"نامه هشتم"
ای آنزاک عزیز، ای رؤیای دستنیافتنی، ای که بر قلهی شکوه و زیبایی، چون زئوس بر تخت آسمانی خویش تکیه زدهای، با تو سخن میگویم، هرچند کلماتم در برابر عظمت تو ناتوان و قاصرند. چگونه میتوانم شکوه کنم نزد خالق، که این کفران نعمت است؟ و تو، که در جایگاهی بس والا نشستهای، گویی عدل و زیباییات از ازل مقدر بوده است. من، با واژگان اندک و دل پرآشوبم، چگونه وصف کنم آن نور که در چشمانت میدرخشد و آن سحر که در وجودت جاری است؟
زندگی، این سفر کوتاه و گذرا، گاه چون سفری به مشهد است که گویی هفتاد سال به درازا میکشد. هفتاد سال، آیا زمانی طولانی است؟ پاسخ این پرسش در آیینهی دل هرکس متفاوت نقش میبندد. برای آنکه شب را در کنار معشوق به صبح میرساند، این مدت چون لحظهای زودگذر است، چون چشم بر هم زدنی که در شوق وصال گم میشود. اما برای آنکه محکوم به دوری است، هر روزش عمری است پر از حسرت و انتظار. و ما، ای دوست، همگی رهسپاریم؛ تو از پیش چشمانم، و من از این دنیای فانی.
اکنون که به قم بازمیگردم، دلی دارم سنگین از تصمیمهایی تلخ، سرد و دردناک، اما گویی این تلخی، خود درسی است گرانبها. این سفر، چون دیگر سفرهای زندگیام، مرا به ساحتی نو برد. آموختم که گاه باید دل کند، گاه باید در گوشهای از ذهن، در شکوه ابدی یک رؤیا جاودانه شد، و گاه باید با چهرهای ترشرو و دلی پرغم، به پیش رفت. این همه را تنها در دو هفته فراگرفتم، دو هفتهای که چون سالی بر من گذشت و مرا پیر کرد، نه از گذر زمان، که از سنگینی بار این حقیقت.
یادت هست آن لحظه که نامهای برایت خواندم و تو گفتی: همین دوریات به من هویت میبخشد؟ گفتی هیچ تضمینی نیست که اگر روزی در کنارت باشم، این درد پایان یابد. آه، آنزاک عزیز، این کلامت چون خنجری بر قلبم نشست، اما مرا به ژرفای حقیقتی برد که شاید پیش از این از آن غافل بودم. آموختم که رها کردن در اوج خواستن، و بیاهمیتی در اوج دلتنگی، خود هنری است که روح را آزاد میکند. فهمیدم که شاید تو هرگز به سوی من نیایی، اما این حقیقت، دلیلی برای توقف زندگیام نیست. شاید من برای آن عشقهای آتشین و جگرسوز ادبیات فرانسه آفریده نشدهام، اما این نیز بهانهای نیست که از دوست داشتنت دست بکشم.
من تو را دوست دارم، هرچند دور هستی، هرچند مرا نمیبینی. دوستت دارم، چون پرندهای که میداند قلههای بلند برای او نیست، اما تا آنجا که توان دارد بال میزند، اوج میگیرد و سرود میخواند. من نیز میخواهم سرودی بخوانم، سرودی از جنس غم دوری و شکوه عشق، سرودی که در آن قضاوت قلبم را به باد سپارم. آه، آنزاک، چه میشد اگر... نه، دیگر به این «چه میشد»های سوزان میدان نمیدهم. تو خود گفتی: «اگر مرا دوست داری، زندگیات را بکن.» آری، من تو را دوست دارم، اما زندگی بیتو برایم چون برزخی است میان بهشت و جهنم. گویی بندهای امیدوار به باغ رضوان را در میانهی این دو نگه داشتهاند. شاید به تو، این رضوان زمینی، نرسم، اما نخواهم گذاشت که در جهنم تاریکی فرو روم.
تو همیشه تکهای از وجودم خواهی بود، تکهای جداییناپذیر، چون قلبم که بیتو نمیتپد، اما بیتو نیز از تپش بازنمیایستد. پس بار دیگر میگویم: دوستت دارم، ای زیبای دستنیافتنی، ای رؤیایی که در ژرفای جانم جاودانهای. و این دوست داشتن، نه زنجیری است که مرا به خاک بندد، که بالی است که مرا به سوی زندگی میبرد، هرچند در سایهی دوری تو.
✍️ سایهروشن
هدایت شده از محمد
#خاطره
مشق نانوشتههای حاج کاظمی؛ درسی که در سکوت به ما آموخت...
یادم میآید...
تابستانهای مشهد، برای ما طلبههای مدرسهی علمیهی امراللهی، تنها یک بهانه داشت: پابوسِ ضریحِ حضرت رضا(ع). همهی برنامههای درسی، فقط نقابی بود برای رسیدن به آن لحظههای نابِ زیارت؛ وقتی که پیشانیمان را بر سنگِ مرمرِ آستان میچسباندیم و همهی وجودمان را در سایهی عنایتهای رضوی فرو میبردیم...
اما یکی از زیباترین بخشِ اردوهایمان...
وقتی بود که حاج آقا کاظمی با مهربانیِ همیشگیاش، کلید موتورش را به دستمان میداد (چون مسئول خرید و تدارکات مدرسه بودم) تا برای خریدهای خیمه و مدرسه برویم.
هر بار که کلیدش را به دستمان میداد، انگار وصیتنامهای از جنسِ اعتماد را امضا میکرد:
*«بروید، نیازهایتان را بخرید، کار هایتان را انجام دهید... من منتظر میمانم.»*
یادم نمیرود...
