رذیلت اجتماعی «غیبت» در میان بعضبعض (قسمت سیزدهم)
و لا یغتب بعضکم بعضا
بعضی از شما غیبت بعضی دیگر نکند (حجرات:۱۲)
یکی دیگر از رذیلتهای کلامی بین بعضبعض ها، غیبت کردن (گفتن معایب دیگران پشت سر آنها) است.
علامه طباطبایی در جلد ۱۸ المیزان در مورد این آیه میگوید:
شماره اسلام از این جهت از غیبت نهی کرده است که غیبت اجزای مجتمع بشری را یکی پس از دیگری فاسد میسازد، و آثار نیکی را که از هر کسی توقع میرود از بین میبرد. این آثار نیک عبارت است از اینکه هر فرد از افراد جامعه با فرد دیگر بیامیزد و در کمال اطمینان خاطر و سلامتی از هر خطری با او یکی شود، و ترسی از ناحیهی او به دل راه ندهد، و او را انسانی عادل و راست بداند و در نتیجه با او مأنوس شود، نه اینکه از دیدن او بیزار باشد و او را فردی پلید بشمارد. در این هنگام است که از تکتک افراد جامعه آثاری صالح و خوب عاید جامعه میگردد، و جامعه عیناً مانند یک تن واحد میشود.
اما اگر در اثر غیبت و بدگویی از او بدش بیاید و او را فردی معیوب بپندارد، به همین مقدار با او قطع ارتباط میکند. این قطع رابطه هرچند اندک باشد ولی اگر آن را در بین همه افراد جامعه در نظر بگیریم آنگاه میفهمیم که چه خسارت بزرگی به جامعه وارد شده است.
در ادامه علامه طباطبایی میفرماید:
انسان از روز ازل به حکم ضرورت، اجتماع تشکیل داد تا برخوردار از زندگی اجتماعی باشد و در اجتماع دارای منزلتی شایسته باشد، منزلتی که بخاطر آن دیگران با او بیامیزند و او با دیگران بیامیزد، او از خیر دیگران بهرهمند و دیگران از خیر او برخوردار شوند.
غیبت عامل موثری است برای اینکه او را از این منزلت ساقط کندو این هویت را از او بگیرد. در آغاز یک فرد را از مجتمع صالح کم میکند، و سپس فرد دوم و سوم را، تا آنجا که در اثر شیوع غیبت تمامی افراد جامعه از صلاحیت زندگی اجتماعی ساقط شوند.
@Habibollah_Babai
آزمایش بعضی با بعضی دیگر (قسمت چهاردهم)
و جعلنا بعضکم لبعض فتنة (فرقان: ۲۰)
بعضی از مردم را امتحان برای بعض دیگر قرار دادیم، از آن جمله رسولان و پیامبران را، که مایهٔ امتحان مردم هستند و بوسیله آنها اهل شک از اهل ایمان، و پیروان هوی و هوس از طالبان حق بازشناخته میشوند.
پیامبران مثل دیگر مردم قرار داده شدهاند تا مردم را بتوان از آن طریق آزمایش کرد.
و کذلک فتنا بعضهم ببعض لیقولوا اهؤلاء من الله علیهم من بیننا (انعام: ۵۳)
بدین گونه ما برخی از آنان را به برخی دیگر آزمودیم تا بگویند «آیا اینانند که از میان ما، خدا بر ایشان منت نهاده است؟»
معلوم است گویندگان این سخن (اهؤلاء) کسانی را که مسخره کرده اند، اشخاصی بودهاند که در نظر آنها حقیر و فاقد ارزش به حساب میآمدند. حال خدای سبحان پیغمبر خود را چنین خبر میدهد که این تفاوت و فاصله بین طبقات، امتحانی الهی است که اشخاص با آن آزمایش میشوند و افراد ناسپاس از سپاسگزاران متمایز میشوند. (ر.ک المیزان)
نکته مهم در میان بعضبعضهای انسانی، امتحان پیوستهٔ بعضی از بهظاهر بهتران و برتران از طریق بعضی بهظاهر پایین مرتبهها ست؛ ثروتمندان از طریق فقرا، مدیران و صاحبان موقعیت از طریق عوام و عموم مردم، نخبگان از طریق توده، مردان از طریق زنان، بزرگترها از طریق کودکان، و حتی امتحان مومنان و مقدسها از طریق کسانی که نشانی از تقدس ندارند.
توجه صاحبان موقعیت بر امتحان شدگی و پیوسته در معرض فتنه و آزمایش بودن، مناسبات بین بعضبعضهای انسانی را سامان میبخشد و خودبرتربینی را که همیشه مخل میان «من» و «دیگری» است چاره میکند.
@Habibollah_Babai
سلسله نشست های معارف اسلامی و انقلاب اسلامی
📒نشست پنجم
«تحول در معنا» در فرآیند تمدنی ما و ریشه های قرآنی آن در اندیشه امامین انقلاب
👤ارائه دهنده: حجت الاسلام و المسلمین دکتر حبیب الله بابایی رئیس و عضو هیأات علمی پژوهشکده مطالعات تمدنی و اجتماعی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
⬅️دبیر علمی : دکتر سید جواد میر خلیلی
📅زمان: سه شنبه 6 اردیبهشت ماه 1401 ساعت 13:30 الی 15
🔷قم- پردیسان، انتهای بلوار دانشگاه،پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی،تالار سردار شهید سلیمانی
💠لینک ورود به جلسه
🌐 dte.bz/maarefconf
مجری: پژوهشگاه فرهنگ و معارف اسلامی با مشارکت پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی
https://eitaa.com/isca24/11365
@Habibollah_Babai
22.62M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
🔰 نااُمیدی؛ کالای مدرن
▫️نااُمیدی در فضای رسانهای ما تبدیل به کالای مدرن شده است!
