آه، ای انسان تنها، چه غریب است این زیستن. انگار تمام جهان، با تمام رنگها و صداها و عطرهایش، تنها برای آن آفریده شده که تو را به یاد او بیندازد. انگار هر آنچه زیباست، هر آنچه گرم است، هر آنچه زنده است، تنها آیینهایست که چهرهی او را به تو نشان میدهد. و تو، چون پرندهای که بالهایش را بریدهاند، در این قفس شیشهای گرفتار ماندهای: میبینی، حس میکنی، اما نمیتوانی پرواز کنی. نمیتوانی به سوی او بروی، نه به سوی جسمش، که به سوی آن آرامشی که روزگاری در حضورش داشتی.
شاید روزی برسد که این درد، این اندوه بیامان، دیگر بخشی از تو شود، چون نفس کشیدن، چون تپیدن قلب. شاید روزی بیاید که دیگر در برابر این سایهی بیرحم مقاومت نکنی، که بپذیری او، حتی در نبودش، برای همیشه در تو خواهد ماند. اما تا آن روز، تو میمانی و این جنگ بیپایان با خودت، با خاطراتی که نه میتوانی نگهشان داری و نه میتوانی رهایشان کنی.
و در این میانه، تنها یک حقیقت تلخ باقی میماند: انسان، در اوج تنهاییاش، تنها با دردهایش همصحبت است. و مرگ، آن مهمان آشنا، شاید تنها وعدهای باشد که خیانت نمیکند. روزی که بیاید، تو را از این بار سنگین خلاص میکند و سرانجام اجازه میدهد که چشمانت را ببندی، بدون آنکه تصویر او، چون خنجری، در آخرین لحظه به سویت بتازد. و آنگاه، در آن سکوت ابدی، بتوانی بگویی: سرانجام، آزاد شدم.
✍️سایهروشن
"در سوگ حاجآقا کاظمی"
در این گوشهی شهر، در جوار حرم که عطر عود و گلابش با زمزمههای دعا درآمیخته، نشستهام. در مدرسهای که سالهاست پناه روزها و شبهای زیارتم بوده، جایی که دیوارهایش بوی خاک و تاریخ میدهد و سقفش با طنین قدمهای طلاب عجین شده. اینجا، در این چند روز اقامت، همیشه سایهای از آرامش بر دلم میافتاد، انگار حرم با تمام عظمتش، در این گوشهی کوچک، به نجوایی صمیمیتر بدل میشد. اما امروز، در این مدرسه، چیزی کم است. انگار نسیمی که همیشه در راهروهایش میوزید، ناگهان ایستاده باشد.
مردی بود، متولی اینجا که حضورش را نمیشود از یاد برد. قامتی خمیده داشت، از آن خمیدگیها که نه از ضعف، که از وزن سالها و تجربهها بر دوشش نشسته بود. نگاهش، اما، قاطع بود و مهربان؛ مهربانیای که نه با کلامی پرطمطراق، که با سکوتی پرمعنا به دل مینشست. مثل سایهی درختی کهن در ظهر تابستان، خنک و بیادعا. صدایش را کم شنیده بودم، شاید چند کلمهای در سلام و احوالپرسی، اما همان چند کلمه هم انگار از عمق جانش برمیخاست، گرم و صمیمی. دستش را هرگز نفشرده بودم، اما گاه که از کنارش میگذشتم، حس میکردم دستی نامرئی آرام روی شانهام نشسته، مثل پدری که بیصدا مراقب است. او از آنهایی نبود که در مرکز توجه باشد و نامش بر سر زبانها بچرخد یا قصهاش را در مجالس تعریف کنند. نه، او گوشهی تصویر بود، همیشه در حاشیه، اما حاشیهای که اگر نبود، تمام قاب زندگی ناقص میماند. سالها این مدرسه را با سخاوتش زنده نگه داشت، با دستانی که بیمنت به طلاب و زائران خدمت میکرد. گاه نگاهش را میدیدی که روی چهرهی جوانترها میلغزد، انگار در آنها آیندهای را میجست که خودش روزی آن را زیسته بود. گاه دستش را میدیدی که آرام روی شانهی طلبهای جوان مینشیند، نه برای امر و نهی، که برای دلداری، برای گفتنِ بیکلامِ این جمله که تا من هستم غصه نخورید.
و حالا، در این مراسم ختم، میان زمزمههای قرآن و بوی گلاب که با اشک درهمآمیخته، نشستهام و به او فکر میکنم. به مردی که نمیشناختمش، نه آنچنان که بشود قصهاش را گفت، اما نبودنش را با تمام وجود حس میکنم. انگار سنگی از پی دیواری کهن برداشتهاند و حالا تمام بنا، هرچند آرام، میلرزد. عطر گلاب در هوا پیچیده، صدای گریههای خاموش و آههای پنهان گوشه و کنار را پر کرده، و من در این میان، بهتزده، به این فکر میکنم که چگونه میشود انسانی اینچنین بیصدا، اینقدر عمیق در دلها ریشه کرده باشد؟
او مهربانیاش را فریاد نمیزد. مثل رودخانهای بود که بیهیاهو جاری میشود، بیآنکه کسی به عمقش فکر کند. سالها جاری بود، به طلاب و زائران این مدرسه آب حیات بخشید، و حالا که دیگر نیست، تازه تشنگیاش را حس میکنیم. تشنگیِ حضورش، سکوتی که پر از معنا بود، نگاهی که آرامش میداد. کسی چه فکر میکرد؟ همین چند روز پیش، شاید جمعه بود، از کنارش گذشتم. در راهروی مدرسه، با همان قامت خمیده و لبخند محوی که انگار همیشه روی لبانش بود. و حالا، امروز، در صف ختمش نشستهام، درحالیکه مرگ در گوشم زمزمه میکند: هیچچیز دور نیست. هیچکس برای همیشه نمیماند.
او که همیشه در حاشیه بود، ناگهان تمام قاب این وداع شد. و من، در این لحظه، در این مدرسه که حالا بیاو غریب است، به این فکر میکنم که زندگی چقدر عجیب است. آنها که فکر میکنی همیشه هستند، همیشه در گوشهای از زندگیات آرام قدم میزنند، روزی میروند و تو میمانی با جای خالیشان که مثل زخمی عمیق، نه با درد، که با حسرتی نرم در دلت میماند. او رفت، اما رد پایش، آن مهربانی بیصدا، آن حضور بیادعا، در این دیوارها، در این مدرسه، در دلهای ما، تا همیشه خواهد ماند.