شبهایی که موتور را دیر وقت برمیگرداندیم، دلهره داشتیم که نکند حاجی نیاز داشته باشد. اما وقتی وارد مدرسه میشدیم، میدیدیم چراغِ اتاقش خاموش است... میفهمیدیم که حاجی خودش ماشین گرفته و به منزل رفته؛
فردا صبح اما، طلوعِ آفتاب را با چهرهی خندانش روشن کرد، بیآنکه حرفی از دیروز بزند بیآنکه حتی اشارهای به دیرکردِ ما کند. این سکوتِ او، آتشِ شرمساری را در دلمان شعلهور میکرد - درسی عملی از:
"گذشت آن است که حتی یادآوری نکنی که گذشتی..."
گویی برایش راحتی ما، ارزشِ هزار تاکسی گرفتن را داشت؛ این رفتارش، بیشتر از هر تنبیهی دلمان را میسوزاند...
حاج آقایِ ما...
استادی که درسهای زندگی را نه در کتابها، که در ایثارهای کوچکِ روزمره به ما میآموخت. موتورش برای او وسیلهای نبود؛ ابزاری بود برای خدمت، حتی اگر به قیمتِ سختیِ خودش تمام میشد...
حاج آقا کاظمی...
استادی که «مدیریت» را علاوه بر برنامهریزیِ کلاسها، در اولویتبندیِ مهربانی هم معنا کرده بود.
استادی که «تدریس» را نه در کلاس، که در ایثارِ بیصدا به ما آموخت.
حقالتدریسش «پول» نبود، «ثوابِ همراهیِ زائران» بود.
مدرکش «دکترا» نبود، «خدمت» بود.
ثروتش «پول» نبود، «اخلاص» بود.
حالا که موتورش پارک شده و او به ملکوت پرواز کرده...
میفهمم که آن هوندای قدیمی، در واقع بالهای فرشتهای بود که ما ندیده میگرفتیمش...
حالا که او به ملکوت پرواز کرده...
همهی آن روزها را مرور میکنم و میفهمم که موتورِ حاجی، در واقع مرکبی بود برای رساندنِ ما به معنویت؛ هم در خدمت به زوار حضرت رضا علیهالسلام، هم در مدرسهی زندگی...
" و این حکایت قطرهای بود از دریای بیپایانِ مِهرش،
که به ساحلِ خاطرههایمان رسید..."
روحش شاد و یادش گرامی باد...💔
خاطره از: محمد سروری
"نامه نهم"
سلام ای آنزاکِ جان، ای همزادِ روحم در دوردستهای خیال،
نیمهشب بود که به قم رسیدم، پس از سفری که چون راهی بیانتها، تن و جانم را به رقص خستگی کشاند. نه اینکه مشهد، آن شهرِ پر رمز و راز، کم از شکوه داشته باشد، نه، ابداً. اما حال و هوایی که در آن دیار بر من سایه افکنده بود، چون باری سنگین، روحم را به تنگ آورده بود. با این همه، این سفر، ای عزیز، یکی از ژرفترین درسهای زندگیام را به من آموخت؛ گویی هر گام در آن مسیر، آیینهای بود که مرا به خودم نشان داد، با تمام زخمها و آرزوهایم.
از لحظهای که پای به خانه گذاشتم، دلم در تب و تاب دیدار تو بود. با خود عهد بستهام که روزها را به فرمان تو به زندگی مشغول شوم، به جریان روزگار تن دهم و تنها در سکوت شب، در آن ساعت خلوت که جهان به خواب میرود، به سوی تو بازگردم. تو را در این گوشهی امنِ شبانه میجویم، جایی که کلماتم بیپروا با تو سخن میگویند و قلبم بیهراس به تو میرسد.
در پاسخ نامهی هشتمت نوشتی که از این ارتفاع میترسی. آه، آنزاک، تو خود آن ارتفاعی، تو قلهای هستی که نه من، بلکه خودِ هستی تو را آفریده است. چون ایزدانِ یونان که در بلندای المپ زاده شدند، نه اینکه با رنج و صعود به آنجا رسیده باشند. تو خود آن بلندیِ دستنیافتنی هستی که من در برابرش سر به تحسین خم میکنم. گفتی دوری و زمان است که ما را میسازد. آری، میسازد، اما چه ساختنی! چون آهن گداختهای که از دور، درخششی خیرهکننده دارد، اما در نزدیک، جز سوزش و آتش چیزی به جا نمیگذارد. ما را در کورهی این دوری میگدازند، اما چه زیبا این سوختن را به تماشا نشستهایم.
در قطار، میان همهمهی چرخها و تکاپوی مسافران، کودکانی بودند، شاد و بیپروا. شعر میخواندند، میدویدند و خندههایشان چون نغمهای آسمانی در فضا میپیچید. با خود گفتم اگر تو آنجا بودی، با چه شوق و شعفی که همبازی آنها نمیشدی! جای خالیات، حتی در آن تنگنای واگنهای آهنی، چون سایهای همراهم بود. قلبم برای لحظهای تصور کرد که تو آنجایی، در کنارم، با همان لبخند که جهان را روشن میکند.
