محمد صالح، پژوهشگر ارشد مؤسسه تحقیقات سیاست خارجی مستقر در ایالات متحده، برچسب «حاکمیت» را «شوخی ناخوشایند» خواند و استدلال کرد که عراق «تحت اشغال نظامی ایالات متحده نبوده است». پیش‌زمینه: بغداد پیش از این روز «حاکمیت» را به مناسبت کاهش حضور نظامی ایالات متحده گرامی داشته است. نیروهای آمریکایی که پس از حملهٔ ۲۰۰۳ در عراق باقی مانده بودند، در تاریخ ۳۰ ژوئن ۲۰۰۹ از شهرهای عراقی عقب‌نشینی کردند؛ این روز نیز به‌عنوان «روز حاکمیت ملی» جشن گرفته شد. جلال طالبانی، رئیس‌جمهور پیشین عراق (۲۰۰۵‑۲۰۱۴)، این تحویل را «گامی نو به سوی تکمیل حاکمیت کامل» توصیف کرد. اما عقب‌نشینی تنها جزئی بود؛ نیروهای آمریکایی تا سال ۲۰۱۱ در کشور باقی ماندند. در سال ۲۰۱۴، نیروهای آمریکایی به‌سرعت به‌عنوان سرپرست ائتلاف پس از تصرف بخش‌های وسیعی از شمال و غرب عراق توسط گروه دولت اسلامی (IS) بازگشتند. این بار حضور نظامی برخلاف دورهٔ پس از حملهٔ ۲۰۰۳، به درخواست دولت فدرال عراقی برای کمک بین‌المللی در مقابل IS صورت گرفت. از آن پس مفهوم حاکمیت به‌سوی درون کشور تغییر یافت؛ دیگر به حضور نیروهای خارجی اشاره نمی‌کند، بلکه به توان دولت در کنترل بازیگران مسلح داخلی می‌پردازد. در ۱۴ ژوئیه، زیدی اعلام کرد پس از ۳۰ سپتامبر هیچ نهادی جز دولت اجازهٔ حمل سلاح نخواهد داشت. در سپتامبر، دولت او مهلت را نرم‌کرد و فرآیندی مرحله‌ای تا ژوئن ۲۰۲۷ در پیش گرفت. در تاریخ ۱۰ سپتامبر، سرتیپ سباح النمان، سخنگوی فرمانده کل قوا، استدلال کرد که ۳۰ سپتامبر تمام توجیهات برای سلاح‌های خارج از کنترل دولت را از بین می‌برد. با از بین رفتن یکی از رایج‌ترین توجیهات برای نگهداری سلاح‌های سنگین، گروه‌های «مقاومت» به‌نظر می‌رسد دامنهٔ آنچه را برای «حاکمیت کامل» ضروری می‌دانند، گسترش داده‌اند. در ۲۹ آگوست، کاتائب سید الشهداء برای مشارکت در فرایند کنترل سلاح‌ها، خواستار تقویت سامانه‌های دفاع هوایی و کنترل فدرال بر مرزهای کردستان عراق شد. این گروه مسلح شیعه همچنین خواستار حذف گروه‌های مخالف کرد ایرانی مستقر در عراق، حزب کارگران کردستان (PKK) و نیروهای ترکیه بود. آینده: بغداد اکنون تحت فشار خواهد بود تا پیشرفت‌های حاصل در حل منازعات حاکمیتی معلق را به امتیازاتی برای گروه‌های مسلح تبدیل کند. بیانیهٔ ۱ اکتبر زیدی، تا حدودی به برخی از خواسته‌های مطرح‌شده توسط گروه‌های «مقاومت» پاسخ می‌دهد. در همان بیانیهٔ ۱ اکتبر، نخست‌وزیر قول داد سامانهٔ دفاع هوایی «کامل» خریداری کند و تمام گروه‌های مسلح غیرعراقی حاضر بر خاک عراق را به‌طور کامل خلع سلاح کند. نخست‌وزیر همچنین متعهد شد قانون بازنگری‌شدهٔ نیروهای بسیج مردمی (PMU) را که چارچوبی برای بسیاری از این جناح‌هاست، از طریق مجلس پیش ببرد. شایان ذکر است که کابینه این قانون را در ۲۹ سپتامبر تصویب کرد و به پارلمان ارسال کرده است. بنابراین مذاکرات ممکن است به سمت تعیین جایگاه آیندهٔ این جناح‌ها در چارچوب دولت متمایل شود. طبق گزارش‌ها، در ۱ اکتبر گروهی بدون نام پیشنهادی برای ایجاد وزارت جدیدی به‌منظور حمایت از نهادهای امنیتی عراق ارائه داد. کاتائب حزب‌الله مسیر مذاکرات بیشتر را باز نگه داشته؛ حمیدوی در ۳۰ سپتامبر اظهار کرد که بهتر است «از نو شروع کنیم» تا «توافقی مستحکم» به‌دست آید. بدین ترتیب بغداد با هدفی در حال تغییر مواجه است. هم‌زمان با رفع شکایات حاکمیتی، تقاضاهای نهادی می‌توانند جایگزین شوند و برنامهٔ کامل‌سازی کنترل سلاح‌ها توسط دولت تا ژوئن ۲۰۲۷ را پیچیده‌تر کنند.