✍️سایهروشن
"غم برای همیشه میماند"
سایهی غم، آن موجود بیرحم و خاموش، نه با دعوت میآید و نه با التماس میرود. در میانهی شب، وقتی جهان در سکوتی عمیق فرو رفته و حتی نفسهایت در آن خلأ سنگین به گوش میرسد، او از میان تاریکی سر برمیآورد. نه با صدایی مهیب، نه با فریادی که بتوانی به آن پاسخ دهی، بلکه با حضوری نرم و خزنده، مثل مهای که بیصدا درهای را پر میکند. انگار از ازل در تو بوده. پیش از آنکه تو خود را بشناسی، او تو را یافته است. سایهای که نه با نور محو میشود، نه با گرما میگریزد. مثل بوی نم در دیوارهای خانهای متروک، مثل خاکستری که بر آینهی قدیمی نشسته و با هیچ دستمالی پاک نمیشود، او همیشه هست.
در ظهرهای داغ، وقتی خورشید بیامان بر زمین میتابد و جهان در تکاپوی زندگی است، وقتی خندهها در هوا میپیچند و آدمها با شتاب از کنارت میگذرند، فکر میکنی شاید برای لحظهای از او خلاص شدهای. اما نه، او هنوز آنجاست. فقط شکلش عوض شده، کوتاهتر شده، اما سنگینتر، غلیظتر، مثل لکهای که زیر نور شدید نهان میشود اما همچنان در عمق وجودت ریشه دوانده. در آن لحظه که لبخند میزنی، که نقابی از شادی بر چهره میکشی تا جهان نفهمد، او از پشت پلکهایت زل میزند. صدایش، نه بلند، بلکه آرام و موذیانه در گوشت میپیچد: فکر کردی میتوانی از من پنهان شوی؟ من توام، من در توام. هیچ کجا نمیروی جز با من.
غم، دیگر میهمان ناخوانده نیست که در بزند و منتظر بماند تا در را باز کنی. او صاحبخانه است، و تو، مستأجری که سالهاست در خانهی او به اجبار ساکنی. او با تو راه میرود، با تو نفس میکشد، و در هر لحظه که چشمانت را میبندی، در هر نفس عمیقی که میکشی، حضورش را حس میکنی. گاه در سکوت، مثل روحی که از دیوارها میگذرد، در گوشت زمزمه میکند: یادت هست؟ آن روزها که میتوانستند باشند و نبودند؟ آن رویاها که در دلت جوانه زدند و پیش از شکفتن پژمردند؟
و تو، بیصدا، در برابر این زمزمهها سر خم میکنی، چون میدانی پاسخی نداری. چون میدانی او راست میگوید.
شب که بازمیگردد، تاریکی نه از آسمان، که از درون تو سرریز میشود. ترس، نه از سیاهی بیرون، که از آن گوشهی سرد و خاموش دلات میآید؛ جایی که خاطرات نزیسته جمع شدهاند، آرزوهایی که هرگز به حقیقت نپیوستند، و چهرههایی که روزگاری گرمای وجودشان تو را زنده نگه میداشت و حالا جز سایهای محو در ذهنت نیستند. آنها در آن تاریکی نشستهاند، بیصدا، بیحرکت، و نگاهت میکنند. نگاهشان نه مهربان است، نه خشمگین، اما چنان سنگین که شانههایت زیر بارش خم میشود. انگار میگویند: ما را فراموش کردی، اما ما هنوز اینجاییم. همیشه اینجاییم.
و تو خستهای. خسته از جنگی که پایان ندارد. خسته از دویدن در مسیری که همیشه به او ختم میشود. خسته از تلاش برای روشن کردن چراغی در دالانی که نور در آن معنایی ندارد. گاهی در خلوت خود مینشینی و از خود میپرسی: اگر این سایه بخشی از من است، اگر این غم در تار و پود وجودم تنیده، پس من کیستم؟ جز این غم چه باقی مانده؟
و پاسخ، جز سکوتی که دوباره تو را به آغوش همان سایه میسپارد، چیزی نیست.
گاه به آسمان نگاه میکنی، به ستارگانی که در دوردستها میدرخشند، و آرزو میکنی کاش میتوانستی مثل آنها دور باشی، دستنیافتنی، رها از این بند سنگین. اما سایه حتی در زیر نور ستارگان هم تو را رها نمیکند. او در هر قدم، در هر نفس، در هر تپش قلب همراه توست. و تو، در این همراهی ناخواسته، گاهی تسلیم میشوی. نه از سر ضعف، بلکه از سر خستگیای که استخوانهایت را هم فرسوده. میگویی: باشه، بمان، اما بگذار لحظهای نفس بکشم.
اما او نمیفهمد، نمیخواهد بفهمد. او فقط هست، مثل دریایی که بیصدا ساحل را میجود، مثل بادی که بیامان شاخهها را میلرزاند.
و در این میان، بدترین درد این است که جهان نمیبیند. آدمها نمیفهمند. آنها لبخندت را میبینند، صدایت را میشنوند، و فکر میکنند همهچیز خوب است. اما تو میدانی، در عمق وجودت، در آن گوشهی پنهان که هیچکس جز سایه به آن راه ندارد، چیزی شکسته است. چیزی که شاید هیچگاه ترمیم نشود. و این راز، این درد پنهان، از همهچیز سنگینتر است. چون تو تنها کسی هستی که وزن آن را حس میکنی، تنها کسی که میداند این سایه نه فقط همراه تو، که خود توست.
پس در شبهای بیانتها، وقتی ماه هم از پشت ابرها پنهان میشود، تو میمانی و او. مینشینی، به دیوار تکیه میدهی، و به این فکر میکنی که شاید روزی، در جایی، در لحظهای که حتی تصورش را هم نمیکنی، این سایه کمرنگ شود. نه اینکه برود، نه، او هرگز نمیرود. اما شاید، فقط شاید، روزی بتوانی با او کنار بیایی. بتوانی به چشمانش نگاه کنی و بگویی:تو بخشی از منی، اما همهی من نیستی.
