بخش هشتم | هشدار محرمانه سیا در سال ۱۹۸۳ درباره زیرساختهای نفتی خلیج فارس
بندر فجیره که در ابتدا بهعنوان یک پروژه توسعه اقتصادی طراحی شده بود، فعالیت کامل خود را در سال ۱۹۸۳ آغاز کرد.
در همان سال، یک ارزیابی محرمانه سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) پیشبینی کرد که ایران احتمالاً در پاسخ به تهدیدهای احتمالی، زیرساختهای انرژی کویت، بحرین، عربستان، قطر و امارات را هدف قرار خواهد داد.
این گزارش که در سال ۲۰۱۹ از طبقهبندی محرمانه خارج شد، تأکید داشت: «حتی چند حمله به اهدافی که بهدرستی انتخاب شده باشند، میتوانند خسارت قابلتوجهی به تأسیسات نفتی خلیج فارس وارد کنند.»
بررسی رویترز نشان میدهد ایران طی دو ماه نخست جنگ، بیش از هر کشور عربی دیگر منطقه، امارات را هدف قرار داد و بندر فجیره نیز بیش از سایر تأسیسات امارات مورد حمله قرار گرفت.
در سه ماه نخست جنگ، این بندر تقریباً پیوسته یا هدف حمله بود یا در حال تعمیر خسارتها.
نخستین حمله به فجیره در ۳ مارس اعلام شد. دو روز بعد، شعلههای آتش مخازن نفتی همچنان از فضا قابل مشاهده بود و دو شرکت ذخیرهسازی نفت فعالیت خود را تعلیق کردند.
حمله بعدی در ۹ مارس تنها به تخریب سوخت محدود نماند. تصاویر ماهوارهای نشان داد یکی از سامانههای اصلی توزیع و انتقال نفت موسوم به «منیفولد ماتریسی» از کار افتاده است.
این سامانه شامل ۶۲ خط لوله است که نفت خام و فرآوردههای پالایششده را از پایانههای نفتی به اسکلههای بارگیری کشتیها منتقل میکند.
@rahbord_irani
بخش نهم | حملات مارس و سقوط صادرات نفت فجیره
مقامهای اماراتی خسارت دو حمله نخست به فجیره را ناشی از سقوط بقایای پرتابههای رهگیریشده دانستند.
اما «رامانان کریشنامورتی»، استاد مهندسی نفت دانشگاه هیوستون، پس از بررسی یافتههای رویترز گفت پذیرش اینکه قطعاتی از بقایای پرتابهها بهطور تصادفی روی سامانه انتقال نفت سقوط کرده باشند، دشوار است.
او این خسارت را چنین توصیف کرد: «این زخمی بر مغز و قلب مجموعه است.»
حملات بیشتری در روزهای ۱۴، ۱۶ و ۱۷ مارس انجام شد؛ نخستین موج تنها چند ساعت پس از حمله آمریکا به اهداف نظامی در پایانه صادرات نفت جزیره خارک ایران آغاز شد.
بررسی تصاویر ماهوارهای رویترز، ارزیابی چهار متخصص و اظهارات یک فرد آگاه از خسارتها نشان داد که در یکی از این حملات، دومین سامانه اصلی توزیع و انتقال نفت فجیره نیز آسیب دید.
این حملات همچنین به سه مخزن نفت خام خسارت وارد کرد. ظرفیت هر مخزن ۲۵۰ هزار بشکه بود و مجموع ارزش نفت موجود در سه مخزن، در صورت پر بودن آنها، میتوانست به ۷۵ میلیون دلار برسد.
آتشسوزی این مخازن هشت روز ادامه یافت.
خسارت به دومین سامانه انتقال نفت پیش از این گزارش نشده بود.
این موضوع توضیح میدهد چرا حجم بارگیری نفت فجیره در هفته آغازشده از ۱۶ مارس به روزانه ۴۴۰ هزار بشکه سقوط کرد؛ رقمی کمتر از نصف میانگین روزانه سال ۲۰۲۵.
همزمان، قیمت قراردادهای آتی نفت برنت که در فوریه حدود ۷۰ دلار بود، در ماههای مارس، آوریل و مه به نزدیکی ۱۲۰ دلار یا بالاتر رسید. قیمت پایانی برنت در روز پیش از انتشار گزارش ۱۰۶ دلار بود.
@rahbord_irani
بخش دهم | توانمندی موشکی و پهپادی ایران و بازسازی موقت فجیره
«توماس واریک»، معاون سابق دستیار وزیر امنیت داخلی آمریکا در امور سیاستگذاری مبارزه با تروریسم، گفت ایران افراد فراوانی در اختیار دارد که صنعت نفت را میشناسند و همچنین افرادی که از ساخت و هدایت موشکها آگاهی دارند.
