" نوری نیست "
من ناامیدم.
نه از یک چیز خاص، نه از یک شکست گذرا یا یک عشق ناکام مانده، بلکه از همهچیز. از عمق وجودم، از تکتک سلولهای این بدن خسته، از جریان خون که انگار دیگر نمیخواهد بجوشد. ناامیدیام مانند سیاهچالهای است که همه چیز را میبلعد: امیدها، آرزوها، حتی خاطرات شیرین گذشته را. این ناامیدی، یک احساس نیست؛ یک واقعیت است، یک حقیقت تلخ که بر روحم چنگ انداخته و رهایم نمیکند.
از اینکه کشورم درست شود، ناامیدم. کشوری که روزی آرمانش آزادی بود، عدالت بود، پیشرفت بود، حالا به باتلاقی تبدیل شده از فساد، دروغ و خودخواهی. جایی که قانون برای ضعیفان زنجیر است و برای قدرتمندان، پلی برای عبور. مردمش در چرخهای بیپایان از وعدههای پوچ گرفتارند، و هر بار که امیدی جوانه میزند، با چکش سانسور و بیتفاوتی کوبیده میشود. من دیدم چگونه نسلها سوختند تا این خاک دست نخورده بماند، اما حالا فقط خاکستری از آن مانده. ناامیدم از اینکه روزی کودکانمان در خیابانهایی امن بدوند، بدون ترس از فردا، بدون اینکه آیندهشان را با مهاجرت یا سکوت بخرند.
از اینکه عشقی به سرانجام برسد، ناامیدم. عشق، آن شعله مقدس که قرار بود روح را گرم کند، حالا به بازیچهای تبدیل شده در دستان زمان و جامعه. عشقی که با چشمها شروع میشود و با خیانتها، فاصلهها و سردیها تمام. من عاشق شدم، با تمام وجود، اما دیدم چگونه دیوارهای نفهمی، حسادت و ترس، آن را ویران میکنند. عشق واقعی کجاست؟ آن که فراتر از بدن باشد، فراتر از منافع، آن که دو روح را یکی کند؟ در این جهان، عشق هم به بقا تبدیل شده: بمان تا وقتی مفید هستی و وقتی تمام شدی برو. ناامیدم از اینکه روزی کسی دستم را بگیرد و بگوید: با هم میمانیم، نه برای بقا، بلکه برای زیستن.
از اینکه تلاش نتیجه دهد، ناامیدم. تلاش، آن جنگجوی خستگیناپذیر درونم که سالها شب و روز نخوابید، کتاب خواند، کار کرد و ساخت. اما نتیجه؟ پوچی. تلاش در جهانی که شایستگی معنایی ندارد، جهانی که روابط و شانس حاکمند، جهانی که استعدادها در گورستان فراموشی دفن میشوند. من کوهها جابهجا کردم، اما جهان حتی یک سنگریزه را حرکت نداد. ناامیدم از اینکه روزی بگویم: ارزشش را داشت، چون حالا میدانم تلاش هم دروغی است که به خودمان میگوییم تا این کثافت تحمل کنیم.
از اینکه روزی واقعاً طعم خوشبختی را بچشم، ناامیدم. خوشبختی، آن پرنده رنگارنگ که در قصهها پرواز میکند، در واقعیت فقط سایهای است گذرا. لحظات شادی مانند جرقههای آتش در شب تاریک، زود خاموش میشوند و تاریکی برمیگردد، سیاهتر از قبل. خوشبختی واقعی کجاست؟ نه در پول، نه در قدرت، نه در شهرت. در آرامش روح، در حس تعلق، در دانستن اینکه جایی در این جهان داری. اما من طعم آن را فراموش کردهام، یا شاید هرگز نچشیدهام. ناامیدم از اینکه روزی بیدار شوم و بگویم زندگی زیباست، بدون اینکه دروغ بگویم.
از اینکه جهان درست شود، ناامیدم. جهان، این کره خاکی پر از جنگ، گرسنگی، نابودی محیط زیست و نفرت. جایی که قدرتهای بزرگ کودکان را در بمبارانها میکشند و جهان تماشا میکند. جایی که تغییرات اقلیمی خانهها را میبلعد و ما هنوز بحث میکنیم که آیا واقعی است یا نه. جهان در حال پوسیدن است، از داخل، از نادانی بشر. ناامیدم از اینکه روزی بشر عاقل شود، دست از تخریب بردارد و بسازد به جای ویران کردن.
از اینکه مردم بفهمند، ناامیدم. مردم، آن تودههای بیشمار که در خواب غفلت فرو رفتهاند. فهمیدن یعنی درد کشیدن، یعنی مسئولیت پذیرفتن، یعنی تغییر کردن. اما آنها ترجیح میدهند در توهم راحتی بمانند، در شبکههای اجتماعی لایک کنند، در مصرفگرایی غرق شوند و فکر نکنند. ناامیدم از اینکه روزی چشمانشان باز شود و ببینند چگونه اسیرند.
