#خلاصه‌ی‌خارج‌فقه ۱ بهمن ۱۴۰۲ ۴. روایت چهارم از آب حمام ۱-۴ سند روایت: الْحُسَینُ بْنُ مُحَمَّدٍ (استاد کلینی، حسین بن محمد أشعری قمی، ثقه بدون اختلاف) عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرٍ (عموی حسین بن محمد و امامی و ثقه است و هر دو از طائفه أشعریین قم است) عَنْ عَلِی بْنِ مَهْزِیارَ (اهوازی که از اصحاب امام رضا و جواد و هادی علیهم السلام بود و در دوران امام حسن عسکری از دنیا رفت.) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِیلَ (چون علی بن مهزیار از او نقل می کند، ابن بزیع است. ایشان از فقهاء برجسته دوره امام رضا علیه السلام است که از دوره امام کاظم علیه السلام به فقاهت رسیده است، فوت زمان امام جواد علیه السلام)عَنْ حَنَانٍ (حنان بن سدیر بن حکیم صیرفی کوفی. ایشان از اصحاب امام صادق و کاظم علیهما السلام بوده و فقاهتش خیلی معلوم نیست اما محتمل است، مدتی واقفی بوده ولی برگشته،‌ در وثاقت دو چیز را می خواهیم یکی آن که راوی جعال نباشد و دوم آن که ضابط باشد، کافی است برای حجیت) (الکافی جلد 3 صفحه 14) در کتاب تهذیب این سند از ابن بزیع مستقیم به امام صادق علیه السلام رسیده است اما آن سند افتادگی دارد چون ابن بزیع از اصحاب امام کاظم و رضا و جواد علیهم السلام است و لذا نمی تواند مستقیما از امام صادق روایت کند. پس سند تهذیب مرسله است. نکته: یک نکته را بگویم و آن این که در راوی فقیه، یک نکته ریز وجود دارد و آن این که همه فقهاء آن زمان، از منابع یکدیگر مطلع نبوده اند و همه، همه کتاب ها را نمی خواندند. مثلا زرارة کتب ابن أبی یعفور را می خوانده اما علی بن جعفر، کتب محمد بن مسلم را نمی خوانده که اینها ریزه کاری های است که وجود دارد. یعنی اگر امام با زرارة صحبت می کند، می تواند به اصل ابن أبی یعفور اعتماد کند یا در صحبت با بزنطی و ابن بزیع می تواند به اصل محمد بن مسلم اعتماد کند اما وقتی با علی بن جعفر صحبت می کند، نمی تواند به آنها اعتماد کند. اینها فوت کوزه گری کار است. ۲-۴ دلالت روایت:  قَالَ: سَمِعْتُ رَجُلًا یقُولُ لِأَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع إِنِّی أَدْخُلُ الْحَمَّامَ‏ فِی السَّحَرِ وَ فِیهِ الْجُنُبُ وَ غَیرُ ذَلِک فَأَقُومُ فَأَغْتَسِلُ فَینْتَضِحُ‏ عَلَی بَعْدَ مَا أَفْرُغُ مِنْ مَائِهِمْ قَالَ أَ لَیسَ هُوَ جَارٍ قُلْتُ بَلَى قَالَ لَا بَأْسَ. استاد: فیه الجنب، ظاهرا آب با عین نجاست برخورد داشته است. دو احتمال: الف) آب از خود اشخاص می‌ریزد ب) یا آب از حوضچه‌های صغار می‌ریزد؟ جریان به معنی اتصال به ذات ماده است، چون حضرت استفهام انکاری از جریان و اتصال به خزینه، می‌پرسد جریان و اتصال در آب حوضچه معنی دارد نه آب روی بدن. نکته‌ی مهم اینکه امام ترک استفصال کرده بین اینکه آب از خزینه کم وارد حوزچه شده باشد یا زیاد، امتزاج باشد یا نباشد، برای رفع (آب حوضچه نجس باشد و آب برای پاک کردن اضافه شود) باشد یا دفع (ملاقات با نجاست بعد باشد) البته ترک استفصال بین تغیّر به طعم و لون و ریح نیز نداده اما  چون حنان بن سدیر یا از روایت محمد بن مسلم مطلع بوده و می دانسته که تغیر باعث نجاست می شود (چرا که وی کوفی است و دو اصل محمد بن مسلم و زرارة از اصحاب امام صادق علیه السلام در کوفه معروف است) و این احتمال زیاد است پس ظهور در اطلاق شکل نمی گیرد. اما چون فقاهت حنان محرز نیست نمی توان گفت که حتما اصل محمد بن مسلم را دیده است لذا بر فرض این احتمال، اطلاق شکل می گیرد و ادله محمد بن مسلم در مراد جدی تقیید می کنند و مقید منفصل می شوند و فرض تغیر را از تحت اطلاق این روایت خارج می کنند. جریان در اب حمام به معنی این است که این حوضچه متصل به خزینه است یا متصل نیست به قرینه‌ی تطابق حکم و موضوع.