🏷 بیاناتی پیرامون نااُمیدی در فضای رسانهای ما.
#امید
💢 نفحات را در فضای مجازی دنبال کنید؛
| ایتا | آپارات | تلگرام | اینستاگرام |
@Habibollah_Babai
گونههای استفاده بعضی از بعضی دیگر (قسم پانزدهم)
۱. استخدام: نَحْنُ قَسَمْنَا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۚ وَرَفَعْنَا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجَاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا سُخْرِيًّا ، سوره زخرف/۳۲
برخى از آنان را از [نظر] درجات، بالاتر از بعضى [ديگر] قرار دادهايم تا بعضى از آنها بعضى [ديگر] را در خدمت گيرند.
خداوند اساس زندگی اجتماعی را بر تعاون و همیاری قرار داده است.
۲. استمتاع: وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ جَمِيعًا يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ قَدِ اسْتَكْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ ۖ وَقَالَ أَوْلِيَاؤُهُمْ مِنَ الْإِنْسِ رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنَا بِبَعْضٍ وَبَلَغْنَا أَجَلَنَا الَّذِي أَجَّلْتَ لَنَا، سوره انعام/۱۲۸
[ياد كن] روزى را كه همه آنان را گرد مىآورد [و مىفرمايد:] «اى گروه جنيان، از آدميان [پيروان] فراوان يافتيد.» و هواخواهان آنها از [نوع] انسان مىگويند: «پروردگارا، برخى از ما از برخى ديگر بهره بردارى كرد، و به پايانى كه براى ما معين كردى رسيديم.»
ولایت شیطان بر آدمیان، ولایت اجبار نیست، بلکه از قبیل معامله طرفینی است. انسانها بخاطر منافعی از شیاطین تبعیت میکنند، شیاطین هم بخاطر منافعی میفریبند.
۳. استعباد: قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَىٰ كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ، سوره آل عمران/۶۴
بگو: «اى اهل كتاب، بياييد بر سر سخنى كه ميان ما و شما يكسان است بايستيم كه: جز خدا را نپرستيم و چيزى را شريك او نگردانيم، و بعضى از ما بعضى ديگر را به جاى خدا به خدايى نگيرد.»
در عین ضرورت استخدام در زندگی جمعی، باید پرهیز کرد از ارباب رعیتی، و رقیت برای عدهای و آقایی و خدایی برای عدهای دیگر.
@Habibollah_Babai
گسترهٔ دعا و خیرخواهی یک روحانی:
دعای خاص شیخ حسین انصاریان در شب قدر برای معتادان و خانمهای بدکاره
@Habibollah_Babai
عذاب و ناراحتی بعضی برای بعضی (قسمت شانزدهم)
قُلْ هُوَ الْقَادِرُ عَلَىٰ أَنْ يَبْعَثَ عَلَيْكُمْ عَذَابًا مِنْ فَوْقِكُمْ أَوْ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِكُمْ أَوْ يَلْبِسَكُمْ شِيَعًا وَيُذِيقَ بَعْضَكُمْ بَأْسَ بَعْضٍ، سوره انعام/۶۵
بگو: «او تواناست كه از بالاى سرتان يا از زير پاهايتان عذابى بر شما بفرستد يا شما را گروه گروه به هم اندازد [و دچار تفرقه سازد] و عذاب بعضى از شما را به بعضى [ديگر] بچشاند.»
از ظاهر آیه بر میآید که میخواهد دستهبندیهایی را که بعد از رحلت رسول خدا ص پیش آمد، پیشگویی کند، همانی که باعث بروز و ظهور مذاهب گوناگون در اسلام شد و هر فرقه ای در باره مذهب خود اعمال تعصب و حمایت کورکورانه نموده و آن همه جنگهای خونین و برادرکشی به راه افتاد. (رک المیزان)
بدین جهت جدایی گروهها و اختلاف بین مذاهب اسلامی سرآغاز بروز ناراحتیها از ناحیه بعضی مسلمانان برای بعضی دیگر از مسلمانان است.
@Habibollah_Babai
معنای «آنچه ترجمه نمیشود»
(بخشی از کتاب «درآمدی بر مسئلههای نوین تمدنی در جهان اسلام»)
جریان ترجمه در ایران، صرفا با ترجمه کردنها مرزهای روشنفکری در ایران را تعیین نمیکند، بلکه این جریان حدود و مرز تفکر و فرهنگ عرفی را با ترجمه نکردنها و نگفتنها نیز رقم میزند. برای مثال کتاب «خدایی در کار نیست» از استیون هاوکینگ، پنج بار در ایران ترجمه شده است، ولی همین کتاب نزدیک به پنجاه کتاب ضد و نقد دارد که هیچکدام در ایران ترجمه نشده است. (عبدالرحیم گواهی)
این رویکرد در بسیاری از زمینههای مختلف در علوم انسانی نیز صادق است. هر گونه از الهیات سیاسی و الهیات اجتماعی و الهیات فرهنگی که بخواهد مطالبی را با رویکرد ایجابی در نسبت دین و جامعه ارائه کند و مخاطبان دانشگاهی و حوزوی را با اندیشههای دینی غرب مدرن آشنا کند، نوعا از اولویتهای مترجمان برجسته در کشور خارج میشود و ترجمه نمیشود. برای مثال موضوع «الهیات عملی» (Practical Theology) که تحقیقات مربوط به آن بیش از 60 سال در دنیای غرب (آمریکا و اروپا) شکل گرفته است، در ایران حتی در اندازه یک مقاله انعکاس نیافته است. این نه بدان سبب است که مترجمان ما از آن بی اطلاع هستند، بلکه بدان جهت است که این پژوهشها در راستای پروژه سکولاریزاسیون در ایران و در جهان اسلام نیست.