ریشهی همه در نفهمی است. سم مهلکی که در رگهای بشریت جریان دارد. اگر انسانها عقل داشتند، واقعاً عقل، نه آن عقل ابزاری برای منافع شخصی، بلکه عقل فلسفی، عقل اخلاقی، درک میکردند که زندگی فراتر از من است. احساس میداشتند، نه آن احساسات سطحی اینستاگرامی، بلکه همدلی عمیق که درد دیگری را درد خود بداند. منطقی میاندیشیدند، نه با تعصبات قبیلهای، بلکه با دلیل و برهان. درست فکر میکردند، نه با شایعات و پروپاگاندا. اما این جهان بر نادانی بنا شده. فطرت خلقت، انگار نفهمی است. از جامعه شروع میشود: خانوادههایی که فرزندان را با دروغ بزرگ میکنند، مدرسههایی که خلاقیت را میکشند، رسانههایی که مغزها را شستشو میدهند و نفهمی تا مغز استخوان نظام هستی امتداد دارد: قوانین فیزیک که بیرحمانهاند، مرگ که همه چیز را میبلعد، تصادف که بهترینها را میگیرد. هیچ عدالتی در کار نیست، و آنچه هست، تقلیدی است از عدل. عدالت انسانی، همیشه ناقص، همیشه تبعیضآمیز، همیشه برایت عداد محدودی ضعیف است.
من خواستم زیستن را تجربه کنم، نه بقا را. زیستن، آن زندگی پرمعنا، پر از کشف، عشق، خلاقیت و ارتباط. خواندن کتابها نه برای نمره، بلکه برای روح. سفر کردن نه برای عکس، بلکه برای درک جهان. عشق ورزیدن نه برای مالکیت، بلکه برای رشد متقابل. اما دنیا بر محور بقا میچرخد. در این منطق حیوانی، انسان مانند حیوانات جنگل است: بخور تا خورده نشوی، بجنگ تا زنده بمانی. کار، پول، رقابت، استرس، بیماری، پیری. کسی برای زیستن جایی ندارد. شاعران، فیلسوفان، آرمانگرایان، همه حاشیهنشین این جهاناند. من از این جنگ خستهام، خسته از دویدن روی تردمیل زندگی که به جایی نمیرسد.
آرزویم عدالتی بود حقیقی، مانیفستی که علما در طول قرنها نوشتهاند، با خون و اندیشهی خود. از سقراط که جام شوکران نوشید، تا اسپینوزا که لعنت شد، از مارکس که انقلاب را تئوریزه کرد تا گاندی که بدون خشونت جنگید. من خواستم مردم آن را انتخاب کنند، نه با زور، بلکه با قلب. تا عدل در همهچیز جاری شود، در اقتصاد، جایی که هیچ کودکی گرسنه نخوابد؛ در سیاست، جایی که رای واقعی قدرت داشته باشد؛ در احساس، جایی که عشق بدون قضاوت باشد؛ در منطق، جایی که حقیقت بر دروغ غلبه کند. اما مردم دل فهمیدن ندارند. آموزش نمیخواهند، چون آموزش یعنی سوال کردن، یعنی زیر سوال بردن وضعیت موجود. ترجیح میدهند در بیفکری بمانند، چون فهمیدن درد دارد، درد تغییر، درد از دست دادن راحتی کاذب.
من جنگیدم. با خودم، با شیاطین درونی، با تنبلی، با ترسها. با جامعه، با سنتهای پوسیده، با نگاههای تحقیرآمیز. با پوچی، با سوالهای بیپاسخ نیچهوار: چرا؟ برای چه؟ باورم این بود که اگر هیچچیز درست نشود، حداقل میتوان درست ماند. مانند درخت راستقامت در طوفان، مانند کوه که خم نمیشود. وقار و عقل در من مانده، اما جهان تهی است. تهی از معنا، تهی از عدالت، تهی از عشق واقعی.
حالا، دیگر نه توانی برای ادامه دارم، نه میلی برای حفظ خود. بدنم سنگین است، روحم شکسته. بریدهام، کاملاً بریده. از تلاش برای زیستن، نه فقط از زندگی روزمره، بلکه از کل این نمایش مضحک. از صبح بیدار شدن، از لبخند زوری، از امیدهای دروغین. و حقیقت سرد و تلخ این است که شاید حق با جهان باشد، شاید نادانی، تنها نظم ممکنِ هستی است. شاید بشر برای فهمیدن ساخته نشده، شاید این چرخه بقا، این حماقت عمومی، تنها راه بقای گونه باشد. شاید اگر همه بفهمند، جهان فروبپاشد. شاید من اشتباه کردم که خواستم بیشتر باشم. شاید تسلیم، تنها آزادی واقعی باشد.
✍️سایهروشن
" نامه بیست و نهم "
سلام آنزاک
نمیدانم از کجا آغاز کنم
کلمات در سینهام انباشته شدهاند و هر کدام میخواهند پیش از دیگری بر کاغذ بنشینند، اما هیچکدام جرات ندارد نخستین باشند.
گاه دلم چنان بیتاب تو میشود که تمام این جهان پرهیاهو در نظرم چون فضلهای بر سنگفرش خیابان، بیارزش و گذراست و گاه نبودنت چنان بر دلم سنگینی میکند که حتی نسیمی که از پنجره میآید و گونهام را مینوازد، نمیتواند کوچکترین لبخندی، حتی سرد و بیجان، بر لبهایم بنشاند.
در ابتدای نامه میخواستم تو را مهربان خطاب کنم، اما دستم لرزید. من هیچگاه در کنارت بینقاب نبودهام؛ همیشه لایهای از ترس، غرور و شرم، میان من و تو فاصله انداخته.
