر متحدان منطقه‌ای ریاض، ترکیه و پاکستان، تازه موافقت کردند تا پیمان دفاعی تازه‌امضا شده خود را فعال کنند و نیروهایی برای دفاع از عربستان سعودی در صورت حمله مجدد اعزام نمایند.
با توجه به تعداد زیاد بازیگران، این درگیری می‌تواند به سرعت از کنترل خارج شود و کل منطقه را در بر گیرد، که تأمین سوخت‌های جهانی را بیشتر ناپایدار می‌کند.
حمایت حوثی‌ها
جنگ ایالات متحده‑ایران در ماه‌های اخیر به بن‌بست رسیده است. تهران همچنان مصمم است که کنترل تنگه هرمز را در دست دارد؛ این مسیر پیش از جنگ، ۲۰ ٪ از تأمین روزانه نفت و گاز مایع جهان را فراهم می‌کرد.
رئیس‌جمهور ایالات متحده، ترامپ، درباره چگونگی پایان دادن به این درگیری نوسان دارد. تا کنون نه قدرت نظامی آمریکا و نه فشار اقتصادی حداکثری آن مؤثر بوده‌اند.
هم‌پیمانان حوثی تهران، که یک‌سوم یمن (از جمله پایتخت، صنعا) را تحت کنترل دارند، اوایل امسال برای حمایت از ایران به میدان آمدند. آن‌ها کنترل خود بر تنگه بحر‌الماند را که دریای سرخ را به خلیج عدن و اقیانوس هند پیوند می‌دهد، تقویت کرده‌اند.
از ژوئیه به بعد، آن‌ها در یمن پیشرفت‌های سرزمینی به دست آورده‌اند تا کل کشور را به تصرف درآورند، در حالی که به تأسیسات نفتی، تانکرها و فرودگاه اصلی عربستان سعودی در ریاض نیز حمله می‌کنند.
حمله‌ای در روزهای اخیر دوباره جریان‌کشی نفت از طریق خط لوله شرق‑غرب را متوقف کرد؛ ریاض از زمان بسته شدن تنگه هرمز برای صادرات نفت از طریق بحر‌الماند از این خط لوله استفاده می‌کرد.
نیروهای یمنی و سعودی در روزهای اخیر عملیات ضدحمله‌ای راه‌اندازی کرده‌اند تا تمام سرزمین‌های تحت کنترل حوثی‌ها را بازپس گیرند؛ این امر سایهٔ بازگشت به جنگ داخلی بزرگ و بحران انسانی جدی برای یمنیان را می‌اندازد.
ریاض از واشنگتن درخواست کرده است تا حملات هوایی علیه حوثی‌ها انجام دهد، اما ترامپ این درخواست را رد کرد و به جای مشارکت فعال، حمایت از طریق اطلاعات و تحلیل‌گران نظامی ایالات متحده در کشور ارائه داد.
ترامپ تمایلی به گسترش جنگ ایالات متحده‑ایران و درگیر کردن آمریکا در یک درگیری دیگر نشان نداده است، در حالی که احتمال تجدید جنگ با ایران همچنان بسیار واقعی است.
علاوه بر این، با وجود انکارهایش مبنی بر نگرانی، ترامپ بدون شک از تأثیر جنگ ایران بر مصرف‌کنندگان آمریکایی، شامل افزایش قیمت‌های نفت و فشارهای هزینهٔ زندگی، آگاه است. حزب جمهوری‌خواه او به‌سرعت در تلاش است تا با نزدیک شدن به انتخابات میانی که تنها یک ماه دیگر است، پایگاه رأی‌دهندگان خود را تقویت کند.
⭐ ۳/۳
بدون دخالت مستقیم ایالات متحده، ریاض به دنبال حمایت از شرکای امنیتی جدید خود، پاکستان و ترکیه، گشت. پیش از آنکه این دو این هفته تصمیم به اعزام نیروهای نظامی به عربستان سعودی بگیرند، نسبت به مشارکت محتاط به نظر می‌رسیدند؛ میان نیاز به حمایت از عربستان و اجتناب از خشم ایران و شرکای استراتژیک آن، روسیه و چین، در تنگنا بودند.
این درگیری تجدید شده تا کنون خسارت سنگینی بر مردم یمن وارد کرده؛ بیش از ۸۰۰ کشته، ۳۰۰۰ مجروح و ۱۵۸٬۰۰۰ نفر آواره شده‌اند. این رقم علاوه بر صدها هزار نفری است که از زمان آغاز جنگ داخلی و مداخله به رهبری عربستان در سال‌های ۲۰۱۴‑۱۵ جان خود را از دست داده‌اند.
این تلفات نه تنها ناشی از درگیری‌های مسلحانه، بلکه به‌دلیل پیامدهای غیرمستقیم چون گرسنگی، بیماری و کمبود خدمات بهداشتی و زیرساخت‌هاست.
این به کجا می‌انجامد؟
هر چه نبرد در یمن تشدید شود، تأثیر آن بر اقتصاد جهانی بیشتر می‌شود.
اگرچه تنگه هرمز به‌دلیل ترس از حمله به کشتی‌ها به‌طور جزئی غیرقابل عبور مانده است، برخی تانکرها پس از عقد توافق با مرجع جدید تنگه خلیج فارس ایران یا با حمایت همراهی آمریکایی، موفق به عبور شده‌اند.
سرپرست انرژی آمریکا، کریس رایت، اخیراً ادعا کرد که روزانه ۱۳ میلیون بشکه نفت خام از این تنگه عبور می‌کند؛ این ادعا توسط ایران رد شده است.