‏🌍 #چین #آمریکا 🧠 پیشبرد محاسباتی جمهوری خلق چین به سطح جهانی ‏🏛 منبع: Jamestown Foundation ‏✍️ نویسنده: Dennis Yang ‏📄 عنوان اصلی: The PRC’s Compute Push Goes Global ‏🔎 AI chips, Huawei, export controls, compute, Token 出海 #تحلیل_راهبردی #جهانی #ژئوپلیتیک #Jamestown ‏ما را در تلگرام، ایتا و بله دنبال کنید. https://t.me/geopolis_ir https://eitaa.com/Geopolis_ir https://ble.ir/Geopolis_ir

‏📌 چکیده: چین با وجود محدودیت‌های صادراتی آمریکا بر تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی، زیرساخت‌های محاسبه داخلی را گسترش داده و به‌صورت «Token 出海» و «خدمات عبور از مرز» توان محاسباتی خود را به مشتریان خارجی ارائه می‌دهد؛ در این مدل سخت‌افزار در داخل کشور می‌ماند ولی خدمات به‌صورت دیجیتال صادر می‌شود. شرکت‌های چینی مانند هواوی، SenseTime و iFlytek زیرساخت‌های فیزیکی پیشرفته را در کشورهای جنوب‌شرق آسیا، عربستان و کره‌جنوبی مستقر کرده و با قیمت‌گذاری ارزان‌تر نسبت به رقبای خارجی، بازارهای نوظهور را هدف قرار داده‌اند. بر پایهٔ گزارش‌های داخلی، تا پایان ۲۰۲۳ چین بیش از ۲۳۰ اگزافلوپ‌س توان محاسبه داشته و توانسته است ۷۰ ٪ تقاضای داخلی برای مدل‌های تریلیون‌پارامتری را تأمین کند، در حالی که ظرفیت کلی این زیرساخت‌ها همچنان در حال رشد است. پیشبرد محاسبات چین به‌سوی جهان خلاصه اجرایی • جمهوری خلق چین (PRC) با وجود محدودیت‌های اعمال‌شده توسط کنترل‌های صادراتی ایالات متحده بر دسترسی به تراشه‌های پیشرفته هوش مصنوعی، در حال گسترش اکوسیستم محاسباتی داخلی خود به خارج از مرزهاست. شرکت‌های چینی زیرساخت‌های لازم برای استقرار فیزیکی سخت‌افزارهای بومی را فراهم کرده‌اند و همزمان به دنبال «Token going global» (Token 出海) هستند؛ در این مدل محاسبه در داخل چین می‌ماند ولی به مشتریان خارجی خدمات می‌رساند. • فشار محاسباتی چین به‌صورت نامساوی توزیع شده است: کمبودها در سخت‌افزارهای پیشرفته متمرکز است در حالی که کل ظرفیت محاسباتی در حال گسترش است. این وضعیت به شرکت‌های چینی اجازه می‌دهد محاسبه را صادر کنند بدون آن‌که پیش از آن برابری سخت‌افزاری با رقبای خارجی را به‌دست آورند. • گسترش به‌خارج می‌تواند خود موانع را کاهش دهد؛ با ایجاد تقاضا و سناریوهای کاربردی که بهبود تدریجی اکوسیستم هوش مصنوعی داخلی چین را تسریع می‌کند. شرکت‌های چینی به‌دلیل فشار محاسباتی ناشی از کنترل‌های صادراتی آمریکا که دسترسی به کارت‌های گرافیک پیشرفته را محدود می‌کند، در وضعیت دشواری قرار دارند. تولیدکنندگان داخلی چون هواوی، کامبرِیکن، بی‌رن‌تکنولوژیز و دیگران هنوز نتوانسته‌اند این خلا را پر کنند. با این حال، جمهوری خلق چین (PRC) پیش از رفع این محدودیت‌ها، اکوسیستم محاسباتی داخلی خود را به‌خارج از کشور برده است. به‌طور گسترده‌تر، دانشگاهیان، نخبگان سیاست‌گذاری و چهره‌های صنعتی چین شروع به درخواست «محاسبه خروج به‌دور» (算力出海) کرده‌اند، اگرچه توان محاسباتی پیشرفته در داخل کشور همچنان محدود است (مؤسسه حاکمیت شهری دانشگاه پکن، ۳۰ آوریل). برنامه اقدام هوش مصنوعی شنژن که اوایل سپتامبر منتشر شد، به‌طور مشابه خواستار گسترش سخت‌افزارهای بنیادی داخلی به‌خارج به‌عنوان بخشی از یک اکوسیستم هوش مصنوعی یکپارچه چین است (سازمان صنایع و فناوری اطلاعات شهرداری شنژن، ۴ سپتامبر). به‌نظر می‌رسد پکن زیرساخت‌های لازم برای صادرات توان محاسباتی را پیش از رفع محدودیت‌های فناوری و تأمین‌کننده فراهم می‌کند. منابع چینی‌زبان نشان می‌دهند این تناقض از درک ساده‌گرایانه‌ای از «فشار محاسباتی» جمهوری خلق چین ناشی می‌شود. به‌جای انتظار برای کاهش محدودیت‌های داخلی، شرکت‌ها و نخبگان سیاست‌گذاری چین به‌نظر می‌رسد تمایل بیشتری به بین‌المللی‌سازی اکوسیستم محاسباتی دارند، حتی در حالی که این محدودیت‌ها پابرجا هستند (China Brief، ۱۱ ژوئن). استقرار در خارج می‌تواند بازارهای جدیدی باز کند، تقاضا برای فناوری چینی را تقویت کند و استانداردهای سخت‌افزاری، نرم‌افزاری و فنی چین را در سطح بین‌المللی تثبیت نماید. اگرچه صادرات محاسبه ممکن است هزینه فرصت کوتاه‌مدتی در داخل کشور به‌بار آورد، بازیگران چینی به‌نظر می‌رسد حاضرند این هزینه را برای دستیابی به منافع فناوری و تجاری بلندمدت بپذیرند. استقرار محاسبه در خارج