#خلاصه‌ی‌خارج‌فقه ۵. پنجمین روایت آب حمام ۱-۵ بحث سندی: أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي نَجْرَانَ (اصحاب امام رضا و امام جواد علیهما السلام، فقیه امامی نجاشی: ثقه ثقه) عَنْ دَاوُدَ بْنِ سِرْحَانَ (قریب الاجتهاد ثقه، اصحاب امام صادق و کاظم علیهما السلام) قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع مَا تَقُولُ‏ فِي مَاءِ الْحَمَّامِ‏ قَالَ هُوَ بِمَنْزِلَةِ الْمَاءِ الْجَارِي. (تهذيب الأحكام، ج‏1، ص378) علی جمیع المبانی این روایت صحیصه است. احمد بْنُ مُحَمَّدٍ: بن عیسی اشعری. به قرینه عبدالرحمن بن أبی نجران مراد احمد بن محمد بن عیسی اشعری قمی است چرا که وی شاگرد أبی نجران است. کتب احمد بن محمد بن عیسی مشهوره بوده اند اما سند شیخ طوسی به کتب ایشان، صحیحه است. سند مشیخه استبصار و تهذیب این گونه است: و من جملة (ما ذكرته) عن أحمد بن محمد بن عيسى ما رويته بهذه الأسانيد عن محمد بن يعقوب عن عدة من أصحابنا عن أحمد بن محمد بن عيسى. (الإستبصار فيما اختلف من الأخبار، المشيخة، ص314). ۲-۵ بحث دلالی ۱-۲-۵ محدث بحرانی در حدائق گفته این روایت اطلاق دارد و آب حمام در همه چیز مثل آب جاری است. در آب جاری نگاه نمی کنید که منبع به اندازه کر هست یا نیست پس در آب حمام هم لازم نیست نگاه کنید. اطلاق این روایت شامل اتصال و عدم اتصال می شود و در نتیجه آب حمام مطلقا پاک است. همچنین اطلاق روایت شامل اختلاف سطح و عدم آن هم می شود. استاد: اصولیا تنزیل را فقط در اظهر آثار می‌پذیریم نه این اطلاق را. اگر روایت تعلیمی بود و می دانستم که حیثیت دیگر هم محل ابتلاء سائل بوده و قرینه دیگری در مورد آن حیثیت در اختیار سائل نبوده، دلالت بر اطلاق می کرد ولی تا حالا برای من پیش نیامده است. ترک استفصال در جایی دلیل بر عموم است که آن حیثیت محل تعرض راوی باشد و ترک شود، در این روایت معلوم نیست که از چه حیثیتی از آب حمام سؤال می کند بلکه می گوید ما تقول فی ماء الحمام، خلاف روایت حنان بن سدیر که بحث جنب بود و ملاقات با عین نجس. فقهیا هم اشکال داریم، زیرا ما "ا لیس هو جار، حنان بن سدیر" و "لان له ماده، ابن بزیع" را قبول کردیم و چون قید حکم هستند جلوی اطلاق داود بن سرحان را می‌گیرد.

أيوب بن نوح بن دراج، كوفي، مولى النخع، ثقة. (رجال الطوسی صفحه 352) أيوب بن نوح بن دراج، كوفي، مولى النخع، ثقة. (رجال الطوسی صفحه 373) أيوب بن نوح بن دراج، ثقة. (رجال الطوسی صفحه 383) أيّوب بن نوح أيّوب بن نوح بن درّاج، ثقة. له كتاب، و روايات و مسائل عن أبي الحسن الثالث عليه السّلام (امام هادی). (فهرست کتب الشیعة صفحه 42) و) انضمام قرائن: از مجموع اطمینان به وثاقت ایوب بن نوح بدست می‌آید. قرینه دیگری هم که خیلی وثاقتش را تقویت می کند، آن است که أیوب بن نوح رجالی بوده و کتاب رجالی هم داشته است و بارها و بارها شیخ طوسی و به ویژه نجاشی از او نقل مطلب می کنند و مخصوصا نجاشی اعتماد می کند و می گوید "قاله ابن نوح" صالح بن عبد الله مشترک است بین الرازی و الخثعمی که ایوب بن نوح از هر دو روایت دارد ولی فقط خثعمی توثیق دارد، و برای ما مجمل می‌شود. ۱۴ روایت از خثعمی و ۷ روایت مردد. و چون مروی عنه اینجا "اسماعیل بن جابر" که جلیل بوده احتمال داعی جعل میرود بالا تا شخص خود را شاگرد شخص بزرگ جلوه دهد کما اینکه در زمان ما اینگونه است. بررسی محتوایی: قَالَ: ابْتَدَأَنِي‏ فَقَالَ: «مَاءُ الْحَمَّامِ‏ لَا يُنَجِّسُهُ شَيْ‏ءٌ». (قرب الإسناد صفحه 309) مزیّت ابتدانی: خاصیت این لفظ احتمال تقیه را می‌آورد پایین، زیرا خود حضرت شروع به سخن کرده است و می‌توانست سخن نگوید تا اینکه سخن تقیه ای بگوید گرچه احتمال تقیه صفر نمی‌شود. مشکل ابتدأنی: وقتی سؤال را داریم، یک