در ۴ اکتبر، سخنگوی مجلس ایران، محمدباقر قالیباف، اعلام کرد که تنگه تا زمانی که ایالات متحده خواسته‌های ایران را برآورده نکند، به‌طور کامل باز نخواهد شد. این خواسته‌ها شامل آتش‌بس در تمام جبهه‌ها، رفع محاصره آمریکا بر بنادر ایران و آزادسازی دارایی‌های منجمد ایران است.
پس از آنکه حوثی‌ها در ژوئیه مسدودسازی بنادر عربستان را اعلام و حمله به کشتی‌های وابسته به عربستان در دریای سرخ را آغاز کردند، انتظار می‌رود اختلالات در تأمین جهانی نفت تشدید شود.
ریشه این بحران گسترش‌یافته و چندبعدی، جنگ انتخابی آمریکا علیه ایران است. اگر ترامپ این درگیری را با نیروی کشنده‌تر تشدید کند، تهران آمادهٔ پاسخگویی است. این کشور به متحدان عربی آمریکا در خلیج هشدار داده که ممکن است هدف حملات شدیدتری نسبت به پیشین شوند.
وضعیت کلی همچنان بسیار انفجاری است، مگر آنکه واشنگتن و تهران از لبهٔ بحران عقب‌نشینی کنند و به توافقی مذاکره‌ای روی آورند. این هدف دور به‌نظر می‌رسد، اما همچنان امکان‌پذیر است.
آمین سایکال، استاد بازنشستهٔ مطالعات خاورمیانه در دانشگاه ملی استرالیا؛ دانشگاه غربی استرالیا؛ دانشگاه ویکتوریا است.
این مقاله تحت مجوز Creative Commons از سایت The Conversation بازنشر شده است. مقالهٔ اصلی را بخوانید.
🔗 متن اصلی: https://asiatimes.com/2026/10/how-yemens-renewed-civil-war-could-set-the-whole-region-ablaze/
🔵 #خلیج_فارس
🧠 خط لوله‌ای که قرار بود عربستان سعودی را نجات دهد
🏛 منبع: Sonar21
✍️ نویسنده: Larry C. Johnson
📄 عنوان اصلی: The Pipeline That Was Supposed to Save Saudi Arabia
🔎 Petroline, East-West pipeline, Yanbu, Hormuz, Abqaiq
#تحلیل_راهبردی #خاورمیانه #ژئوپلیتیک #اقتصاد_سیاسی #Sonar21
✅ ژئوپلیس،نبض ژئوپلتیک و روابط بین الملل
🌍 @Geopolis_ir
🔵 ۲/۴
📌 چکیده:
خط لوله شرق‑غرب (پترولاین) که نفت خام را از میادین شرقی عربستان به یانبوی در دریای سرخ می‌برد، به‌دلیل از کار افتادن چهار ایستگاه از سیزده ایستگاه، به‌طور قابل‌توجهی ظرفیت خود را از حدود هفت میلیون بشکه در روز کاهش داده است. حملات پهپادی در سپتامبر و اکتبر ۲۰۲۴ و همچنین حملات گروه انصار الله به میادین داخلی و مسیرهای دریایی، باعث قطع یا محدود شدن جریان نفت و افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل از طریق سوئز شده‌اند. این اختلالات منجر به کاهش ۲۴٫۷٪ تولید نفتی عربستان در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۴ و منقبض شدن ۴٫۸٪ اقتصاد کشور شده و برآورد هزینه بازسازی سامانه انرژی خلیج بین ۵۵۰ میلیارد تا ۲٫۲۸ تریلیون دلار در هفت تا ده سال آینده می‌شود.
خط لوله شرق‑غرب به یانبوی دچار خرابی شده و به همین دلیل آخرین مسیر قابل اطمینان پادشاهی سعودی برای دور زدن تنگه هرمز از بین رفته است.
در پایان فوریه، هنگامی که تنگه هرمز بسته شد، عربستان سعودی تنها تولیدکننده خلیجی بود که راه خروج در مقیاس بزرگ داشت. خط لوله شرق‑غرب، که در صنعت به «پترولاین» (Petroline) معروف است، نفت خام را در مسیری ۱٬۲۰۰ کیلومتری از میادین نفتی استان شرقی به یانبوی در دریای سرخ می‌برد. حداکثر ظرفیت آن حدود هفت میلیون بشکه در روز است. به مدت هفت ماه این خط لوله دلیل این بود که جهان هنوز می‌توانست به نفت سعودی تکیه کند؛ اما اکنون این رگ حیات در حال از کار افتادن است.
نحوهٔ کار سیستم
کارل میلر (Karl Miller) به‌تازگی شبکه را نقشه‌برداری کرده و کار او واضح می‌کند که چرا این خط لوله این‌چنین آسیب‌پذیر است. نفت به‌سادگی از چاه به لوله نمی‌ریزد؛ ابتدا از چاه‌های میادین عظیم غوار، خورایس، شایبه و سایر میادین استخراج می‌شود و از طریق خطوط جمع‌آوری به واحدهای جداسازی گاز‑نفت فرستاده می‌شود که در آن نفت، گاز و آب جدا می‌شوند. سپس به ابقایق (Abqaiq) می‌رسد، مرکز تثبیت سیستم که دارای هجده واحد تثبیت خام است. پس از آن است که وارد کریدور شرق‑غرب می‌شود.
