🔰 نظریه خطابات قانونیه امام تحول اساسی در فقه ایجاد خواهد کرد 🔸آیت الله محمدجواد فاضل لنکرانی، رئیس مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام در نشست اساتید درس خارج حوزه علمیه خراسان با تشکر از اهتمام مدیریت حوزه علمیه خراسان و مرکز فقهی ائمه اطهار علیهم السلام در توجه به آرا و مبانی امام خمینی رحمة الله علیه و ابتکارات علمی ایشان، به بیان اهمیت نظریه خطابات قانونی و تأثیر آن در فقه و اصول پرداخت و با اشاره به نظریه خطابات قانونی امام خمینی گفت: این نظریه پیش از امام سابقه نداشته و ایشان با ابداع این نظریه توانست تحولی اساسی در فقه ایجاد کند. 🔹امام خمینی یکی از برجستگان عرصه‌های مختلف علوم اسلامی بود. ایشان نه ‌تنها در فقه و اصول از بزرگان زمان خود به شمار می‌رفت، بلکه در فلسفه، تفسیر و عرفان نیز جایگاهی رفیع داشت. اساساً ویژگی بارز یک فقیه برجسته، نوآوری‌ها و ابتکارات علمی او است. به‌ عنوان نمونه، اگر بخواهیم دو فقیه را مقایسه کنیم، باید بررسی کنیم که هرکدام چه نوآوری‌هایی در فقه و اصول ارائه کرده‌اند. 🔸یکی از مهم‌ترین نظریات اصولی و نوآوری‌های امام، نظریه «خطابات قانونیه» است. هرچند امام را با نظریه «ولایت مطلقه فقیه» یا نظریه «خطابات قانونیه» معرفی می‌کنند، اما به نظر من نظریه‌ای بالاتر از این‌ دو وجود دارد که امام در کتاب: البیع خود اساساً اسلام را به‌عنوان «حکومت» معرفی می‌کند: الاسلام هو الحکومه. 💠کانال مکتب اجتهادی امام خمینی (ره) 🌐eitaa.com/IKSI_MF ▪️تارنمای همایش 🌐iksi.markazfeqhi.com

🔰نظریه خطابات قانونیه امام خمینی، ابتکاری است که پیش از ایشان در فقه و اصول سابقه نداشت 🔸برخلاف آنچه برخی مطرح کرده‌اند که این نظریه در آثار آخوند خراسانی نیز آمده است ولی باید گفت قانونی که مرحوم آخوند ذکر کرده با دیدگاه امام کاملاً متفاوت است. 🔹بر اساس این نظریه، خطابات شرعی، برخلاف نظر رایج در گذشته، خطابات شخصی نیستند. خطابات شخصی به‌معنای خطاب‌هایی است که متوجه افراد معین یا گروهی خاص است و در آن شرایط مخاطب، از جمله قدرت، عقل و علم، در نظر گرفته می‌شود. این نوع خطابات، به تحریک و بعث مخاطب منجر می‌شود. 🔸اما امام خمینی می‌فرماید خطابات شرعی، خطاباتی قانونی‌هستند؛ یعنی شارع مقدس این خطابات را به‌عنوان قوانینی عام و ثابت برای شریعت قرار داده است، بی‌آنکه شرایط و خصوصیات افراد معین را در نظر بگیرد. 🔹در خطابات قانونی، شارع خطاب را به‌عنوان قانون برای همه انسان‌ها در همه زمان‌ها و مکان‌ها وضع نموده است. بر خلاف کسانی که خطابات آیاتی چون «یا أیها الذین آمنوا» یا «یا أیها الناس» را شامل مؤمنان و مردم زمان نزول آیه دانسته و حکم کسانی که پس از آن خواهند آمد را تلاش می کنند به‌واسطۀ قاعده اشتراک در تکلیف درست کنند ولی مرحوم امام خمینی می‌فرماید وقتی خطاب قانونی باشد، نیازی به این تکلفات و اینکه دست به دامن قاعده اشتراک شویم؛ نیست. 📌بیانات آیت الله محمدجواد فاضل لنکرانی در نشست اساتید درس خارج حوزه علمیه خراسان 💠کانال مکتب اجتهادی امام خمینی (ره) 🌐eitaa.com/IKSI_MF ▪️تارنمای همایش 🌐iksi.markazfeqhi.com