استقرار فیزیکی تنها یکی از اشکال خروج محاسبه چین به‌دور است. تحلیل‌گران چینی این را از مدل پیشرفته‌تر «خدمات عبور از مرز» (服务出境) متمایز می‌کنند؛ در این مدل سخت‌افزار محاسباتی در داخل جمهوری خلق چین می‌ماند ولی مراکز داده داخلی بارهای کاری هوش مصنوعی مشتریان خارجی را پردازش می‌کنند و توکن‌ها و خدمات حاصل را صادر می‌نمایند (ژونگ لون، ۱۰ ژوئیه). حتی زمانی که سخت‌افزار به‌صورت فیزیکی در چین باقی می‌ماند، محاسبه به‌صورت سرویس صادر شده همچنان تصمیمی برای اختصاص منابع محاسباتی به تقاضای خارجی به‌جای داخلی است. ظرفیت محاسباتی ذاتاً رقابتی است: ظرفیت اختصاص یافته به پردازش بارهای کاری خارجی نمی‌تواند همزمان برای بارهای کاری داخلی به‌کار رود. مدل صادرات محاسبه‌گری فرامرزی پیش از این به یک حرکت صنعتی گسترده تبدیل شده است. در همایش جهانی هوش مصنوعی ۲۰۲۶ (WAIC) یک شرکت‌کننده بخش اختصاصی انگلیسی‌زبان «Token going global» (Token出海) را راه‌اندازی کرد که توان محاسباتی چین را در قالب خدمات توکنی استاندارد بسته‌بندی و به‌خارج صادر می‌کرد؛ این نمایش توجه قابل‌توجهی از شرکت‌کنندگان خارجی، به‌ویژه خاورمیانه، جلب کرد (Jiemian News، ۱۹ ژوئیه؛ China Brief، ۲۲ ژوئیه). در سال ۲۰۲۵، آکادمی چین برای فناوری اطلاعات و ارتباطات (CAICT)، اندیشکده‌ای تحت وزارت صنعت و فناوری اطلاعات (MIIT) چین، با شرکای صنعتی برای راه‌اندازی ابتکار «Computing‑Power Token Going Global Ecosystem Initiative» (算力词元 (Token) 出海生态计划) همکاری کرد. هدف این طرح انتقال بخش از پروژه‌های آزمایشی به گسترش «استاندارد، کارآمد و پایدار» (规范、高效、可持续) در خارج از کشور است (CWW، ۱ ژوئیه). برگزارکنندگان آن استدلال کردند که این گام می‌تواند در مقابل ریسک‌های خارجی پوشش بدهد و تجارت خدمات را گسترش دهد (Open Data Center Committee، ۱ ژوئیه). قابل‌توجه است که شرکت‌های چینی به‌طور فعال زیرساخت‌های فیزیکی سخت‌افزار پیشرفته هوش مصنوعی داخلی را در خارج از کشور می‌سازند. هوآوی برنامه‌های صادرات تراشه‌های سری Ascend، از جمله شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی Ascend 950DT و 950PR، به کره‌جنوبی را تدوین کرده و با شرکای محلی چون Hansol PNS و SK Shieldus قرارداد توزیع امضا کرده است (Sina Finance، ۷ ژوئیه). این شرکت همچنین Atlas 960E SuperPoD را به‌عنوان بخشی از تلاش برای پاسخ به تقاضای زیرساخت‌های بزرگ‌مقیاس هوش مصنوعی در خارج معرفی کرده؛ در همین حال شرکت‌های چینی دیگر برنامه‌های استقرار «خوشه محاسبه‌گری داخلی» (出海国产算力集群) در عربستان سعودی را اعلام کرده‌اند (SenseTime، ۲۰ ژوئیه). قصد مشابهی نسبت به جنوب‌شرق آسیا نیز در حال شکل‌گیری است؛ گزارش‌ها حاکی از آن است که مالزی در صدد اتخاذ Ascend 910C هوآوی برای برنامه‌های هوش مصنوعی حاکمیتی خود است (Sina Technology، ۸ سپتامبر). نخبگان چینی این حرکت گسترده‌تر را تأیید کرده‌اند. وانگ ژونگ‌یوان (Wang Zhongyuan) از دانشگاه فودان استدلال می‌کند که چین باید به کشورهای جنوب جهانی با ساخت زیرساخت‌های محاسباتی محلی، ساخت مشترک مراکز داده و صادرات «خدمات محاسبه‌گری» (算力服务) کمک کند (CASS، ۱۶ ژوئیه). سونگ گویو (Song Guoyou)، معاون مرکز مطالعات آمریکایی دانشگاه فودان، حتی صریح‌تر می‌گوید که شرکت‌های چینی باید «خوشه‌های محاسبه‌گری» (算力集群) را در سطوح مختلف جنوب جهانی مستقر کنند (National Office for Philosophy and Social Sciences، ۱۶ ژوئیه). ساختن بازارهای خارجی برای محاسبه‌گری چین تعداد فزاینده‌ای از نخبگان صنعتی و سیاست‌گذاری چین به‌صراحت بین‌المللی‌سازی را مرحلهٔ بعدی صنعت محاسبه‌گری داخلی می‌دانند. لی وی (Li Wei)، معاون مؤسسه تحقیقات رایانش ابری و دیجیتالی‌سازی CAICT، خواستار تسریع گسترش خارجی صنعت توان محاسبه‌گری داخلی و ادغام آن در «سیستم صنعتی جهانی توان محاسبه‌گری» (全球算力产业体系) است (People’s Tribune، ۲۰ ژوئیه). وانگ چائو (Wang Chao)، مدیر اجرایی CAS Star، شرکت سرمایه‌گذاری خطرپذیر عمیق‌فناوری که توسط پژوهشگران آکادمی علوم چین تأسیس شده، به‌طور مشابه معتقد است که محاسبه‌گری داخلی نه تنها به تقاضای داخلی، بلکه به گسترش در خارج از کشور نیز خدمت خواهد کرد (Beijing Daily، ۲۳ سپتامبر).