و شاید آن روز، برای اولین بار، اشکهایت نه از درد، که از آرامشی گمشده سرازیر شوند.
اما تا آن روز، تو میمانی و این سایه، این غم، این صاحبخانهی بیرحم که در دلت لانه کرده و هرگز، تو را تنها نمیگذارد.
✍️سایهروشن
"نامه اول"
آه، آنزاک، ای نامآشنای ناشناختهی قلبم، ای سایهی گریزپای خیالم! از این پس، قلمم جز برای تو بر کاغذ نمیلغزد و واژههایم جز در وصف تنهایی و شوق دیدار تو به رقص درنمیآیند. تو کجایی، ای محبوب پنهان؟ کجایی که این دل، بیقرار و سرگشته، در جستوجوی تو در کوچههای خلوت سینهام پرسه میزند؟
آنگاه که عاشقان در کنار معشوق خویش مینشینند، در دریای نگاهشان غرق میشوند و دست در دست، گرهای از عشق میزنند که هیچ طوفانی گسستنش نتواند، من در گوشهای تنها، نظارهگر این شادی غریبم. آنها از آینده سخن میگویند، از خانهای که شاید کوچک باشد، اما از گرمای عشق لبریز است؛ از نام فرزندانشان که چون نغمهای شیرین بر زبانشان جاری میشود. هانا؟ محمد؟ یا نامی دیگر که در خیالشان نقش بسته است؟ بیمحابا نام معشوق را فریاد میزنند، موهایش را نوازش میکنند، بوسهای بر گونهاش میکارند و با لبخندی که جهان را روشن میکند، به سوی خانهای میروند که هرچند اجارهای، اما با محبتشان چون قصری باشکوه است. در پارک، بر نیمکتی ساده، ساندویچی را با لذت قسمت میکنند و در رستورانی کوچک، خیره در چشمان هم، لقمهای از عشق میخورند. هدیهای ساده، اما پرمعنا، برای یکدیگر میخرند و در هر لحظه، عشق را چون گوهری گرانبها پاس میدارند.
اما من، ای آنزاک، کجایم؟ در میانهی شبهای بیپایان، تنها با سایهای محو از تو و چشمانی که باران اشک در آنها موج میزند. ستارگان در نگاهم تار شدهاند و ماه شب چهارده، که روزگاری چون چراغی در آسمان دلم میدرخشید، اکنون در پس ابرهای اندوهم پنهان است. بیصدا میگریم، نه از سر ضعف، که از سنگینی عشقی که بیتو در سینهام حبس شده است. مبادا کسی از این گریهها بویی ببرد و راز دلدادگیام به تو را بداند. بیتو، حتی طعم غذا به کامم زهر میشود و لقمهای که روزگاری لذت زندگی بود، اکنون در گلویم میماند.
نفرینت نمیکنم، ای یار، که قلب عاشق به رنج معشوق راضی نیست. اما گلهمندم، نه از تو، که از این چرخ گردون بیرحم، از این دنیای ناسازگار که لیلی را به مجنونش میرساند و رومئو را به ژولیت، اما مرا از تو دور نگه میدارد. این چه تقدیر ناعادلانهای است که عاشق را به داغ فراق مینشاند؟ چرا از آغاز، ما را چون دو شاخهی یک درخت، در هم تنیده نیافریدند تا اینچنین در حسرت وصل، اشک نریزیم و دل نسوزانیم؟
آه، آنزاک، ای نغمهی ناشنیدهی قلبم، اکنون کجایی؟ در کدام گوشهی این جهان پهناور، نفست جریان دارد؟ جایت گرم است و دلت شاد؟ یا تو نیز، چون من، در خلوت خویش با غم فراق دستوپنجه نرم میکنی؟ اگر از من بپرسی، به تو گویم که دلم جز اندوه دوریات و سوز هجرانت، چیزی در خود ندارد. جهان بیتو، چون تابلویی بیرنگ است که هیچ نوری در آن راه ندارد. واژهها را به بازی میگیرم، شعر میبافم، اما چه سود؟ بیتو، این کلمات نیز چون برگهای پاییزی، بیجان بر زمین میافتند.
ای آنزاک، ای رؤیای گمشدهام، کاش روزی این نامهها به دستت برسد، کاش روزی در گوشهای از این جهان، نگاهت به نگاهم گره خورد و این تنهایی پرهیاهو، در گرمای حضورت به آرامش بدل شود. تا آن روز، من همچنان با قلم و اشک، نام تو را بر کاغذ مینگارم و در سکوت شب، از تو میگویم.
✍️سایهروشن
"نامه دوم"
سلام آنزاک،
ای محبوب گمگشته در کویر بیانتهای دلم،
ای ستارهی سوسوزن دوردست که در شبهای بیفروغم، تنها نور امیدی.
امروز، روزی بود که انگار نسیمی خنک، لحظهای بر تن خستهی روحم وزید. پس از روزها و شاید ماهها، سه وعدهی کامل غذا خوردم؛ چای گرمی که انگار برای لحظهای قلبم را نوازش داد. موسیقی شادی در گوشم طنین انداخت، نه از آن شادیهای پرهیاهو، بلکه ملودیای آرام که لبخندی کمجان بر لبانم نشاند. زیر سایهی درختان بلوط پارک، روی نیمکتی کهنه نشستم و به رقص برگها در باد خیره شدم. خنکای سایه، مثل لالایی مادری، لحظهای آرامم کرد. حتی به رهگذران خیابان لبخند زدم، به آن کودک که بادبادکش در آسمان چرخ میزد، به پیرمردی که عصازنان گام برمیداشت. انگار برای ساعتی، جهان با من مهربان بود.
اما آنزاک، خوشی برای من چون گلی است که پیش از شکفتن، زیر پای روزگار له میشود. آخر روز، وقتی صدایی از سر دلسوزی یا شاید بیحوصلگی گفت: چقدر در این اتاق میمانی؟ برو بیرون، کمی هوا بخور...، قلبم فرو ریخت. کاش میدانستند که هوا، تویی. بیتو، نفس کشیدنم تنها تقلایی است برای زنده ماندن، نه زندگی کردن. دم و بازدمی که از سر اجبار است، مثل باری که بر دوشم سنگینی میکند و مرا به زمین میفشارد. تو نیستی، و بیتو، جهان جز سایهای خاکستری نیست.