🔰جزئیات محورهای همایش بین المللی مکتب اجتهادی امام خمینی (ره) ❇️همایش نخست: نظریه خطابات قانونیه 3️⃣ بخش سوم: تحلیل نظریه و تقریرات مختلف از آن 💢 خطابات قانونی بر اساس تقریب امام خمینی رحمة الله علیه 💢خطابات قانونی بر اساس تقریر شاگردان 🔸تقریر شهید سید مصطفی خمینی از نظریه خطابات قانونی و نقد آن 🔹تقریر مرحوم آیت الله العظمی فاضل لنکرانی از نظریه خطابات قانونی و نقد آن 🔸تقریر مرحوم آیت الله مؤمن از خطابات قانونی و نقد آن 🔹تقریر آیت الله العظمی سبحانی از خطابات قانونی و نقد آن 🔸تقریر آیت الله العظمی زنجانی از خطابات قانونی و نقد آن 🔹مقایسه تقریر شاگردان با یکدیگر در نسبت با تقریب اصل نظریه توسط امام خمینی (ره) 💠کانال مکتب اجتهادی امام خمینی (ره) 🌐eitaa.com/IKSI_MF ▪️تارنمای همایش 🌐iksi.markazfeqhi.com

🔰جزئیات محورهای همایش بین المللی مکتب اجتهادی امام خمینی (ره) ❇️همایش نخست: نظریه خطابات قانونیه 4️⃣ بخش چهارم 💢 نقدهای مطرح بر نظریه خطابات قانونیه و پاسخ‌ها 🔸اشکالات فرضی امام خمینی رحمة الله علیه به خطابات قانونی و پاسخ‌های ایشان 🔹اشکالات پاسخ یافته به خطابات قانونی 🔸اشکالات پاسخ نایافته به خطابات قانونی 💢روش شناسی 🔸روش شناسی امام خمینی رحمة الله علیه در نظریه خطابات قانونی 🔹روش کاربردی سازی خطابات قانونی در استنباط های فقهی (با نظر به فقه تقنین) 💢ظرفیت شناسی 🔸تأثیر خطابات قانونی در حل مسائل اصولی 🔹تأثیر خطابات قانونی در حل مسائل فقهی 🔸تأثیر خطابات قانونی بر دیدگاه های مطرح در باب فقه نظام 🔹تأثیر خطابات قانونی بر فقه الاجتماع 🔸تأثیر خطابات قانونی بر فقه السیاسه 🔹تأثیر خطابات قانونی بر فقه حکومتی ▪️تأثیر نظریه خطابات قانونی بر نظریه ولایت فقیه ▫️کاربرد نظریه در قانون گذاری 🔸تأثیر خطابات قانونی بر فقه بین الملل 💠کانال مکتب اجتهادی امام خمینی (ره) 🌐eitaa.com/IKSI_MF ▪️تارنمای همایش 🌐iksi.markazfeqhi.com