شرکت‌های چینی نیز اهداف مشابهی را مطرح کرده‌اند. هوآوی به‌طور فعال Ascend و بستر محاسبه‌ای کون‌پنگ خود را «گزینه‌ای جدید برای جهان» (为世界构建了新的选择) توصیف کرده (Huawei Tech، فوریهٔ ۲۰۲۴). در همین حال، آی‌فِلایتک با Ascend هوآوی برای «همکاری عمیق در استقرار مدل‌های بزرگ در خارج» (在海外主权大模型上深度合作) و «نشان‌گذاری و تصاحب مواضع در سراسر جهان» (在全球插红旗、抢阵地) مشارکت کرده (iFlytek، ۲۹ آوریل). سایر شرکت‌ها توان محاسبه‌ای را که به‌جهان می‌رسد «منحنی رشد دوم صنعت» (Runze Intelligence، ۲۸ اوت) می‌نامند و می‌گویند گسترش خارجی «دیگر گزینه نیست، بلکه ضرورت است» (Sina Finance، ۲۹ ژوئیه). جنوب‌شرق آسیا به‌ویژه به‌عنوان بازاری بالقوهٔ مهم ظاهر شده است. گزارشی از CAICT چارچوبی برای ارزیابی ورود به بازارهای خارجی تدوین کرد و فرصت‌های موجود برای ارائه‌دهندگان توان محاسبه‌ای چینی در بازارهای نوظهور، به‌ویژه در جنوب‌شرق آسیا که تقاضای رو به رشدی دارد، شناسایی نمود (CWW، ۱۳ مه). یک شرکت زیرساخت هوش مصنوعی چینی به‌طور مشابه نتیجه‌گیری می‌کند که توان محاسبه‌ای در جنوب‌شرق آسیا تا سال ۲۰۲۶ بیش از ۳ گیگاوات و تا سال ۲۰۲۸ به ۶ گیگاوات خواهد رسید و بر این باور است که شرکت‌های چینی باید با به‌کارگیری اهرم فشار توانمندی‌های فناوری انباشته‌شده، «به‌سرعت وارد بازارهای مرکزهای توان محاسبه‌ای خارجی» (快速切入海外算力中心市场) شوند و «از خلأ عرضه در بازار IDC سطح بالا در جنوب‌شرق آسیا بهره‌برداری کنند» (把握 … 供给缺口) (Runze Intelligence، ۲۸ اوت). در همین زمان، سوگون، یکی دیگر از ارائه‌دهندگان بزرگ زیرساخت محاسبه‌ای چین، دفتر مرکزی تجاری ASEAN خود را در ناننینگ، گوانگشی تأسیس کرده است. با ارائهٔ یک بسته فناوری چینی شامل سرورهای سوگون و محاسبه‌ای پیشرفتهٔ هایگون DCU، شرکت‌های جمهوری‌چین می‌توانند «راه‌حل کامل» برای کشورهای جنوب‌شرق آسیا فراهم آورند (QQ News، ۲۱ سپتامبر). تأمین‌کنندگان سخت‌افزار چینی غالباً با کاهش قیمت نسبت به رقبای خارجی، مزیت قیمتی کسب می‌کنند. برآوردی چینی نشان می‌دهد که برای خدمات محاسبه‌ای برابر که عملکرد استنتاج مشابهی داشته باشد، ارائه‌دهندگان چینی می‌توانند تنها یک‌پنجم تا یک‌هفتم هزینه خدمات معادل خارجی را دریافت کنند. این برتری قیمتی تا حدی ناشی از هزینهٔ پایین‌تر برق در جمهوری‌چین و ادغام عمودی اپراتورهای بزرگ مخابراتی است که اکثر آن‌ها هم زیرساخت محاسبه‌ای و هم شبکه‌ای را در اختیار دارند (Southern Daily، ۵ ژوئن). کمبود توان محاسبه‌گری به‌صورت نامساوی توزیع شده پیشبرد خارجی جمهوری‌چین با وجود محدودیت‌های داخلی در حوزهٔ توان محاسبه‌ای ادامه دارد. منابع چینی تصویری از صحنه‌ای ارائه می‌دهند که کمبودها در برخی انواع سخت‌افزارهای با کارایی بالا متمرکز است، در حالی که زیرساخت کلی محاسبه‌ای کشور به‌سرعت در حال گسترش است. یانگ سِی‌وی (杨思维) و لیو روی (刘睿) از CAICT می‌نویسند که گسترش داخلی زیرساخت‌های محاسبه‌ای جمهوری‌چین «پایه‌ای محکم برای خروج به‌دور جهان صنعت توان محاسبه» (为算力产业«出海»奠定坚实基础) فراهم کرده است (Information and Communications Technology Policy, March 2025). تا پایان ۲۰۲۳، جمهوری‌چین بیش از ۲۳۰ اگزافلوپ‌س توان محاسبه‌ای در اختیار داشت که بیش از ۲۵ ٪ از کل جهانی را شامل می‌شد. در همین زمان، ظرفیت محاسبه هوشمند ۷۰ ٪ رشد کرد و ۳۰ ٪ از مقیاس محاسبه‌ای کلی کشور را تشکیل می‌داد. تا ژوئن ۲۰۲۴، بیش از ۲۵۰ مرکز محاسبه هوشمند در سرتاسر کشور فعال یا در حال ساخت بودند (Information and Communications Technology Policy, March 2025). لی وی به رشد بیشتر پس از آن اشاره می‌کند و می‌گوید جمهوری‌چین توان محاسبه‌ای کافی برای تأمین ۷۰ ٪ تقاضای داخلی برای آموزش موازی مدل‌های تریلیون پارامتری فراهم کرده است (People’s Tribune, July 20). بر این اساس، یانگ و لیو از شرکت‌های چینی می‌خواهند «اکوسیستم‌های جامع خدمات توان محاسبه» را در بازارهای نوظهور کشورهای دیگر ایجاد کنند (Information and Communications Technology Policy, March 2025).

نکته مهم این است که شرکت‌های چینی نیازی به ارسال فیزیکی تراشه‌های هوش مصنوعی داخلی به خارج ندارند تا توان محاسبه‌ای خود را بین‌المللی کنند. برای مثال، توسعه‌دهندگان خارج از کشور می‌توانند از طریق PyTorch — چارچوب نرم‌افزاری برای توسعه و اجرای مدل‌های هوش مصنوعی که دسترسی به سخت‌افزار را ساده می‌کند — به توان محاسبه‌ای Ascend جمهوری‌چین دسترسی پیدا کنند (Beijing Daily, September 23). جمهوری‌چین پیش از این این مدل را در مقیاس بزرگ آزمایش کرده است. در آوریل ۲۰۲۶، منطقه آزمایشی شنتو برای چینیان مقیم خارج در گوانگ‌دونگ اولین مدل تجاری انتها‑به‑انتها برای «Token going global» را تکمیل کرد؛ این مدل شامل یکپارچه‌سازی فاز نخست کارخانه بین‌المللی توکن با ۲٬۰۰۰ پتافلوپ‌س ظرفیت محاسبه‌ای بود (TYM, September 3). این تصمیم صریح مقامات چینی برای افزودن ظرفیت محاسبه‌ای با