سیاق داریم که می توانیم در استظهار از آن استفاده کنیم اما وقتی ابتدأنی باشد و سوالی نیست آن سیاق را نداریم البته مورد سوال مخصص حکم در جواب نیست ولی اگر قیدی در سوال راوی بیاید و باز امام آن قید را در جواب بیاورد قید الحکم است. این اطلاق بدوی دارد حتی اتصال به ماده هم شرط نیست ولی ما که تعلیل که اقوی مفاهیم است را قبول کردیم، قید می‌زنیم. بر خورد با قیود منفصل: الف) آقای خویی و تبریزی: قیود متصله و در یک روایت را دخیل در ظهور می‌دانند و قیود منفصله و در روایت دیگر را موثر در مراد جدی می‌دانند. ب) صاحب جواهر و مختار استاد: باید ببینیم مخاطب روایت مما یمکن أن یعتمد علیه المتکلم بوده یا خیر، مثلا مخاطب اگر فقیه باشد حتما آیات الاحکام را دیده است، یا بعضی اصل‌های راویان ما قبل خود را دیده اند پس از آن قید و روایت منفصل اطلاع دارد و ما معامله متصل با آن می‌کنیم و ظهور را ضیق می‌دانیم. مثلا اصل محمد بن مسلم مهم بوده و امام در تکلم با بزنطی بر آن اعتماد کرده.

#خلاصه‌ی‌خارج‌فقه ۷ بهمن ۱۴۰۲ ۷ بهمن ۱۴۰۲ ۶. روایت ششم آب حمام أَيُّوبُ بْنُ نُوحٍ (الدراج النخعی الکوفی عدم توثیق خاص عَنْ صَالِحِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ جَابِرٍر(جلیل ثقه)، عَنْ أَبِي الْحَسَنِ اْلَأَوَّلِ عَلَيْهِ السَّلَامُ، قَالَ: ابْتَدَأَنِي‏ فَقَالَ: «مَاءُ الْحَمَّامِ‏ لَا يُنَجِّسُهُ شَيْ‏ءٌ» (قرب الإسناد صفحه 309) بررسی سندی: قرب الأسناد: قرب الأسناد به کتبی گفته می شود که به دنبال سند های کوتاه باشند. اهميت سند کوتاه در این است که هر چه تعداد واسطه ها کمتر باشد، احتمال خطا هم کاهش پیدا می کند. یعنی بین دو صحیحه، صحیحه ای که قرب الأسناد باشد، صحیحه أعلائی می شود و حتی کسانی که تعدی از مرجحات منصوصة را در باب تعارض قبول داشتند، قرب الأسناد أعلائی را بر غیر آن مقدم می کنند. این نکات باعث شده بود که فقهای آن دوره به دنبال احادیث با سند کوتاه تر بگردند و از آنها استفاده کنند. قرب الأسناد برای وثوق به صدور بنا بر مبنای حجیت خبر موثوق الصدور بهتر است کما این که طبق مبنای حجیت خبر ثقة نیاز به بررسی کمتری در سند دارد. ما سند روایت را از حمیری به بعد بررسی می کنیم چون بعضی از روایات برای مسائل علی بن جعفر است که ما قبول نداریم. این کتاب جزء کتب مشهوره هم بوده است و شیخ صدوق هم آن را از کتب مشهوره ذکر می کند و ابن ادریس و دیگران هم آن را داشته اند.  دوره سید بن طاووس و ابن ادریس حلی کتاب مشهور بوده است اما این که از اول مشهور بوده، اثباتش سخت است. به طور کلی برای عمل به یک کتاب دو راه داریم: یا نسخه متصل معتبر داشته باشیم و یا شهرت. أَيُّوبُ بْنُ نُوحٍ: الدُراج النخعی الکوفی: توثیق خاص ندارد، از اصحاب امام رضا و جواد و هادی و حسن عسکری علیهم السلام بوده پس وی معمَّر بوده است، وی شخصیت مهمی است و پدرش نوح بن دراج نخعی از روات معروف و عمویش جمیل بن دراج نخعی از روات و فقهاء بزرگ شیعه است. وی 251 روایت دارد و کلی هم در علم رجال به او استناد می شود. لذا ایشان نه فقط در این روایت بلکه در خیلی از روایات اهمیت دارد. راه‌های توثیق: الف) وکیل امام در کوفه در دوره امام هادی و امام حسن عسکری بوده است. پول های زیادی به دلیل وکالت به او می دادند. وقتی در دوره امام حسن عسکری از دنیا رفت کلا 150 دینار بیشتر پول نداشت در حالی که وجوهات زیادی به او می دادند لذا آن موقع تعجب کردند که او چه شخص امینی بوده. استاد: وکالت در امور مالی ملازمه با وثاقت (ضبط و کاذب نبودن) ندارد، صرفا مدح محسوب می‌شود، مثل وکالت در امور جنگ و جهاد است. ب) امام هادی علیه السلام در میان جمعی: ...إِذْ دَخَلَ أَيُّوبُ بْنُ نُوحٍ....