به گفته دولت آمریکا، ایران پیش از جنگ بزرگترین ذخایر موشکهای بالستیک خاورمیانه را در اختیار داشت؛ از جمله مهمات خوشهای که مقابله با آنها برای سامانههای پدافندی دشوار است.
ایران همچنین از صنعت پهپادی گستردهای برخوردار بود و پیش از جنگ توان تولید حدود ۱۰ هزار پهپاد در ماه را داشت. پهپاد انتحاری شاهد نیز محصول شاخص این صنعت به شمار میرفت.
از آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، مقامهای اماراتی در دستکم شش بیانیه رسمی، خسارتها را ناشی از بقایای موشکها یا پهپادهای ایرانی رهگیریشده اعلام کردند.
هیچیک از این بیانیهها به خسارت عمده اشاره نداشت.
سخنگوی سنتکام نیز تأکید کرد نیروهای آمریکایی همچنان در کنار شرکای منطقهای خود ایستادهاند و یک سپر دفاعی یکپارچه با رهگیری هزاران پهپاد و موشک، جان افراد بیشماری را نجات داده است.
پس از حملات اواسط مارس، عملیات بازسازی فجیره ادامه یافت. تصاویر ماهوارهای جرثقیلهایی را در محل تأسیسات آسیبدیده نشان میدادند.
بر اساس دادههای شرکت «کپلر»، صادرات نفت فجیره در پایان مارس به رکورد هفتگی روزانه ۳.۲ میلیون بشکه رسید؛ بالاترین رقم هفتگی از زمان آغاز ثبت دادههای این بندر در سال ۲۰۱۳.
با این حال، حملات متوقف نشد. در ۶ آوریل، ساختمانی که تجهیزات حیاتی انتقال نفت شرکت ادنوک را در خود جای داده بود، هدف قرار گرفت. تحلیل تصاویر ماهوارهای رویترز و اظهارات دو منبع آگاه این موضوع را تأیید کردند.
@rahbord_irani
بخش یازدهم | حمله ۴ مه و توقف صادرات فرآوردههای نفتی امارات
در ۴ مه، ایران بار دیگر با پهپاد به بندر فجیره حمله کرد و مجموعهای از خطوط لوله متصل به نخستین سامانه انتقال نفت را که در ماه مارس آسیب دیده بود، درهم کوبید.
به این ترتیب، مسیر اصلی صادرات نفت خام امارات برای دور زدن تنگه هرمز بار دیگر دچار آتشسوزی شد.
اما مهمتر از آن، صادرات فرآوردههای نفتی پالایششده از فجیره عملاً برای یک ماه متوقف شد.
بر اساس دادههای شرکت کپلر، از روز وقوع حمله تا اول ژوئن تنها یک کشتی حامل فرآوردههای نفتی از این بندر خارج شد.
صادرات فرآوردههای پالایششده تا ماه سپتامبر به وضعیت عادی بازنگشت.
مقامهای اماراتی وقوع حمله پهپادی ایران در ۴ مه را تأیید کردند.
در ادامه، ایران دستکم یک هدف دیگر در امارات را نیز مورد حمله قرار داد: نیروگاه هستهای براکه که در ۱۷ مه هدف قرار گرفت.
این تحولات نشان داد حتی پس از بازسازی موقت تجهیزات و بازگشت ظرفیت صادراتی، تأسیسات نفتی امارات همچنان در معرض اختلالات تازه قرار داشتند.
@rahbord_irani
بخش دوازدهم | توافق احتمالی ایران و امارات بر سر آزادسازی ۱۰ میلیارد دلار
در ماه ژوئن، چهار منبع آگاه به رویترز گفتند امارات موافقت کرده است دستکم ۱۰ میلیارد دلار از داراییهای ایران را که در نظام بانکی این کشور مسدود شده بود، آزاد کند.
به گفته این منابع، سه میلیارد دلار از این مبلغ آزاد شده بود. دو نفر از آنها نیز اعلام کردند که ایران در مقابل پذیرفته است حملات به امارات را متوقف کند.
با این حال، وزارت خارجه امارات وجود هرگونه توافقی را رد کرد و در بیانیهای اعلام کرد هیچیک از داراییهای مسدودشده ایران از طریق امارات آزاد، منتقل یا تسهیل نشده است.
در ماه اوت، یک مقام ارشد ایرانی انتقال منابع مالی را تأیید کرد، اما به رویترز گفت این معامله هیچ ارتباطی با حملات به امارات نداشته و نتیجه «اصلاح رفتار امارات» بوده است.