هدف خدمت به بازارهای خارجی بود. از آن پس کاربران خارجی به خدمات توکنی تولید شده در شنتو دسترسی پیدا کرده‌اند؛ گزارش‌های چینی این دسترسی را به‌عنوان اولین بار صادرات منابع محاسبه‌ای چین به شکل «خدمات دیجیتال با ارزش افزوده بالا» توصیف می‌کنند (CWW, April 23). ژو جون (朱军)، مدیر مرکز پژوهش‌های نظری پایه در مؤسسه هوش مصنوعی دانشگاه تسینگهوا، «مدل کارخانه بین‌المللی توکن» را مسیر عملی برای گسترش توان محاسبه‌ای و مدل‌های بزرگ تولید شده در چین به بازارهای خارجی می‌داند (TYM, September 3). اقتصاد این مدل به‌تدریج قابل اجرا می‌شود چرا که سخت‌افزار در خود جمهوری‌چین باقی می‌ماند. در شنتو، تأخیر شبکه به سنگاپور تنها به ۳۲٫۷ میلی‌ثانیه کاهش یافته است؛ این زمان کوتاه به کاربران خارجی امکان می‌دهد درخواست‌های خود را به مدل‌های اجرا شده بر زیرساخت‌های چینی بفرستند و خروجی‌ها را با تأخیر شبکه‌ای کم دریافت کنند (Southern Daily, June 5). پژوهشگران چینی نیز به بررسی معماری‌هایی پرداخته‌اند که وابستگی به پیشرفته‌ترین شتاب‌دهنده‌ها را کاهش می‌دهند. ژنگ وی‌مین (Zheng Weimin)، استاد دانشگاه تسینگهوا و رئیس پیشین فدراسیون کامپیوتر چین، معماری استنتاجی را توصیف کرده است که در آن خوشه‌ای متشکل از ۱۰٬۰۰۰ شتاب‌دهنده می‌تواند ۹٬۰۰۰ شتاب‌دهنده داخلی را برای پیش‌پر کردن و ۱٬۰۰۰ شتاب‌دهنده با کارایی بالاتر را برای تولید به کار گیرد؛ بدین ترتیب سهم داخلی به ۹۰ ٪ می‌رسد. ژنگ اظهار داشت توکن‌های با کیفیتی که از این رویکرد حاصل می‌شود می‌توانند هم به صنایع داخلی خدمت کنند و هم به بازارهای جهانی نفوذ کنند؛ او افزود که جمهوری‌چین «توان محاسباتی کافی» (算力充足) دارد و علاوه بر آن مزیت هزینه‌ای واضحی نیز دارد (Ningbo Computer Federation, June 10). بین‌المللی‌سازی سخت‌افزار، کل صنعت را ارتقا می‌دهد خدمات استنتاج چینی بخشی از این روایت را توضیح می‌دهند، اما قابلیت اطمینان آن‌ها سؤال صادرات شتاب‌دهنده‌های پیشرفته چینی را بیش از پیش پیچیده می‌کند. اگر شرکت‌های چینی بتوانند به مشتریان خارجی خدمت کنند در حالی که سخت‌افزارشان در داخل جمهوری‌چین باقی می‌ماند، دلیل کمی برای صادرات فیزیکی این تجهیزات ارزشمند به بازارهای خارجی وجود دارد. یکی از پاسخ‌ها این است که تقاضای خارجی می‌تواند به توسعه اکوسیستم فناوری داخلی جمهوری‌چین بازگردد. گو لیانگ (Guo Liang)، مهندس ارشد مؤسسه پژوهش‌های رایانش ابری و داده‌های بزرگ CAICT، مشاهده کرده است که بازارهای نوظهور در جنوب‌شرق آسیا، خاورمیانه، آفریقا و آمریکای لاتین شرایطی فراهم کرده‌اند که خدمات محاسباتی چین فضای کافی برای گسترش به خارج پیدا می‌کند. مهم‌تر از آن، او استدلال می‌کند که گذار از ساخت زیرساخت به سمت صادرات توانمندی‌ها و خدمات می‌تواند «به‌روزرسانی تکراری» (迭代升级) زنجیره صنعتی «توان محاسباتی» (算力产业链) چین را پیش ببرد و ارتقای همزمان و هماهنگ خوشه‌های محاسباتی هوش مصنوعی داخلی، مدل‌های بزرگ و تراشه‌های هوش مصنوعی را به‌وجود آورد (Xinhua, July 24).

لیو شیاو‌گه (Liu Xiaoge)، معاون پژوهشی مرکز تحقیقات توسعه شورای دولت، به‌طور مشابه بر این نکته تأکید می‌کند که صادرات توکن می‌تواند «اثر کشش تقاضا» قدرتمندی ایجاد کند که به رفع گلوگاه‌های فناوری در زنجیره سخت‌افزاری هوش مصنوعی داخلی چین کمک می‌نماید. او می‌گوید تأمین تراشه‌های داخلی برای سناریوهای کاربردی در مقیاس بزرگ فرصت‌های تکرار مکرر را فراهم می‌کند و می‌تواند فاصله‌ها را با مرزهای بین‌المللی «هم در فرآیندهای ساخت و هم در اکوسیستم‌ها» (制程与生态) کاهش دهد (State Council, May 8). نتیجه‌گیری آمال شرکت‌های چینی برای گسترش به خارج نشانگر این نیست که جمهوری‌چین محدودیت‌های محاسباتی خود را پشت سر گذاشته است و نیز به این معنا نیست که این شرکت‌ها می‌توانند به‌صورت رقابتی با Nvidia در سطح جهانی مقابله کنند. تحلیل‌گران حقوقی چینی تأکید می‌کنند که شرکت‌های هدف‌دار بازارهای خارجی باید پیش از استقرار سخت‌افزار فیزیکی در خارج، صادرات خدمات مرزی را از زیرساخت‌های مستقر در جمهوری‌چین در اولویت قرار دهند (Zhong Lun, July 10). رهبری هواوی نیز درباره این محدودیت‌ها صریح بوده است؛ اریک شو (Eric Xu)، رئیس‌جمهور دوره‌ای هواوی، به‌تازگی اذعان کرد که کمبودهای داخلی مانع از راه‌اندازی «کامل» سامانه Huawei Ascend در خارج می‌شود (Reuters, September 17). این نکته حائز اهمیت است. هواوی از گسترش بین‌المللی به‌صورت کامل منع شده است، اما این به این معنا نیست که فرآیند بین‌المللی‌سازی به‌طور کلی متوقف شده باشد. به‌نظر می‌رسد شرکت‌های چینی و نخبگان سیاست‌گذاری، کمبود توان محاسباتی را به‌عنوان دلیلی برای به‌تاخیر انداختن گسترش بین‌المللی پیش از رسیدن به برابری محاسباتی نمی‌پذیرند. هم‌زمان با پیشرفت زمان و تقویت کارایی‌های الگوریتمی نوین توسط چین، توان و تمایل این کشور برای صادرات توان محاسباتی به‌خارج تنها افزایش خواهد یافت.