امروز به دیدار دوستانم رفتم، آنانی که مرا نه با نقاب، که با تمام حقیقت وجودم دیدهاند و پذیرفتهاند. نه با زخم زبان، نه با تکبر، و نه با نگاهی از بالا، بلکه با آغوشی باز و قلبی که عیبهایم را چون بخشی از من در خود جای داده بود. شاید این پذیرش، این سادگیِ محبتشان، در جهانی که پر از قضاوت است، گناه باشد، اما برای من، این لحظهها چون گوهری نایاب بود. با خود اندیشیدم، آنزاک، اگر روزی تو را به راستی ببینم، آیا تو نیز مرا اینگونه خواهی پذیرفت؟ با تمام شکستگیها و سایههایم؟ یا چون بسیاری، تنها به پوست ظاهرم بسنده خواهی کرد و از من نقشی میخواهی که نیستم؟
ای عزیزترینم، این پرسش چون نسیمی در ذهنم میوزد، اما پاسخش را به زمان میسپارم. شاید هرگز نیایی، شاید این نامهها تنها در خیالم به دستت برسند، اما من همچنان مینویسم، همچنان تو را در واژهها میجویم. و در پایان، این شعر را برایت میخوانم:
ای گل نه همین معرکهی من بتو گرم است
هنگامهی صد سوخته خرمن بتو گرم است
ترک تو نگویم اگرم بهر تو سوزم
چون شمع سرم تا دم مردن به تو گرم است
گرم است به هم پشت رقیبان پی قتلم
ای عشق دلافروز دل من به تو گرم است
سرحلقهی ماتمزدگانی تو فصیحی
بخروش که هنگامه شیون بتو گرم است
دوستت دارم آنزاک، حتی اگر تنها برای ساعتی در روز.
✍️ سایهروشن
"نامه دهم"
ای آنزاک عزیز، ای روشنای دلم،
سلامی از عمق جان، که چون نسیمی لطیف، از میان روزهای خاکستری و خستهام به سوی تو روانه میشود. امیدوارم هر کجا که هستی، قلب مهربانت در آرامش باشد و لبخندت چون آفتابی بر تاریکیهای روزگار بتابد.
امروز، یکی از همان روزهای سنگین و نفسگیر دوره امتحانات بود؛ ساعتها غرق در کتاب و جزوه، با وقفههایی کوتاه که تنها برای لحظهای نفس تازه کردن و لقمهای غذا کفایت میکرد. فردا امتحان عقاید دارم، آزمونی که گویی نه برای سنجش دانستهها، که برای به چالش کشیدن صبر و طاقتم طراحی شده است. در خیالم، به جای پاسخ به پرسشهای خشک و بیروح، قلم برمیدارم و از تو مینویسم؛ از چشمانت که چون آسمانی بیکران است، از لبخندت که دل را به رقص وا میدارد. اما چه کنم که مصحح این برگهها، گویی که طلاب مالش را دزدیدهاند و ارث هفت پشتش را به تاراج بردهاند! انگار شمشیری آخته بالای سرشان آویزان است و عجلی معلق فریاد میزند که امتحانات را با شتاب بگیرید و به سوی خانه و کاشانهتان بازگردید. در یک هفته، میخواهند همهچیز را به پایان رسانند، گویی زمان دشمنی است که باید هرچه زودتر از آن گریخت.
اما چه باک؟ من، که ذاتاً آدمیام پرحرص و بیقرار، تلاش میکنم که بر آنچه از دسترسم خارج است، زور بیهوده نزنم. بگذار این روزها بگذرند، که گذر زمان، خود، مرهمی است بر اکثر زخمهای بیصبری.
آنزاک نازنینم، در نامهی پیشینت نوشتی که شاید مرا همانگونه که هستم بپذیری. این کلامت چون آبی زلال بر آتش دلم نشست. من، که همواره از طرد شدن هراسیدهام، از این که دیگران مرا به چشم عیب و نقص بنگرند، در کلمات تو پناهی یافتم. نمیگویم که بینقصم و یا اینکه عیوبم کم است، اما چه چیز این آدمیان را وا میدارد که به جای دیدن کاستیهای خود، گرد من حلقه زنند و سرکوفت بر سرم بکوبند؟ اینان که خود غرق در رذائلاند، با چه جرأتی در برابر صداقتم قد علم میکنند و داعیه اسلام دارند؟ مگر نه آن بود که پیامآور رحمت، آهسته و با مهر، جامعهای غرق در جاهلیت را به سوی نور هدایت کرد؟ پس این شتاب و تندی در قضاوت من از چیست؟ چرا اینگونه چکشی و ضربتی بر من میتازند؟
اما این نیز بگذرد. میتوان با یک رویارویی، هرچند سخت و طاقتفرسا، از شر این ریختهای کریه رهایی یافت و دیگر سایهی نکبتشان را بر قلب ندید.
آنزاک عزیزتر از جان، با خود میاندیشیدم که اگر در کنارم بودی، قلبم را با تو قسمت میکردم. اما اکنون که دقیقتر مینگرم، میبینم که این قلب، یکسره از آن توست. تو که ترازوی عدالت باید به سوی تو متمایل شود، تو که زیباییات چون شعری است که هر بیتش دل را به شگفتی وا میدارد. گاه، در خلوت خود، این ابیات را زمزمه میکنم:
آن کس که ترا بیند و حیران نشود
وز خندهی تو گشادهدندان نشود
چندان که بود، هزار چندان نشود
جز کاهگل و کلوخ زندان نشود
واقعاً، اگر کسی تو را ببیند و مجنون زیبایی و بینقصیت نشود، چه میفهمد از حقیقت عشق و جمال؟
آنزاک عزیز، سوالی در ذهنم چرخ میزند و بیقرارم میکند. به نظرت، چه میشود که این انسانها، این بهظاهر منورالفکران، عشق را تقبیح میکنند و بر آن خاک نفرت میریزند؟ چرا اینگونه با حسی که پاکترین گوهر وجود آدمی است، دشمنی میورزند؟ دوست دارم نظرت را بدانم، که تو چون ستارهای در آسمان اندیشهام میدرخشی و پاسخهایت همواره مرا به تفکر وا میدارد.
و در پایان، ای ستارهی درخشانتر از ماه شب چهاردهم، بدان که دوستت دارم، با تمام وجودم. تو قلبم را به تسخیر درآوردهای و روحم را به رقص، پس برقصان این عروسک بیجان را.
