اندیشکده حکمرانی مصاف
اگر منبع شما ایران اینترنشنال است که ... ولی دادهها چیز دیگری میگویند:
طبق نظرسنجی مرکز آماری «اتود»
🔹 ۶۰٪ از مردم، دستکم یکبار در تجمعات شبانه پس از جنگ شرکت کردهاند
🔹 ۲۰٪ بیش از ۱۰ بار حضور داشتهاند
حتی مهمتر از آن:
🔸 در میان کسانی که شرکت نکردهاند، بیش از ۳۵٪ نگاه مثبت به این تجمعات داشتهاند
در مقابل:
▪️ تنها ۳۸٪ اساساً در این تجمعات حضور نداشتهاند
▪️ و از این گروه، فقط ۳۱٪ نگاه منفی داشتهاند
نتیجه روشن است:
این پدیده، نه یک حرکت محدود، بلکه یک کنش اجتماعی با پشتوانه مردمی بوده است.
نه صرفاً یک واکنش، بلکه نشانهای از حضور جامعه در لحظات بحران.
این یعنی: ایران هنوز زنده است، در خیابان، در احساس جمعی، در همبستگی.
بازخوانی «امر مردمی» در بزنگاههای بحران؛ از داده تا دلالت راهبردی
تحلیل دادههای ارائهشده از نظرسنجی مرکز «اتود» فراتر از یک توصیف آماری ساده است؛ این دادهها میتوانند بهمثابه نشانههایی از یک واقعیت عمیقتر اجتماعی تفسیر شوند: بازگشت جامعه به صحنه در لحظات بحرانی.
برخلاف برخی روایتهای تقلیلگرایانه که تلاش میکنند کنشهای جمعی را به اقلیتهای فعال نسبت دهند، شواهد موجود نشان میدهد که ما با نوعی همراهی گسترده اما با شدتهای متفاوت مواجه هستیم. این همراهی را میتوان در سه لایه تحلیل کرد:
۱. لایه مشارکت مستقیم
حضور ۶۰ درصدی—even اگر با دفعات متفاوت—نشان میدهد که «خیابان» همچنان یکی از مهمترین بسترهای بروز کنش اجتماعی در ایران است. حضور ۲۰ درصدیِ پرتکرار نیز بیانگر وجود یک هسته فعال و پایدار در جامعه است که در شرایط بحرانی به سرعت بسیج میشود.
۲. لایه همدلی اجتماعی
نکته راهبردیتر، نگرش مثبت بخشی از افراد غیرمشارکتکننده است. این موضوع نشان میدهد که دامنه مشروعیت این کنش، فراتر از مشارکتکنندگان مستقیم است و نوعی پشتیبانی نرم اجتماعی در پس آن وجود دارد.
۳. لایه شکافهای محدود
حتی در میان مخالفان یا غایبان، میزان نگاه منفی مطلق پایین است. این امر حاکی از آن است که این پدیده، برخلاف بسیاری از رخدادهای اجتماعی، دچار دو قطبی شدید و گسل اجتماعی عمیق نشده است.
🔻 دلالتهای راهبردی
این الگوی رفتاری چند پیام کلیدی برای تحلیلگران و سیاستگذاران دارد:
▪️ ۱. تداوم ظرفیت بسیج اجتماعی
جامعه ایران، برخلاف برخی برآوردها، همچنان از ظرفیت بالایی برای حضور جمعی در بزنگاهها برخوردار است.
▪️ ۲. تقدم «امر مردمی» بر «سویه حاکمیتی»
دادهها نشان میدهد که وزن مردمی این پدیده، بر هرگونه روایت صرفاً حاکمیتی غلبه دارد. این تمایز برای فهم مشروعیت اجتماعی بسیار حیاتی است.
▪️ ۳. اهمیت سرمایه اجتماعی پنهان
بخش قابلتوجهی از جامعه، حتی بدون حضور فیزیکی، دارای همدلی و همراهی ذهنی است؛ این همان سرمایهای است که در تحلیلهای سطحی نادیده گرفته میشود.
▪️ ۴. ضرورت بازتعریف سیاستگذاری اجتماعی
درک این الگوها میتواند به طراحی سیاستهایی منجر شود که به جای تکیه صرف بر ابزارهای رسمی، بر تقویت کنشگری اجتماعی و اعتماد عمومی متمرکز باشند.