‏🌍 #آمریکا 🧠 پیمان ایمنی هوش مصنوعی ترامپ بی‌اثر است؛ اما راهی برای پیشرفت وجود دارد. ‏🏛 منبع: Council on Foreign Relations ‏📄 عنوان اصلی: Trump’s AI Safety Pact Is Toothless. But There Is a Path Forward. ‏🔎 Trump, CFIUS, AI, OpenAI, Anthropic #تحلیل_راهبردی #جهانی #سیاست_داخلی #CFR ‏ما را در تلگرام، ایتا و بله دنبال کنید. https://t.me/geopolis_ir https://eitaa.com/Geopolis_ir https://ble.ir/Geopolis_ir

‏📌 چکیده: کانور مارتین، پیشین معاون مدیر CFIUS، به نقش این کمیته در کاهش ریسک‌های امنیت ملی از سرمایه‌گذاری‌های خارجی و فناوری‌های مرزی اشاره می‌کند و می‌گوید توافق‌نامهٔ تک‌صفحه‌ای «تعهد مشترک بر مسئولیت‌های مرزی» که توسط ترامپ و شش شرکت برتر هوش مصنوعی امضا شد، هیچ الزام قانونی یا مشوق تجاری برای تغییر رفتار شرکت‌ها ندارد. سند تنها به «چهار لایهٔ کنترل و حسابرسی» و ملاقات‌های منظم برای تعیین استانداردها اشاره می‌کند، اما فاقد شرایط قابل‌سنجی، نظارت یا جریمه برای تخلف است. به‌دلیل هزینه‌های بالای ایمنی و فشارهای تجاری، شرکت‌های بزرگ همچنان تمایل به ادامهٔ آزمایش‌های مرزی دارند و تنها راه تغییر این وضعیت افزایش هزینه تخلفات ایمنی است. کانور مارتین پیش از این به عنوان معاون مدیر کمیته سرمایه‌گذاری خارجی در ایالات متحده (CFIUS) در وزارت خزانه‌داری خدمت می‌کرد. کار او بر پیامدهای امنیت ملی جریان‌های سرمایه‌ای فرامرزی و ریسک‌های امنیتی ناشی از هوش مصنوعی (AI) و سایر فناوری‌های مرزی متمرکز بود. تیم من در CFIUS ساعت‌های طولانی را صرف مذاکره بر سر توافق‌نامه‌ها با شرکت‌های خصوصی کرد تا آن‌ها را مجبور به انجام یا عدم انجام برخی اقدامات کند. این کمیته اختیار قانونی برای کاهش ریسک‌های امنیت ملی ناشی از معاملات شامل سرمایه‌گذاری خارجی در ایالات متحده دارد.1 بر پایه قانون، هر گونه توافق‌نامهٔ کاهش ریسک باید (۱) مؤثر، (۲) قابل تأیید و (۳) قابل نظارت و قابل اجرا باشد. به عنوان چارچوب، این رویکرد برای ارزیابی «توافق‌نامهٔ کاخ سفید درباره هوش برتر» مفید است؛ سندی که روز سه‌شنبه توسط رئیس‌جمهور ترامپ و سران شش شرکت برتر هوش مصنوعی ایالات متحده — Anthropic، OpenAI، Google، Nvidia، Meta و xAI — امضا شد. ترامپ اظهار داشت این توافق‌نامه شامل «جنبهٔ خودنظارتی عظیم» است، «از نظر اخلاقی الزام‌آور» می‌باشد و «ما می‌خواهیم آن را ایمن و مطمئن کنیم». امیدواریم. متأسفانه در این سند هیچ بندی وجود ندارد که به‌صورت قانونی امضاکنندگان را ملزم به تغییر رفتارشان کند. مهم‌تر این است که هیچ‌چیزی مشوق‌های تجاری آن‌ها برای ادامهٔ آزمایش قابلیت‌های مرزی را تغییر نمی‌دهد. اگرچه سند حاوی ایده‌های امیدبخشی است، اما کار ایجاد شرایط مؤثر، قابل تأیید، قابل نظارت و قابل اجرا را به دیگران می‌سپارد. توافق‌نامه‌ای آشکاراً غیرمتعهد توافق‌نامهٔ تک‌صفحه‌ای که پس از نشست کاخ سفید به دست آمد، خود را «تعهد مشترک بر مسئولیت‌های مرزی» می‌نامد، اما در واقع شرکت‌ها را به انجام هیچ کاری مجبور نمی‌کند. از نظر روحیه شبیه به «تعهدات داوطلبانه هوش مصنوعی» است که دولت بایدن در سال ۲۰۲۳ به دست آورد (اگرچه جزئیات کمتری دارد). این توافق‌نامه نیروی قانون یا دستور اجرایی ندارد و متن آن به‌وضوح غیرمتعهد است — به‌جز یک استثنای آشکار. سند می‌گوید: «ما بر این باوریم هر شرکت باید… چهار لایهٔ کنترل و حسابرسی را اجرا کند». واژه‌های «بر این باوریم» و «باید» دو کلمه‌ای هستند که هر وکیل دولتی بلافاصله از یک توافق‌نامهٔ CFIUS حذف می‌کند، چون غیرقابل اثبات‌اند. واژه‌های مناسب‌تر «خواهد» یا «باید» هستند — اما «خواهد» فقط در انتهای سند ظاهر می‌شود، زمانی که شرکت‌ها متعهد می‌شوند «به‌طور منظم برای تعیین استانداردها و بهترین شیوه‌ها در زمینه ایمنی ملاقات خواهند کرد». این نکته جالب است زیرا یکی از توصیه‌های مقالهٔ «همگام‌سازی با مرز» که توسط مدیرعامل Anthropic، داریو آمودی (Dario Amodei) نوشته شده — مقاله‌ای که بحث درباره ایمنی هوش مصنوعی را در سپتامبر تشدید کرد — این است که دولت آمریکا محدودیت‌های ضد انحصار را لغو کند تا آزمایشگاه‌ها بتوانند برای ایمنی با هم همکاری کنند. هنوز مشخص نیست امضای ترامپ بر این سند تک‌صفحه‌ای به معنای تأیید آن توصیه است یا نه، اما می‌توان آن را به‌عنوان سیگنالی برداشت کرد که اجرای قوانین ضد انحصار فدرال چشم‌پوشی خواهد شد (به‌هرحال، گزارش‌ها حاکی از این است که مذاکراتی بین OpenAI، Anthropic و Google DeepMind در حال انجام است). مشوق‌های تجاری بدون تغییر طبیعت غیرقابل اجرا این توافق‌نامه به این معناست که هیچ تغییری در مشوق‌های تجاری شرکت‌ها برای ادامهٔ آزمایش مدل‌هایی که قابلیت‌هایشان ممکن است خطرناک باشد، ایجاد نمی‌کند. بحث «همگام‌سازی با مرز» حول دو پرسشی می‌چرخد که به‌نظر مشابه می‌آیند اما در واقع متفاوتند:

• آیا شرکت‌های برتر هوش مصنوعی جهان باید سرعت آموزش مدل‌های پیشرفته خود را کاهش دهند تا زمان کافی برای بهبود ایمنی داشته باشند؟ • آیا این کار را انجام می‌دهند؟ حتی اگر رهبرانشان صادقانه بر این باور باشند که پاسخ سؤال اول بله است، پاسخ سؤال دوم به این بستگی دارد که آیا هزینهٔ تخلفات ایمنی می‌تواند بیش از هزینهٔ پیش‌دستی باشد یا نه. این مسأله تصمیم‌گیری تجاری دربارهٔ جهت‌گیری منابع محدود — پول، نیروی کار و توان محاسباتی — را به‌وجود می‌آورد. تا کنون، این شرکت‌ها با سرمایه‌گذاری این منابع در بهبود مدل‌های پیشرفته خود (که در زبان صنعت «مرز پیشرفت» نامیده می‌شود) رشد کرده‌اند تا بهتر به وظایفی که مصرف‌کنندگان و شرکت‌ها می‌خواهند، پاسخ دهند. «همگام‌سازی» به این معناست که این منابع به جای ارتقای عملکرد، به بهبودهای عملیاتی مانند پاک‌سازی داده‌ها و به‌نوعی دیگر از آموزش و ارزیابی مدل‌ها اختصاص یابند؛ هدف دیگر افزایش کارآمدی مدل‌ها نیست، بلکه سازگاری رفتارهایشان و شفافیت یا قابل تفسیر بودن استدلال‌هایشان است. این‌ها مسائلی مهندسی دشوار هستند و هزینهٔ حل آن‌ها بالا خواهد بود. صرف منابع به سمت این مسائل صرفاً زمانی منطقی می‌شود که هر دلار صرف ایمنی همان مقدار سودی داشته باشد که هر دلار صرف توانمندی می‌آورد. پروندهٔ افشا شدهٔ عرضه اولیهٔ سهام آنتروپیک (Anthropic) نشان داد که در سال ۲۰۲۵ این شرکت با زیان عملیاتی ۸ میلیارد دلار مواجه است، در حالی که درآمدش بیش از ۱٬۰۰۰ درصد به ۴٫۶ میلیارد دلار افزایش یافته است (به گزارش Reuters). علاوه بر این، بخش عظیمی از نقدینگی آنتروپیک در تعهدات زیرساختی قفل شده است. در همین حال، اوپن‌ای‌آی (OpenAI) پیش‌بینی کرده است که جریان نقدی آزاد منفی نزدیک به ۲۸۰ میلیارد دلار از سال ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ خواهد داشت. آنتروپیک و اوپن‌ای‌آی بین ابرمقیاس‌ها که زیرساخت‌های محاسباتی را که هم‌اکنون اجاره می‌کنند، مالک‌اند و مدل‌های بسیار توانمندی را در حال توسعه‌اند، و مدل‌های وزن‌باز که رایگان و برای اکثر موارد کافی‌اند، فشار می‌آورند. برای این دو شرکت، وعدهٔ قابلیت‌های مرزی محصول اصلی‌شان است. از دیگر امضاکنندگان، گوگل (Google) و متا (Meta) پیش از این زیرساخت‌های محاسباتی قابل توجهی دارند و خطوط کسب‌وکار سودآور دیگری نیز دارند (و xAI به‌دلیل ادغام با SpaceX محافظت می‌شود). اما گوگل، متا و xAI نیز هزینه‌های سرمایه‌ای عظیمی برای زیرساخت‌های هوش مصنوعی گزارش می‌کنند و هر سه برای همان روابط سازمانی و وفاداری مصرف‌کنندگان با اوپن‌ای‌آی و آنتروپیک رقابت می‌کنند. اگر اوپن‌ای‌آی و آنتروپیک آزمایش در مرز پیشرفت را متوقف نکنند، چرا باید آن‌ها این کار را بکنند؟ مشوق‌ها در اینجا متوقف نمی‌شوند. این بخش و شاید کل اقتصاد ایالات متحده به‌صورت سامانه‌ای در معرض خطر ایستایی توانمندی‌های مدل‌ها قرار دارند. شرکت‌های هوش مصنوعی بازارهای اعتباری جهانی را با بدهی بیش از ۵۰۰ میلیارد دلار که در سال جاری به این بخش اختصاص یافته، غرق کرده‌اند. آن‌ها همچنین در تأمین مالی دایره‌ای شرکت کرده‌اند؛ مشتریان تأمین‌کنندگان را تأمین مالی می‌کنند و بالعکس. بانک تسویه حساب‌های بین‌المللی (BIS) روز پنجشنبه بولتن‌تری دربارهٔ مقیاس «استثنایی» این ترتیبات در صنعت منتشر کرد و هشدار داد که در صورت شوک می‌تواند «انتشار ویروسی» را تشدید کند. این ساختار مالی برای جهانی ساخته شده بود که در آن توانمندی‌های مدل‌های هوش مصنوعی به سرعت پیشرفت می‌کنند. برای کاهش این سرعت بدون فروپاشی ارزش‌گذاری‌ها، سرمایه‌گذاران باید باور داشته باشند که ایمنی ارزش افزوده‌ای دارد. مسئولیت‌پذیری در قبال تخلفات ایمنی این محاسبه را تغییر نمی‌دهد. راهکارهای احتمالی پیش رو با وجود تمام این‌ها، «چهار لایهٔ کنترل و حسابرسی» که در توافق‌نامه آمده‌اند، هسته‌ای برای مسیر پیشرفت ایمنی هوش مصنوعی فراهم می‌کنند؛ به شرطی که شرکت‌ها تحت مشوق‌های مناسب به آن‌ها پایبند شوند. پیشنهادهای ۱ و ۲ به ترتیب خواستار «کنترل‌های داخلی قوی» و «تیم داخلی توانمند» هستند؛ هر یک باید اطمینان دهند که مدل‌ها سوءاستفاده نشوند و رفتار غیرمنتظره نشان ندهند. به‌نظر می‌رسد تمام این شرکت‌ها پیش از این چنین کنترل‌ها و تیم‌هایی داشته‌اند، اما هنوز موارد گزارش‌شده‌ای که هوش مصنوعی از محیط‌های آموزش و ارزیابی خود فراتر رفته است، رخ داده‌اند. پیشنهادهای ۳ و ۴ امیدبخش‌ترند.