چه چیز جدیدی بنویسم که تا کنون ننوشتهام؟
چه بگوید کسی که معشوقهاش را از دست داده و با هر غروب و یا با هر آواز گنجشک روی شاخه، دلش میلرزد و هوای دیدارش را میکند؟
میخواستم صدایت کنم، اما صدایم در این فاصلهی بیانتها گم میشود.
میخواستم در آغوشت بکشم، اما دستهایم هوا را میفشارند.
میخواستم انگشتانم را در لابهلای موهایت فرو ببرم و آرام نوازشت کنم، اما باد فقط موهای خودم را به هم میریزد.
میخواستم سرم را روی سینهات بگذارم و عطر تنت را تا عمق جان بکشم، اما تنها بوی کهنگی کاغذ و بوی تنهاییام است که هوا را پر کرده.
خیلی خیلی دور هستی، آنزاک.
آنقدر دور که حتی اگر روزی کنارم بنشینی، باز هم در دوردستها خواهی بود؛ از آن جنس دوریها که جسمها را به هم میرساند اما قلبها را در دو کهکشان جدا نگه میدارد. دوریای که نه با هواپیما، نه با قطار و نه با هیچ گام بلندی پیموده نمیشود؛ دوریای که در آن حتی اگر دستت را بگیرم، سایهات را گرفتهام.
چه میتوان کرد؟
آدمی را با فراق سرشتهاند. از همان لحظهی تولد، چیزی در وجودمان شکافته میشود و تا آخر عمر خون از آن میچکد. ما زادهی جدایی هستیم؛ عاشق میشویم تا بیشتر جدا باشیم، میجنگیم تا بیشتر دور بیفتیم و در نهایت میمیریم تا برای همیشه از هم دور بمانیم.
خواستم چند کلمهای با تو سخن بگویم، شاید قدری از این بار سنگین سینهام کاسته شود، شاید قطرهای از این شب بیپایان دلم روشن گردد. اما تو سکوت کردهای؛ سکوتی که از هر فریادی بلندتر است و از هر تیغی برندهتر. پس همین چند جمله را همچون مشتی خاک بر سر نامههای پیشین میپاشم و میروم.
از دور دستها
با تمام وجودی که هنوز برای تو میتپد
دوستت دارم.
✍️ سایهروشن
" تئوریسین تسلیم "
آنچه که مهدی مطهرنیا ارائه کرد، در ظاهر مجموعهای از تجارب، تحلیلها و روایتمحوری است، اما در عمل به ترکیبی از تناقضهای آشکار، مصادرهی به مطلوب، مغالطهی تاریخگزینی و عبارتپردازیهای بیضابطه میماند. مسئله صرفاً اشتباه تحلیلی نیست؛ مسئله عدم انسجامی است که حتی ساختار درونی ادعاها هم یکدیگر را نقض میکنند.
ابتدا از تعریف کارت شروع میکند؛ مفهومی مبهم و کشدار که هر لحظه معنایی تازهای پیدا میکند: یکبار کارت یعنی موشک، بار دیگر یعنی قرارداد، بعد یعنی روایت، و نهایتاً یعنی نحوهی ایستادن در برابر آمریکا. مسأله این نیست که اینها نمیتوانند کارت باشند و یا اگر کارت هستند، با دادن این کارتها دیگر چه برگ برندهای برای ایران میماند؛ مسأله این است که او بدون تعریف، بدون قاعده و بدون نسبتسنجی هر متغیری را هر جا لازم شد کارت مینامد تا گزاره بعدیاش سست نشود. این نامگذاری بیقاعده، سخنانش را از ابتدا ناپایدار و متناقض میکند.
جایی دیگر، میگوید خیلی زود دیر میشود و مدعی است که همهچیز باید در دهه هشتاد بسته میشد. اما همزمان همین فرد توضیح نمیدهد که چرا همان کشورهایی که او از آنها بهعنوان بازیگران اصلی مذاکره یاد میکند، خودشان از ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۵ در چندین نوبت طرحهایشان را تغییر دادند، خطمشیهایشان را عوض کردند و دستکم چهار بار از میز مذاکره عقب نشستند. اگر منطق زمان طلایی درست است، چرا برای غرب، زمان طلایی هیچوقت نمیگذرد، اما برای ایران، زمان طلایی به معنای دهه هشتاد یا هیچ است؟ این گزاره نه تاریخی است، نه سیاستفهمانه بلکه صرفا یک روایتسازی پسینی است.
بعد وارد فاز دوم میشود: یک تاریخنگاری خلقالساعه که در آن همه چیز به شکل حیرتانگیزی سادهسازی میشود؛ گویی سه کشور اروپایی یک اراده واحد داشتهاند، گویی آمریکا همیشه میخواسته مستقیم وارد شود، گویی آلمان بدون آمریکا حتی نمیتواند وارد سالن مذاکره شود. تاریخ روابط خارجی اروپا، تنشهای لندن-برلین، رقابتهای صنعتی، بحران عراق، حتی سیاست داخلی آلمان هیچکدام در منطق مطهرنیا وجود ندارد. همهی آن پیچیدگیها تبدیل میشود به یک جمله: تروئیکا بدون آمریکا کار نمیکرد. این تحلیل نیست بلکه تقلیلگرایی است. سیاست خارجی اروپا یک پارچه و یکدست نیست؛ هرگز هم نبوده. این حجم از سطحینگری بهسادگی از دایرهی مطالعات منسجم خارج میشود.