از این جهت باید به جرأت گفت که ترجمه در ایران، کانالی است برای سانسور غرب مدرن. و البته یکی از عواملی که «غرب در غرب» را از «غرب در شرق» متفاوت میکند، همین «ترجمههای ایدئولوژیک» در جهان اسلام است.
@Habibollah_Babai
24.48M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
🔰نقطههای حیات و نقطههای مرگ
▫️امید غیرواقع بینانه بهتر از ناامیدی واقع بینانه است.
- پیامبر اسلام در بدترین شرایط، اثرگذارترین و تمدنی ترین حرکت را آغازکرد.
- اعجاز قرآن کریم در این است که بدترین شرایط را به بهترین شرایط تبدیل می کند.
💢 نفحات را در فضای مجازی دنبال کنید؛
| ایتا | آپارات | تلگرام | اینستاگرام |
@Habibollah_Babai
سرنوشت بعضبعضها در قیامت (قسمت هفدهم)
وَقَالَ إِنَّمَا اتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْثَانًا مَوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ ثُمَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُمْ بِبَعْضٍ وَيَلْعَنُ بَعْضُكُمْ بَعْضًا وَمَأْوَاكُمُ النَّارُ وَمَا لَكُمْ مِنْ نَاصِرِينَ
[ابراهيم] گفت: «جز خدا، فقط بتهايى را اختيار كردهايد كه آن هم براى دوستى ميان شما در زندگى دنياست، آنگاه روز قيامت بعضى از شما بعضى ديگر را انكار و برخى از شما برخى ديگر را لعنت مىكنند و جايتان در آتش است و براى شما ياورانى نخواهد بود.»
(آیه فوق، خطابی است از حضرت ابراهیم به عامه قومش که بت پرستی شما هیچ دلیلی ندارد مگر علاقه قومیت، شما میخواهید به این وسیله امر زندگیتان را اصلاح کنید
سپس به سرانجام و باطن علایق اجتماعی که وادارشان کرد تن به بت پرستی بدهند اشاره میشود که بزودی این علایق شرکآلود در روزی که باطن هر چیز بیرون میافتد، به صورت دشمنی و نفرت از یکدیگر جلوه خواهد کرد.)ر.ک المیزان
بر این اساس، اگر علایق اجتماعی اصالت و اعتبار لازم را نداشته باشد و بر اساس توحید شکل نگیرد نمیتواند حقیقت عداوت و دشمنی و کینه بین مردم را از بین ببرد و روزی این پیوستگی ظاهری باطن خود را نشان خواهد داد.
نکته دیگر اینکه فرد مسلمان و جامعه اسلامی که باور به روز قیامت دارد و ابدیت را در پیش روی خود میبیند در ایجاد انسجام اجتماعی نمیتواند به قراردادهای صرفا زودگذر و مصلحتاندیشانهٔ دنیوی بسنده کند، بلکه باید امتداد اخروی و ابدی نظم اجتماعی و انسجام دنیوی خود را نیز منظور کند و برای آن به درستی بیاندیشد.
@Habibollah_Babai
ظلمات بعضها فوق بعض (قسمت هجدهم)
أَوْ كَظُلُمَاتٍ فِي بَحْرٍ لُجِّيٍّ يَغْشَاهُ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ مَوْجٌ مِنْ فَوْقِهِ سَحَابٌ ۚ ظُلُمَاتٌ بَعْضُهَا فَوْقَ بَعْضٍ إِذَا أَخْرَجَ يَدَهُ لَمْ يَكَدْ يَرَاهَا ۗ وَمَنْ لَمْ يَجْعَلِ اللَّهُ لَهُ نُورًا فَمَا لَهُ مِنْ نُورٍ. سوره نور: ۴۰
یا [كارهايشان] مانند تاريكيهايى است كه در دريايى ژرف است كه موجى آن را مىپوشاند [و] روى آن موجى [ديگر] است [و] بالاى آن ابرى است. تاريكيهايى است كه بعضى بر روى بعضى قرار گرفته است. هر گاه [غرقه] دستش را بيرون آورد، به زحمت آن را مىبيند، و خدا به هر كس نورى نداده باشد او را هيچ نورى نخواهد بود.
مراد از ظلمات، ظلمتها و تاریکیهای روی هم قرار گرفته است، و کسی که در تراکمی از تاریکیها فرو رفته باشد، راهی به سمت نور نخواهد یافت. تراکم ظلمتها هر قدر بیشتر باشد، فرد نسبت به نزدیکترینها (مثل دست خود) نیز کور خواهد بود.
نکته اینکه، بعضبعضها فقط در روابط اجتماعی و مناسبات بین انسانها نیست، بلکه در نسبت بین افعال انسانی نیز چنین شبکهای از بعضبعضها بوجود میآید.
@Habibollah_Babai
بعضبعضهای تاریخی (قسمت نوزدهم)
ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِنْ بَعْضٍ، سوره آل عمران/۳۴
فرزندانى كه بعضى از آنان از [نسل] بعضى ديگرند.
آیه بدین نکته اشاره دارد که برخی از پیامبران از برخی دیگر پیدا شده، و به بعضی دیگر منتهی میشوند. و بموجب همین ارتباط، مجموع آنها متشابه الاجزا هستند و در صفات و حالات مثل هم هستند.