خط لوله به یازده ایستگاه پمپاژ اصلی برای انتقال نفت خام در سراسر کشور وابسته است؛ علاوه بر این دو ایستگاه تخلیه فشار جداگانه وجود دارد که خط را محافظت می‌کنند اما نیروی پمپاژ اضافه نمی‌کنند. در یانبوی، نفت خام به مخازن منتقل می‌شود، سپس به پالایشگاه‌ها و در نهایت به تانکرها می‌رسد. هر بخش باید به‌درستی کار کند. به گفتهٔ میلر، خط لوله سامانه‌ای پیوسته از فشار، نیرو و کنترل‌هاست؛ یانبوی می‌تواند بارگیری را حتی بدون اینکه یک بمب هم به بندر برسد، متوقف کند، به شرطی که نفت خام دیگر به آن نرسد.
چهار ایستگاه از کار افتاده
همین‌اکنون این وضعیت رخ داده است. می‌توانم تأیید کنم که چهار تا از سیزده ایستگاه خط لوله از سرویس خارج شده‌اند. یک حمله پهپادی در ۱۱ سپتامبر خط را برای هفته‌ها تقریباً از کار انداخت؛ ریاض شبه‌نظامی‌های تحت حمایت ایران در عراق را مقصر دانست. تعمیرات تنها بخشی از جریان‌ها را بازگرداند؛ اما در ۴ اکتبر، برای اولین بار، یک حمله به ایستگاه پمپاژ خورایس در شرق ریاض زد و خط دوباره متوقف شد. هیچ‌کس مسئولیت این حمله را بر عهده نگرفت.
میلر هشدار می‌دهد که نمی‌توان ایستگاه‌ها را صرفاً بر حسب ظرفیت تقسیم کرد؛ از دست دادن یک‌سوم ایستگاه‌ها به معنای از دست دادن دقیقاً یک‌سوم جریان نیست. مهم این است که ایستگاه‌های آسیب‌دیده در کجا قرار دارند، چه مسیرهای جانبی وجود دارد و فشار باقی‌مانده پمپ‌ها تا چه حد می‌تواند حفظ شود. اما خط لوله‌ای که چندین ایستگاه پمپاژ خود را از دست داده است، نمی‌تواند به ظرفیت اسمی خود نزدیک شود و پمپ‌ها، توربین‌ها و ترانسفورماتورهای جایگزین، تجهیزات سفارشی با زمان تحویل طولانی هستند. با استفاده از معیار عبور ۵٫۸ میلیون بشکه در روز، میلر محاسبه می‌کند که قطع کامل کریدور می‌تواند ۴۰٫۶ میلیون بشکه حرکت نفت خام را در یک هفته و ۱۷۴ میلیون بشکه در یک ماه در معرض خطر قرار دهد.
🔵 ۳/۴
خط لوله از هر دو طرف تحت فشار است. در سمت دریای سرخ، انصار الله (Ansar Allah) جزایر در دهانه دریای سرخ، از جمله پرم (Perim) در داخل باب‌الماندب را به‌دست گرفته و در ژوئیه ممنوعیت دریایی برای کشتی‌های سعودی اعلام کرده است. تانکرهای محصول که از یانبوی و ربیغ (Rabigh) به سمت آسیا و شرق آفریقا می‌روند، اکنون مجبورند از طریق سوئز (Suez) به شمال بپیچند؛ این مسیر تقریباً یک ماه به سفرشان اضافه می‌کند. بنابراین حتی بشکه‌هایی که به یانبوی می‌رسند، به‌سختی و با هزینه بیشتری به فروش می‌رسند.
کاری که ایران انجام داد
آسیب به سامانهٔ گستردهٔ عربستان سعودی در دو کارزار جداگانه رخ داده است و تمایز بین آن‌ها ارزش دارد. حملات ایران در هفته‌های نخست جنگ، در مارس و آوریل، به سواحل خلیج و مسیرهای صادراتی هدف گرفت. پالایشگاه راس‌تنورا با ظرفیت 550 000 بشکه در روز حدود یک هفته بسته شد؛ بارگیری‌های یانبوی برای مدت کوتاهی متوقف شد و یک پهپاد در پالایشگاه سامرف یانبوی سقوط کرد. در آوریل، پالایشگاه و مجتمع پتروشیمی ساتورپ در جبیل با ظرفیت 460 000 بشکه در روز واحدهایی را متوقف کرد، پالایشگاه ریاض مورد ضربه قرار گرفت، آتش‌سوزی در پالایشگاه گاز جوئیمه صادرات LPG و مایعات گازی طبیعی را مختل کرد و ظرفیت تولید در هر یک از مانیفا و خورایس حدود 300 000 بشکه در روز کاهش یافت. شایبه به‌طور مکرر هدف قرار گرفت. گزارش‌های عمومی همیشه برای هر حمله بهاری، مهاجم را نام نمی‌بردند، اما این حملات در چارچوب کارزار ایران انجام شد و الگوی آن را دنبال می‌کردند: سواحل، مراکز پردازش، خروجی‌ها.
آنچه انصار الله انجام داده است
کارزار انصار الله دیرتر آغاز شد، طولانی‌تر ادامه دارد و به سمت شمال پیش می‌رود. در اوت، این گروه به پالایشگاه آرامکو در جیزان حمله کرد؛ این پالایشگاه در 9 اوت به آتش گرفت و ادعای حمله‌ای در نجران کرد. در 7 و 8 سپتامبر، سایت‌های آرامکو در جیزان، نجران و ابها را هدف گرفت، عملیات‌ها را متوقف کرد و 73 نفر را مجروح کرد. در 3 اکتبر، این گروه ادعای ضربه به یک تسهیلات آرامکو در جنوب ریاض کرد. سپس در 10 اکتبر، غوار، بزرگ‌ترین میدان نفتی متعارف جهان، را هدف گرفت. من به‌طور مستقل تأیید کرده‌ام که غوار مورد اصابت قرار گرفته است. ریاض درباره خساراتی اظهار نظری نکرده است. حرکتی که این جنگ را با هدف‌گیری نقاط نزدیک مرز یمن آغاز کرد، اکنون به منبع نفتی که خط لوله را تغذیه می‌کند، بیش از 1 000 کیلومتر دورتر، رسیده است.