بهسرعت از این سطح تاریخنگاریهای خلقالساعه بالا میرود تا برسد به ادعاهای مطلق: شما تفکر استراتژیک ندارید. تفکر سیستمی ندارید. تفکر انتقادی ندارید.
اینها گزارهی تحلیلی نیست؛ اینها برچسباند. تحلیلی که میگوید ندارید اما نمیگوید چرا ندارید، چه چیزی جایگزینش شده، و شاهد عینیاش چیست عملاً وارد ساحت خطابه میشود، نه سیاستپژوهی. کسی که مدعی است تفکر سیستمی بلد است، باید نشان دهد ورودیها، خروجیها، روابط عالی، متغیرهای مستقل و وابسته و نقاط چرخش سیاست خارجی ایران چه بوده است؛ نه اینکه صرفاً فریاد بزند سیستمی نیستید.
تناقض دقیقاً از همینجا سر باز میکند: از یک طرف گفته میشود که موشک دادن یا ندادن هر دو هزینه دارند، اما اگر بدهید آبرویتان میریزد. از طرف دیگر ادعا میشود رهبر اساساً نمیتواند بدهد چون از منظر آبرو کاملاً قفل است. بعد ناگهان نتیجه گرفته میشود که چون طرف مقابل این را میداند، پس آرامآرام فشار میآورد.
اما این نتیجه اصلاً با مقدماتش جور نیست. اگر طرف مقابل واقعاً فهمیده باشد ایران نمیتواند امتیاز بدهد، پس عملاً ابزار فشارش را از دست داده است. وقتی میدانی طرف مقابل حتی اگر بخواهد هم امکان عقبنشینی ندارد، دیگر فشار تدریجی معنا ندارد. یا فشار را کنار میگذاری چون بیفایده است، یا مسیر بازی را عوض میکنی تا از جای دیگری امتیاز بگیری.
پس اگر ندادن امتیاز یک اصل ثابت و غیرقابل تغییر باشد، و طرف مقابل هم از این اصل باخبر باشد، نتیجه منطقی این نیست که آرامآرام فشار بدهد؛ نتیجه این است که فشار در این محور بیاثر شده. همین نقطه است که کل استدلال فرو میریزد. این مغالطهی بسیار رایج در تحلیلهای شهودی است: فرض میگیریم طرف مقابل همه چیز را میداند، بعد همان دانستن را دلیل موفقیتش میکنیم. این نه منطق است و نه سیاست.
سپس میرسد به عبارت مشهور: جنگ روایت شما را شکست داده.
این گزاره تا وقتی شاخص نداشته باشد، ارزش ندارد. کدام روایت؟ در کدام میدان؟ در چه بازهای؟ مخاطب داخلی؟ خارجی؟ منطقهای؟ رسانهای؟ عملیات روانی؟ غیردولتی؟ رسمی؟
وقتی اینها تعریف نشود، جنگ روایت فقط یک چتر لفظی است که همهچیز را میپوشاند اما هیچ مسئلهای را روشن نمیکند.
جالب اینجاست که با وجود ادعای غلبه روایت طرف مقابل، او در ادامه مدعی است که ایران در نقطه صفر گیر کرده، نه راه پس دارد نه راه پیش. این گزاره دقیقاً همان تکرار الگوی ذهنی اوست: همهچیز یا سیاه است یا سفید؛ یا باید نه بزرگ گفت یا آره بزرگ. هیچ سیاستورزی واقعی با این دوگانهها اداره نمیشود. سیاست خارجی همیشه خاکستری است، لایهدار است، مرحلهای است، پر از تاکتیکهای گذار است.
مفهوم نقطه صفر شمایل ذهنی سادهشدهی یک جهان پیچیده است، نه تحلیل واقعیت.
در بخش دیگری، داستانهایی نقل میکند از مذاکرات، نقلقولهایی از مقامات مختلف و همه را در قالب اثبات استفاده میکند. اما تمام این روایتها هیچ سند مستقلی ندارند، بخشیشان معلوم نیست نقلقول مستقیم هستند یا برداشت شخصی، و بخشی دیگر مربوط به جلساتی است که طبیعتاً غیرعلنی بودهاند. این نوع روایتسازی، وقتی وارد استدلال میشود، از درجه اعتبار ساقط است؛ چون نه راستیآزمایی دارد، نه شاهد میآورد، و نه حتی مشخص میکند چه مقدارش تحلیل و چه مقدارش خبر است.
در پایان، مطهرنیا ادعا میکند که آیین قدرت را بهدرستی فهمیده، اما دیگران فقط روایت میخوانند. این سخن از همان جنسی است که هر گفتمان خودبنیاد برای مشروعیتبخشی به خودش میسازد: من فهمیدهام، دیگران نفهمیدهاند. این نه کنش دانشی است، نه تحلیل قدرت؛ یک خوداعتباردهی ساده است.
جملهی پایانی او که سیاست یک فراپارادایم دارد دقیقاً نشان میدهد مشکل کجاست: او مفاهیمی را که معنای مشخص علمی دارند (پارادایم، پادگفتمان، آیین، مدل) در کنار هم میچیند و آنها را مثل تزئینات روی یک کیک استفاده میکند. اما هیچجا نشان نمیدهد فراپارادایم دقیقاً چیست، چه پارادایمهایی را دربرمیگیرد، کدام متغیر را توضیح میدهد و نسبتش با رفتار قدرت چیست. اینها واژهسازیهای پوکاند؛ زیبا و سنگین اما توخالی.