🔰نظریه خطابات قانونیه نماد پیوند «اصالت و معاصرت» در اندیشه امام خمینی (ره) است 🔸آیت‌الله ابوالقاسم علیدوست به تبیین جایگاه «اصالت و معاصرت» در استنباط احکام و آسیب‌شناسی روش‌های اجتهادی کنونی پرداخت. وی با تأکید بر اینکه نظریه خطابات قانونیه فراتر از یک فتوا، یک «گفتمان» در اندیشه امام خمینی (ره) است، خواستار بازخوانی تراث فقهی با نگاهی نظام‌ساز و پاسخگو به نیازهای حکومت شد. 🔹عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در ابتدای سخنان خود با اشاره به مباحث مطرح شده پیرامون نظریه خطابات قانونیه اظهار داشت: اگرچه برخی این نظریه را یکی از استثنایی‌ترین نوآوری‌های فقهی تاریخ می‌دانند و برخی دیگر رگه‌هایی از آن را در کلمات پیشینیان جستجو می‌کنند، اما آنچه اهمیت دارد، «گفتمان» پشت این نظریه است. 🔸وی افزود: حتی اگر در خودِ نظریه خطابات قانونیه یا التزام مرحوم امام به آن مناقشاتی وجود داشته باشد، آن رویکرد و ارتکازی که فقیهی مانند امام را به این نظریه می‌رساند، قابل خدشه نیست. این گفتمان بر پایه دو رکن «اصالت» و «معاصرت» استوار است. 🔹آیت‌الله علیدوست در تشریح رکن «اصالت» گفت: امام خمینی(ره) با تأکید بر «فقه جواهری»، بر پایایی، انضباط و حفظ اصول سنتی، رجالی و ادبی فقه اصرار داشتند و هرگز حاضر به کوتاه آمدن از این اصالت نبودند. ایشان مفصل‌ترین مقدمات اجتهاد را در مقایسه با بسیاری از اقران خود دارا بودند. بخش اول 🔻متن کامل خبر iksi.markazfeqhi.com/node/51 💠کانال مکتب اجتهادی امام خمینی (ره) 🌐eitaa.com/IKSI_MF ▪️تارنمای همایش 🌐iksi.markazfeqhi.com

🔰استاد درایتی: فقه برای پاسخگویی به مسائل کلان نیازمند عبور از «حکم» به «قانون» است 🔻بخش اول 🔸استاد درس خارج حوزه علمیه خراسان با تشریح سیر تحول علم اصول، بر این نکته تأکید کرد که نظریه خطابات قانونی امام خمینی (ره) نقطه عطف و حلقه اتصال برای گذار فقه از تمرکز بر «حکم شرعی» به ساحت «قانون» است؛ گذاری که برای پاسخگویی فقه به مسائل نوپدید و اشخاص حقوقی اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد. 🔹استاد درایتی در آغاز سخنان خود با اشاره به جایگاه ویژه حضرت امام (ره) در تحول علم اصول اشاره کرد. وی اظهار داشت: توسعه علم اصول دقیقاً با چهار حوزه مرتبط است: توسعه در مسائل، مبادی، روش و ابزار. 🔸وی افزود: مرحوم امام علاوه بر اینکه در مسائل علم اصول مباحث بسیار مهمی دارند، در «مبادی» این علم نیز نگاه بسیار جالبی دارند که بحث پیرامون آن می‌تواند نکات تازه‌ای را در علم اصول ایجاد کند. 🔹در دوره‌ای، تمام تمرکز اصولیون بر بحث «خطاب» بود. پس از عبور از این دوره، تمرکز بحث بر «حکم» قرار گرفت و خطاب صرفاً به عنوان حامل حکم تلقی شد. اتفاقی که با نظریه خطابات قانونی رخ می‌دهد و باید بیفتد، این است که ما باید از مرحله «حکم» نیز عبور کرده و به مرحله «قانون» برسیم. نظریه خطابات قانونی در حقیقت حلقه انفصال از بحث حکم به بحث قانون است. 🔸اگر فقه ما بخواهد پاسخگوی مسائل باشد و در مقیاس کلان اظهارنظر کند، ناگزیر هستیم که از مباحث حکم به بحث قانون شیفت کنیم. نگاه ما به فقه باید نگاه قانون باشد، نه صرفاً نگاه خطاب یا حکم. 💠کانال مکتب اجتهادی امام خمینی (ره) 🌐eitaa.com/IKSI_MF ▪️تارنمای همایش 🌐iksi.markazfeqhi.com