اگر دو کارزار را کنار هم بگذاریم، تصویر واضح‌تری می‌شود. ایران پالایشگاه‌ها و کارخانجات پردازش سواحل خلیج را تخریب کرده؛ انصار الله میادین داخلی را هدف می‌گیرد و مسیر دریایی در انتهای راه‌راه را در اختیار دارد؛ و خط لولهٔ میانی چهار ایستگاه از سیزده ایستگاه خود را از دست داده است. عربستان سعودی خروجی خلیجی، خروجی دریای سرخ و خطی که این دو را به هم وصل می‌کند از دست می‌دهد.
آسیب اقتصادی
هزینه‌ها در حال حاضر مشهود است. در سه‌ماهه دوم، فعالیت نفتی عربستان سعودی ۲۴٫۷ ٪ نسبت به سال قبل کاهش یافت و اقتصاد ۴٫۸ ٪ منقبض شد؛ این بدترین سه‌ماهه پس از همه‌گیری بوده است. صادرات نفت در سال ۲۰۲۵ حدود ۲۱۲ میلیارد دلار ارزش داشت که تقریباً ۱۷ ٪ تولید ناخالص داخلی را تشکیل می‌داد و درآمد نفتی هزینه‌های دولت عربستان و بخش عمده‌ای از اقتصاد غیرنفتی را پوشش می‌دهد.
برآوردهای درآمدی بر پایهٔ محاسبات من است. ظرفیت‌های میادین و خط لوله به‌صورت تقریبی بیان شده‌اند.
ارزیابی اخیر میلر هزینه بازسازی سامانهٔ انرژی خلیج آسیب‌دیده را بین ۵۵۰ میلیارد تا ۲٫۲۸ تریلیون دلار در بازهٔ زمانی هفت تا ده سال تخمین می‌زند. این رقم کل منطقه را در بر می‌گیرد، اما عربستان سعودی با قطر، کویت، امارات و عراق برای همان تولیدکنندگان، مهندسان و تیم‌های کاری رقابت خواهد کرد. ایستگاه‌های پمپاژ با قطعات یدکی از انبار تعمیر نمی‌شوند.
برای بقیهٔ جهان، خط لولهٔ شرق‑غرب یک بیمه‌نامهٔ امنیتی بود. تا زمانی که این خط کار می‌کرد، نفت خام عربستان می‌توانست به بازار برسد، صرف‌نظر از آنچه در هرمز می‌افتاد. با از کار افتادن چهار ایستگاه از سیزده ایستگاه، اصابت به غوار و به‌وجود آمدن منازعه در دریای سرخ، این بیمه منقضی شده است. کمبود جهانی دیزل و سوخت جت عمیق‌تر خواهد شد و عربستان سعودی، تأمین‌کنندهٔ آخرین راه، اکنون برای حفظ اقتصاد خود می‌جنگد نه برای نجات اقتصاد دیگران.
🔵 ۴/۴
🔗 متن اصلی: https://sonar21.com/the-pipeline-that-was-supposed-to-save-saudi-arabia/
🟢 #خاورمیانه #آمریکا
🧠 تحول اقتصادی عربستان سعودی با جنگ و کاهش سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی در تقاطع قرار می‌گیرد
🏛 منبع: Fortune
✍️ نویسنده: Melissa Hancock
📄 عنوان اصلی: Saudi’s economic transformation collides with war and falling FDI
🔎 Vision 2030, FDI, PIF, OpenAI, UAE
#تحلیل_راهبردی #ایران #آمریکا_و_کانادا #جنگ #اقتصاد_سیاسی #Fortune
✅ ژئوپلیس،نبض ژئوپلتیک و روابط بین الملل
🌍 @Geopolis_ir
🟢 ۲/۵
📌 چکیده:
سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی عربستان در سه‌ماهه دوم ۱۸٪ کاهش یافت و به ۲۲٫۳ میلیارد ریال (۵٫۹۵ میلیارد دلار) رسید؛ این عقب‌نشینی به‌دلیل تأثیر جنگ آمریکا و ایران بر تمایل سرمایه‌گذاران بین‌المللی است و در حالی رخ می‌دهد که هدف ریاض جذب ۱۰۰ میلیارد دلار سالانه تا ۲۰۳۰ برای پیشبرد Vision 2030 است. در عین حال، بازارهای ثانویه خلیج به‌عنوان منبع جدید نقدینگی برای فناوری‌های منطقه‌ای رشد می‌کند؛ کی‌کپیتال با صندوق ۵۰ میلیونی دلاری و حضور پنتئون در ابوظبی نشان از تقویت این بخش دارد. صندوق‌های ثروت ملی خلیج، به‌ویژه موبادالا، PIF و QIA، در سال ۲۰۲۶ به‌سرعت سرمایه‌گذاری می‌کنند و در معاملات بزرگ مانند خرید Paramount‑Skydance‑Warner Bros. Discovery مشارکت دارند، در حالی که OpenAI برای جذب ۳۰ میلیارد دلار سرمایه از صندوق‌های اماراتی مذاکراتی را پیش‌برده است.