5.7M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
" چند پرسش بیپرده از جناب آقای حشمتالله فلاحتپیشه "
دولت مستقر، با همهی مهرههای کلیدیاش، از کدام جناح است؟ اصلاحطلبان.
کدام رسانهها سفر مهم آقای عارف به روسیه را عمدا کوچک شمردند، انگار که هیچ اتفاقی نیفتاده؟ باز هم اصلاحطلبان.
کدام جریان سیاسی در دهههای گذشته هرگاه پای رابطهی استراتژیک با روسیه و چین به میان آمده به روابط لگد زده و آن را بیارزش خوانده و همزمان جلوی غرب زانو زده و برجام را به عنوان شاهکار به ملت قالب کرده و کشور را دههها از قافلهی پیشرفت جهانی عقب انداخته؟ همان اصلاحطلبان.
با کدام متر و معیار میگویید ایران هنوز اول نشده و یا عربستان اول شده؟
کدام یک از همسایگانمان اینچنین زیر ضربات فلجکنندهی تحریم همهجانبه له شدهاند؟
کدامشان اینقدر از احزاب غربگرا و وابستهی داخلی ضربه خورده که تقریباً هر طرح زیربناییاش را با خیانت داخلی مواجه دیده؟
کدام خائنان خوشلباس رفتند و اطلاعات کامل ناوگان سایهی نفتکشهای ایران را دو دستی تقدیم بوش پدر و پسر و اوباما کردند تا فروش نفت کشور کمتر نصف شود و ملت در تنگنا بیفتد؟ باز هم همان چهرههای آشنا از اردوگاه اصلاحات.
و حالا از عربستان میخواهید درس بگیریم؟ دقیقاً چه درسی؟
اینکه برویم جلو پای ترامپ برقصیم و التماس کنیم؟
اینکه هزار میلیارد دلار در آمریکا سرمایهگذاری کنیم در حالی که خودمان به بانک جهانی بدهکاریم؟
به کسانی که عربستان را الگوی توسعه میدانند یادآوری میکنم: این کشور همه ساله میلیاردها دلار از همین بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول وام میگیرد تا فقط و فقط نرخ ریال سعودی را ثابت نگه دارد و اگر دو کوچه از مسجدالحرام و مسجدالنبی فاصله بگیرید فقر و فلاکت چنان بیداد میکند که آدم دلش میخواهد خون بگرید.
اگر قرار است دستی از اقتصاد این کشور کوتاه شود، آن دست نکبتبار و شوم شما و دوستان الیگارشتان است که از سال ۸۶ چنگ و دندان نشان دادید، چنبره زدید بر جان این ملت و هنوز هم خونش را در شیشه میکنید.
ما کم با آمریکا تنشزدایی کردیم؟
برجام چه بود؟ مذاکرات عمان چه بود؟
نتیجهی برجام چه شد جز ده سال معطلی و چشمدوختن به لبخند کری و اوباما؟
تحریمها نه تنها کم نشد بلکه چند برابر شد.
حالا هم به برکت خیانت آشکار آقای ظریف، قطعنامههای فصل هفتم شورای امنیت دوباره فعال شده و شمشیر داموکلس بالای سر ملت است.
ماحصل مذاکرات عمان چه بود؟
فردو چه شد؟
فرماندهان بزرگمان را ترور کردند، هزاران ایرانی مجروح و شهید شدند، و شما هنوز هم پرروتر از همیشه در تلویزیون و روزنامهها نطق میکنید.
شما و دوستان دزد و دروغپردازتان را نه تنها باید جمع کرد، که باید هر آنچه از حلقوم نجستان پایین رفته از حلقومتان بیرون کشید.
و باید آن کلوپهای بسته و ویلاهای شمال و حسابهای بانکی سوئیستان را خاکستر کرد.
دور نیست آن روزی که همین مردمی که سالهاست خون دل میخورند، کاسهی صبرشان لبریز شود، به خیابانها بریزند و شما را زیر پای خشمشان لگدمال کنند.
آن روز خیلی نزدیکتر از آن است که فکر میکنید.
✍️سایهروشن
" قطار را دوست دارم "
قطار را دوست دارم، نه به خاطر صندلیهای نرمش، نه به خاطر امکان خوابیدن در حین حرکت و نه حتی به خاطر آن سرویس بهداشتی تنگ که در مواقع اضطرار نجاتت میدهد. اینها همه بهانهاند. من قطار را به خاطر همان حسی دوست دارم که زندگی بیهیچ توضیحی هر روز به من هدیه میکند. حسی عمیق، تلخ و در عین حال شیرین که انگار کسی دستت را گرفته و روی یک خط صاف بیانتها میکشد.
وقتی در واگن بسته میشود و سوت آرام حرکت بلند میشود، دیگر راه برگشتی نیست. نه دو برگردانی وجود داره و نه میتوانی به راننده بگویی ببخشید، اشتباه سوار شدم. فقط میمانی و همان ریل آهنی که زیر پاهایت میلغزد و تو را چه بخواهی چه نخواهی جلو میبرد. دقیقاً مثل خط زمان زندگی، یکطرفه، بیرحم و بیامکان عقبگرد. میگویی کاش میشد برگردم، اما چرخها فقط صدای نه سر میدهند.