✍️ سایهروشن
"نامه یازدهم"
مهربانم، آنزاک عزیز، سلام
امروز، در خلوت روزگار و میان هیاهوی لحظهها، بارها نام تو در ذهنم طنینانداز شد. گویی هر گوشهای از این شهر، هر وزش باد، هر پرتو نور که بر شانههای خستهام مینشیند، نشانی از تو دارد. میتوانستم ساعتها در خیال بودنت غرق شوم، در اما و اگرهای حضور گرم تو گم شوم، اما چه کنم؟ قول دادهام که دل را به زنجیر عقل بکشم، هرچند این زنجیر، در برابر یاد تو، چه شکننده است.
امتحان عقاید را پشت سر گذاشتم، آنزاک نازنین. در آن سالن خاموش، میان پرسشهای خشک و منطقی، دلم میخواست به جای پاسخهای تکراری، از جبر عالمیان بنویسم که محو زیبایی توست. دوست داشتم به جای استدلالهای فلسفی، از عشق تو بگویم، از ظرافتی که در نگاهت موج میزند، از آن قلب پاک که گویی از آسمان به زمین هبوط کرده است. اما چه کنم؟ مصحح بیرحم، این خیالهای عاشقانه را نمیفهمد. دیروز هم، یادت هست؟ آنقدر از دلتنگی گفتم که شاید حوصلهات را سر بردم. دیگر تکرار نمیکنم، اما مگر میشود تو را در سینه حبس کرد؟
بعد از امتحان، به جایی کوچک پناه بردم. املت و چای سفارش دادم، دو نفره، انگار که تو روبهرویم نشستهای، با همان لبخند همیشگی. اما جای خالیات پشت آن لیوان دوم چای، چنان خودنمایی میکرد که گویی تمام کافه را بلعیده بود. نه اینکه از خوردن آن صبحانه دلگیر شوم، نه، اما طعم چای بدون نگاه تو، تلختر از همیشه بود. با خود گفتم، کاش بودی، کاش کنارم، در آن اتوبوس شلوغ، مینشستی. من از میان ازدحام، نگاهت میکردم و با اشارهای خاموش، میگفتم: «پیاده شو، رسیدیم.» اما گاهی، در خلوت قلبم، با خود میگویم شاید خوب شد که نیامدی. تو لایق جهانی زیباتر از این هستی، جهانی که در آن نه اتوبوسی باشد که در انتظارش بایستی، نه املتی ارزانقیمت و نه چایی جوشیدهای که سرد شود پیش از آنکه لب به آن بزنی.
آنزاک عزیز، موهایم را کوتاه کردم. پیش از آنکه قیچی به دست آرایشگر برسد، برای آخرین بار، به یاد روزهایی که دستانت موهایم را بههم میریخت و با خنده میگفتی شبیه فلان شخصیت سینمایی شدهام، خودم آنها را آشوب کردم. در سکوت، به قیچی خیره شدم و به تو فکر کردم. به آن روزها، به آن خندهها، به آن لحظههای ناب که گویی در کتابی قدیمی، میان صفحات زردرنگ، جا ماندهاند.
نازنینم، گفته بودی از این ارتفاع میترسی، از این زیبایی که در وجودت جاری است. از چه میترسی، مهربانم؟ از پاکیات؟ از ظرافتی که چون نسیمی لطیف، هر دلی را نوازش میدهد؟ تو گویی مجسمهای هستی که میکلآنژ برای ایزدان خلق کرده، زیبا، بینقص، و جاودانه. اما من، من از چه بترسم؟ از عشقی که در سینهام شعله میکشد؟ از قلبی که در دستانت نهادهام، حتی اگر آن را، چون سالهای پیش، نادیده بگیری و به گوشهای پرتاب کنی؟ نه، آنزاک، این قلب، حتی شکسته، برایم عزیز است، چون تو را در خود دارد.
شب آسمان را نگاه میکردم تا تو را بیابم تما چند شبی است اثری از تو نمییابم به یاد ترانهای از ناصر عبداللهی میافتم:
امشب ز پشت ماه ابرها
بیرون نیامد ماه
بشکن قرق را ماه من
بیرون بیا امشب
گشتم تمام کوچهها را
یک نفس هم نیست
شاید که بخشیدند
دنیا را به ما امشب
گویی آسمان هم دلتنگ توست. تمام کوچههای شهر را گشتم، شاید نشانی از تو یابم، اما جز سکوت و جای خالیات، چیزی نیافتم. کاش امشب، قرق را بشکنی، ماه من، و در آسمان دلم بدرخشی.
آنزاک، برایم نوشتی که عشق، چهرهی حقیقی انسان را عیان میکند، اما چرا مردمان از این حقیقت میهراسند؟ چرا از صداقتی که در عشق نهفته است، گریزانند؟ مگر نه اینکه باید در فراق، آنقدر اشک ریخت تا کور شد؟ مگر نه اینکه قصیدهها و غزلها، از همین درد زاده شدهاند؟ تو، محبوب دل خستهام، پاسخ این پرسشها را میدانی؟
فردا، امتحانی دیگر دارم، اصول. اما باز هم دلم میخواهد به جای استدلالهای خشک، از چشمان سیاه تو بنویسم، از آن یاقوتهای درخشان که حتی جاذبه را به زانو درمیآورد. از گیسوان کوتاهت که عقل و هوش را از هر عاقلی میرباید. کاش معلم املایت بودم، آنزاک. هر روز دوستت دارم را املا میکردم و از تو میپرسیدم: تا کجا گفتم؟ و تو، با همان لبخند، میگفتی: دوستت دارم.