به مامان زنگ زدم. صدایش، مثل همیشه، پناهگاهی بود که میتوانستم در آن گم شوم. از ازدواج حرف زدیم، از روزهایی که شاید هرگز نیایند. از حاجآقا کاظمی گفتیم، از خاطراتش، از خندههایش که هنوز در گوشهی ذهنم طنین دارد. و من گریه کردم. اشکهایم، چون رودی سرگردان، راه خود را نمیدانستند. نمیدانم برای دلتنگی مامان بود، برای عزای حاجی، یا شاید برای خلأ عمیقی که نبودنت در من کنده است. شاید همهی اینها، یا شاید هیچکدام. فقط میدانم که بغضم، نام تو را فریاد میزد.
آنزاک، ای رویای دستنیافتنی من،
قصههایم را برای تو میگویم، چون تنها تو میدانی چگونه آنها را در باغچهی قلبت بکاری تا گل دهند. شعرهایم را برای تو میسرایم، تا روی طاقچهی روحت بگذاری و غبار زمان را از آنها بزدایی. دستهایم، اگر به سوی تو دراز شوند، سبز خواهند شد، چون نهالهایی که در خاک مهر تو ریشه میدوانند. بالهایم، اگر برای تو بگشایم، پرواز خواهند کرد، به سوی آسمانی که تو در آن ساکنی.
من لالایی دشتهای بیکران را زیر لب زمزمه کردم تا خواب به چشمانم نیاید و یادت مرا بیدار نگه دارد. از غمت، غصههایم را چون لقمهای تلخ بلعیدم تا شاید سیر شوم. از دوریات، زجر کشیدم تا شاید در آن درد، آرامشی بیابم. و از نام تو، بغضی گریستم که چون رودی، مرا به ساحل رهایی برد.
آنزاک، دلم گریهای طولانی در آغوشت میخواهد، گریهای که اشکهایش نه از اندوه، که از شوق لبریز باشد. گریهای که در آن، تو بگویی: جان دادم و من در آن لحظه، معنای زندگی را از نو بیابم.
دوستت دارم، ای محبوب دستنیافتنی،
ای که نامت، لالایی شبهای بیستارهام شده است.
✍️سایهروشن
"نامه سوم"
ای آنزاکِ نازنین، ای همدم خیالهای شبانهام؛
سلام بر تو، که در خلوت دلم چون نوری میدرخشی و مرا از تاریکیهای بیپایان میرهانی. امروز اما، روزی نبود که بتوانم با شادمانی به تو نامه بنویسم. از همان سپیدهدم، سایهای از خستگی و بیحوصلگی، چون مهی غلیظ، بر جانم نشسته بود. گویی آسمان روحم ابری بود و هیچ نسیمی برای پراکندن این ابرها نمیوزید. انگار تمام جهان، لحظهای نفس خود را حبس کرده بود و من در این سکون، سرگردان بودم.
نزدیک اذان ظهر، به سوی چایخانهی حضرتی رفتم تا در خدمت خادمان باشم. گرمای هوا تنم را میآزرد، اما در آن فضای ساده و صمیمی، گویی روحم جانی دوباره یافت. لیوانه را یکی پس از دیگری شستم، آنقدر که دستانم از رقص با آب و کف خسته شدند. اگر بودی و این صحنه را میدیدی، شاید با خنده میگفتی که ماشین ظرفشویی نیاز نداریم و تو میتوانی تنها، تمام ظرفها را بشوری. اما آن کار ساده، آن لمس آب و نظافت، مرا از آن حال پریشان صبحگاهی اندکی رهانید. قلبم سبکتر شد، گویی بخشی از غبار غم را با همان آبها شسته بودم.
بازگشتم به مدرسه، اما انگار روز قصد نداشت مرا به حال خود رها کند. ماشین لباسشویی خراب بود و من، ناچار، یک ساعت تمام با دست به شستن لباسها پرداختم. این بار، اگر تو بودی، یقین دارم که با همان لبخند همیشگیات، مرا به خرید ماشین لباسشویی تشویق میکردی! خستگی در تنم رخنه کرده بود، خواب کوتاهی کردم و خود را به جریان زندگی سپردم. پس از نماز مغرب، با جمعی به بعلبک رفتیم برای شام. فضای آنجا، با عطر غذاها و گفتوگوهای گرم، حالم را خوش کرد. در راه بازگشت، سرخوش بودم، گویی بالاخره روز به من روی خوش نشان داده بود.
اما آنزاک عزیزم، زندگی گاه چون بازیگری ماهر، نقاب شادی را تنها برای لحظهای به تو نشان میدهد و سپس، بیرحمانه، غمی ناگهانی را پیش رویت مینهد. در راه، دختری را دیدم که کنار خیابان عروسک میفروخت. کودکی بود، شاید همسن و سال خواهرم، با چشمانی که باید در دنیای بازی و خنده غرق میبود، نه در میان دغدغهی نان و فروش. بغضی سنگین گلویم را فشرد. او نباید عروسکها را میفروخت، باید در آغوششان میگرفت و با آنها از شادیهای کودکانه میگفت. آن صحنه، چون چکشی بر سرم فرود آمد و تمام لذتهای کوچک آن روز را در خود بلعید. گویی زندگی، پرانتزی را که با شادی باز کرده بود، با این غم بست.
آه، آنزاک، چه میتوان کرد؟ گویی خداوند برای هر کس نانی در جایی نهاده، اما گاهی این نان به بهای شکستن دلی به دست میآید. و من، در این چرخهی ناعادلانه، تنها نظارهگرم، با قلبی که میان شادی و اندوه سرگردان است.
ای محبوب من، ای ستارهی شبهای بیفروغم، کجایی که دست در دست تو قدم بزنم؟ کجایی که در گوشهای از این شهر خاموش، زیر آسمانی پرستاره، برایت شعر بخوانم؟
همه شب نالم چون نی که غمی دارم
دل و جان بردی، اما نشدی یارم
بردی از یادم،
دادی بر بادم،
با یادت شادم…
آنزاک، ای یار غایب از نظر، هرگز فرصتی نشد تا در حضورت، این کلمات ساده اما سوزان را بر زبان بیاورم: دوستت دارم. و این عشق، چون شعلهای در دلم میسوزد، هرچند تو شاید هرگز این نامهها را نخوانی.
