🚩 فناوری در خدمت حقیقت یا جایگزین آن؟
یادداشتی در حاشیهی هشدار استاد مجتبی مجلسی
یادداشت اخیر استاد مجتبی مجلسی دربارهی بازآفرینی تصاویر شهدا و اسناد دفاع مقدس با ابزارهای هوش مصنوعی، از دقیقترین و بهموقعترین هشدارهایی است که این روزها در فضای هنری کشور شنیدهایم.
خوشحالم که ایشان گفتوگویی را گشودهاند که جایش در جامعهی هنری و رسانهای ما خالی بود. امیدوارم این آغاز، مقدمهای باشد برای گفتوگوهای جدیتر میان هنرمندان، پژوهشگران و فعالان رسانه دربارهی نسبت میان «فناوری» و «حقیقت تاریخی».
بیاییم بنویسیم، بحث کنیم و با خرد جمعی، مرزهای اخلاقی و هنری این مسئله را ترسیم کنیم.
🔹 چند نکته درباره اصل ماجرا
1. هوش مصنوعی ابزار است، نه مؤلف.
حدود اخلاقی استفاده از آن را باید ما مشخص کنیم تا ابزار در خدمت حقیقت بماند، نه جایگزین آن.
2.
بازسازیلازم است، اما باید وفادارانه باشد. ترمیم رنگ و نور یا حذف آسیبها زمانی ارزش دارد که «روح تصویر» و «روایت تاریخی» در آن حفظ شود. زیبایی نباید به قیمت حذف نشانههای زمان و زمینه تمام شود. 3. مرز میان سند و بازآفرینی باید روشن بماند. اگر مخاطب نتواند نسخهی اصلی را از بازسازیشده تشخیص دهد، اعتماد عمومی و اعتبار پژوهش تاریخی از میان میرود. 4. بیش از بازسازی تصویر، به بازفهمی روایت نیاز داریم. مسئلهی اصلی، چهرهی شهید نیست؛ بلکه فهم تازهای از معنای شهادت و نسبت نسل امروز با آن است. این کار از مسیر گفتوگو و روایت ممکن میشود، نه از طریق الگوریتم. 🔸 از نقد تا اقدام یادداشت استاد مجلسی فقط یک هشدار نیست؛ یادآوری مسئولیت ما در برابر حافظهی تصویری یک ملت است. اگر این دغدغه به گفتوگو ختم شود اما به ضابطه و اقدام منجر نشود، همان بینظمی فرهنگی گذشته تکرار خواهد شد. پس باید در کنار نقد نظری، سازوکار و ساختار مشخصی برای مواجهه با این پدیده تعریف شود تا هنرمند، پژوهشگر و نهادهای رسمی تکلیف خود را بدانند. 🔹 اصول اخلاقی پیشنهادی 1. اصالتمحوری: نسخههای بازآفرینیشده نباید جای تصویر اصلی را بگیرند. اصل باید محفوظ و قابلارجاع بماند. 2. شفافیت: هر تصویر ویرایششده باید با توضیح روشن دربارهی نوع تغییر و هدف بازآفرینی منتشر شود. 3. احترام به خانوادهها: بازسازی تصاویر شهدا تنها با رضایت خانواده یا نهادهای رسمی انجام شود. 4. صلاحیت حرفهای: این کار باید به دست هنرمندان و متخصصان آشنا با نور، رنگ و تاریخ بصری سپرده شود. 5. هدفمندی: هر پروژه باید هدف مشخص آموزشی، پژوهشی یا ترویجی داشته باشد و خارج از آن استفاده نشود. 🔸 سازوکارهای اجرایی 1. ایجاد آرشیو دیجیتال امن: اسکن نسخههای اصلی با کیفیت بالا و ثبت هش دیجیتال (Digital Hash Registration) برای حفظ اصالت و جلوگیری از تحریف. 2. ثبت فراداده (متادیتا): اطلاعات منبع، زمان، ابزار و تغییرات در پروندهی دیجیتال هر تصویر ثبت و غیرقابلحذف باشد. 3. برچسبگذاری شفاف: هر تصویر بازسازیشده باید برچسب داشته باشد: «این تصویر بازآفرینیشده با هوش مصنوعی است؛ نسخهی اصلی در آرشیو فلان محفوظ است.» 4. درجهبندی سطح بازسازی: A: ترمیم جزئی | B: بازسازی محافظهکارانه | C: تخمینی (با هشدار) | D: هنری و غیرمستند 5. آموزش و گواهی تخصصی: راهاندازی دورههای «مرمت دیجیتال اسناد تاریخی» برای هنرمندان و اپراتورها. 🔸 ساختار نهادی و قانونگذاری 1. تشکیل کمیتهی ملی صیانت از اسناد دفاع مقدس دیجیتال. 2. تدوین آییننامهی رسمی بازآفرینی دیجیتال. 3. ایجاد سامانهی ملی ثبت بازسازیها پیش از انتشار عمومی. 4. جرمانگاری تحریف آگاهانه یا جعل تصویری تاریخی بدون برچسب و اعلام صریح. 🔹 سخن پایانی این گفتوگو تازه آغاز راه است. اگر درست و با دقت ادامه یابد، میتواند میان «فناوری» و «ایمان»، میان «هنر» و «حقیقت تاریخی»، نسبتی تازه و عمیقتر برقرار کند. ما در برابر حافظهی جمعی ملت مسئولیم؛ همانقدر که در برابر خلاقیت و فناوری مأموریم. حفظ مرز میان این دو، هنرِ حقیقیِ روزگار ماست. 🔸 یک لیوان شطح داغ ● علی اصغر دشمیر @Asheykh_ir
هدایت شده از حمید ژولانژاد
#رشدکنیم ۱
یکی از ساده و بهترین راهها برای ایجاد جذابیت در پوسترتون ایجاد یک ریتم و شکستن اون هست.
شاید سادهترین راه باشه...
مرتبط با موضوع خودتون یک شیء رو در پوستر تکرار کنید، و همون ریتم منظم رو یکجایی بکشنید تا در اون نقطه جلب توجه ایجاد کنید.
* گاهی محل شکستن ریتم بهترین جا برای لیاوت هست، چون چشم سریعتر از جاهای دیگه اون محل شکستن رو میبینه!
چند نمونه هم براتون گذاشتم لذت ببریم 🙂
#ناحق | @nahaqir
هدایت شده از حمید ژولانژاد
#تمرین کنیم:
- پوستر رو پر کنید از چشمهای بسته ( سبکش مهم نیست - واقع گرایانه یا وکتور ) همه چشمها بسته باشن بجز ۲ تاش!
- پوستر رو با قاشق پر کنید و یک قاشق رو با چنگال جایگزین کنید!
- دکمههای لباس رو نشون بدین که همه بستهن بجز یکی!
- چندین درب بسته رو توی پوستر نشون بدین بجز یکیش که بازه!
- شما چه پیشنهادی دارین؟
هدایت شده از حمید ژولانژاد