آنچه در این دادهها دیده میشود، صرفاً یک «تجمع» نیست؛ بلکه نشانهای از تداوم حیات اجتماعی فعال در ایران است.
اگر این ظرفیت بهدرستی فهم و هدایت شود، میتواند به یکی از مهمترین مزیتهای راهبردی کشور در مواجهه با بحرانها تبدیل شود.
👌کانال اندیشکده حکمرانی مؤسسه مصاف
@MasafThinkTank1
گلوگاه هرمز و شوک نفتی؛ از قدرت اختلال تا معماری نظم اقتصادی
افزایش قیمت نفت تا سطوح بیسابقه، بار دیگر نقش تعیینکننده تنگه هرمز را در معادلات جهانی برجسته کرده است. این گلوگاه حیاتی که بخش قابلتوجهی از انرژی جهان از آن عبور میکند، اکنون در کانون یک «بازی چندلایه» قرار گرفته است؛ بازیای که صرفاً نظامی نیست، بلکه ترکیبی از اقتصاد، سیاست، امنیت و روایتسازی است.
در برخی روایتها، این وضعیت بهعنوان «توان برهمزدن بازی جهانی» تفسیر میشود؛ اما در سطح سیاستپژوهی، مسئله اصلی نه صرفاً اختلال، بلکه چگونگی تبدیل این ظرفیت به یک الگوی پایدار حکمرانی است.
این وضعیت را باید در چارچوب گذار از «ژئوپلیتیک قدرت سخت» به «ژئوپلیتیک اهرمهای ساختاری» تحلیل کرد؛ جایی که کنترل یا اثرگذاری بر گلوگاههایی مانند تنگه هرمز میتواند حتی بیش از ابزارهای نظامی، بر رفتار بازیگران جهانی اثر بگذارد.
🔶 ۱. هرمز بهعنوان رگولاتور ژئواکونومیک
تنگه هرمز در حال تبدیل شدن از یک مسیر عبور به یک «ابزار تنظیمگری اقتصاد جهانی» است. هرگونه اختلال در آن، بلافاصله به قیمت انرژی، زنجیره تأمین و رشد اقتصادی جهان منتقل میشود.
🔶 ۲. مرز میان «قدرت اختلال» و «قدرت حکمرانی»
توان ایجاد شوک، لزوماً به معنای توان مدیریت پیامدها نیست. اگر این ظرفیت در قالب یک چارچوب حکمرانی تعریف نشود، میتواند به:
* بیثباتی مزمن منطقهای
* شکلگیری ائتلافهای مهارکننده
* و از دست رفتن فرصتهای اقتصادی
منجر شود.
🔶 ۳. جنگ روایتها؛ مکمل میدان واقعی
بخش مهمی از این معادله، در حوزه ادراک عمومی و رسانهای شکل میگیرد. «بزرگنمایی تهدید» یا «نمایش قدرت» هر دو میتوانند ابزارهایی برای جهتدهی به تصمیمات سیاسی و اقتصادی بازیگران باشند.
🔶 ۴. پارادوکس امنیت و توسعه
هرچه یک گلوگاه استراتژیکتر باشد، همزمان میتواند:
* منبع قدرت باشد
* و عامل افزایش ریسک سرمایهگذاری
این پارادوکس، نیازمند مدیریت دقیق در سطح حکمرانی است.
📌 دلالتهای سیاستی (Policy Implications)
🔻 تبدیل اهرم ژئوپلیتیک به رژیم حکمرانی پایدار
طراحی قواعدی که بهجای اختلال، بر «مدیریت جریان» و «تضمین امنیت پایدار» تمرکز داشته باشد
🔻 مدیریت هوشمند شوکهای انرژی
استفاده از ظرفیتهای موجود برای چانهزنی، بدون ورود به چرخه بیثباتی بلندمدت
🔻 همراستاسازی اقتصاد و امنیت
پیوند دادن سیاستهای انرژی با اهداف توسعهای، از جمله تجارت، لجستیک و گردشگری
🔻 بازطراحی روایت بینالمللی
تبدیل تصویر «ریسک» به «قابلیت مدیریت» در ذهن بازیگران جهانی
📌 جمعبندی راهبردی
آنچه امروز در اطراف تنگه هرمز رخ میدهد، بیش از آنکه یک تقابل صرف باشد، نشانهای از بازتعریف قواعد بازی در سطح جهانی است.