تا نامهای دیگر، ای همدم خیالم، در پناه حق باشی.
✍️ سایهروشن
"نامه چهارم"
ای آنزاک، ای محبوب این دل سرگشته و تنها
سلامی به گرمی آفتابی که امروز از سپیدهدم تا غروب، آسمان روحم را روشن کرد. روزی بود لطیف، چنان نرم و دلانگیز که گویی نسیم بهار با هر وزش، نغمهای از تو زمزمه میکرد. هر لحظهاش را آرزو کردم که در کنارت باشم، نه برای آنکه این شادی را با تو قسمت کنم، بلکه برای آنکه تمامی این زیبایی را چون گلی به پای روح بلند و آسمانیات نثار کنم. ای کاش میتوانستم آن نور طلایی که بر دشتهای قلبم تابیده بود را به تو تقدیم کنم، تا در پرتو آن، لبخندت، آن گوهر بیهمتا، بدرخشد و جهانم را روشنتر سازد.
امروز، هنگامی که در استخر غوطهور بودم و آب خنک، چون نوازشی مهربان، چهرهام را در بر گرفت، بهیکباره یاد تو در جانم زنده شد. تو که از آب، قصیدهها میسرودی و با کلماتت، آن را چون معشوقی جاودان ستایش میکردی. گویی هر قطرهاش، آینهای بود که تصویر تو را در خود قاب کرده بود. در آن لحظه، دلم خواست که در کنارم بودی و با همان شور کودکانهات، از رقص آب بر سنگها سخن میگفتی. آه، آنزاک، چگونه میتوانستم به آن آب زلال نگاه کنم و تو را در آن نبینم؟
شامگاه، وقتی سر میز شام نشسته بودم، طعم بیریای دستپخت تو را در خیالم مزهمزه کردم. در دل گفتم: کاش این طعم آشنا، این گرمای حضور تو، جای آن غذاهای پرتجمل رستورانها را پر میکرد. چه خوشبختیای بود اگر میتوانستم در کنار تو، با همان نان و آبی که به عشق تو مزه بهشت میداد، سیر شوم. آن لحظه، همه رنگ و لعاب دنیا در برابر سادگی حضورت رنگ باخت.
و آنگاه که بر پشتبام مدرسه ایستادم، نسیم خنکی که گونههایم را نوازش میکرد، مرا به دوردستها برد؛ به گنبدی که در افق میدرخشید و درخششش، یادآور نگاه پرآشوب تو بود. همان نگاه که گویی با یک لحظه، میتواند طوفانی در قلبم برپا کند و تمام وجودم را به تسخیر خود درآورد. ای آنزاک، آیا میدانی که چشمانت چه سحری دارند؟ گویی هر بار که به آنها مینگرم، جهانی در من فرو میریزد و جهانی نو زاده میشود.
آه، ای مهربانترین، امروز در حرم، در آن فضای مقدس که عطر دعا و اشک در هم آمیخته بود، تو را از خدا طلب کردم. نه با آرزوهای بزرگ، نه با خواهشهای پرزرقوبرق؛ تنها گرمای حضورت را، بیهیچ فاصلهای، از او خواستم. از آن خدایی که تو را، این امانت بیمانند را، به قلبم سپرده است. در کنار ضریح، بهجای تو، روضهی علیاصغر را زمزمه کردم، با همان سوز دل که گویی گلوی تیرخوردهاش، فریادگر غمهای من نیز بود. شاید به حرمت آن اشکها، لحظهای، تنها لحظهای، بتوانم سایهات را در کنارم حس کنم و این دل تنگ، آرام گیرد.
ای آنزاک، آیا هرگز به این اندیشیدهای که زیستن بیتو، چه بار سنگینی بر شانههای روحم نهاده است؟ گاه در خلوت خود میپرسم: چرا باید حتی لحظهای را بیتو تاب آورد؟ چرا باید این قلب، در غیاب تو، همچنان بتپد؟ گاهی در خیالم، جرأت مییابم که حرف دلم را بیپرده با تو بگویم؛ اما همین که در خواب، سایهات را میبینم، از ترس بیدار شدن و از دست دادن آن رویای شیرین، حتی جرأت نگاه به چشمانت را ندارم. مبادا که این رؤیا، چون حبابی شکننده، بشکند و مرا در هجران تو، دیوانهتر از پیش کند.
ای دوست، ای غایب همیشه حاضر در عمق جانم، بیا و به کاشانهی دلم سر بزن. بگذار سر بر آستان قدمهایت نهم و لحظهای از این غربت بیپایان رها شوم. دوستت دارم، آنچنان که واژهها از بیانش ناتوانند و قلم، در برابر عظمت این عشق، سر تعظیم فرو میآورد.
✍️ سایهروشن
"نامه پنجم"
سلام آنزاک عزیزم
سلام از منی که در سایههای غم خویش زیستهام، منی که جز طلب دیدار تو، هیچ در دل ندارم. جهانیان شاید در من چیزی جز سکوتی سنگین و چهرهای خسته نبینند، اما در نهان، قلبم جز برای تو نمیتپد. هر دم که نفس میکشم، خیالت چون نسیمی نرم در ذهنم میوزد و مرا به سوی رویایی میبرد که در آن، تو کنارمی.
آه، چه میشد اگر شبی، تنها یک شب، مهمان این تن خسته میشدی؟ تصور کن که در کنارت نشستهام، چای گرم در دست، عطر کیکی که به عشق تو پختهام در فضا پیچیده، و شکلات تلخی که میدانم دوستش داری، بر میزی ساده پیش رویت. چه میشد اگر در سکوت شب، کنار هم کتابی میخواندیم، صفحهای را ورق میزدیم و گاه، نگاهمان در کلمات گره میخورد؟ خیالم با این رویا زنده است، اما قلبم از دوریات میسوزد.
آنزاک، آیا من اینقدر ناچیز بودم که حتی لحظهای نگاهم نکردی؟ یادت میآید آن روز که صدای تورج شعبانخانی در گوشمان زمزمه میکرد؟ تو نمیدانم به چه کسی میاندیشیدی، اما من، غرق در حسرت چشمان خمارت، هر نت را با یاد تو میشنیدم. آن آهنگ برایم نه فقط موسیقی، که روایتی بود از دلتنگیام، از عشقی که در سینهام پنهانش کرده بودم.