گاهی به مردم فکر میکنم، به این جهان پر از دلهای شکسته. شعری از ذهنم میگذرد:
اگر مرغی نشیند بر سنگ مزارم
گهی بر حال من گرید گهی بر روزگارم
چه زحمتهای کشیدم، قامتم از بهر غم خم شد
عجب افتادهام تنها، شده بیکس مزارم
آنزاک، اگر پیش از آمدنت، روزی این جهان را ترک کردم، این شعر را بر سنگ مزارم حک کن. بگو که سایهروشن، عاشقی بود که در حسرت تو سوخت. اصلاً، صدایم را میشنوی؟ کاش میشد کنارت بنشینم، دستانت را بگیرم و این نامه را، واژه به واژه، برایت بخوانم. اما چه کنم که دلهایمان، در بهترین حالت، کیلومترها از هم دورند.
یک پرسش دیگر، آنزاک عزیز. به نظرت، چرا انسانها اینقدر آسان دل میشکنند؟ گویی پرکاهی را از سر راه برمیدارند، غافل از اینکه آن دل، تمام دارایی صاحبش است. برایم بگو، نازنینم. نظرت را ارج مینهم، چون تو، دورترین نزدیک منی.
با تمام محبت و دلتنگی
دوستت دارم عزیزم
✍️ سایهروشن
"نامه دوازدهم"
سلام ای نازنین، ای ستارهی درخشانم که در شبهای بیفروغ اول ماه، آسمان دلم را روشن میکنی! ای که نور تو در ظلمات قلبم، چون مشعلی راه میگشاید و امید را در سینهام زنده میدارد. روزت چگونه گذشت مهربانم؟ آیا تابستان همانند من برایت تنها گرمای طاقتفرسا و بار سنگین امتحانات بوده، یا در میان این روزها شادی و آرامش نصیبت شده؟
امروز، من درگیر غولی هفتسر بودم؛ امتحان اصول، از آن دست آزمونهایی که گویی برای به زانو درآوردن آدمی طراحی شدهاند. با اینهمه، در میان کلمات پر از پرسش و اضطراب، خیالم به سوی تو پر کشید. ای کاش به جای غرق شدن در حجیت خبر واحد، میتوانستم از معبودیت چشمانت بنویسم؛ از آن نگاه که گویی آسمان را در خود جای داده، و از آن تن نحیف و ظریفت که هر بینندهای را به تحسین وا میدارد. تو، ای عزیز، گویی تابلویی هستی که دست طبیعت با ظرافتی بیمانند آن را کشیده است.
امروز، برای کاری قدم به یکی از محلههای پایینشهر گذاشتم. من، هرچند نه از آن ثروتمندان افسانهایام که قصرها و گنجینهها در اختیار دارند، اما به لطف خدا و زحمات پدرم، زندگیام بینیاز از دغدغههای بزرگ مادی است. با این حال، در آن کوچههای خاکآلود، کودکانی دیدم با چشمان گشاد و کنجکاو که به ماشین خیره شده بودند، گویی در آن، جهانی از رؤیاها میجستند، با جامههایی که گویی روزهاست رنگ آب ندیده، و موهایی که انگار هفتههاست شانهای بر آن نرفته. آن لحظه، قلبم فشرده شد، نازنینم. با خود گفتم چه خوب که اینجا نیستی، که شاید اگر بودی، سرنوشت، تو را نیز به چنین روزی میانداخت. من نه شغلی ثابت دارم و نه مالی آنچنان که بتوانم چرخ زندگی را به نرمی بچرخانم، اما ای عزیز، این را بدان که قلبی دارم، هرچند شکسته و خسته، که تمامش از آن توست. میدانم که این قلب، در برابر عظمت تو ناچیز است، اما این تنها دارایی من است که با افتخار به پای تو میریزم.
در جواب سوالم در نامه قبل گفتی: انسانها از اینکه عشق، دیوارهای محافظی را که دور خود کشیدهاند فرو میریزد و ما را عریان و بیدفاع میگذارد میترسند. اما دلبرم، گمان میکنم عشق باید چون کلیدی باشد که درِ این دیوارها را بیهیچ تخریبی بگشاید. سخت است، میدانم. شاید حتی ناممکن به نظر آید. اما آنکه بتواند از این دیوارها عبور کند، بیآنکه آنها را ویران سازد، یقیناً ارزش و لیاقت ماندن تا ابد را دارد. او میتواند آرامآرام، چون باغبانی صبور، تغییراتی را که لازم است در باغ دل پدید آورد.
ای مهربانم، گاه چنان در غم دوریات غرق میشوم که دلم میخواهد در میانهی خیابان بنشینم و در خیال تو گم شوم. اما به تو قول دادهام که زندگی کنم، و من به این عهد وفادارم، هرچند این زندگی گاه چون باری جانفرسا بر دوشم سنگینی میکند. تو خود میدانی که این جهان و همهی آنچه در آن است، شکنندهتر از شیشهای نازک است. این نامهها، این ذوق نهفته در خاکستر وجودم، این محبت که چون جویباری در قلبم جاری است، و حتی این آسمان که بالای سرمان گسترده، همه ممکن است در لحظهای محو شوند. زندگی، ای عزیز، چون حبابی بر آب است، و من به چیزی دل نبستهام جز تو. تو، حتی از این فاصله، دلیلی هستی که هر صبح چشمانم را به سوی نور باز کنم.
و حالا، ای نازنین، سوالی از تو دارم. آیا این رودهدرازیهای من، این نامههای پر از شوق و پرسش، تو را خسته نمیکند؟ به نظرت پس از مرگ، آیا میتوانیم در کنار هم باشیم؟ آیا میتوانم دستانت را در دست گیرم و بگویم که دوستت دارم؟ حتی اگر تقدیرم جهنم باشد، آیا اجازه میدهند برای لحظهای، تنها لحظهای، تو را ببینم؟ و ای کاش بدانم، آیا تو نیز، در آن سوی این دنیا، میلی به دیدار من داری؟
گاه با خود این بیت را زمزمه میکنم:
به ظاهر خنده بر لبها ولی باطن پر از غمها
گهی خوابیده در ظاهر ولی از دل چو شبگیرم
نمی ماند دمی ثابت نه گریانی نه شادانی
الا روح الغزل آری پر از تغییر و تغییرم
ای دلبرم، این روزها حالم چون موجی ناپایدار است. گاه پاهایم میلرزد و دلم میخواهد اشک بریزم، گاه سینهام از شوق فتح قلهها پر میشود. همهی این آشوبها از نبود توست. میگویی شاید حضور تو نیز این دردها را درمان نکند، اما من به امید آن روز زندهام، که شاید در کنارت، مرهمی برای این زخمها بیابم.