به Fortune Gulf Brief این هفته خوش آمدید. در این شماره به موارد زیر می‌پردازیم:
• سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی عربستان سعودی ۱۸٪ کاهش یافت؛ پس‌زمینهٔ عقب‌نشینی ناشی از جنگ
• آیا بازار ثانویه فرصت بزرگ بعدی خلیج است؟
• غول‌های سرمایه‌گذاری دولتی خلیج در معاملات جهانی گام برمی‌دارند
• صندوق‌های امارات ممکن است پایهٔ جذب ۳۰ میلیارد دلار برای OpenAI شوند
• و سه مطلبی که این هفته از خواندنشان لذت بردیم
سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی به عربستان سعودی در سه‌ماهه دوم ۱۸٪ کاهش یافت و به ۲۲٫۳ میلیارد ریال سعودی (۵٫۹۵ میلیارد دلار) رسید؛ این کاهش نسبت به سه‌ماهه اول، تأثیر رو به رشد جنگ آمریکا و ایران بر تمایل سرمایه‌گذاران بین‌المللی را نشان می‌دهد.
این عقب‌نشینی شدید در زمانی دشوار برای برنامه‌های رشد پادشاهی رخ می‌دهد.
ریاض هدف‌گذاری کرده است تا تا سال ۲۰۳۰، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی سالانهٔ ۱۰۰ میلیارد دلار جذب کند؛ این هدف برای تأمین مالی و تسریع تحول اقتصادی پیش‌بینی‌شده در چارچوب Vision 2030 است.
از این طریق، انتظار دارد فشار مالی بر دولت و صندوق سرمایه‌گذاری دولتی (PIF) کاهش یابد، در حالی که اندازهٔ بخش خصوصی گسترش یافته و شغل و تخصص به کشور وارد می‌شود.
اما در ماه اوت، وام‌های بانکی عربستان به شرکت‌های دولتی ۱۸٫۴٪ نسبت به سال گذشته افزایش یافت؛ این نرخ سه برابر رشد اعتبار بخش خصوصی که ۶٪ بود، است.
در مواجهه با فشار فزاینده بر مالیات عمومی، وزارت مالیه هفته گذشته کسری بودجهٔ تخمینی برای سال ۲۰۲۶ را به ۲۴۵ میلیارد ریال سعودی (۴٫۹٪ از تولید ناخالص داخلی) ارتقا داد؛ این رقم پیش از آن ۱۶۵ میلیارد ریال (۳٫۳٪) بود که در بودجهٔ اولیهٔ انتهای سال گذشته منتشر شده بود.
این افزایش ناشی از هزینه‌های فراتر از بودجهٔ اولیه است، نه از کاهش کل درآمدها.
در گزارشی که روز سه‌شنبه منتشر شد، Moody’s اشاره کرد که بازنگری Vision 2030 که در فوریهٔ امسال اعلام شد و بر پروژه‌های با بازدهی و کارایی سرمایهٔ بالا متمرکز است، به کاهش فشار بر مالیات عمومی کمک خواهد کرد.
در حالی که پروژه‌های بزرگ پرمخاطبی چون نئوم در حال بازسازی هستند، دولت اکنون سرمایه‌گذاری را به سمت بخش‌های استراتژیک مانند لجستیک، تولید، خدمات عمومی، زیرساخت‌های دیجیتال و هوش مصنوعی اولویت می‌دهد.
آژانس رتبه‌بندی گفت: «با بازآرایی پروژه‌ها و حفظ ذخایر مالی، دولت می‌تواند مسیر تنوع‌سازی را ادامه دهد و همزمان احتیاط مالی را حفظ کند».
با این حال، نوسان قیمت نفت و ظرفیت صادرات همچنان ریسک‌های اصلی هستند؛ Moody’s پیش‌بینی می‌کند که تولید ناخالص داخلی واقعی عربستان در سال جاری ۳٫۳٪ کاهش یابد، چرا که جریان‌های تجاری نفتی همچنان مختل هستند.
در روز دوشنبه، در یک انجمن انرژی در لندن، امین ناصر، مدیرعامل آرامکو، گفت جنگ آمریکا و ایران عرضهٔ نفت از این منطقه را نزدیک به ۳ میلیارد بشکه کاهش داده و ذخایر نفتی جهان اکنون «به‌طور ترسناکی کم» هستند.
در روزهای اخیر، تشدید شدیدی در جنگ داخلی یمن رخ داده؛ نیروهای تحت حمایت عربستان حملاتی را برای بازگرداندن دستاوردهای سرزمینی اخیر حوثی‌ها آغاز کرده‌اند.
روز سه‌شنبه، دولت به رسمیت شناخته‌شدهٔ یمن اعلام کرد که نیروهایش چندین موقعیت استراتژیک در سواحل غربی، از جمله موچا، دهوباب و مناطق اطراف تنگه باب‌ال‌مندب را بازپس گرفته‌اند.
گزارش‌ها حاکی است که ائتلاف به رهبری عربستان که دولت را حمایت می‌کند، صد هواپیمای جنگنده را برای پروازهای شبانه‌روزی به منظور تأمین امنیت تنگه به کار گرفته است.
🟢 ۳/۵
در همین حال، گزارش‌ها می‌گویند حوثی‌ها با افزایش حملات موشکی و پهپادی به اهداف سعودی از جمله فرودگاه‌ها، پایگاه‌های نظامی و یک پالایشگاه نفتی آرامکو، به این اقدامات واکنش نشان می‌دهند.