همسفرهایت را تو انتخاب نکردهای. یکی کنار پنجره نشسته و با هدفونش از تو جدا شده، یکی دیگر مدام پایش را به پایت میزند و عذرخواهی نمیکند، یکی خواب است و خر و پف میکند، یکی هم با صدای بلند تلفن حرف میزند و تو را وادار میکند زندگی خصوصیاش را بشنوی. شاید تا آخر سفر حتی اسمش را نفهمی. شاید سرشب، در ایستگاه بعدی پیاده شود و دیگر هیچگاه ندیدیش. آدمهای زندگی هم همیناند؛ بعضیشان فقط چند ایستگاه با تو همراهند، بعضی یک ایستگاه و بعضی تا آخر خط. تو انتخابشان نکردی اما هستند، نفس میکشند، بوی عرق یا عطرشان در فضا میپیچد، و بعد بیخداحافظی درست و حسابی غیبشان میزند.
هر لحظه میتوانی دستگیرهی قرمز را بکشی و در اضطراری را باز کنی. میتوانی در تاریکی بیابان یا وسط یک پل بلند بپری پایین و تمامش کنی. کسی جلویت را نمیگیرد؛ فقط صدای باد است که در گوشت نجوا میکند آیا از تصمیمت مطمئنی؟ اما اگر مقصدت روشن باشد، اگر بدانی کجا میروی، اگر آن شهر دور، آن رویای سبز یا آن آغوش گرم ارزشش را داشته باشد، مینشینی، کمربند خیالیات را میبندی و صبر میکنی. خسته میشوی، کمرت درد میگیرد، گاهی گرسنه میمانی، گاهی دلت میگیرد، اما ادامه میدهی؛ چون میدانی آخر خط، چیزی هست که ارزش این همه تکان و سکوت و بیخوابی را دارد.
منظرهها هم که هیچگاه تکراری نمیشوند. گاهی ساعتها فقط بیابان است و خاک و سنگ و آسمان بیستاره. گاهی کوههایی دور، چنان دور که انگار نقاشی شدهاند. اما اگر مقصدت جای خوبی باشد، اگر بلیطت به سمت شمال سبز باشد، ناگهان جنگل میآید؛ درختانی که از پشت شیشه به تو لبخند میزنند، رودخانهای که برق میزند، کوههایی که سبزیشان چشم را میزند و انگار میگویی آها، پس این همه راه ارزشش را داشت. زندگی هم همین است؛ گاهی فقط بیابان است، گاهی فقط سنگ اما اگر بدانیم کجا میرویم، ناگهان جنگل میرسد، باران میبارد، کسی دستت را میگیرد و میگوید رسیدیم.
گاه مهمانداری میآید، آرام، با لبخندی حرفهای، میپرسد: چیزی لازم دارید؟ شاید چای، بالش، شاید هم فقط یک لیوان آب. تو گاهی میگویی نه، ممنون. گاهی خجالت میکشی چیزی بخواهی، گاهی هم نمیدانی دقیقاً چه کم داری. در زندگی هم همینطور است؛ گاهی فرشتهای میآید، گاهی انسانی معمولی با کلامی، با دستی و یا حتی با حضوری. میپرسد چیزی لازم داری؟ و تو یا نمیدانی، یا نمیگویی و یا آنکه دیر میفهمی که آره، دقیقاً همین را لازم داشتم.
خلاصه که قطار را دوست دارم. نه به خاطر سرعتش، نه به خاطر راحتیاش، بلکه به خاطر صداقتش. قطار دروغ نمیگوید، صادقانه میگوید من فقط یک خط صافم، یا سوار شو و تا آخر بیا، یا همین حالا بپر پایین. زندگی هم همین را میگوید، هر روز با صدای چرخهایش، با صدای همسفرهایی که نمیشناسیشان، با منظرههایی که گاهی بیابانند و گاهی جنگل.
من هر دو را، با همهی خستگی و مشقت و بیخوابی و تکانهایشان، با همهی غریبههایی که میآیند و میروند، با همهی ایستگاههایی که دلم میخواست درشان پیاده نشوم اما مجبور شدم، دوست دارم. چون آخر خط، حتی اگر نرسیده باشم، میدانم چیزی هست که ارزش این سفر یکطرفه را داشته است.