دوستت دارم، ای عزیز، چنان که کودکی به عروسکش دل میبندد و بیآن نمیتواند به خواب رود. تو عروسک رویاهای منی، و من بیتو، خوابی آرام ندارم.
✍️ سایهروشن
"نامه سیزدهم"
سلام ای عزیزِ دور، سلامی از ژرفای شبی که تاریکیاش نه از آسمان، که از دلم سرچشمه گرفته است. لحظاتی که زیر بار سنگین امتحانات، روحم را به بند کشیدهاند و هر نفس، گویی آهیست که در سینه حبس شده. این روزها، زندگیام در میان صفحات کتابها و یادداشتهای پراکنده گم شده است، و من، در این میانه، خود را جستوجو میکنم.
امروز امتحان فلسفه داشتم. فلسفه، که روزگاری پناهگاهم بود، اکنون به میدانی بدل شده که در آن، نه از حقیقت سخنی میرود و نه از ژرفای اندیشه. عاشق فلسفهام، عزیزم، عاشق آن لحظههایی که روحم با پرسشهای بیپایانش به رقص میآید. اما این امتحانات، این پرسشهای خشک و بیروح، که تنها به دنبال اقسام و دستهبندیهاست، قلبم را میفشارد. دلم میخواست برایشان از ابزوردیسم بگویم، از آن پوچی شیرینی که کامو در واژههایش ریخته بود؛ از اگزیستانسیالیسم، که چگونه سارتر و کرکگور، زیستن را به چالشی عظیم بدل کردند. میخواستم از فلسفهی عشق سخن بگویم، از آن آتشی که در دلم زبانه میکشد، از تو، که چگونه در هر لحظه، بیآنکه باشی، حضورت مرا در بر گرفته است. اما افسوس، اینان را به اینها میلی نیست. برایشان مهم نیست که چه کسی، چگونه، و چرا این قلب خسته را به تپش واداشته.
یادت هست، آن روزها که میگفتی این نیز بگذرد؟ آری، میدانم که این روزها نیز، چون سایهای بر دیوار، خواهند گذشت. اما منی که از این گرداب بیرون میآیم، دیگر آن منِ پیشین نخواهد بود. خستگی، چون غباری بر روحم نشسته؛ فرسودگی، در تاروپودم رخنه کرده؛ و من، گویی پارهای از خود را در این راه جا گذاشتهام. با این همه، هنوز در چشمانم امیدیست، شاید به خاطر تو، شاید به خاطر آن لبخندت که در خاطرمی چون نوری در تاریکی میدرخشد.
آنزاکِ زیبا، ای کاش هیچگاه در دام این امتحانات گرفتار نشوی. این لحظات، که باید در آرامش به خود بازگردی، اما ذهنت در بند آمادگی برای فرداست، اوج تنهاییست. لحظههایی که دلت میخواهد کتاب را ببندی، چشمانت را بر هم بگذاری، و در جهانی دیگر سیر کنی، اما زمان، این دشمن بیرحم، تو را به پیش میراند. در این تنهایی، من به کتابها پناه میبرم، به فیلمها، به شعرها، به فلسفه. در هر سطر، در هر واژه، در هر نغمه، به دنبال خویش میگردم. شاید کسی، جایی، دغدغهام را نوشته باشد؛ خستگیام را، فریاد خاموش دلم را. اما چه سود؟ هرکس در این جهان، غم خویش را دارد و درد خویش را میسراید.
دوستت دارم، عزیزم، حتی اگر نیستی تا در این شبهای سرد درسخواندن، با فنجانی چای، گرمایی به دستانم ببخشی. تو در خیالم هستی، در هر صفحهای که میخوانم، در هر واژهای که مینویسم. و این، شاید، تنها تسلای این روزهای سخت باشد.
تا نامهای دیگر، تو را به قلبم میسپارم.
✍️ سایهروشن
"نامه چهاردهم"
سلام ای آنزاک زیبا، ای مهربانِ دور از دیده، ای غایبِ همیشه حاضر در خیالم،
تو که چون نسیمی لطیف در خاطر من میوزی، اما دسترسناپذیریات قلبم را به آه میکشاند. امروز، در میان گرد و غبار روزگار، امتحان فقه را پشت سر گذاشتم و فردا، آخرین آزمون این فصل طاقتفرسا در پیش است. زندگی، آن راز پر رمز و راز، گاه چنان طوفانی و بیرحم میشود که حتی نمیتوان لحظهای آرام گرفت، نمیتوان سر بر بالین آسودگی نهاد. در این طوفان، چه بسیار که دلم تو را طلب میکند، تو را که با کلامت، با نگاهت، میتوانستی مرا به ساحل امید رهنمون کنی.
آنزاک عزیز، ای یارِ نادیدهام، امید، آن گوهر نایاب، این روزها برایم چون ستارهای دور در آسمانی ابری است. محتاجم به آن، به نوری که بتواند مرا از این تاریکیها، از این روزهایی که گاه تیرهتر از شب مینمایند، برهاند. کاش بودی، کاش کنارم بودی و از امید میگفتی، از آن نیروی پنهانی که قلب را استوار میکند و گامها را محکم.
