📜 حکمت ۱۰۳ نهجالبلاغه
مَنِ اطْمَأَنَّ إِلَى الدُّنْيَا خَدَعَتْهُ
ترجمه:
«هر کس به دنیا اعتماد کند، دنیا فریبش میدهد.»
🔹 توضیح و تفسیر
در این حکمت کوتاه و عمیق، امیرالمؤمنین علی علیهالسلام به یکی از مهمترین ویژگیهای دنیا اشاره میکنند: ناپایداری و فریبندگی آن.
واژه «اطمأنّ» به معنای دل بستن، آرام گرفتن و تکیه کردن است. یعنی کسی که دنیا را تکیهگاه واقعی خود بداند، به آن اعتماد کند و گمان کند که قدرت، ثروت، موقعیت یا لذتهای دنیا پایدار است، در حقیقت در معرض فریب قرار گرفته است.
دنیا در نگاه نهجالبلاغه، ذاتاً متغیر و ناپایدار است؛
امروز عزت میدهد و فردا همان عزت را میگیرد.
امروز قدرت میدهد و فردا آن را از بین میبرد.
به همین دلیل امام علی علیهالسلام هشدار میدهند که مشکل در خود دنیا نیست، بلکه در اعتماد و دل بستن انسان به آن است. اگر کسی دنیا را وسیله بداند، از آن بهره میبرد؛ اما اگر آن را مقصد و تکیهگاه بداند، سرانجام فریب خواهد خورد.
در تاریخ نیز نمونههای زیادی از این حقیقت دیده میشود؛
بسیاری از انسانها در اوج قدرت و ثروت تصور میکردند جایگاهشان همیشگی است، اما ناگهان همه چیز از دست رفت. این همان فریبی است که دنیا برای کسانی که به آن تکیه میکنند به همراه دارد.
🔹 پیام این حکمت
دنیا محل عبور است، نه محل اعتماد مطلق.
دل بستن به امور ناپایدار، انسان را دچار فریب میکند.
انسان عاقل از دنیا استفاده میکند، اما به آن تکیه نمیکند.
این جمله کوتاه امام علی علیهالسلام در حقیقت هشداری است برای انسان که پشت ظاهر فریبنده دنیا، حقیقتی ناپایدار قرار دارد؛ و کسی که آن را تکیهگاه خود قرار دهد، دیر یا زود با فریب آن روبهرو خواهد شد.
این کلامِ کوتاهِ امیرالمؤمنین علیهالسلام یه حقیقت عمیق روانی و معنوی رو میگه:
«مَن غَضَّ طَرْفَهُ أراحَ قَلْبَهُ»
یعنی آدمی که چشمش رو از نگاههای بیهوده و حرام کنترل میکنه، قلب و ذهنش به آرامش میرسه.
خیلی از آشفتگیهای درونی از جایی شروع میشه که چشم، بیمحابا هر چیزی رو دنبال میکنه؛ بعدش خیال، مقایسه، حسرت، وسوسه و درگیری ذهنی میاد سراغ آدم.
اما وقتی انسان نگاهش رو مدیریت میکنه، دلش کمتر درگیر هیجانهای زودگذر و خواستههای آزاردهنده میشه؛ در نتیجه آرامش، تمرکز و سبکیِ قلب پیدا میکنه.
انگار امام علی علیهالسلام میفرمایند:
«آرامش دل، از دروازهی چشم وارد میشود.» 🌱