نکته اینکه، همیشه بعضبعضها در یک دوره زمانی و در عرض هم نیستند، بلکه گاه مناسبات میان بعضها در طول زمان و در فرایند ظهور نسلهای متوالی شکل میگیرد.
بعضها ی تاریخی گاه در طیب و پاکیزه بودگی است (قال رب هب لی من لدنک ذریه طیبه) و گاه نیز این علقه و نسبت بین بعضهای تاریخی در خباثت و پلیدی است (وَالْبَلَدُ الطَّيِّبُ يَخْرُجُ نَبَاتُهُ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَالَّذِي خَبُثَ لَا يَخْرُجُ إِلَّا نَكِدا. «زمين پاك [و آماده]، گياهش به اذن پروردگارش برمىآيد؛ و آن [زمينى] كه ناپاك [و نامناسب] است [گياهش] جز اندك و بىفايده برنمىآيد.»).
@Habibollah_Babai
جمعبندی اولیه از آیههای بعض (قسمت پایانی)
۱. جستارهای قرآنی که در باره بعضبعضها مطرح شد، در پی کشف روابط و بلکه نظام مناسبات انسان با انسان، و گونههای پیوستگی و گسستگی در میان گروههای مختلف انسانی بود.
۲. این مجموعه از نکات، درآمد و مقدمهای بود بر اینکه اولا آیههای بعض، ظرفیت کشف الگوی روابط انسانی را دارد؛ و ثانیا اینکه نشان داده شود که موضوعات جدیدی با رویکرد متفاوتی را میتوان در فهم اجتماعی و گاه تمدنی از قرآن طرح کرد و به بحث گذاشت.
۳. هرچند آیههای بعض و مناسبات بین بعضها بسیار ساده به نظر میرسد، ولی کشف عمق این روابط در همین آیههای بعض بسیار پیچیده و دشوار است.
۴. شاید بشود گفت که هویت هر گروهی، هر جامعهای، و هر تمدنی بستگی دارد به مجموعه نسبتهای (نه یک نسبت) آن جامعه با جوامع دیگر و گروههای انسانی دیگر. کشف این نظام ارتباطی که بهطور پیوسته هم در حال شدن و تغییر است از دشواریهای این بحث در نسبتهای پیچیده بین بعضبعض ها، آنهم در دنیای پر حرکت مدرن و معاصر است.
@Habibollah_Babai
کتابی متفاوت در باب گونههای طلبههای کنشگر در اینستگرام از پژوهشکده مطالعات تمدنی و اجتماعی
@Habibollah_Babai
👆👆👆
🔰 درباره کتاب: طلاب و روحانیون در ایران همیشه از کنشگران فعال اجتماعی در نهادهای دینی سنتی بودند. این گروه اجتماعی که دارای مرکزیت در حوزه دین و دینداری است به دلیل وجود نقش های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی به عنوان یکی از مراجع اصلی در مسائل جامعه شناخته می شوند. طلاب به دلیل بسترهای تربیتی همچون نهاد حوزه علمیه دارای وجهه ی نخبگانی هستند و به دلیل حضور در عرصه تبلیغ به عنوان روشنفکران اجتماعی نقش آفرینی می کنند. وقوع انقلاب اسلامی و پررنگ شدن نقش آفرینی و جایگاه اجتماعی طلاب و از سوی دیگر تحولات فناورانه در سطح اجتماعی باعث شد طلاب در فضای مجازی و شبکه های اجتماعی کنشگری خود را پی بگیرند.
🔹این کتاب در صدد است با کاوش صفحات و پست های طلاب کنشگر در شبکه اجتماعی اینستاگرام، گونههای کنشگری روحانیت در فضای مجازی را بررسی و تبیین نماید.
🔸همچنین این کتاب بر این نکته تاکید دارد که در سیاست گذاری فضای مجازی تاکید تنها بر پلتفرم و زیرساخت مشکل را حل نخواهد کرد و متغیرهای اجتماعی واقعی و کنشگری در فضای مجازی نیز باید لحاظ گردد.
این کتاب به تمام کسانی که کنشگری روحانیت، مطالعات روحانیت، تبلیغ دین و دینداری و اساساً فعالیت در فضای مجازی موضوعات مورد علاقه آنهاست توصیه می شود.
@Habibollah_Babai
@tablighnews
معانی نوساختهی تمدنیِ امام خمینی
انقلاب اسلامی در ایران، صرفا نه انقلاب در ساختار، بلکه مهمتر از آن انقلاب در مفاهیم و معانی جدید و اصیلی بود که رهبران انقلاب مخصوصا امام خمینی ره به مثابه یک مجتهد عالم به زمانه ارائه کرد. معانی که امام خمینی ره مطرح کردند ایران را با تمامی کاستیها و ضعفهایش، وارد الگوی جدیدی از معانی و دنیای مفاهیم نو کرد. انسان انقلابی با همان مفاهیم اصیل و جدید دوران دفاع مقدس را طی کرد، و سپس دوران سازندگی، دوران پرآشوب اصلاحات، و سپس دورانهای آشفته بعدی را از سرگذراند.
معانی و مفاهیمی که در دوره تأسیس جمهوری اسلامی توسط معمار انقلاب ایران ساخته شد، در صورتبندی جهان تمدنی ایرانیانِ انقلابی موثر واقع شد. مثلا مفهوم «بسیج» در بیان و ادبیات امام خمینی ره فرهنگ جدید و نهاد متفاوتی را در ایران خلق کرد که هم در دوران دفاع مقدس و هم در زندگی اجتماعی و فرهنگی مردم اثری ماندگار داشت. فرهنگ بسیجی یکی از مفاهیمی بود که در حرکتهای عمومی و اصلاحی بسیار موثر واقع شد. همینطور مفهوم جدید از «جهاد» و تطبیق آن بر «جهاد سازندگی»، «جهاد دانشگاهی»، «جهاد فرهنگی» و سپس جهاد در عرصههای اجتماعی و تمدنی از جمله مفاهیم بسیار موثری بود که منتهی به نهادهای حیاتی در جمهوری اسلامی ایران گردید.