بیتو بودن، چون زیستن در جهانی است که نورش را گم کردهام. صدای بهشتیات، خندههایت، حتی سکوتت، همه از من دریغ شدهاند. چرا، عزیزم؟ چرا حتی یک بار نگاهم نکردی؟ دلگیرم، اما کینهات را به دل نگرفتهام. تقصیر از من بود که عاشقت شدم و لب فرو بستم. اما مگر تو هرگز با خود نیندیشیدی که چرا این چشمها به تو خیره میمانند؟ چرا کتابی برایت میآورم و در صفحهی اولش شعری مینویسم؟ مگر نه اینکه هر واژه، هر خط، فریادی خاموش از عشقم بود؟
شبهایی که خوابت را میبینم، موهایت در نسیم میرقصد و من، با چشمانی اشکبار، از خواب میپرم. تصویرت در ذهنم چون نقشی جاودان حک شده، پاکناشدنی و ابدی. گناهم چیست که باید اینگونه زجر بکشم؟ جز اینکه عاشقت هستم، چه جرمی مرتکب شدهام؟ شاید ثروتی چون دیگران ندارم، اما هر چه دارم، هرچند اندک، به پای تو میریزم. سعدی، آن پیر سخن، حالم را چه نیکو گفته است:
من چرا دل به تو دادم که دلم میشکنی
یا چه کردم که نگه باز به من مینکنی
دل و جانم به تو مشغول و نظر در چپ و راست
تا ندانند حریفان که تو منظور منی
دیگران چون بروند از نظر از دل بروند
تو چنان در دل من رفته که جان در بدنی
تو همایی و من خسته بیچاره گدای
پادشاهی کنم ار سایه به من برفکنی
این واژهها، گویی از قلب من تراویدهاند. چرا نمیتوانم دست در دستانت گره کنم و به جهان فریاد بزنم که تو از آنِ منی؟ چرا نمیشود شبی کنار هم موسیقی گوش دهیم، در حالی که من غرق در نگاهت شدهام؟ یقین دارم اگر مرا ببینی، میپرسی چرا همیشه هندزفری در گوشم است و سرم در گوشیام. اما عزیزم، این دنیا و آدمهایش مرا خسته کردهاند. از مردمانی که با کلامشان زخم میزنند، از آنهایی که نمیگذارند خودم باشم و همیشه چیزی برای نکوهش در من مییابند. در این صفحهی سیاه کوچک، در این دنیای مجازی، من پناهگاهی ساختهام که در آن، برای لحظهای، میتوانم تو را تصور کنم، جهانی را که با تو میخواستم و نشد.
آنزاک، چرا نمیشود سیگار بکشم و تو با نگاهی مهربان بگویی به خاطر من نکش؟ چرا تو خود دود شدی و در ریههایم جا گرفتی؟ چرا اشک شدی و بر گونهام جاری گشتی؟ چرا زخم شدی و بر روحم نشستی؟ هر نفس، هر لحظه، تو در منی، اما نه آنگونه که آرزو دارم.
یادت میآید اولین بار که هم را دیدیم؟ آن لحظه که نگاهمان برای اولین بار گره خورد؟ یا آن روز که کنار دریا قدم زدیم؟ هدیهای که برایت گرفتم، هنوز در خاطرت هست؟ شاید برای تو اینها لحظههایی گذرا بودند، اما برای من، هر یک چون گنجی ابدی در سینهام حک شدهاند. شاید تو را اولین بار نه در دریا، که در بازار شام دیدم، جایی که شانهمان به هم خورد و قلبم لرزید. شاید در مزارع مصر بودی و من از دور برایت دست تکان دادم. شاید در کاروانی از بغداد، لابهلای بهار، تو را یافتم. نمیدانم کجا، اما میدانم که تو در دلم جا خوش کردی، چنان که بییادت، هیچ راهی نمیتوانم رفت.
و در میان این همه درد، آنچه بیش از همه مرا میسوزاند، این است که تمام این تقلاها، تمام این حسرتها، فقط برای یک زندگی ساده در کنارت بود. زندگیای که در آن، با تو چای بنوشم، کتاب بخوانم، موسیقی گوش کنم، و در سایهی نگاهت، آرام گیرم.
دوستت دارم، ای معشوق بیخیالم.
و این عشق، هرچند زخمی و ناتمام، تنها دارایی من است.
✍️ سایهروشن
"نامه ششم"
ای آنزاکِ نازنینم، ای جانِ جانانم،
سلام بر تو، که نامت چون نسیمی خنک بر دلم میوزد. حال و روزت چگونه است، یارِ من؟ امیدوارم قلب تو، چون امروز من، لبریز از نور و لبخند باشد. امروز، بیهیچ بهانهای، دلم روشن بود؛ شاید به خاطر ناهاری دلچسب بود که در رستورانی لبنانی خوردم، یا شاید پولی که به حسابم آمد و لبخندی بر لبانم نشاند. شاید هم به خاطر گشتی بود که با عباس زدم و گفتوگوهایمان، که مثل همیشه، روحم را صیقل داد. عجیب است، مگر نه؟ این گفتوگوهای ساده، حتی وقتی سنگین و دشوارند، گاه چنان باری از دل برمیدارند که انگار پرندهای از قفس آزاد شده است.