إِنْ أَحْبَبْتَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَى رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَانْظُرْ إِلَى هَذَا. (الغيبة (للطوسي)/ كتاب الغيبة للحجة، النص، ص349) استاد: بهشتی بودن دلالت بر تقوا می‌کنید ولی ملازمه با وثاقت که مورد نیاز ما هست ندارد ج) توثیق نجاشی: ثقة فی روایاته. استاد: این تعبیر مثل "ضعیف فی روایاته" می‌ماند به دانش حدیثی شخص برمی‌گردد نه به خود شخص پس وثاقت خود شخص را توثیق نمی‌کند. د) کشی و شیخ طوسی در کتاب الغیبة صفحه 258 آن را نقل کرده است و علامه بحر العلوم در فوائد الرجالیة 1 : صفحه 383 بر اساس همین روایت قائل به وثاقت ایوب بن نوح شده است: محمد بن مسعود (نجاشی، فقیه امامی ثقه) قال: حدثني علي بن محمد (النیشابوری. ثقة علی الأقوی)، قال: حدثني محمد ابن أحمد ( بن عیسی الأشعری القمی. ثقة علی الأقوی) عن محمد بن عيسى، عن أبي محمد الرازي، قال: كنت أنا و أحمد بن أبي عبد اللّه البرقي بالعسكر فورد علينا رسول من الرجل فقال لنا: الغائب‏ العليل ثقة، و أيوب بن نوح، و ابراهيم بن محمد الهمداني، و أحمد بن حمزة، و أحمد ابن اسحاق ثقات جميعا. (اختيار معرفة الرجال المعروف برجال الكشى (مع تعليقات مير داماد الأسترآبادى)، ج‏2، ص: 831) وحید بهبهانی در حاشیه بر منهج المقال صفحه 27 گفته که مراد از الغائب العلیل، علی بن جعفر همدانی است. حرف ایشان درست است اما ما با آن در اینجا کار نداریم. مراد از احمد بن إسحاق در متن این روایت احمد بن إسحاق أشعری قمی است که دو روایت معروف خبر ثقه را داد. ما می دانیم که أبی محمد رازی فقیهی از ری و از مریدان احمد بن محمد بن خالد برقی بوده و با احمد بن محمد بن عیسی أشعری و قمیین هم نزاع داشته است اما بیش از این از او اطلاعات نداریم. هه) پنجمین راه: توثیق شیخ طوسی شیخ طوسی سه بار در کتاب رجال و در فهرست یک بار گفته است:

هه) پنجمین راه: توثیق شیخ طوسی شیخ طوسی سه بار در کتاب رجال و در فهرست یک بار گفته است: أيوب بن نوح بن دراج، كوفي، مولى النخع، ثقة. (رجال الطوسی صفحه 352) أيوب بن نوح بن دراج، كوفي، مولى النخع، ثقة. (رجال الطوسی صفحه 373) أيوب بن نوح بن دراج، ثقة. (رجال الطوسی صفحه 383) أيّوب بن نوح أيّوب بن نوح بن درّاج، ثقة. له كتاب، و روايات و مسائل عن أبي الحسن الثالث عليه السّلام (امام هادی). (فهرست کتب الشیعة صفحه 42)

تمام روایات ماء الحمام👆👆👆

#خلاصه‌ی‌خارج‌اصول ۱۴ بهمن ۱۴۰۲ خلاصه: معنای اقتضاء را تغییر ندادیم (لزوم بین بالمعنی الاعم که صدق کلام متوقف بر آن است) فقط تفسیر ما در این مثال هایی  که اکثرا به عنوان اشاره در ذیل بیّن و بیّن بالمعنی الاعم آورده‌اند ، متفاوت است به خاطر چند مثال ضابطه را نباید تغیید داد، ما اشاره را ذیل غیر بین می‌آوریم مثل آقا ضیاء و آقای وحید خراسانی (خارج اصول، ۰۸ / ۰۸ / ۹۶ و ۰۹ / ۰۸ / ۹۶ )  ما مدلول التزامی را بیّن بالمعنی الاعم میدانیم، چرایش بحث مفصلی دارد که مراجعه شود به آغا ضیا، نهایه الافکار، اول بحث مفاهیم ص۴۶۸ و میرزای نائینی، اجود التقریرات، اول مفاهیم ص۴۱۴ و به کتب منطقی مثل جوهر النضید و ... . ۵. ثمره‌ی این بحث دلالت سیاقیه که خیلی مهم است. ۱-۵ با عموم و اطلاق فقط می‌شود عموم و اطلاق افرادی را ثابت می‌شود که به کار فقیه نمی‌آید زیرا اطلاق ازمانی و احوالی را ثابت نمی‌کند و از این حیث ضابطه به دست فقیه نمی‌دهد. اما با دلالت اقتضاء و سیاقیه می‌شود اطلاق احوالی و ازمانی را ثابت کرد؛ وقتی ذهن عرفی فقیه از یک جمله (اوفوا بالعقود) ضابطه می‌فهمد، صدق این فهم (اعطاء ضابطه) متوقف بر اطلاق احوالی و ازمانی (علاوه بر افرادی) است زیرا اگر نباشد ضابطه معنی ندارد و فقیه نمی‌تواند ضابطه را در غیر زمان صدور اجرا کند و فراتر برود مثل حکم سلطانی و قضیه‌ی خارجیه می‌شود. (این قول را ما از آقای وحید خراسانی در درس خارج اصول ۰۹ / ۰۸ / ۹۶ گفته است و ما اختیار کردیم)