یکی دیگر از معانی ساده و البته بسیار فراگیری که امام خمینی آن را مطرح کرده و در عرصههای جهانی در مورد نظام سلطه و دولت آمریکا به طور پر بسامد استفاده شد، واژه «شیطان بزرگ» بود که نه فقط در جهان اسلام این مفهوم در مورد آمریکا نهادینه شد، بلکه در دنیای غرب نیز این مفهوم در مورد خود آمریکا با عنوان (Great Satan) مورد استفاده قرار گرفت. در همین راستا بود که امام رابطه ما با آمریکا را به رابطه «گرگ و میش» تشبیه کردند و این نوع از تضاد و تعارض را بین تمدن غرب و تمدن اسلامی به تصویر کشیدند.
علاوه بر این مفاهیم، امام خمینی ره در یک ابتکاری هوشمندانه در مواجهه با اسرائیل، آخرین جمعه ماه مبارک رمضان را به عنوان روز جهانی قدس اعلام کردند و این نامگذاری تحولات گستردهای را در کشورهای اسلامی و انسجام آنها در مواجهه و مقابله با اسرائیل موجب گردید.
علاوه بر موارد فوق، آنچه امام خمینی با انقلاب اسلامی در معنای آن تحول ایجاد کرد، معنای تمدن بود که آن را از تمدن به مثابه «تجددِ سکولار» (در کتاب «بسوی تمدن بزرگ» نوشته محمدرضا پهلوی) به تمدن به مثابه «تحقق جامع دین» تغییر دادند. البته شایان ذکر است که واژۀ «تمدن» در ادبیات امام خمینی ره بیشتر حالت نفی و سلب داشته است و ایشان با بهکارگیری واژۀ تمدن به رد و انکار تمدن غرب، و تمدنی که نظام شاهنشاهی آن را در کتاب «به سوی تمدن بزرگ» وعده میداد، میپرداخت. در یک نگاه، پروژۀ فکری امام ـ با توجه به جایگاه تاریخی و نقش بنیانگذاری ایشان در انقلاب، حکومت اسلامی (فاز اول ساخت تمدن اسلامی) بوده و نه کلیت تمدن اسلامی. در نگاه دیگر و با توجه به دیگر عبارات ایشان که اسلام را دراعلا مرتبۀ تمدن میدانند و یا تمدن مسلمانان را فوق تمدنها میدانند و یا اینکه بر تمدن الهی تأکید میکنند، وی به جنبههای ایجابی تمدن نیز به اختصار اشاره کرده اند، لیکن چون دوره رهبری ایشان از آغاز نهضت تا رحلت، دورۀ تأسیس و نه تفسیر و تفصیل گفتمان انقلاب و جمهوری اسلامی بوده، او نتوانست به جنبههای ایجابی تمدن اسلامی به تفصیل ورود پیدا بکند.
با این همه و بهرغم ادبیات سیاسی و سلبی امام در موضوع تمدن، به لحاظ مبانی فکری و اندیشههای جامع اجتماعی، سیاسی، فلسفی و عرفانیِشان، نمیتوان امام را یک مبدع و یا یک موسس تمدنی به حساب نیاورد. از نظر برخی از محققان اساسا شاخصههای اندیشه تمدنگرا را درآراء و عملکرد امام خمینی ره بیش از هر جای دیگر میتوان جستجو کرد. ایدهها و طرحهای امام در مورد انقلاب فرهنگی، وحدت حوزه و دانشگاه، اتحاد امت اسلامی (هفته وحدت)، نقش زمان و مکان در اجتهاد، و مهمتر از همه موضوع و معنای ولایت مطلقه فقیه و احکام حکومتی و بالاخره تفسیر حکومت به عنوان فلسفه عملی فقه، همه، نقطههای عطف اندیشۀ تمدنگرای امام خمینی ره بوده است.
@Habibollah_Babai
مفاهیم نوساختهی تمدنیِ آیتالله خامنهای
مفاهیم در سطح ملی ـ مفاهیم متعددی در دوران رهبری آیت الله خامنهای مطرح شد که بسیار حائز اهمیت بود که برخی از آنها در سطح ملی و برخی دیگر در سطح جهان اسلام و در راستای صورتبندی تمدن نوین اسلامی بوده است. برخی از این نمونه مفاهیمی که در سطح ملی در بیان رهبری هویدا شد عبارت بود از: موضوع امداد فرهنگی (متفاوت از مددکاری اجتماعی) برای «صیانت فرهنگی»، «صیانت دینی»، «صیانت ایمانی»، و «صیانت اخلاقی» از آسیبدیدگان اجتماعی مطرح شد. همین نگاه ابداعی و ابتکاری ایشان در موضوع «امداد فرهنگی» موجب شد که بعدها در حوزه های علمیه قم و دفتر تبلیغات اسلامی، همین موضوع (امداد فرهنگی) به یکی از کلان پروژه های تحقیقاتی و آموزشی تبدیل شود و طلبههای علوم دینی را در نظام اسلامی برای مواجهه با آسیبها و آسیبدیدگان اجتماعی (مثلا معتادان) آموزش بدهد.