اما حالا چه بگویم برایت، ای مهربانم؟ از کجا آغاز کنم؟ از شادیهای کوچک امروزم بگویم یا از دردی که چون خاری در قلبم فرو رفته؟ بگذار از چیزی بگویم که روحم را میفشارد، از رنجی که این روزها بیش از پیش در من رخنه کرده: گرسنگی کودکان بیپناه. آن صورتهای نحیف، آن چشمان تهی از امید، که انگار دنیا تمام ظلمش را بر شانههای کوچکشان آوار کرده. پوست و استخوان شدهاند، آنزاک، و این تصویر، چون کابوسی مدام در ذهنم تکرار میشود. چه بگویم از سکوتی که آدمها در برابر این فاجعه برگزیدهاند؟ از انسانیت که انگار در گوشهای از این جهان خاموش شده و نفسهای آخرش را میکشد؟
بعد از داغ دوری تو، هیچ چیز چون این رنج معصومانه دلم را به آتش نمیکشد. وقتی به چشمانشان نگاه میکنم، حسی خفهکننده در گلویم میپیچد، انگار تمام غمهای عالم در من جمع شدهاند. کاش بودی و میدیدی، اما نه… دلم نمیخواهد تو این صحنهها را ببینی، که مبادا قلب نازکت ترک بردارد. ولی چه کنم با این آرزوی سادهی آنها، که چیزی نیست جز تکهای نان و شاید یک آبنبات؟ چه کنم با این درد که چون سایهای شوم بر قلبم افتاده؟
نه، بس است. نمیخواهم بیش از این دلت را به درد آورم، ای یار. بگذار از چیزهای شیرینتر بگویم، از چیزهایی که قلبم را گرم میکند و لبخند بر لبانم مینشاند. بگذار از تو بگویم، از آن پیشانی بلند و آرام که همیشه در خیالم بوسهبارانش کردهام.
میشود پیشانیات را بوسید و از لبها گذشت؟
مؤمن از قم بگذرد به جمکران هم میرود.
هرچند هیچگاه جرأت آن بوسهی حقیقی را نیافتم، اما در خیالم، آنزاک، تو را در آغوش میگیرم، آنقدر که تمام حسرت این دوریهای طولانی در گرمای وجودت آب شود. اگر اینجا بودی، قسم به عشق، غرقت میکردم در دریایی از محبت، تا هیچ فاصلهای میانمان نماند.
راستی، شنیدی؟ یکی از دوستانم صاحب فرزندی شده، نامی برایش نشنیدهام، اما همین خبر کافی بود تا رؤیایی تازه در دلم جوانه بزند. تصور کن، آنزاک، اگر ما هم روزی فرزندی داشتیم چه میشد؟ شبی از خواب بیدار میشدیم، با صدای گریهاش، و تو با آن چشمان خمار و خوابآلودت به من نگاه میکردی. چه میشد اگر اولین بار که نام تو را بر زبان میآورد، جشنی کوچک میگرفتیم، به رستورانی میرفتیم و در شادی آن لحظه غرق میشدیم؟ چه میشد اگر این رؤیاها، این «چه میشد»های شیرین، روزی رنگ حقیقت میگرفتند؟
اما افسوس، اینها همه در حد آرزوهایی معلق میمانند، چون تو نیستی. این «چه میشد»ها چون حبابهایی در باد میترکند و من میمانم با دلی پر از حسرت و عشقی که هرگز خاموش نمیشود. آنزاک، ای یار دور و نزدیک من، اگر این کلمات هیچگاه به گوشت نرسند، باز هم فریاد میزنم: دوستت دارم، با تمام وجودم، تا ابد.
✍️ سایهروشن
" نامه هفتم "
ای جانِ من، ای نامِ زخمهایم که چون نسیمی لطیف بر لبانم میوزد، ای دردِ شیرین که در تار و پودِ وجودم تنیدهای، تو آن نغمهای هستی که در خاموشیِ شبهایم طنین میافکند و هر بار که نامت را زمزمه میکنم، گویی آیینهای غبارگرفته پیش رویم میگشایی؛ آیینهای که در آن، چهرهی روحم را، با همهی شکستگیها و زیباییهایش، میبینم. تو نامی هستی که نه تنها بر زبانم، که در تکتک ضربانهای قلبم جاریست؛ نامی که گاه آرامش است و گاه طوفان، گاه مرهم و گاه خنجری که عمیقتر از پیش در سینهام فرو میرود.
چندی پیش، در خلوتِ گفتوگو با دوستی دیرین، از رنجهایی که چون سایهای سنگین بر شانههایم نشستهاند سخن گفتم. از تنگناهای مالی که گاه چون زنجیری آهنین گامهایم را به بند میکشند، از زخمهای روح که عمیقتر از هر تیغ، در پستوی سینهام لانه کردهاند. او با نگاهی که گویی میخواست عمق وجودم را بکاود، مرا نگریست؛ نگاهی که در آن نه تنها شفقت، که صداقتی تلخ موج میزد. گفت: تو زخمهایت را نه برای درمان، که برای سرودن در آغوش میکشی. برایشان نامهای زیبا میتراشی، شعر میسرایی و در متنهایت، آنها را جاودانه میکنی.
و من در آن لحظه، در برابر این حقیقت عریان، جز سکوت چه میتوانستم کرد؟ آری، او راست میگفت. من زخمهایم را نه برای شفا، که برای ستایش در بر گرفتهام. آنها را چون گوهری گرانبها در صندوقچهی قلبم نگه داشتهام و هر بار که درِ آن را میگشایم، نوری از درد و زیبایی بر چهرهام میتابد. بد نیست این کار، اما درمانی هم در پی ندارد.
دیشب، در خلوتم، نامههایم را برایت خواندم. در چشمانت موجی دیدم، موجی که شادی و اندوه را در هم آمیخته بود، گویی دو رود خروشان در سینهام به هم رسیدهاند و دریایی پرتلاطم ساختهاند. تو گفتی که شاید هرگز نیایی، و این نیامدنت، این انتظارِ بیفرجام، همان چیزیست که مرا زنده نگه داشته است. عجب پارادوکسی غریب! نبودنت، که باید چون خنجری قلبم را بشکافد، به من نفس میبخشد. بودنت، که باید مرهمی بر زخمهایم باشد، شاید مرا به سوی نیستی بکشاند. و من، در این دوگانگی، میان بودن و نبودن، میان خواستن و نرسیدن، سرگردانم. اما این سرگردانی، خود، موسیقیِ غمانگیزیست که زندگیام را به رقص درآورده است.