#خلاصه‌ی‌خارج‌اصول ۱۵ بهمن ۱۴۰۲ دومین ثمره‌ی دلالت سیاقیه ۲-۵ کبری: سوال‌های متعدد و کثیر نکته‌‌ی عرفی دارند و کاشف از یک ارتکازی است. تطبیق: مثلا روایاتی که سوال از ظروفی که با خوک و سگ و میته برخورد کرده اند، خیلی زیاد است و این کاشف از ارتکاز عرفی هست که جوامد هم منجّس هستند ظرفی که سگ از آن خورده ظرف دیگر و در بر خورد با شیئ دیگر باعث نجاستش می‌شود، و معصومین این ارتکاز را ردع نکردند.(شرح عروه الوثقی، شهید صدر ۴ : ۱۹۳). استاد: کبری را قبول داریم ولی تطبیقش را خیر زیرا احتمال قوی‌تر می‌دهیم این تعدد و کثرت سوالات به خاط اهتمام به نجاست کلب و خنزیر باشد. (استاد: این مطالب را ما از صوت درس آقای وحید گفتیم به همان منبع قبلی)

#خلاصه‌ی‌خارج‌فقه ماء الحمام، تطبیق بر عروة نکته: در آب قلیل بیش از 300 روایت اصل گونه داریم که سال گذشته می گفتیم تواتر اجمالی از آنها به دست آید و در آب باران 12 روایت و در آب حمام تعداد کمتری روایت داریم. درست است که ما تمام روایات آن موقع را نداریم اما می توانیم نسبتی را به دست آوریم که میزان مبتلی به بودن و درگیر بودن ذهن مردم در آب قلیل، بیشتر تا آب باران و کر و جاری بوده است و این سه تا هم بیشتر از آب حمام بوده است. از اینجا معلوم می شود که خیلی از مسائل آب حمام را با همان ادله حل می کرده اند و لذا کمتر پرسیده اند. اما در آب قلیل چون تردید داشته اند و مبتلی به هم بوده است، تعداد پرسش هایش بیشتر است. ۱. بشرط اتّصاله بالخزانة: ما روایت حنان بن سدیر صیرفی را پذیرفتیم که می گفت: ألیس هو جارٍ. گفتیم جریان در حمام، از خزانه به حوضچه است لذا اتصال خزانه به حوضچه را شرط می کرد. همچنین تعلیل روایت ابن بزیع که گفتیم در همه آب ها می آید چون ماده را به معنای ما یمده کردیم، اینجا می آید. پس این شرط با دو روایت برای ما اثبات می شود. ۲. فالحياض الصغار فيه (الحمام) إذا اتّصلت بالخزانة لا تنجس بالملاقاة: حوضچه های کوچک در حمام اگر متصل به خزانه باشند با صرف ملاقات نجس، نجس نمی شوند. از روایت حنان بن سدیر صرف اتصال به خزانه به دست می آمد اما ما روایت ابن بزیع را پذیرفتیم پس باید در اتصال به خزانه، ماده باشد و ماده یعنی ما یطهِّر بعضه بعضا یعنی پشتی باشد که آن پشت جلوی انفعال را بگیرد لذا آب خزانه باید کر یا در حکم کر باشد مانند آب چشمه. البته اگر فقط روایت حنان بن سدیر و داوود بن سرحان را داشتیم دیگر اشتراط کر نمی کردیم چون هیچ کدام قید ماده یا به اندازه کر بودن را ندارند. اما حاشیه لازم نیست چون خود صاحب عروة در ادامه این شرط را در ادامه می گوید. ۳. إذا كان ما في الخزانة وحده أو مع ما في الحياض بقدر الكرّ (۱): ما اینجا حاشیه نمی زنیم چون ماده را به معنای ما یمده معنی کردیم، طبیعتا در حمام هم جاری می شود و قید ماده دار بودن را هم به جریان (اتصال) اضافه می کند. اما کسانی که ماده را به معنای النابع من الأرض کردند باید حاشیه بزنند چون دیگر روایت ابن بزیع را در اینجا ندارند. بر اساس روایت داوود بن سرحان و حنان بن سدیر، فقط اتصال به خزانه شرط است اما این که خزانه به اندازه کر باشد، در این دو روایت نیامده است. لذا مرحوم امام علی القاعده فقط باید اتصال به خزانه را شرط بداند اما می تواند از باب احتیاط، کر بودن را شرط کنند. آیا روایت محمد بن مسلم که می گوید: قَالَ إِذَا کانَ قَدْرَ کرٍّ لَمْ ینَجِّسْهُ شَی‏ءٌ در اینجا نمی آید؟ پاسخ استاد: اطلاق مفهوم روایت محمد بن مسلم می گوید که غیر کر همه آب ها با ملاقات منفعل می شوند. ادله دیگری بعضی از آب ها را از اطلاق آن خارج کردند. کسانی که ماده به معنای النابع من الأرض می کنند، چون روایت ابن بزیع را در آب حمام ندارند، باید بگویند که روایت داوود بن سرحان و حنان بن سدیر ماء الحمام را از اطلاق مفهوم محمد بن مسلم خارج می کنند و این دو روایت فقط اتصال به خزانه را در آب حمام شرط می کنند اما این که ماده به اندازه کر باشد، وجهی ندارد. ادامه سؤال: اگر غالب افراد ماده کر باشد چطور؟ پاسخ استاد: غلبه وجودی نه اطلاق را خراب می کند نه انصراف درست می کند. اگر غلبه استعمالی باشد می توان گفت که منصرف به مقدار کر می شود. انصراف در غلبه وجودی، انصراف بدوی است که اعتبار ندارد. ۴. حواشی: (۱) الف) مع وحدة الماءين عرفاً، و تحقّق الوحدة العرفيّة بين العالي و السافل لا سيّما إذا كان العلوّ تسنيميّاً في غاية الإشكال، نعم تقوّي السافل بالعالي مع اعتصامه لا إشكال فيه مطلقاً من غير خصوصيّة لماء الحمّام. (آل ياسين). استاد: سابق ذیل بحث فواره گفتیم کخهملاک عالی و سافل نیست بلکه ملاک صدق اتصال عرفی است و نهایتا تدافع با قوه که باعث اتصال بشود چه از بالا به پایین (مثل آفتابه و آبشار) چه از پایین به بالا (فواره) چه از به راست یا بالعکس. ب) على الأحوط. (الإمام الخميني، الشيرازي) استاد: کسانی هستند که فواره می گفتند مهم اتصال است اما در اینجا چون ماده در روایت ابن بزیع را به معنای النابع من الأرض گرفته اند لذا علی القاعده در اینجا به دلیل دو روایت حنان بن سدیر و داوود بن سرحان باید می گفتند که صرف اتصال به خزانه کافی است چه به اندازه کر باشد یا نباشد اما چون نخواسته اند فتوا بدهند احتیاط کرده اند. ۵. ادامه عروة: من غير فرق بين تساوي سطحها مع الخزانة أو عدمه (۲):

 اگر اختلاف تساوی سطح حوضچه با آب خزانه مهم بود، امام باید تذکر می داد در حالیکه تنها استفصال امام بین جریان و عدم جریان است لذا نه امتزاج و نه اختلاف سطح شرط است بلکه تنها قیدی که اضافه می شود این است که آبی که از خزانه می آید و به حوضچه متصل است مجموعا به اندازه کر باشد که این را بر اساس روایت ابن بزیع می گوییم. لذا ما این قید را هم می پذیریم. حاشیه عروة: (۲) مع عدم تساوي السطوح لا يعتصم العالي بالسافل و لا العكس كما سبق كما في الحياض الصغار، و لا يعتصم إلّا إذا كان ما في الخزانة وحده كرّاً. (الحكيم). استاد: اولا تساوی سطوح را به دلیل اطلاق روایت حنان بن سدیر نمی پذیریم، استفصال را فقط در جریان و عدم جریان می آورد و عدم استفصال بین تساوی و عدم تساوی السطوح را دارد. لذا بخش اول حاشیه برای ما با اطلاق روایت حنان بن سدیر، رد می شود. بله اگر کسی در تنزیل قائل به مبنای جمیع الآثار یا آثار ظاهرة باشد، می تواند با روایت داود بن سرحان، تساوی السطوح را رد کند. ۶. و إذا تنجّس ما فيها يطهر بالاتّصال (١) بالخزانة (٢) بشرط كونها كرّاً (٣): کسانی اینجا باید حاشیه بزنند که امتزاج را در تطهیر شرط می کردند اما ما سال گذشته گفتیم که ادله نسبت به امتزاج و عدم امتزاج اطلاق دارند. حواشی: (۱) و الامتزاج. (الإمام الخمینی). بشرط الامتزاج علی الأحواط. (الخوانساری). مع مراعاة الامتزاج علی الأحوط و کذا فی غیر الحمام کما مرّ (الگلپایگانی) (۲) بل بامتزاجه مع ما یجری علیه من الخزانة علی الأحوط. (البروجردی). (۳) علی الأحوط. ۷. و إن كانت أعلى و كان الاتّصال بمثل المزمّلة: برای ما مهم نیست که چی اعلی است و چی اسفل بلکه فقط جریان مهم است. اگر جریان از سمت خزانه به حوضچه های صغار باشد، نجس را پاک می کند ولو نجس بالاتر از خزانه باشد. مزمّله به حوضچه های کوچک و کوزه های بزرگ می گفتند که آب را در آنها جمع می کردند تا خنک کنند. نسبت به مزمله هم همین حکم است و اگر آبی که به سمت آن می آید اگر به اندازه کر باشد و وصل به آن باشد، باعث تطهیر آن می شود.