دوشنبه ترکیه، پاکستان و عربستان توافق کردند که نیروها را به سرعت به عربستان اعزام کنند تا در واکنش به حملات حوثی‌ها اقدام نمایند. این تصمیم در جلسه اضطراری رئیاض گرفته شد و نخستین بار استفاده از ائتلاف مکه برای دفاع (Mecca Alliance for Defence) را از زمان امضای آن در ۷ اوت نشان می‌دهد.
ملیسا هانکاک (Melissa Hancock)
همان‌طور که همیشه می‌گویم، از خواندن شما سپاسگزارم و نظرات و ایده‌های خود را با ما در میان بگذارید.
توجه به بازارهای ثانویه جلب می‌شود
آیا بازارهای ثانویه می‌توانند به حل چالش نقدینگی در خاورمیانه و شمال آفریقا کمک کنند؟
در طول هفته گذشته، بیش از ۳۵ بنیان‌گذار فناوری از سراسر خاورمیانه و شمال آفریقا به لندن آمدند تا در چارچوب کی‌تریک ۲۰۲۶ (Key Trek 2026) با سرمایه‌گذاران جهانی ارتباط برقرار کنند؛ برنامه‌ای هفت‌روزه که هدفش پیوند بنیان‌گذاران منطقه با سرمایه بین‌المللی و تقویت مرحلهٔ بعدی رشدشان است.
اکوسیستم سرمایه‌گذاری خطرپذیر فناوری در خاورمیانه و شمال آفریقا به‌تدریج با فشار نقدینگی مواجه است؛ عواملی چون کاهش مشارکت سرمایه‌گذاران بین‌المللی، عدم‌اطمینان ژئوپولیتیکی و کمبود خروج‌های معنادار این فشار را تشدید می‌کنند.
این برنامه توسط کی‌کپیتال (Key Capital)، یک مدیر دارایی اختصاصی بازارهای ثانویه سرمایه‌گذاری خطرپذیر مستقر در امارات متحده عربی که در سال ۲۰۲۴ تأسیس شد، سازماندهی شد؛ هدف آن بهبود مسیرهای نقدینگی در خلیج است.
«به‌عنوان کسی که بیش از دو دهه در سرمایه‌گذاری خطرپذیر فعالیت داشته‌ام، به‌تدریج از دشواری نقدینگی که شرکت‌های فناوری با آن روبه‌رو هستند، آگاه‌تر شده‌ام»، باسیل موفتاح (Basil Moftah)، شریک مدیریت کی‌کپیتال، هفته گذشته در حاشیه یکی از رویدادهای این شرکت به من گفت.
«اینکه یکی از پیشگامان این حوزه باشیم به این معناست که فرصت‌های بسیاری در سراسر بازار می‌بینیم و می‌توانیم معیارهای خودمان را برای مکان و روش اجرای سرمایه‌گذاری تعیین کنیم.»
در ماه مه امسال، این شرکت با شُعاع کپیتال (SHUAA Capital) همکاری کرد تا کی فاند I (Key Fund I) را راه‌اندازی کند؛ صندوقی ۵۰ میلیونی دلاری که هدفش سرمایه‌گذاری در شرکت‌های فناوری با رشد بالا از طریق خرید سهام‌های ثانویه مستقیماً از سهامداران فعلی است.
کی‌کپیتال برآورد می‌کند که بازار ثانویه منطقه‌ای حدود یک میلیارد دلار ارزش دارد. در مقابل، حجم معاملات ثانویهٔ جهانی در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۲۴۰ میلیارد دلار رسید، به گفته جفرز (Jefferies).
با این حال، تقاضای منطقه‌ای برای بازارهای ثانویه در حال افزایش است؛ عواملی چون نیاز رو به رشد به نقدینگی و حضور گسترده‌تر مدیران صندوق‌های بین‌المللی در این منطقه، این روند را تقویت می‌کنند.
تصمیم شرکت جهانی بازارهای خصوصی پنتئون (Pantheon) در هفته گذشته برای افتتاح دفتر در ابوظبی، اهمیت رو به رشد خلیج را به‌عنوان بازار ثانویه نشان می‌دهد.
این شرکت که از سال ۱۹۸۸ پیشرو در بازارهای ثانویه سرمایه‌گذاری خصوصی بوده، پس از آن حوزهٔ فعالیت خود را گسترش داده و به ثانویه‌های اعتبار خصوصی و زیرساخت نیز پرداخته است.
در همین حال، صندوق‌های ثروت ملی پیشرو خلیج، مانند شورای سرمایه‌گذاری ابوظبی (Abu Dhabi Investment Council)، به‌طور فعال توانمندی‌های اختصاصی در زمینهٔ ثانویه‌ها را می‌سازند؛ به‌جای تکیه صرف بر مدیران خارجی، واحدهای سرمایه‌گذاری جداگانه با تیم‌های تخصصی و سرمایهٔ اختصاصی خود ایجاد می‌کنند.
در مارس امسال، واحدی از ادارهٔ سرمایه‌گذاری ابوظبی (Abu Dhabi Investment Authority) همراه با شرکت بازارهای خصوصی آردیان (Ardian) پلتفرم ثانویه‌های املاک را راه‌اندازی کرد تا از فرصت‌های ناشی از بازنگری ارزش‌گذاری‌ها و افزایش تقاضا برای نقدینگی بهره‌برداری کند.
این تحولات نشان می‌دهند که بازار ثانویه در حال تبدیل از منبع عمدتاً خصوصی و پراکندهٔ نقدینگی به بخشی مستحکم‌تر از اکوسیستم سرمایه‌ای منطقه است.
می‌توانید مصاحبهٔ کامل من با باسیل موفتاح (Basil Moftah) را اینجا مطالعه کنید؛ او در آن بینش‌هایی دربارهٔ استراتژی سرمایه‌گذاری کی‌کپیتال و مزیت پیشگامی که برای شرکت به ارمغان می‌آورد، ارائه می‌دهد.