با خود اندیشیدم، چرا وقتی ریشهی درد را میشناسم، به سویش نروم؟ چرا وقتی میدانم که نام تو، ای زیبای دور، چون وردی جادویی بر زبانم جاریست، خود را از این افسون رها نکنم؟ آری، من غمگینم، دلشکستهام، و تو، ای نامِ زخمهایم، لحظهای از خیالم بیرون نمیروی. هر بار که نامت را بر زبان میآورم، گویی بخشی از وجودم را به تو تقدیم میکنم، گویی تکهای از روحم را در پیشگاه تو قربانی میکنم. اما در این میان، تصمیمی گرفتهام؛ تصمیمی سخت، سنگین، اما شاید رهاییبخش. نه اینکه تو را در زندانی محبوس کنم و کلیدش را در شکم اژدهایی هفتسر پنهان سازم، نه! میخواهم تو را در گوشهای از قلبم، در خلوتِ مقدسِ درونم، جای دهم. شبها، در تاریکیِ سکوت، به سراغت میآیم، پیش پای تو زانو میزنم و اشک میریزم. اما روزها، روزها را به زندگی میسپارم. میکوشم تا خورشید را ببینم، نفس بکشم، و راه را ادامه دهم، هرچند گامهایم سنگین باشد و هرچند قلبم هنوز در بندِ نام تو باشد.
همیشه گفتهام و باز هم میگویم، تو تکهای از منی، تکهای هفت ساله که هیچ پیوندی جای خالیاش را پر نخواهد کرد. نبودنت چون زخمیست که نه خون میریزد و نه التیام مییابد، زخمی که با من زیسته و با من نفس کشیده است. اما من آموختهام که با زخمهایم زندگی کنم، آموختهام که در میان درد، زیبایی را بجویم و در میان تاریکی، نور را بیابم. دوستت دارم، ای دور، ای نزدیک، ای همیشه در من. این عشق، هرچند از دور، چون ستارهای در آسمانِ قلبم میدرخشد؛ نه خاموش میشود و نه دستیافتنیست. و من، در این آسمانِ بیکران، با ستارهام سخن میگویم، با تو، که هم زخمی و هم مرهمی، هم دوری و هم نزدیک، هم رویا و هم حقیقت.
✍️ سایهروشن
"نامه هشتم"
ای آنزاک عزیز، ای رؤیای دستنیافتنی، ای که بر قلهی شکوه و زیبایی، چون زئوس بر تخت آسمانی خویش تکیه زدهای، با تو سخن میگویم، هرچند کلماتم در برابر عظمت تو ناتوان و قاصرند. چگونه میتوانم شکوه کنم نزد خالق، که این کفران نعمت است؟ و تو، که در جایگاهی بس والا نشستهای، گویی عدل و زیباییات از ازل مقدر بوده است. من، با واژگان اندک و دل پرآشوبم، چگونه وصف کنم آن نور که در چشمانت میدرخشد و آن سحر که در وجودت جاری است؟
زندگی، این سفر کوتاه و گذرا، گاه چون سفری به مشهد است که گویی هفتاد سال به درازا میکشد. هفتاد سال، آیا زمانی طولانی است؟ پاسخ این پرسش در آیینهی دل هرکس متفاوت نقش میبندد. برای آنکه شب را در کنار معشوق به صبح میرساند، این مدت چون لحظهای زودگذر است، چون چشم بر هم زدنی که در شوق وصال گم میشود. اما برای آنکه محکوم به دوری است، هر روزش عمری است پر از حسرت و انتظار. و ما، ای دوست، همگی رهسپاریم؛ تو از پیش چشمانم، و من از این دنیای فانی.
اکنون که به قم بازمیگردم، دلی دارم سنگین از تصمیمهایی تلخ، سرد و دردناک، اما گویی این تلخی، خود درسی است گرانبها. این سفر، چون دیگر سفرهای زندگیام، مرا به ساحتی نو برد. آموختم که گاه باید دل کند، گاه باید در گوشهای از ذهن، در شکوه ابدی یک رؤیا جاودانه شد، و گاه باید با چهرهای ترشرو و دلی پرغم، به پیش رفت. این همه را تنها در دو هفته فراگرفتم، دو هفتهای که چون سالی بر من گذشت و مرا پیر کرد، نه از گذر زمان، که از سنگینی بار این حقیقت.
یادت هست آن لحظه که نامهای برایت خواندم و تو گفتی: همین دوریات به من هویت میبخشد؟ گفتی هیچ تضمینی نیست که اگر روزی در کنارت باشم، این درد پایان یابد. آه، آنزاک عزیز، این کلامت چون خنجری بر قلبم نشست، اما مرا به ژرفای حقیقتی برد که شاید پیش از این از آن غافل بودم. آموختم که رها کردن در اوج خواستن، و بیاهمیتی در اوج دلتنگی، خود هنری است که روح را آزاد میکند. فهمیدم که شاید تو هرگز به سوی من نیایی، اما این حقیقت، دلیلی برای توقف زندگیام نیست. شاید من برای آن عشقهای آتشین و جگرسوز ادبیات فرانسه آفریده نشدهام، اما این نیز بهانهای نیست که از دوست داشتنت دست بکشم.
من تو را دوست دارم، هرچند دور هستی، هرچند مرا نمیبینی. دوستت دارم، چون پرندهای که میداند قلههای بلند برای او نیست، اما تا آنجا که توان دارد بال میزند، اوج میگیرد و سرود میخواند. من نیز میخواهم سرودی بخوانم، سرودی از جنس غم دوری و شکوه عشق، سرودی که در آن قضاوت قلبم را به باد سپارم. آه، آنزاک، چه میشد اگر... نه، دیگر به این «چه میشد»های سوزان میدان نمیدهم. تو خود گفتی: «اگر مرا دوست داری، زندگیات را بکن.» آری، من تو را دوست دارم، اما زندگی بیتو برایم چون برزخی است میان بهشت و جهنم. گویی بندهای امیدوار به باغ رضوان را در میانهی این دو نگه داشتهاند. شاید به تو، این رضوان زمینی، نرسم، اما نخواهم گذاشت که در جهنم تاریکی فرو روم.
تو همیشه تکهای از وجودم خواهی بود، تکهای جداییناپذیر، چون قلبم که بیتو نمیتپد، اما بیتو نیز از تپش بازنمیایستد. پس بار دیگر میگویم: دوستت دارم، ای زیبای دستنیافتنی، ای رؤیایی که در ژرفای جانم جاودانهای. و این دوست داشتن، نه زنجیری است که مرا به خاک بندد، که بالی است که مرا به سوی زندگی میبرد، هرچند در سایهی دوری تو.
✍️ سایهروشن