#خلاصه‌ی‌خارج‌فقه عروه،ماء البئر، ششمین بحث از آب‌ها جواهر ۱ : ۱۸۱ (سومین بحث آب) شهید: مجمع ماء نابع لا يتعداها غالبا و لا يخرج عن مسماها عرفا». (غاية المراد في شرح نكت الإرشاد جلد: 1 صفحه: 65) جواهر: الف) نیاز به تعریف ندارد، همان معنای عرفی کافی است زیرا حقیقت شرعیه و متشرعه نداریم در بئر. ب) تعریف جامع نیست، همه‌ی چاه ها نابع نبودند بعضی چاه های خانه‌ها از بیرون آب می‌ریختند ج) مراد از "غالبا" چیست؟ آب اگر از چاه بیرون بزند و جاری شود باز هم آب چاه است؟ صاحب جواهر: آب چاه یا دائمی است یا فصلی یا اصلا ماده نداشته. چاه هایی که کرّ یا جاری بوده‌ اگر‌ شک شود در مقدارشان استصحاب کرّیت و جاری بودن و اتصال می‌شود. روایات ماء البئر ۱. عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا (نجاشی: علی بن ابراهیم – احمد بن ادریس – محمد بن یحیی عطار – علی بن موسی – داود بن کوره)  عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدٍ (بن عیسی اشعری به قرینه کثرت روایت از ابن بزیع، امامی ثقه) عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى رَجُلٍ أَسْأَلُهُ أَنْ يَسْأَلَ أَبَا الْحَسَنِ الرِّضَا ع عَنِ الْبِئْرِ تَكُونُ فِي الْمَنْزِلِ لِلْوُضُوءِ فَتَقْطُرُ فِيهَا قَطَرَاتٌ مِنْ بَوْلٍ أَوْ دَمٍ أَوْ يَسْقُطُ فِيهَا شَيْ‏ءٌ مِنْ عَذِرَةٍ كَالْبَعْرَةِ وَ نَحْوِهَا مَا الَّذِي يُطَهِّرُهَا حَتَّى يَحِلَّ الْوُضُوءُ مِنْهَا لِلصَّلَاةِ فَوَقَّعَ ع بِخَطِّهِ‏ فِي كِتَابِي‏ تَنْزَحُ مِنْهَا دِلَاءً. (الكافي (ط - الإسلامية)، ج‏3، ص5) ابن بزیع: هم با حکومت عباسیان ارتباط خوبی داشته و تقیه می‌کرده تا جایی که شاه عباسی نماز میت بر او می‌خواند یعنی تا آخر تقیه می‌کرده و از اصحاب امام کاظم و رضا و جواد علیهم السلام بوده، فقیه امامی ثقه. ۱-۱ بحث سندی: علی جمیع المبانی صحیصه است. ۲-۱ بحث دلالی: "کتبت": نقل به لفظ احتمالش خیلی بالا می‌رود، ابن بزیع خط امام را می‌شناخته (گر چه مساله‌ی اجتهادی است نه حسّی) کما اینکه ظهور "وقّع بخطه" در این است، مزیّت توقیعات همین است. البته در کتابت و با توجه به جایگاه ابن بزیع و "رجل" که واسطه‌ی بین او و معصوم است، فضای امنیتی می‌سازد و احتمال تقیه می‌رود بالا.  دو دسته روایت داریم در آب چاه و جمع عرفی آن ها: الف) نجاست آب چاه به مجرد ملاقات با نجاست. به دلیل مدلول مطابقی روایات وجوب نزح که مدلول التزامی آنان نجاست آب چاه است و ارتکاز ابن بزیع هم همین بوده و معصوم ردعی نکرده. استاد: ردع در جایی واحب است که عمل خلاف شرع و منکر باشد، اما اگر نزح بئر مستحب باشد و او انجام می‌داد صرفا یک عمل مستحبی انجام داده بود و لزوم ردع نداشته. این کبری در جایی صحیح است که عدم ردع، انجام عمل و مفسده‌ای به دنبال داشته باشد (ر.