قدرت واقعی در این میدان، نه در «بستن گلوگاه»، بلکه در «توانایی تنظیم هوشمند جریانها» و تبدیل یک موقعیت ژئوپلیتیکی به مزیت پایدار ژئواکونومیک نهفته است.
در این چارچوب، موفقیت راهبردی زمانی محقق میشود که این اهرم، از یک ابزار مقطعی فشار، به یک پلتفرم حکمرانی، همکاری و تولید ثروت تبدیل شود.
#حکمرانی #سیاست_پژوهی #ژئوپلیتیک #اقتصاد_جهانی #تنگه_هرمز #اندیشکده_مصاف
👌کانال اندیشکده حکمرانی مؤسسه مصاف
@MasafThinkTank1
فرمانی برای هرکس که لاف از مسلمانی میزند
در ۲۱ اردیبهشت ۱۲۹۷،
در اوج تجاوز نیروهای انگلیسی به جنوب ایران، یک صدا از دل حوزه برخاست؛ صدایی که مرزهای جغرافیا را درنوردید:
«جهاد، واجب فوری و عینی است… بر هرکس که لاف از مسلمانی میزند»
این فتوا، فقط یک حکم فقهی نبود؛
یک فراخوان تاریخی برای بیداری اجتماعی بود. در شرایطی که:
▪️ دولت مرکزی منفعل بود
▪️ برخی نخبگان در سکوت یا همراهی با بیگانگان بودند
▪️ و مردم جنوب زیر فشار اشغال و جنایت
این «مردم» بودند که به صحنه آمدند: از عشایر قشقایی تا مجاهدین تنگستان
و این «علما» بودند که: با صدور حکم جهاد، اراده پراکنده را به نیرویی سازمانیافته تبدیل کردند
📌 نتیجه چه شد؟
شکستهای پیدرپی ارتش انگلیس و شکلگیری یکی از درخشانترین صفحات مقاومت مردمی در تاریخ ایران این روایت، فقط تاریخ نیست؛ یادآور یک حقیقت است:
🔻 هرگاه «مردم» و «مرجعیت» همجهت شوند، حتی بزرگترین قدرتها نیز به عقب رانده میشوند.
فتوای جهاد و الگوی بسیج اجتماعی؛ از اقتدار دینی تا مقاومت مردمی
بررسی فتوای جهاد آیتالله سید عبدالحسین لاری را نمیتوان صرفاً در چارچوب یک واکنش دینی به اشغال خارجی تحلیل کرد. این رخداد، نمونهای برجسته از همافزایی میان مرجعیت دینی و ظرفیت اجتماعی در شرایط خلأ حکمرانی مؤثر است.
در این واقعه، سه عنصر کلیدی بهطور همزمان فعال شدند:
۱. مرجعیت بهمثابه تولیدکننده مشروعیت
در شرایطی که دولت مرکزی فاقد اقتدار لازم برای دفاع از حاکمیت ملی بود، این مرجعیت دینی بود که توانست:
* تهدید را بازتعریف کند
* کنش را مشروع سازد
* و «بیتفاوتی» را به «تکلیف» تبدیل نماید
فتوای لاری، با تبدیل جهاد به یک «واجب عینی»، عملاً سطح مشارکت را از انتخاب فردی به الزام جمعی ارتقا داد.
۲. مردم بهعنوان حاملان واقعی قدرت
آنچه این فتوا را از بسیاری از احکام مشابه متمایز میکند، پاسخ اجتماعی گسترده به آن است.
عشایر، ایلات و نیروهای محلی، نهتنها به این فراخوان پاسخ دادند، بلکه توانستند:
* ساختارهای مقاومت را شکل دهند
* و ضربات مؤثری به ارتش اشغالگر وارد کنند
این نشان میدهد که در بزنگاههای تاریخی، قدرت واقعی در بطن جامعه نهفته است**، نه صرفاً در ساختارهای رسمی.