موضوع دیگری که در سطح ملی در ایران مطرح شد و به رغم مخالفتهایی که برخی دولتها و دولتمردان با مقام معظم رهبری داشتند، توانست جاهایی به حل مسئله بپردازد، موضوع اقتصاد مقاومتی برای مواجهه ایران با تحریمهای آمریکا و کشورهای اروپایی بود که عملا با توسعه مفهوم مقاومت به حوزههای اقتصادی راههای جدیدی را در مواجهه با بحران اقتصادی در ایران پیش پای ایرانیان گذاشت.
تهاجم فرهنگی، ناتوی فرهنگی، و شبیخون فرهنگی از جمله مفاهیم مهم دیگری بود که رهبری در مواجهه با مسئلههای فرهنگی و هجمههای فرهنگی غرب علیه ایران و نسل جوان در ایران مطرح کردند. این موضوع هرچند برای برخی از مسئولان وقت فرهنگی جدی تلقی نشد، لیکن از سوی نیروهای انقلابی و موسسات فرهنگی (آنهایی که امروز به عنوان «آتشبهاختیار» شناخته میشوند) جدی گرفته شد.
در مواجهه با پرسشهای بنیادین و ضرورت تحرک حوزههای علمیه در پاسخ به مسئلههای کلان اجتماعی بعد از انقلاب، رهبری به موضوع و مفهوم جنبش نرمافزاری پرداختند و تلاش کردند که ظرفیتهای تازۀ نخبگانی را در ایجاد یک موج جدید علمی (در حوزه علوم انسانی) ایجاد کرده و با زمینهسازی برای آزاداندیشی راهی برای ابتکار علمی و حل مسئلهها و پیچیدگیها بگشایند.
از جمله موضوعات دیگری که در سطح ملی و برای حل مسئلههای داخلی مطرح شد، موضوع مردمسالاری دینی و توجه به دو بعد دینی ـ مردم، الهی ـ انسانی، و مشروعیت و مقبولیت عنوان شد.
فتنه و موضوع بصیرت در مواجهه با آشوبگران داخلی ایران در دوره انتخابات سال 1388 و استفاده ابزاری از دموکراسی و آزادی برای مردمسالاری در ایران، و همینطور موضوع خودی و غیرخودی از جمله مفاهیم بسیار مهمی بود که در تنظیم مناسبات جامعه ایران موثر واقع شد و گاه منجر به تصمیمات در عرصههای سیاستگذاری و تصمیمگیری گردید.
از جمله موضوعات بسیار مهم دیگری که ایشان در سطح ملی مطرح کردند موضوع الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت بود که در سال 1390 هم طی یک حکمی، مرکز الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت را تشکیل دادند و اعضای شورای عالی آن را منصوب کردند.
یکی از موضوعات و مفاهیم جدیدی که مقام معظم رهبری در مواجهه با مسئله «برجام» مطرح شد، عنوان نرمش قهرمانانه بود که در مواجهه صلحآمیز و یا مذاکره با آمریکا و اروپا در موضوع انرژی هستهای مطرح شد. اخیرا نیز ایشان در مواجهه با سیل متراکم فضای مجازی و ایجاد شبهههای اعتقادی و سیاسی و از بین بردن «امید» در جامعه ایران، مفهوم جهاد تبیین را به مثابه یک «فریضه فوری» مطرح کردند که باید در صدد مواجهه سریع و متراکم با موج سنگین عملیاتی روانی دشمن در فضای مجازی برآمد.
یکی دیگر از این موضوعات بسیار مهم در سطح ملی نیز موضوع استقلال فرهنگی بود که ایشان آن را در عِدل و کنار استقلال سیاسی و استقلال اقتصادی مطرح کرده و گفتند:
من عرض میکنم که امروز در دنیای کنونی، هر حرکتی، هر اقدامی، هر حرفی که در جهت استقلال سیاسی کشورها و ملتها باشد، در جهت استقلال فرهنگی کشورها و ملت باشد، در جهت استقلال و رشد اقتصادی کشورها و ملتها باشد، در جهت وحدت باشد، در جهت اقتدار امت اسلامی باشد، در جهت ترویج علم در دنیای اسلام باشد، در جهت رشد دادن جوانهای دنیای اسلام باشد، هر حرکتی در این جهت عمل صالح است، حسنه است. (24/08/1398).
@Habibollah_Babai
ادامه 👇👇👇
مفاهیم فراملی
نوع مفاهیمِ نوساختۀ رهبری در مقیاس جهانی و برای جهان اسلام و در راستای صورتبندی تمدن نوین به کار رفته است که علاوه بر موضوع تمدن در ادبیات رهبری و مفهوم سازیهای زیادی که ایشان در این باره داشتهاند، میتوان به موضوعات مختلف و متعددی در این باره اشاره کرد که هر یک در مقیاس جهان اسلام و در راستای شکلبندی تمدن اسلامی مطرح کردهاند. یکی از این مفاهیم تمدنی البته در رویکرد سلبی نسبت به رقیب تمدنی ما (یعنی تمدن غرب بویژه آمریکا)، مفهوم نظام سلطه است. از منظر مقام معظم رهبری، در نظام سلطه، دنیا به دو بخش سلطهگر و سلطهپذیر تقسیم میشود و جبهۀ سومی (جبهۀ مستقل) در آن وجود ندارد. (دیدار با بسیجیان، تاریخ 06/09/1398). در همین نسبت ایشان به مفهوم استکبار و استکبارستیزی و مقاومت در برابر استکبار تأکید میکند و میگوید:
ملتهای ما، جوانان ما، دانشمندان ما، علمای دینی و روشنفکران مدنی ما، سیاستورزان و احزاب و جمعیتهای ما، امروز باید آن گذشته بیافتخار و شرمآور را جبران کنند؛ باید بایستند و در برابر زورگویی و دخالت و شرارت قدرتهای غربی مقاومت کنند. همه سخن جمهوری اسلامی ایران که دنیای استکبار را نگران و خشمگین کرده است، دعوت به این مقاومت است: مقاومت در برابر دخالت و شرارت آمریکا و دیگر قدرتهای متجاوز و به دست گرفتن سررشتهی آیندۀ دنیای اسلام با تأکید بر معارف اسلامی. (28/.4/1400 پیام به مناسبت فرارسیدن ایام حج).