دیشب، در خانهی دوستم، در هیئتی ساده اما پر از سوز و گداز، دلم به یاد روضههای خانگی که میتوانستیم داشته باشیم، فشرده شد. به یاد آن لحظههایی که میتوانستیم در کنار هم، در خلوت خانه، اشک بریزیم و با ذکر مصیبت، روحمان را صیقل دهیم. آن فکر، چون دستی سنگین بر گلویم نشست، آنچنان که نور چراغهای خیابان در چشمانم گم شد و جهان، لحظهای، تیرهتر از پیش گردید. دلم گرفت، آنگونه که تنها تو میتوانی سنگینیاش را دریابی.
آنزاک جان، این روزها که فشار دوریات با بار سنگین امتحانات و خستگیهای بیپایان درهم آمیخته، گاه چنان کم میآورم که هیچچیز، حتی طلوع خورشید، نمیتواند مرا به ادامه وادارد. گویی نیرویی در من ته کشیده، گویی راه گم کردهام در این مسیر پر پیچ و خم. اما در این میان، تنها یک چیز هنوز در قلبم زنده است: دوستت دارم. این کلام، ساده اما عمیق، تمام آن چیزی است که میتوانم به تو تقدیم کنم.
عزیزِ من، هر کجا که هستی، دعایم کن. مرا به یاد آور، مرا که در این روزگار سخت، در این تنگنای دل و جان، به دعایت، به یادت، به مهرت محتاجم. امیدوارم تو، در هر گوشه از این جهان پهناور، شاد باشی، امیدوار باشی، و قلبت پر از نور باشد.
✍️ سایهروشن
"نامه پانزدهم"
سلام ای عزیزِ جان، حال تو چگونه است؟ دلم برای شنیدن صدایت، برای آن نگاه آرام و ژرف تو تنگ شده است. امیدوارم هر کجا که هستی، نسیمی خنک روحت را نوازش کند و لبخند بر لبانت نشسته باشد.
بالاخره آن هفتخوانِ جانفرسا به پایان رسید. باورم نمیشود که از میان آن همه طوفان و گرداب، سالم به ساحل رسیدم. امتحانها تمام شد، و خدا را شکر، نیازی به تجدید هم نیست. اما آن روز آخر... ای کاش بودی تا ببینی چگونه خستگی و بیخوابی و اضطراب، چون سایهای سنگین بر شانههایم چنبره زده بود. لحظههایی بود که انگار قلبم در تنگنای سینهام میتپید و ذهنم از فرط فشار، خالی از هر فکری شده بود. نبودت در آن لحظات، چون خنجری بود که قلبم را خراش میداد. کاش کنارم بودی، دستانم را میفشردی و با همان صدای مهربانت میگفتی: این نیز بگذرد. اما وقتی همهچیز تمام شد، وقتی قلم را زمین گذاشتم و نفس عمیقی کشیدم، گویی باری عظیم از دوشم برداشته شد. در آن لحظه، چنان سبکیای در وجودم جاری شد که احساس کردم میتوانم بال بگشایم و تا آسمانها پرواز کنم. شاید این حس، تنها لحظهای بود، اما همان یک لحظه برایم دنیایی ارزش داشت.
حالا که این طوفان فروکش کرده، دلم پر میکشد برای لحظهای که دوباره تو را ببینم. خیال میکنم که روبهرویم ایستادهای، با همان لبخند همیشگیات. دلم میخواهد لبانت را چنان ببوسم که نفست بند بیاید، و تو با خنده مرا پس بزنی و بگویی: آرامتر! بعد، دست در دست هم، سوار ماشین شویم و بیهدف در خیابانهای شهر بچرخیم. چای داغی در دستمان باشد، ساندویچی ساده اما پر از خاطره بخوریم، و من برایت شعری بخوانم، شاید از حافظ، شاید از خودم. آهنگی آرام در ماشین پخش شود و ما غرق در زیبایی خیابانهای شب شویم، جایی که نور چراغها با سایههای درختان در هم میآمیزد و جهانی از آرامش میسازد. تو کنارم باشی و من، با هر نگاه به تو، دوباره عاشق شوم.
اما حالا، در این لحظه، جای خالیات نه فقط حس میشود، بلکه با تمام وجودم لمسش میکنم. وقتی اتاقم را میچینم، تخت یکنفرهای گوشهای میگذارم و جای تو خالی میماند. وقتی غذا میپزم، فقط به اندازهی یک نفر است، و بشقاب دوم روی میز خاک میخورد. وقتی چای میریزم، یک لیوان کافی است، و لیوان دوم در کابینت، تنها منتظر میماند. هر گوشهی این خانه، هر لحظهی این زندگی، فریاد میزند که تو نیستی. حتی سکوت شب، که زمانی پناهگاهم بود، حالا بیتو ناقص است. تو را تصور میکنم که کنارم نشستهای، پتویی نازک دور شانههایت پیچیدهای، با چشمانی نیمهباز و خسته به من نگاه میکنی. سریال موردعلاقهمان روی صفحهی تلویزیون میرقصد، تو میگویی: سردم است، و من تو را در آغوش بگیرم. اما اینها همه خیال است، زادهی ذهن تنهای من، که بیتو در این سکوت غرق شده است.
آنزاک عزیزم، این روزها همهچیز سنگینتر شده. دوستانم راهی اربعین شدند، و من ماندم با دلی که هم برای تو تنگ است و هم برای کربلا. نه شکایتی دارم، نه گلهای از روزگار، اما غمی عمیق در سینهام لانه کرده. نه تو را دارم که در چشمانت غرق شوم، نه آن گنبد طلایی را که دلم را آرام کند. گاهی چنان احساس حقارت میکنم که گمان میبرم حتی امام هم مرا نمیخواهد. نه میتوانم نگاه تو را ببینم، نه آن بارگاه نورانی را. فقط این نامهها میمانند، کلماتی که روی کاغذ مینشینند تا شاید روزی، وقتی تو آمدی، برایت تعریف کنم که این روزها چگونه بر من گذشتند.