۳. شکلگیری شبکه رهبری میدانی
همزمان با صدور فتوا، چهرههایی چون:
* رئیسعلی دلواری
* زائرخضرخان اهرمی
* شیخ حسینخان چاکوتاهی
بهعنوان حلقه واسط میان مرجعیت و میدان عمل ظاهر شدند. این شبکه، نقش حیاتی در تبدیل «حکم» به «کنش مؤثر» ایفا کرد.
🔻 دلالتهای راهبردی برای امروز
تحلیل این تجربه تاریخی، چند نکته کلیدی برای فهم وضعیتهای مشابه در دوران معاصر ارائه میدهد:
▪️ ۱. اهمیت تولید مشروعیت در شرایط بحران
هیچ بسیج اجتماعی پایداری بدون پشتوانه مشروعیت شکل نمیگیرد.
▪️ ۲. نقش بیبدیل سرمایه اجتماعی
حتی در غیاب دولت کارآمد، جامعه میتواند بهعنوان یک بازیگر مؤثر عمل کند.
▪️ ۳. ضرورت پیوند میان رهبری فکری و میدان عملیاتی
فاصله میان «اندیشه» و «اقدام» تنها زمانی پر میشود که شبکهای از کنشگران میدانی شکل گیرد.
▪️ ۴. امکان غلبه بر برتری سختافزاری دشمن
تجربه جنوب ایران نشان داد که برتری نظامی، لزوماً تعیینکننده نهایی نیست؛
بلکه ترکیب «انگیزه، مشروعیت و سازماندهی» میتواند موازنه را تغییر دهد.
فتوای جهاد آیتالله لاری، فقط یک واکنش تاریخی نبود؛ بلکه یک **الگوی قابل تکرار از بسیج اجتماعی در شرایط تهدید است.
الگویی که نشان میدهد:
اگر «مرجعیت»، «مردم» و «رهبری میدانی» در یک مسیر قرار گیرند، حتی پیچیدهترین بحرانها نیز میتوانند به فرصتهای تاریخی تبدیل شوند.
👌کانال اندیشکده حکمرانی مؤسسه مصاف
@MasafThinkTank1
✍ «نفت، هرمز و بازی زمان؛ ضرورت بازتعریف راهبرد انرژی در شرایط تعلیق بحران»
🔻تحولات اخیر در بازار جهانی نفت، بیش از آنکه نشانهای از ثبات باشد، بیانگر شکلگیری یک «تعادل ناپایدار» در بستر رقابتهای ژئوپلیتیکی است. علیرغم حذف بخش قابلتوجهی از عرضه جهانی نفت، قیمتها هنوز به سطوح بحرانی پیشین بازنگشتهاند؛ وضعیتی که تنها با درک رفتار بازیگران کلیدی و ابزارهای موقتی مدیریت بحران قابل توضیح است.
🔸در شرایط کنونی، بازار جهانی انرژی در وضعیت «خرید زمان» قرار دارد. ایالات متحده با افزایش کمسابقه صادرات نفت، و چین با بهرهگیری از ذخایر راهبردی خود، بهطور موقت از بروز یک شوک قیمتی جلوگیری کردهاند. این در حالی است که گلوگاه حیاتی تنگه هرمز همچنان در وضعیت ابهام قرار دارد و هرگونه اختلال پایدار در آن، میتواند این تعادل شکننده را برهم زند.
از منظر حکمرانی، آنچه اهمیت دارد نه صرفاً تحلیل وضعیت بازار، بلکه فهم «پنجرههای راهبردی» نهفته در این شرایط است. جمهوری اسلامی ایران، بهواسطه موقعیت ژئوپلیتیکی خود در مجاورت تنگه هرمز، در یکی از حساسترین نقاط معادلات انرژی جهان قرار دارد. این موقعیت، همزمان یک تهدید و یک فرصت راهبردی محسوب میشود.
در چنین بستری، چند ملاحظه سیاستی قابل طرح است:
نخست، ضرورت عبور از نگاه صرفاً درآمدی به نفت و حرکت به سمت «کارکردهای ژئوپلیتیکی انرژی». نفت و مسیرهای انتقال آن، ابزارهایی برای تنظیم موازنه قدرت هستند، نه فقط منابع درآمدی.