صندوق‌های ثروت ملی خلیج در برابر جنگ ایستادگی می‌کنند
🟢 ۴/۵
موبادالا (Mubadala) رهبری دورهٔ سرمایه‌گذاری پرشتاب صندوق‌های ثروت ملی خلیج را بر عهده دارد.
اکثریت صندوق‌های ثروت ملی خلیج به‌نظر می‌رسد در سال ۲۰۲۶ بیش از میانگین سالانهٔ سرمایه‌گذاری‌های خود در دورهٔ ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ سرمایه‌گذاری کنند، چرا که هم در داخل کشور و هم در خارج از آن به‌سرعت سرمایه‌گذاری می‌کنند.
طبق Global SWF، سامانه‌ای که صندوق‌های ثروت ملی را ردیابی می‌کند، سرمایه‌گذاران دولتی منطقه‌ای در نه ماه نخست ۲۰۲۶، ۱۰۲ میلیارد دلار را در ۲۴۵ معامله به‌کار بردند.
اگر این سرعت تا پایان سال حفظ شود، صندوق‌های منطقه‌ای در سال ۲۰۲۶ به ۱۳۶ میلیارد دلار می‌رسند؛ این رقم دومین بالاترین مقدار ثبت‌شده برای معاملات است.
موبادالا ابوظبی، که دارایی‌های تحت مدیریتش ۳۸۵ میلیارد دلار است، تا پایان سپتامبر ۲۶٫۲ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کرد و پیشتاز شد.
این رقم شامل سرمایه‌ای است که زیرمجموعه‌های ADIC، Mubadala Capital و MGX در دورهای چند میلیاردی تأمین مالی OpenAI، Anthropic و Databricks به‌کار بردند.
پس از موبادالا، صندوق سرمایه‌گذاری عمومی عربستان (PIF) با ۱۴ میلیارد دلار، اداره سرمایه‌گذاری ابوظبی با ۱۲٫۲ میلیارد دلار، L’IMAD ابوظبی با ۱۰٫۸ میلیارد دلار و صندوق سرمایه‌گذاری قطر (QIA) با ۱۰٫۳ میلیارد دلار قرار دارند.
ماه گذشته، کمیسیون فدرال ارتباطات ایالات متحده (FCC) برنامه‌هایی را که PIF، L’IMAD و QIA برای عبور از سقف مالکیت خارجی در ادغام ۱۱۱ میلیارد دلاری Paramount‑Skydance‑Warner Bros. Discovery داشتند، تأیید کرد.
به‌گزارش‌ها، این سه صندوق مجموعاً ۲۴ میلیارد دلار برای تأمین مالی این خرید اختصاص داده‌اند؛ این مبلغ تقریباً نیمی از ۴۷ میلیارد دلار سرمایهٔ سهام مورد نیاز معامله را پوشش می‌دهد.
سرمایه‌گذاران دولتی خلیج اکنون بیش از ۱۲٬۰۰۰ نفر پرسنل دارند. PIF به‌عنوان بزرگ‌ترین صندوق ثروت ملی جهان از نظر نیروی انسانی شناخته می‌شود؛ این صندوق ۳٬۳۲۱ کارمند دارد که ۸۶ ٪ آن‌ها سعودی هستند.
OpenAI در مذاکرات تأمین مالی با امارات
OpenAI به جیب‌های عمیق امارات برای جذب سرمایهٔ جدید روی می‌آورد.
به‌گزارش‌ها، OpenAI در حال مذاکرات با چندین صندوق سرمایه‌گذاری اماراتی، از جمله MGX مستقر در ابوظبی، برای پایه‌گذاری دور جمع‌آوری ۳۰ میلیارد دلاری برای شرکت است.
صندوق‌های اماراتی ممکن است به‌صورت یک کنسرسیوم سرمایه‌گذاری کنند؛ بلومبرگ گزارش داد که آن‌ها دربارهٔ سرمایه‌گذاری مشترک تا ۱۰ میلیارد دلار در حال بحث هستند.
بلک‌راک، بزرگ‌ترین مدیر دارایی جهان، نیز دربارهٔ مشارکت در این دور جمع‌آوری سرمایه گفتگو می‌کند.
به‌گزارش‌ها، OpenAI هدف‌گذاری بر ارزیابی حدود ۱٫۴ تریلیون دلار دارد. اگر درست باشد، این افزایش چشمگیری در عرض چند ماه است؛ OpenAI در مارس ۱۲۲ میلیارد دلار جمع‌آوری کرد و ارزش‌گذاری‌اش ۸۵۲ میلیارد دلار بود.
MGX، شرکت سرمایه‌گذاری که در فناوری تخصص دارد، پیش از این در دورهای مالی OpenAI و Anthropic شرکت کرده است.
این شرکت که توسط رئیس‌جمهور شیخ تهنون بن زاید ال نهیان رهبری می‌شود و توسط Mubadala Investment Co. و G42 پشتیبانی می‌شود، در مارس ۲۰۲۴ تأسیس شد و به‌سرعت به‌عنوان یکی از جسورترین سرمایه‌گذاران هوش مصنوعی شناخته شد.
امروز این شرکت دارای پرتفولیوی متنوعی است که شامل مدل‌های پیشرفتهٔ هوش مصنوعی، زیرساخت‌های نیمه‌رسانا و مراکز داده می‌شود.