از موضوعات مهم دیگری که ایشان در یک نگاه کلان جهانی جعل کردهاند مفهوم پیچتاریخی و اخیرا بحث نظم جدید در جهان در بیان ایشان است. ما امروز در جهان اسلام در دوره ی آشوب بسر می بریم و تحقق آن اهداف نیازمند این است که ما بتوانیم از دوران آشوب عبورکنیم. این وضعیت را علمای سیاست، نقطۀ آشوب تلقی میکنند، ولی آیت الله خامنهای یک بحث خیلی بنیادی تری دارد و مفهوم «پیچ تاریخی» را به جای «آشوب» اولین بار در دیدار با اعضای مجلس خبرگان بکار گرفتند. پیچ تاریخی همان دوران گذار توسعه ای است. آیت الله خامنهای در یکی از دیدارهای خود بدین مطلب اشاره کرده و میگویند:
امروز دنیای اسلام در یک مرحلهی حساس تاریخی داد به سر میبرد. اینهایی که شما ملاحظه میکنید آل سعود آن جوری، یمن آن جوری، عراق این جوری، سوریه آن جوری، مسائل مربوط به آمریکا، مسائل مربوط به رژیم صهیونیستی، کارهایی که در منطقه میکنند، تصمیمهایی که میگیرند، فشاری که روی جمهوری اسلامی میآورند، ـ یک مجموعه ی کار است، یک هدفی دارد دنبال میشود. در یک چنین شرایطی که دنیای اسلام در واقع از یک پیچ تاریخی دارد عبور میکند، ما وظایفی داریم، ما تکالیفی داریم؛ هر کداممان به یک نحوی، نمیتوانیم غفلت کنیم از نیازهای امروز دنیای اسلام؛ در آن نیازها هم، نیازهای جمهوری اسلامی است؛ چون جمهوری اسلامی میاندار این حادثهی عظیم است. بله بازیگران بسیارند؛ کنندگان و کنشگران و فعالان در دنیای اسلام زیادند، از همه نوعش؛ اما میاندار، جمهوری اسلامی است. مطمئنا اگر جمهوری اسلامی نبود، اگر امام بزرگوار نبود، این حوادث در دنیای اسلام نبود و استکبار بدون هیچ مانعی کار خودش را دنبال میکرند و هیچ احتیاجی به این همه چالش هم نداشت. (24/04/1395 در دیدار جمعی از شاعران آئینی و مداحان خراسان)
همین رویکرد را در قالب بحث دیگری با عنوان «نظم جدید بینالمللی» بعد از جنگ روسیه با اوکراین مطرح کردند و گفتند:
امروز جهان در آستانۀ یک نظم جدید بینالمللی است که این نظم، بعد از دوران نظم قطبی جهان، و نظریه نظم جهانِ تکقطبی در حال شکلگیری است که البته در این دوره آمریکا روز به روز ضعیفتر شده است... قضایای جنگ اخیر اوکراین را باید عمیقتر و در چارچوب شکلگیری نظم جدید جهانی دید که احتمالا فرایندهای پیچیده و دشواری، در پی آن شکل خواهد گرفت که در چنین شرایط جدید و پیچیدهای وظیفه همه کشورهای از جمله جمهوری اسلامی حضور سخت افزاری و نرمافزاری در این نظم جدید به منظور تأمین منافع و امنیت کشور و به حاشیه نرفتن است. (06/02/1401، در دیدار با جمعی از دانشجویان)
@Habibollah_Babai
ادامه 👇👇👇
مفهوم تمدن
همانطور که اشاره شد، مفهوم مهم دیگری که مقام معظم رهبری نزدیک به سه دهه است که در دوران رهبری خودشان بر آن اصرار داشتهاند مفهوم تمدن بوده است. بعد از امام راحل، ادبیات نوی تمدنشان که بخشی از آن معطوف به سلب و نفی تمدن غرب (بهویژه ابعاد سیاسی و اخلاقی غرب) بود، مفهوم تمدن با یک رویکرد جدیدتر و شاید جدیتر در سخنان آیت الله خامنهای ادامه یافت؛ ولی به تدریج و از سال 1370 (1991م)، پس از گذشت یک دهه از پیروزی انقلاب، ادبیات ایجابی و تأسیسی تمدن در سخنان رهبری شکل گرفت. پس از آن نظریه چالشبرانگیز هانتینگتون مبنی بر برخورد تمدنها (به صورت یک مقاله در سال 1372 (1993م) در آمریکا انتشار یافت و سپس در سال 1375 ش (1996 م) این نظریه در قالب یک کتاب چاپ شد. در سیام شهریور 1377 (سپتامبر 1998) رئیس جمهور وقت ایران در واکنش به نظریه هانتینگتون، طرح گفتگوی تمدنها (در برابر تئوری هانتینگتون) را در سازمان ملل مطرح کرد. در عین حال، گفتمان تمدنی در ادبیات رهبر ایران که از سال 1372 شروع شده بود همچنان ادامه یافت و ایشان (رهبری) با مخاطبان بیرونی و گاه خارجی مسئله گفتگوی تمدنها را مورد تأکید قرار دادند و با مخاطبان داخلی بر تأسیس تمدن و فرایند ساخت تمدن تأکید کردند (از سال 1379ش/ 2000 م به بعد). آنچه مقام معظم رهبری از تمدن گفتهاند و میگویند نه برای دادن یک امید واهی به جامعه ایرانی و دنیای اسلام، بلکه برای توجه دادن به ظرفیتها و زمینههای تمدنی در ایران از یک سو، و برنامهریزی و برنامهسازی برای آینده مترقی ایران به مثابه یک الگوی تمدنی در جهان امروز از سوی دیگر بوده است.