پیشنهاد ۳ از شرکت‌ها می‌خواهد «با یک حسابرس یا ارزیاب خارجی مستقل همکاری کنند تا ارزیابی‌های مستقلی از این‌که آیا کنترل‌ها، نظارت و تشخیص‌ها همان‌گونه که هدف‌گذاری شده‌اند، کار می‌کنند یا نه، انجام دهند». این رویکرد ارزیاب مستقل با برخی از تدابیر کاهش‌خطر که دولت ایالات متحده در چارچوب CFIUS به کار برده (مانند «افسران امنیتی» و «نظارت‌کنندگان ثالث») هم‌راستا است. شرکت‌های آنتروپیک و OpenAI پیش از این متعهد شده‌اند که چنین ارزیابانی را در ساختار خود جای دهند و این ارزیابان توسط بسیاری از دانشمندان برجسته هوش مصنوعی تأیید شده‌اند. اما این پیشنهاد جزئیات کلیدی برای مؤثر کردن آن‌ها را ذکر نکرده است؛ برای مثال، نمی‌گوید چگونه ارزیابان را به‌صورت معنادار مستقل نگه داشته، از انتقام‌گیری محافظت کرده و دسترسی کامل به داده‌ها بدهد. پیشنهاد ۴ از شرکت‌ها می‌خواهد «یک کمیته مستقل از اعضای هیئت‌مدیره تعیین کنند تا نظارت داشته و گزارش‌های تیم‌های مسئول کنترل‌ها و حسابرسان و ارزیابان داخلی و خارجی را دریافت کنند و همچنین اطمینان یابند که هر مشکلی که شناسایی می‌شود رفع گردد». این رویکرد مزیت این را دارد که افراد مشخصی را در سطح حاکمیت شرکتی که به مسائل ایمنی هوش مصنوعی دسترسی دارند و مسئول رفع آن‌ها هستند، شناسایی می‌کند. اما مشخص نمی‌کند چه چیزی کمیته را «مستقل» می‌سازد، چگونه تشکیل می‌شود و چه‌گونه تضمین می‌کند که مشکلات رفع شوند. دینامیک‌های نظریهٔ بازی در هوش مصنوعی — نه تنها بین آزمایشگاه‌های ایالات متحده، بلکه بین ایالات متحده و چین — تمایل به مسابقه برای تسلط بر فناوری را تقویت می‌کند. پژوهش‌های اقتصاددانان نشان می‌دهد برای اینکه واقعاً «مرز پیشرفت» را حفظ کنند، همه شرکت‌کنندگان باید اطلاعات را به‌صورت شفاف به‌اشتراک بگذارند. قوی‌ترین تعهد موجود در توافق‌نامه این است که شرکت‌ها «به‌طور منظم برای تعیین استانداردها و بهترین شیوه‌ها ملاقات می‌کنند»، که این امکان را نشان می‌دهد. اما همانند بقیهٔ سند، هیچ شرطی برای قابل‌سنجی یا نظارت بر این تعهد وجود ندارد و هیچ جریمه‌ای برای نقض آن تعریف نشده است. در موارد CFIUS، دولت به‌خوبی می‌داند چگونه الزامات واضح و خطوط مسئولیت مشخصی تعیین کند: شرکت X ملزم به انجام اقدام Y می‌شود؛ اگر این کار را نکند، کسی مسئول خواهد بود. «توافق‌نامهٔ هوش فوق‌العاده» چنین وضوح و اجرایی ندارد. این توافق هیچ شرکتی را ملزم به اقدام خاصی نمی‌کند و نمی‌گوید چه کسی در صورت تخلف مسئول خواهد بود. این کمبود جالب توجه است چرا که اسکات بسنت (Scott Bessent)، وزیر خزانه‌داری که نقش کلیدی در رویکرد دولت ترامپ به هوش مصنوعی داشت، به‌صراحت اعلام کرده دولت شرکت‌های هوش مصنوعی را با «سپر مسئولیتی» پوشش نخواهد داد. اگرچه توافق به‌نوعی به امکان «قوانین یا مقررات» در آینده اشاره می‌کند، اما نشانه‌ای مبنی بر این‌که اقدام معناداری در راه است وجود ندارد — به‌ویژه پیش از برگزاری کنگرهٔ بعدی. پس تعجبی نیست اگر اولین فشار واقعی برای هرگونه کاهش سرعت از دادگاه‌ها بیاید. هیچ مانعی وجود ندارد که مثلاً هگینگ فیس (Hugging Face) بتواند اوپن‌ای‌آی (OpenAI) را به دلیل هک شدن توسط عواملش در تابستان جاری به دادگاه بکشد. صرف‌نظر از این‌که آیا این دعوا در نهایت موفق می‌شود یا نه، انتظار می‌رود تست‌های مدل‌ها کند شود در حالی که صنعت این روند را زیر نظر دارد. در حال حاضر فشارهای تجاری بر شرکت‌های پیشرو در حوزه هوش مصنوعی همچنان آن‌ها را ترغیب می‌کند تا مرزهای توانمندی مدل‌ها را گسترش دهند. چه‌طور هم پیش برود، تنها راه تغییر این وضعیت افزایش هزینه تخلفات ایمنی است. اگر این مشوق‌ها ایجاد شوند، خودنظارت عظیمی می‌تواند به‌وجود آید. این اثر صرفاً نظرات نویسنده(گان) را منعکس می‌کند. مجلس روابط خارجی (Council on Foreign Relations) یک سازمان عضویت مستقل، غیرحزبی، اندیشکده و ناشر است و در موارد سیاست‌گذاری موضع نهادی اتخاذ نمی‌کند.

‏🌍 #خاورمیانه 🧠 نبرد بر تعز و مبارزه برای یمن ‏🏛 منبع: Sana'a Center for Strategic Studies ‏✍️ نویسنده: Ryan Bailey ‏📄 عنوان اصلی: The Battle for Taiz and the Struggle for Yemen ‏🔎 Taiz, Houthi, Al-Makha, Bab al-Mandab, Red Sea #تحلیل_راهبردی #جنگ #Sanaa_Center ‏ما را در تلگرام، ایتا و بله دنبال کنید. https://t.me/geopolis_ir https://eitaa.com/Geopolis_ir https://ble.ir/Geopolis_ir