دوم، طراحی سناریوهای فعال در قبال تنگه هرمز. سیاستگذاری در این حوزه نباید صرفاً واکنشی باشد، بلکه نیازمند رویکردی پیشدستانه، چندلایه و مبتنی بر مدیریت هوشمند ریسک است.
سوم، تقویت دیپلماسی انرژی با محوریت شرق. رفتار چین در کاهش واردات و استفاده از ذخایر، نشاندهنده ظرفیت این کشور برای ایفای نقش تنظیمگر در بازار است. تعامل راهبردی با چنین بازیگرانی، میتواند بخشی از فشارهای بازار را به فرصت تبدیل کند.
چهارم، توسعه زیرساختهای جایگزین صادراتی و متنوعسازی مسیرهای انتقال انرژی، بهمنظور کاهش آسیبپذیری در شرایط بحران.
🔰و در نهایت، توجه به این واقعیت که بازار جهانی نفت در حال گذار از یک نظم قابل پیشبینی به یک نظم «سیال و مبتنی بر شوک» است. در چنین نظمی، مزیت با کشورهایی است که بتوانند سریعتر از دیگران، خود را با تغییرات تطبیق دهند و از «عدم قطعیت» بهعنوان یک ابزار راهبردی بهره ببرند.
آنچه امروز در بازار نفت جریان دارد، نه پایان بحران، بلکه تعلیق آن است. و در این تعلیق، بازیگرانی موفق خواهند بود که بتوانند زمان را به نفع خود مدیریت کنند.
👌کانال اندیشکده حکمرانی مؤسسه مصاف
@MasafThinkTank1
✍ «توافق نهایی؛ ابزار تعویق یا تکنیک مدیریت بحران؟»
🔻اظهارنظر رونن برگمن درباره الگوی رفتاری نتانیاهو، یک نکته مهم در تحلیل حکمرانی بحران را برجسته میکند: استفاده از مفهوم «توافق نهایی» بهعنوان یک ابزار راهبردی.
در ادبیات سیاستگذاری، «توافق نهایی» زمانی معنا دارد که مسیر رسیدن به آن، شفاف، زمانبندیشده و مبتنی بر تعهدات قابل سنجش باشد.
اما در برخی الگوهای رفتاری، این مفهوم بهجای آنکه یک هدف واقعی باشد، به یک *ابزار تعویق* تبدیل میشود.
مرور تجربه موضوع حماس نشان میدهد که:
🔹 طرح «خلع سلاح در توافق نهایی» عملاً به تعویق تصمیمگیری در زمان حال منجر شد
🔹 بدون آنکه تضمینی برای تحقق آن در آینده وجود داشته باشد
🔹 و در نهایت، وضعیت میدانی بدون تغییر اساسی باقی ماند
اکنون، بازتولید همین ادبیات در موضوع ایران، قابل توجه است.
از منظر حکمرانی، این الگو چند کارکرد همزمان دارد:
▫️ کاهش فشارهای بینالمللی در کوتاهمدت
▫️ حفظ اهرمهای فشار در میدان بدون ارائه امتیاز واقعی
▫️ انتقال هزینه تصمیمگیری به آیندهای نامعلوم
در چنین شرایطی، خطر اصلی برای طرف مقابل آن است که: درگیر «فرآیند مذاکره» شود، بدون آنکه خروجی ملموس و متوازن دریافت کند.
نکته کلیدی در این تحلیل آن است که: مسئله صرفاً «متن توافق» نیست، بلکه *زمانبندی، نیت راهبردی و قابلیت اجرا*ی آن است.
جمعبندی حکمرانی:
هر توافقی که تحقق مؤلفههای اصلی آن به آیندهای نامشخص و «مرحله نهایی» موکول شود، بیش از آنکه یک راهحل باشد، میتواند به یک «مکانیسم مدیریت بحران به نفع یک طرف» تبدیل شود.
در چنین معادلاتی، آنچه اهمیت دارد نه پذیرش اصل توافق، بلکه توانایی طراحی «توافق قابل تحقق در زمان حال» است.
#حکمرانی #تحلیل_راهبردی #توافق #سیاست_بینالملل #مصاف
👌کانال اندیشکده حکمرانی مؤسسه مصاف
@MasafThinkTank1