@Habibollah_Babai
ادامه 👇👇👇
«مدار تمدنی» در تضاد با «وضعیت ترمیدور»
از منظر مقام معظم رهبری، انقلاب اسلامی در یک مقیاس چهل سالهی دوم نه تنها در وضعیت تِرمیدور قرار نگرفته و قرار نمیگیرد بلکه باید وارد یک مدار دیگری شود که آن مدار، مدار تمدنساز است. مفهوم تِرمیدور را اولین بار کِرین برینتون در کتاب کالبد شکافی چهار انقلاب مطرح کرد. تِرمیدور یعنی بازگشت به شکل بندی های هنجاری، فرهنگی، تمدنی و سیاسی قبل از انقلاب. و حرف برینتون این بود که انقلاب های بزرگ مثل انقلاب انگلیس، انقلاب فرانسه، انقلاب آمریکا، انقلاب روسیه، شکل بندی های هنجاری و فرهنگی و تمدنی و سیاسی اش به قبل از انقلاب برگشتند.تمام بحث رهبری این بود که ما نه تنها در مدار تِرمیدور قرار نداریم و قرار نمی گیریم بلکه به طور اجتناب ناپذیر یک قله های جدیدی را در دستور کارمان قرار خواهیم داد و باید برای آن روز تلاش کنیم.در یک مرحله تاریخی توانستیم امنیت سازی، ثبات، توسعه، رشد اقتصادی و تأمل در ساخت اجتماعی را در داخل کشور شکل بدهیم. در یک دوران تاریخی باید این را بتوانیم از فضای داخلی به عرصه ی منطقه ای و بین المللی تسرّی بدهیم. از نظر رهبری اساسا «مفهوم استکبار، مقابله با استکبار را از سوی مسلمین و مومنین و نظام و انقلاب اقتضا میکند؛ آن هم نه به صورت مصلحتی و موسمی و تاکتیکی، بلکه به صورت همیشگی این مقابله وجود دارد. ذات انقلاب این است و تا انقلاب هست، چنین چیزی هم خواهد بود.» (10/08/1368 در دیدار با دانشجویان و دانشآموزان)
با توجه به همین نکته میتوان استمرار تفکر انقلاب و ادبیات انقلاب را در بیانات مقام معظم رهبری دنبال کرد و به درستی آن را درک کرد که چرا ایشان به صورت مداوم از کلیدواژههایی با بنمایه و مضمون «انقلاب» استفاده میکند، مانند: «جوان مومن انقلابی» (3 خرداد 1395)، «تفکر انقلابی» (19 دی 11394)، «هندسه انقلاب اسلامی»، «خطوط اساسی و اصول انقلاب اسلامی» (14 بهمن 1394)، «انقلابی ماندن»، «انقلابی فکر کردن»، و «انقلابی عمل کردن» (20 اسفند 1394)، «انقلابیگری»، «مهد انقلاب»، و «انقلابزدایی» (25 اسفند 1394)، «تربیت انقلابی»، و «کار انقلابی» (1 اردیبهشت 1395)، «تجربه متراکم انقلاب» و «نیروهای انقلابی» (3 خرداد 1395)، «جریان غیر انقلابی» (14 بهمن 1394 و 25 اسفند 1395)، «هویت انقلابی» (13 اردیبهشت 1395)، «تفکر انقلابی» (25 اسفند 1394). بدینسان، «اگر آنچه که واقع شد، ادامه پیدا نکند و تعمیق نشود و تعمیم نیابد... این انقلاب قطعا موفق نبوده و نیست» (1 اسفند 1369). مفهوم انقلاب در ادبیات رهبری و همین طور در ادبیات حضرت امام خمینی ره و شخصیتهای فکری انقلاب مانند شهید مطهری با ادبیات رایج در مورد انقلاب کاملا متفاوت است و اساسا انقلاب ایران، انقلابی بیبدیل و انقلابی شبیه انقلاب اسلامی پیامبر در صدر اسلام است. بدینسان، پاسخ ضد ترمیدوری رهبر انقلاب روشن است. همچنانکه تولد انقلاب اسلامی با اسلام انقلابی ممکن شد، بازتولید انقلاب اسلامی در برابر جریان بازگشت انقلاب، با تأکید بر این مفاهیم ممکن میگردد. «در انقلاب اسلامی پادزهرِ فرود انقلاب، در خود این انقلاب گذاشته شده است». (14 خرداد 1385). در این نگاه، رهبری از چالش بازگشت، فرصتی درست میکند برای بسط معنایی بیشتر انقلاب. در سطح امامت، امام با اجتهادی انقلابی به بازتولید و بسط معانی و مفاهیم انقلابی میپردازد، افقهای جدیدی در ساحت اندیشه انقلاب میگشاید و مفاهیم جدیدی را خلق میکند. در سایه همین گشایش و توسعه مفهومی است که نیروهای انقلابی امکانهای جدیدی برای کنشگری پیدا میکنند و سطوح متکاملتری از انقلاب اسلامی را بازتولید میکنند.
@Habibollah_Babai
ادامه 👇👇👇