ک محمد روحانی، فقه الصادق ۱ : ۸۰). ب) روایاتی که آب چاه به مجرد ملاقات نجس نمی‌شوند مثل "لانّ له الماده" ابن بزیع یا روایت علی بن یقطین. ۱-۲-۱ جمع این روایات: نزح بئر استحبابی است، این روایت ناظر به جایی است که آب متصل به ماده است و فقط با طیب ریح و لون طاهر می‌شود لذا به صورت مطلق فرمود "ینزح دلاء" و تعیین عدد نکرد روایاتی که ظهور در نجاست آب چاه دارند یا به خاطر ماده نداشتن است یا اگر ماده دارند تغییر لون و ریح یافته اند. عَنِ الْبِئْرِ تَکونُ فِی الْمَنْزِلِ لِلْوُضُوءِ: از چاهی سؤال بپرسد که در خانه است نه چاه کشاورزی. در آن زمان چاه های کشاورزی هم بوده که با گاو آب را از آن می کشیدند و دلو های بزرگ به اندازه کر داشته است. اما چاه در خانه، چاه های کوچک بوده است و از این چاه برای شستشو استفاده می شده است. (ما بعدا می خواهیم بگوییم که موضوع سؤال ابن بزیع ضیق بوده و از همه چاه ها سؤال نکرده است) فَتَقْطُرُ فِیهَا قَطَرَاتٌ مِنْ بَوْلٍ أَوْ دَمٍ أَوْ یسْقُطُ فِیهَا شَی‏ءٌ مِنْ عَذِرَةٍ کالْبَعْرَةِ وَ نَحْوِهَا: در اینجا چند نوع نجاست را ذکر می کند. اگر مسلک مشهور قدماء که می گویند آب چاه با ملاقات نجس، نجس می شود و تا نزح صورت نگیرد، پاک نمی شود، درست باشد آیا مقدار نزح دلو این موارد مذکور در روایت یک اندازه است؟ خیر. مَا الَّذِی یطَهِّرُهَا: این سؤال نشان می دهد که در ارتکاز ابن بزیع این بوده که چاه با ملاقات آن نجاست، نجس شده است و می خواهد ببیند که چه چیزی آن را پاک می کند. حَتَّى یحِلَّ الْوُضُوءُ مِنْهَا لِلصَّلَاةِ: تا بتوانم وضو برای نماز بگیریم. یعنی آن آب از نجاست پاک شده باشد. فَوَقَّعَ ع بِخَطِّهِ‏ فِی کتَابِی: این خیلی مهم است که حضرت با خط خود نوشتند. چون الفاظ، الفاظ خود امام است نه این که آن رجل بپرسد و بیاید برای ابن بزیع تعریف کند چون در این صورت چون رجل را نمی شناختیم، روایت مرسله می شد ولو ابن بزیع به ضبط او اعتماد دارد. همچنین در این روایت ابن بزیع تشخیص می دهد که این خط، خط امام است.

پس عمومات قرآنی را مرجح روایات طهارت آب چاه قرار داده و بر همین اساس روایات تنجیس را نفی و روایات کشیدن دلاء را حمل بر استحباب می کنیم. البته ممکن است کسی مانند آقای خوئی موافقت با کتاب را نپذیرد چون ما عام قرآنی نداریم بلکه اطلاق قرآنی داریم و ایشان معتقدند که موافقت با عام قرآنی حجت است نه اطلاق قرآنی. البته ما این را نمیپذیریم و اطلاقات قرآنی را هم مرجح می دانیم. دو: مخالفت با عامه. آراء عامه در آب چاه یک جور نیست اما جریان مذهبی که در دوران منصور و هارون و امین حاکم بوده اند فتوایش این بود که آب چاه با مجرد ملاقات نجس می شود و لذا روایاتی که حکم به تطهیر می کنند مقدم می شوند. پس کار در آب چاه به اصل عملی نمی کشد اگر چه بر اساس اصل عملی هم نتیجه طهارت می شود. البته برای ما اصلا کار به اصل عملی نمی کشد چون ما قاعده مقتضی و مانع را قبول داریم و ادله اقتضاء انفعال می آید و اگر مانعی اقامه نشود باید حکم به انفعال بشود و نمی توان استصحاب طهارت کرد.