🔰چالش موضوع در فقه سنتی و راهکار نظریه خطابات قانونی 🔻بخش دوم 🔸استاد درایتی در بخش دیگری از سخنان خود به یکی از چالش‌های مهم فقه معاصر، یعنی تعریف موضوع و مکلف اشاره کرد. وی توضیح داد: در تعاریف سنتی وقتی گفته می‌شود موضوع فقه چیست، پاسخ می‌دهند «مکلف» و مکلف را «عاقل و بالغ» تعریف می‌کنند. حال اگر پرسیده شود تکلیف «شخصیت حقوقی» یا «دولت» چیست، پاسخ می‌دهند که این‌ها عاقل و بالغ نیستند و مکلف محسوب نمی‌شوند. وقتی فقه را صرفاً بر محور موضوع مکلف (با تعریف سنتی) بنا کنیم، عملاً امکان توسعه آن وجود نخواهد داشت. اما اگر نگاه ما معطوف به قانون باشد، بسیاری از مباحثی که با تعاریف سنتی به سختی و با تکلف وارد فقه می‌شدند، جایگاه خود را پیدا می‌کنند. 🔹ایشان با تأکید بر تأثیرگذاری نظریه خطابات قانونی در فقه و اصول، بیان داشت: اگر نگاه ما این باشد که آنچه در دین داریم به عنوان «قانون» است، بسیاری از مسائل رنگ خود را تغییر می‌دهند. البته طبیعی است که هر نظریه نوینی در ابتدا نقاط ابهامی داشته باشد که نیازمند بررسی و پخته شدن است. 🔸استاد درایتی در پایان به وجود رگه‌هایی از این تفکر در میان سایر معاصرین نیز اشاره کرد و گفت: حضرت آیت‌الله سیستانی نیز در کتاب «الرافد» یکی از تقسیمات علم اصول را بر اساس قانون مطرح می‌کنند و ممیزاتی برای آن برمی‌شمارند. این نشان می‌دهد که معاصرین و بزرگان حوزه متفطن این نکته شده‌اند که باید نوع نگاه به مسئله را به سمت قانون تغییر داد. 💠کانال مکتب اجتهادی امام خمینی (ره) 🌐eitaa.com/IKSI_MF ▪️تارنمای همایش 🌐iksi.markazfeqhi.com

🔰استاد ربانی: بزرگ‌ترین ویژگی فقه امام خمینی (ره)؛ حکومی و سیاسی بودن 🔸حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسن ربانی بیرجندی در ابتدای سخنان خود با اشاره به پیشینه فقه حکومتی، ابوالصلاح حلبی را نخستین فقیهی دانست که به مسائل حکومتی پرداخته است. وی دلیل این امر را حضور ایشان در حلب و رفت‌وآمد به شام دانست که در آن زمان تحت حکومت شیعی سیف‌الدوله حمدانی قرار داشت و نیاز به مسائل حکومتی احساس می‌شد. وی همچنین به تقدم علمای اهل سنت در نگارش مباحث فقه سیاسی به دلیل درگیری مستقیم با حکومت اشاره کرد. 🔹ایشان بزرگترین ویژگی فقه امام خمینی (ره) را «سیاسی و حکومی بودن» آن دانست. وی اظهار داشت: «نگاه امام به فقه، نگاهی جزئی و فردی نبود، بلکه ایشان معتقد بودند فقه تمام شئون زندگی انسان از گهواره تا گور و مسائل دنیوی و اخروی را در بر می‌گیرد». 🔸وی برای تبیین این دیدگاه به مسئله «بیع سلاح» اشاره کرد و گفت: «درحالی‌که مرحوم سیدیزدی اقوال متعددی را در این باب بررسی می‌کند، امام خمینی (ره) می‌فرمایند اینجا میدان اقوال فقیه نیست، بلکه محل تشخیص مصلحت جامعه اسلامی بر عهده حاکم است». وی همچنین تطور تعابیر فقهی را مورد توجه قرار داد و افزود: «تعبیری که ابن ادریس از آن به اصول مذهب و صاحب جواهر به مذاق فقه یاد می‌کردند، در لسان امام خمینی به روح فقه تعبیر شده است». 🔹حجت‌الاسلام والمسلمین ربانی در پایان، عالی‌ترین روش برای تبیین فقه امام خمینی (ره) را رویکرد «فقه حکومی» دانست و ابراز امیدواری کرد که با ورود محققان به این عرصه، ثمرات علمی ارزشمندی حاصل شود. 💠کانال مکتب اجتهادی امام خمینی (ره) 🌐تارنمای همایش