✍️سایهروشن
"دست سرنوشت "
دست سرنوشت را چنین میبینم
دستی غیبآلود و بیمرز، فراتر از هر دستی که ذهن بشر توانسته است تصور کند
نه از جنس گوشت و استخوان، که از جنس همان قانون نانوشتهای که ستارگان را در مدارشان نگاه داشته و دریاها را به جزر و مد وامیدارد
او سیاستمدار کهنهکار صحنهی وجود است
استاد تمام بازیهای پنهان و آشکار، که در آستینش برای هر لحظهی زندگی ما هزار شعبده آماده دارد
گاهی با لبخندی مهربان، تو را به سوی باغهای آرامش هدایت میکند؛ گلها را یکییکی پیش پایت میگشاید، نسیم را به جانت میدمد و تو گمان میبری که دیگر رسیدهای
رسیدهای به آن ساحل امن که موجهایش هم نوازش است و هم نوحه
درست در همان دم که دلت گرم میشود، در همان لحظه که دستت را به سوی آرامش دراز کردهای و انگشتانت تقریباً لمسش کردهاند، ناگهان همان دست مهربان تبدیل به مشتی آهنین میشود
بیهیچ اخطار یا توضیحی تو را از جا میکند، مثل مهرهای بیارزش در صفحهی شطرنجی بیانتها، پرتابت میکند به خانهای که هرگز نمیخواستی در آن باشی
تمام نقشهها، تمام آرزوها، تمام آن شبهای طولانی که با امید بافتیشان، در یک چشم میسوزد و خاکستر میشود
گاهی، وقتی زخمها کهنه شدهاند و تو یاد گرفتهای با دردت زندگی کنی، وقتی دیگر حتی بغض هم در گلویت نمیماند و فقط یک خستگی مقدس در جانت نشسته، ناگهان در رستگاری باز میشود
فراموشی مثل مادری مهربان سراغت میآید، دستت را میگیرد و میبردت به جایی که دیگر نه نام گذشته هست و نه سایهی فردا
درست در همان لحظه که لبخند بیصدا بر لبهایت نشسته و دلت برای اولین بار بعد از سالها سبک شده، دوباره همان دست بیرحم از آسمان ذهنت فرود میآید و تو را از آغوش آرامش میرباید، به زمین میکوبد و تمام مهرهها را از نو میچیند
این است بازی سرنوشت
نه خشمگین است و نه مهربان؛ فقط بازی میکند
ما را میبرد به قله و پرت میکند در دره
میدهد و میگیرد
میسازد و میشکند
و ما در تمام این بالا و پایینها، فقط یاد میگیریم که هیچگاه به هیچ چیز اطمینان نکنیم جز به همین دست پنهان که هر لحظه ممکن است دوباره صفحه را بچرخاند و ما را به جایی ببرد که هرگز تصورش را هم نکرده بودیم
با این حال، عجیب است که در عمق همین بیرحمی، نوعی زیبایی هم نهفته است
زیبایی بازی بیپایانی که ما را وادار میکند همچنان بایستیم، نفس بکشیم و با چشمانی گشوده به انتظار حرکت بعدی آن دست بزرگ بنشینیم
✍️سایهروشن
" نامهی سیام "
سلام آنزاک عزیزتر از جانم
این سیامین دفعهای است که پیامی را با نام تو آغاز میکنم، سیبار که نفس را حبس کردم تا کلمات از عمق سینه بیرون بیایند و روی کاغذ بنشینند. از نخستین نامه تا اینجا، راهی دراز آمدهام؛ راهی که گاه در کوچههای تنگ شهر پیچیده، گاه در جادههای بیانتهای شمال و گاه در سکوت اتاقی که هنوز بوی تو را دارد. ماجراها زیاد بودهاند، خندهها و اشکها، شبهای بیخوابی و روزهایی که خورشید انگار فقط برای آزار من طلوع میکرد. اما هیچکدام نتوانستهاند از تنگ شدن دلم کم کنند. هنوز، پس از این همه نامه، پس از این همه روز و شب، دلم برایت تنگ است. تنگی که هوا را سنگین میکند و نفس را به شماره میاندازد.
حتی وقتی در همان اتاق بالایی مینشینم، جایی که دیوارها هنوز صدایت را به یاد دارند، باز هم احساس میکنم از تو دورم. گویی میان ما نه چند پله، که اقیانوسی از سکوت فاصله افتاده است. جای خالیت همهجا حس میشود؛ در فنجان چای که سرد میشود، در کتابی که نیمهباز مانده، در آینهای که دیگر کسی را جز خودم نشان نمیدهد. امروز اما این جای خالی از همیشه عمیقتر بود. ساعتها در قطار نشستم، واگن به واگن، پنجره به پنجره، و با هر تکان ریل دلم میخواست دستانت را بگیرم، انگشتانم را میان انگشتانت قفل کنم، سرم را به شانهات تکیه دهم و بگویم ببین، دنیا چقدر بیتو پوچ و بیمعنی است.
دلم میخواست در دریای بیکران چشمانت غرق شوم، آنقدر که دیگر هیچ ساحلی به چشم نیاید. از لعل لبت سیراب شوم، همچون تشنهای که پس از سالها بیآبی به چشمه رسیده و بعد در آغوشت، همچون بنایی که قرنها زیر باران و باد فرسوده، یکباره فرو بریزم و فریاد غصههایم گوش عالم را کر کند. یادت هست آن نقل قول را که میگفت در اولین آغوشی که درک شوم، فرو خواهم ریخت. آغوش تو برای من همان است. آغوشی دستنیافتنی که هر بار تصور میکنم، تمام دیوارهای درونم فرو میریزد و من میمانم و اشک، بیدفاع و بیپناه.
درک... واژهی غریبی است. دنیا برای آنان که درک میشوند پر از رنگ و نور است، اما برای ما که در سایه ماندهایم، حتی خورشید هم سرد و بیرحم میتابد. کسی از من نپرسیده چه میخواهی؟ خواستهی واقعیات چیست؟ و اگر هم پرسیده، من فقط سکوت کردهام؛ چون پاسخ همهی پرسشها یک نهی بزرگ است، نهای که در گلوی من گیر کرده و بیرون نمیآید.
این روزها در سفر، مدام با خودم کلنجار میروم؛ شاید این بار بگویم. شاید همین سفر، همان لحظهی موعود باشد. شاید اگر کنار هم بنشینیم و ستارهها بالای سرمان بچرخند، جرأت کنم و راز دلم را بیرون بریزم. اما همین که به گفتن فکر میکنم، ترس مثل خنجری در سینهام فرو میرود. نکند نخواهی؟ نکند این آتش یکطرفه فقط تو را بسوزاند و زندگیات را به هم بریزد؟ نکند بعد از این همه نامه، بعد از این همه شب بیخوابی، تو فقط لبخند بزنی و بگویی متأسفم.