دوستت دارم، هرچند دوری و نیستی. این عشق، حتی در این فاصلهی سرد و بیرحم، هنوز در قلبم شعله میکشد. منتظرت میمانم، با تمام دلتنگیها و خیالهایی که بیتو میبافم.
✍️ سایهروشن
"خاکستر سرخ"
چه مدت زمان لازم است تا انسان بتواند از سایهی سنگین خاطرهای، از زخم رخدادی، یا از تازیانهی دردی که بر جانش نشسته، عبور کند؟ یک ماه؟ سه ماه؟ یک سال؟ یا شاید، هرگز؟ برخی زخمها چنان در عمق روح رخنه میکنند که گویی زمان، این طبیب کهنهکار، از درمانشان عاجز است. بیصدا از کنارشان میگذرد، بیآنکه مرهمی بر آنها نهد یا حتی نوازشی بر جای زخمشان بکشد. خاطراتی هستند که نهتنها در ذهن، که در تار و پود وجودت ریشه میدوانند؛ به استخوانهایت میچسبند، در نفسهایت حل میشوند و هر دَم و بازدَم را به آینهای مهآلود بدل میکنند. گویی بخشی از تو شدهاند، چنان که نمیتوانی آنها را از خود جدا کنی، حتی اگر بخواهی.
میکوشی از این سایهها بگریزی. کتابی به دست میگیری، قلمی بر کاغذ میلغزانی، راه میافتی در کوچههای شهر، یا خود را در آغوش خواب پنهان میکنی. روزها را با هیاهوی زندگی پر میکنی، با خندههای ظاهری، با گفتوگوهای بیانتها. اما آن خاطره، آن لحظهی گمشده، آن درد مبهم که گویی در جایی میان قلب و روحت لانه کرده، نه میرود، نه رام میشود. تنها، چهره عوض میکند. آرامآرام عادی میشود، مانند زخمی کهنه که دیگر تازگی ندارد، اما همیشه هست. مثل دنداندردی قدیمی که آنقدر با آن زیستهای که نمیفهمی درد میکند؛ فقط میدانی که بخشی از توست. صبح با آن از خواب برمیخیزی، شب با آن به بستر میروی. حتی یاد گرفتهای با آن از پرتگاههای زندگی عبور کنی، بیآنکه وسوسهی سقوط در دلت جوانه بزند.
گاه زندگی چنان شیرین پیش میرود که گمان میکنی شفا یافتهای. دفترهایت پر میشود از واژههای امید، گوشهایت از نغمههای زندگی، قدمهایت استوار میشود و لبخندت، هرچند ظاهری، روشنتر از پیش. خیال میکنی که سرانجام آن زخم کهنه التیام یافته، که خاکسترهای گذشته دیگر سرد شدهاند. اما ناگاه، در لحظهای بیخبر، جرقهای کوچک همهچیز را به هم میریزد. بوی باران که در هوا میپیچد، آهنگی قدیمی که از رادیویی دور به گوش میرسد، خیابانی که در غروب رنگ آشنایی به خود میگیرد، یا حتی تقویمی که تاریخ تولدی را فریاد میزند... و آنگاه میبینی که زغالهای خاموش زیر خاکستر هنوز زندهاند. با نسیمی ساده شعلهور میشوند، میسوزانند و میسوزانند، تا جایی که چشمهایت از سوزش دلی که دوباره زخمی شده، دیگر نمیتوانند ببینند.
به خود میگویی شاید چاره این است که دست به این دردها نزنی. بگذاری در کنج خود بمانند، بیآنکه به آنها نزدیک شوی. شاید زمان، این رهگذر بیرحم، روزی خاک بر آنها بپاشد و خاموششان کند. اما حقیقت این است که دنیا هرگز ساکت نمیماند. همیشه چیزی هست که تو را به سوی گذشته پرتاب کند: یک واژهی ساده، نگاهی گذرا، یا حتی سکوتی که در دل شبهای بیخواب به تو هجوم میآورد. زمان، گاه نه چون دوستی مهربان، که چون دشمنی لجوج عمل میکند. نه برای التیام، که برای یادآوری. انگار میخواهد به رخت بکشد که هنوز چقدر آسیبپذیری، چقدر تنها، و چقدر اسیر گذشتهای. گویی فریاد میزند: تو هنوز همانجایی، همان که بودی!
و تو، محکومی به تحمل این زجر. زجری که انگار از ازل با تو عجین شده، گویی خلقتت را با آن سرشتهاند. داغ نبودنِ آنچه زمانی بود، شبها هزار بار تو را میکشد و صبحها، با بیرحمی، هزار و یکبار به زندگی بازمیگرداند. اما، عجیب است که با همهی این زخمها، با همهی این خستگیها، هنوز به همین دردها دلخوشی. شاید چون این دردها، این خاطرات، این جای خالیها، نشانهاند. نشانهی اینکه تو هنوز انسانی، هنوز دوست داشتهای، هنوز دلت برای چیزی تپیده، هنوز جای خالیای در وجودت هست که هیچچیز نتوانسته پرش کند. و این جای خالی، این خلأ مقدس، خودِ معنای بودن است.
زندگی، شاید همین است: رقصی میان خاکستر و شعله، میان زخم و شفا، میان فراموشی و یادآوری. و تو، با همهی شکنندگیات، همچنان میدوی. نه برای پیروزی، نه برای پایان درد، بلکه برای آنکه بدانی هنوز زندهای. هنوز، در عمق وجودت، خاکستری سرخ میدرخشد.
✍️ سایهروشن