ماه گذشته گزارش‌ها نشان دادند که گروهی از سرمایه‌گذاران، که شامل Artificial Intelligence Infrastructure Partnership حمایت‌شده توسط BlackRock و در آن MGX سرمایه‌گذار است، در حال مذاکرات برای خرید پرتفولیوی مراکز داده آسیا‑پاسیفیک Stack Infrastructure به‌قیمت تا ۲۵ میلیارد دلار هستند.
MGX همچنین در Stargate، سرمایه‌گذاری مشترک ۵۰۰ میلیارد دلاری بین OpenAI، Oracle و SoftBank، سرمایه‌گذار است.
ساخت فاز اول این پروژه، خوشهٔ محاسباتی ۱ گیگاواتی به‌نام Stargate UAE با هزینه ۳۰ میلیارد دلار، سال گذشته آغاز شد؛ ۲۰۰ مگاوات ظرفیت اولیه این خوشه امسال به‌کار خواهد افتاد.
قابل توجه است که در ژوئن امسال، MGX نزدیک به ۵۰ میلیارد دلار از سرمایه‌گذاران منطقه‌ای و جهانی جذب کرد تا هزینه‌های زیرساخت‌ها و فناوری هوش مصنوعی را افزایش دهد.
این امر شرکت را از سایر صندوق‌های ثروت ملی خلیج متمایز می‌کند؛ این صندوق‌ها عمدتاً برای سرمایه‌گذاری‌های خود به سرمایه دولتی تکیه دارند.
عدد بزرگ
۰
🟢 ۵/۵
ایران در ماه سپتامبر هیچ نفت خامی را بر روی تانکرها بارگذاری نکرد؛ این واضح‌ترین نشانهٔ این است که محاصرهٔ نیروی دریایی ایالات متحده دسترسی جمهوری اسلامی به بازارهای جهانی انرژی را خفه کرده است. داده‌های جمع‌آوری‌شده توسط Bloomberg نشان می‌دهد بارگیری‌های نفت خام از حدود ۲۵۰ هزار بشکه در روز در ماه اوت به صفر در سپتامبر سقوط کرده‌اند، که اولین بار این‌چنین از زمان آغاز جنگ در فوریه رخ داده است.
سه مطلبی که این هفته از خواندنشان لذت بردیم
‑ خدمهٔ کشتی‌های نفت‌کش در خلیج به‌دلیل جنگ ایران، حقوق فوق‌العاده‌ای دریافت می‌کنند — معادل ۱۰۰ هزار دلار در ماه به‌همراه پاداش ۵۰ هزار دلاری — تا کشتی‌ها را از طریق تنگه هرمز عبور دهند، طبق گزارش FT. چون اکثر کشتی‌ها مسیر شاتل را به‌صورت مکرر در تنگه طی می‌کنند، خدمه می‌توانند این نرخ‌های بالای پاداش را برای ماه‌ها دریافت کنند، در حالی که تهدید مداوم حملات موشکی و پهپادی ایران را تحمل می‌نمایند. بر اساس اطلاعات شرکت امنیت دریایی Vanguard، از ۲۰ سپتامبر تاکنون حداقل ۱۴ حمله رخ داده است که چهار کشتی از شنبه گذشته هدف قرار گرفته‌اند. یک سفر معمولی به خلیج، شامل بارگیری و بازگشت، حدود چهار روز طول می‌کشد، اما تعداد کمی از کشتی‌ها مایل به انجام این مسیر هستند.
‑ آخرین تحولات در یمن، شدیدترین تشدید تنش در این درگیری از زمان آتش‌بس میان‌المللی ۲۰۲۲ است. همان‌طور که این مقالهٔ نظر Al Jazeera بیان می‌کند، جنگ به‌طور عمده به‌عنوان یک مناقشهٔ منجمد برای چهار سال مدیریت می‌شد — اما اکنون هر دو طرف در پی بازآرایی تعادل سرزمین و قدرت هستند. سواحل غربی جایی است که کمپین نظامی می‌تواند پیروز یا شکست‌خورده شود؛ در حالی که ایران حمل و نقل دریایی از طریق تنگه هرمز را مختل می‌کند، دریای سرخ به‌عنوان یک رگ استراتژیک حیاتی برای خلیج ظاهر شده است. با این حال، محاسبات حوثی‌ها اکنون فراتر از یمن است و به‌طور فزاینده‌ای تحت تأثیر جنگ تهران و مذاکرات آن با واشنگتن شکل می‌گیرد. حتی شکست‌های بزرگ میدانی ممکن است گروه را به سازش وادار نکند، اگر رهبری آن معتقد باشد هر گونه امتیاز باید بخشی از یک معاملهٔ منطقه‌ای گسترده‌تر باشد.
‑ هفت کشور عربی فیلم‌هایی برای دستهٔ «بهترین فیلم بین‌المللی» در اسکارهای ۲۰۲۷ ارائه داده‌اند. این آثار در ژانرهای مختلفی از ترسناک و هیجان‌انگیز تا درام خانوادگی و مستند می‌چرخند و به مسائلی چون منازعهٔ داخلی الجزایر، بحران بانکی لبنان، داعش، بهره‌کشی از کارگران مهاجر و زندگی در غزه می‌پردازند. برخی از این فیلم‌ها پیش از این در جشنواره‌های بزرگ مانند ونیز و کن به نمایش درآمده‌اند. فهرست نهایی ۱۵ فیلم در ۱۵ دسامبر منتشر می‌شود و پنج نامزد نهایی در ۲۱ ژانویهٔ سال آینده اعلام خواهند شد.
🔗 متن اصلی: https://fortune.com/2026/10/07/saudi-economic-transformation-collides-war-falling-fdi/