نمیدانم. واقعاً نمیدانم. تلاش میکنم نشانهها را بخوانم، نگاهت را تفسیر کنم، سکوتت را بفهمم، اما هر بار عاجزتر از پیش میشوم. پس دوباره به همین نامهها پناه میآورم. به این خطوط کج و معوج که تنها جای امن حرف زدن با تو هستند. اینجا میتوانم بدون ترس بنویسم که دوستت دارم، آنقدر که نفس کشیدن بدون فکر کردن به تو برایم سخت است. دوستت دارم، هرچند نمیدانی و شاید هیچگاه نخواهی دانست. شاید هم بدانی و فقط سکوت کرده باشی. هر چه هست، این عشق مال من است؛ عشقی که در سینهام میجوشد و در این نامهها آرام میگیرد.
دوستت دارم، آنزاک عزیزم.
حتی اگر این کلمات هرگز به دستت نرسند.
✍️ سایهروشن
" نامه سی و یکم "
سلام آنزاک عزیزم
روبهرویت نشستهام
نیمکتی در گوشهی حیاط، زیر سایهی درخت نارنج کاغذ روی زانویام است و خودکار در دستم میچرخد، اما چشمم بیشتر به توست تا به خطوط. اینقدر به من نزدیکی که بوی عطر ملایمات به مشامم میرسد، اگر دست دراز کنم انگشتانم به شانهات میرسد و میتوانم در آغوشت بکشم
اما چه سود؟ میان ما دیوارهایی است بلندتر و سردتر از دیوار برلین در روزگار جنگ سرد
دیوارهایی از جنس رسم و رسومات کهنه، از جنس نگاههای سنگین فامیل، از جنس حرف مردم، از جنس نبایدهایی که بیهیچ دلیلی در جانمان ریشه دواندهاند
این دیوارها شفافاند، میتوانم تو را آن سویشان ببینم، لبخندت را، چین پیشانیات را وقتی چیزی فکرت را مشغول میکند، اما همین شفافیت، دردناکترش میکند
چون به راحتی میتوانم دست به شیشه سرد بکشم اما دستم میلرزد
میخندانمت
با یک شوخی بیمزه، با یک خاطرهی قدیمی، با یک نگاه کوتاه
تو میخندی و دندانهایت برق میزند زیر نور آفتاب غروب و من در دلم فریاد میکشم که این خنده را فقط برای تو ساختم، فقط برای این لحظه که چشمهایت تنگ شود و گونهات گل بیندازد
اما زبانم قاصر است
کلمات پشت دیوار همان فرهنگ میمانند و جرأت عبور ندارند
پس فقط همراهت میخندم، انگار من هم از شوخی خودم خوشم آمده، انگار همین قدر بس است
دزدکی به چشمانت خیره میشوم، وقتی سرت را به سوی دوستت میچرخانی، وقتی به صفحهی گوشیات نگاه میکنی، وقتی خستهای و به دوردستها زل میزنی
در آن لحظهی کوتاه، تمام جهان در مردمک چشم تو خلاصه میشود
دریایی آرام که امواجش هرگز به ساحل من نخواهد رسید
میترسم اگر بیشتر نگاه کنم، تو هم این نگاه را حس کنی و بپرسی چیه؟ و من ندانم جز هیچی چه بگویم
خودم را در کنارت مجسم میکنم
نه فقط روی این نیمکت، که در خیابانهای بارانی، در کافههای کوچک، در سفرهایی که هیچگاه نرفتیم، در شبهایی که قرار بود تا صبح حرف بزنیم و نخوابیم
تصور میکنم دستت را میگیرم و تو هم انگشتانت را در میان انگشتانم میفشاری، بیآنکه کسی نگاه کند، بیآنکه کسی قضاوت کند
تصور میکنم سرم را روی شانهات میگذارم و تو موهایم را نوازش میکنی و تمام این دیوارها یکباره فرو میریزد، مثل دیوار برلین در آن شب تاریخی که مردم با پتک و اشک و خنده خرابش کردند
اما بعد چشمانم را باز میکنم و میبینم هنوز همانجاییم
تو در یک سوی دیوار، من در سوی دیگر
فقط چند سانت فاصلهی ظاهری که در باطن کیلومترها است
اینها همه رویاست، آنزاک عزیزم
رویایی شیرینتر از شهد بهار و مخمورکنندهتر از شراب کهنه
و من با تمام وجودم ترجیح میدهم تا آخرین نفس در این مستی بمانم
ترجیح میدهم هر روز همین نیمکت را انتخاب کنم، همین نگاههای دزدانه را، همین خندههای بیصدای مشترک را، تا اینکه یک روز بیدار شوم و ببینم دیگر حتی رویا هم تمام شده است
حرف خاصی ندارم، جز همین که بنویسم و بگویم دوست دارم
دوست دارم، حتی اگر این کلمات هیچگاه از سد لبهایم عبور نکنند، حتی اگر فقط در این کاغذ بمانند و تو هرگز نخوانیشان
دوست دارم، و این بزرگترین راز و بزرگترین حقیقت این روزهای زندگی من است
تا نامهی بعد، به امید اینکخ دیوارها یک ذره کوتاهتر شوند، روزی که جرأت پیدا کنیم و پتک برداریم
با تمام وجودم دوستت دارم
✍️ سایهروشن