از زمان حمله ۱۷ مه، هیچ گزارشی درباره حمله تازه به زیرساختهای امارات منتشر نشده است.
در ماه سپتامبر، همزمان با حملات ایران به نفتکشهای متعلق به شرکت ادنوک در دریا، بندر فجیره رکورد تازهای در صادرات ماهانه ثبت کرد.
مجموع صادرات این بندر به میانگین روزانه ۲.۶۲ میلیون بشکه رسید و جریان صادرات نفت خام و سوختهای پالایششده به سطحی بیسابقه افزایش یافت.
@rahbord_irani
بخش سیزدهم | اطلاعات ایران از تأسیسات حساس؛ نقش احتمالی روسیه و چین
مقامهای آمریکایی معتقدند ایران احتمالاً اطلاعاتی از روسیه و چین دریافت کرده است.
همچنین به گفته سه مقام آگاه، شامل یک مقام ایرانی و دو مقام از کشورهای خلیج فارس، تهران از شبکههایی از منابع انسانی که به تأسیسات حساس دسترسی دارند، برای دریافت تصاویر و اطلاعات مکانی استفاده میکند.
وزارت خارجه چین در پاسخ به پرسشی درباره تبادل اطلاعات اعلام کرد که پکن همواره تعهدات بینالمللی خود را بهطور کامل و دقیق اجرا کرده است. روسیه به درخواست رویترز پاسخ نداد.
این سه مقام گفتند ایران به اطلاعاتی از جمله نقشه داخلی نیروگاه هستهای براکه و موقعیت یک پست برق در این مجموعه دسترسی داشته است.
امارات اعلام کرد پهپادی که در ۱۷ مه به نیروگاه برخورد کرد، یکی از سه پهپاد ارسالی «گروههای مسلح در عراق» بوده است.
طبق اعلام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، آسیب به پست برق موجب شد یکی از چهار راکتور نیروگاه به استفاده از مولدهای دیزلی اضطراری روی آورد.
در تصاویر ماهوارهای ۱۶ ژوئن، که نخستین تصاویر واضح در دسترس رویترز بود، دو نقطه آسیبدیده روی سقف ساختمان تجهیزات کنترل خطوط انتقال برق نیروگاه مشاهده میشد؛ ساختمانی در فاصله حدود ۱۳۰ متری یکی از راکتورها.
«رافائل گروسی»، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، در سفر ۲ ژوئن به امارات گفت این حمله نشاندهنده شناخت دقیق از تأسیسات بوده است: «این یعنی هر کسی که پشت این اقدام بوده یا هست، دقیقاً میدانسته چه میکند.»
شرکت انرژی هستهای امارات، بهرهبردار نیروگاه، ارزیابی خسارت را رد نکرد. آژانس نیز به درخواست رویترز پاسخ نداد.
این شرکت تأکید کرد سامانههای ایمنی مطابق طراحی عمل کردند، هیچ فردی آسیب ندید، هیچ ماده پرتوزایی منتشر نشد، سطح تشعشعات طبیعی باقی ماند و خطری متوجه مردم یا محیط زیست نبود.
@rahbord_irani
بخش چهاردهم | حملات به زیرساختهای نفتی کویت و توقف کامل صادرات نفت
همانند امارات، حضور نیروهای آمریکایی و برخورداری از تسلیحات پیشرفته ساخت آمریکا نیز برای جلوگیری از حملات به کویت کافی نبود.
ایران تقریباً از همان آغاز جنگ، زیرساختهای صادرات انرژی و فرودگاه کویت را بهصورت نظاممند هدف قرار داد.
بخش مهمی از حملات در منطقه صنعتی گستردهای در استان الاحمدی، در حدود ۵۰ کیلومتری جنوب شهر کویت، متمرکز بود.
این منطقه شامل پالایشگاههای «میناءالاحمدی» و «میناءعبدالله»، بندر «الشعیبه» و نیروگاه تولید برق و آبشیرینکن الشعیبه است.
در نخستین روز جنگ، پس از سقوط بقایای پرتابهها در نزدیکی بندر الشعیبه، سازمان بنادر کویت فعالیت بندر را برای ۲۴ ساعت متوقف کرد.
طی سه هفته بعد، پالایشگاههای مجاور میناءالاحمدی و میناءعبدالله نیز هدف حمله قرار گرفتند.
براساس اطلاعات شرکت رهگیری نفتکشها «تانکرتراکرز»، کویت در ماه آوریل حتی یک بشکه نفت خام صادر نکرد؛ اتفاقی که از سال ۱۹۹۱ بیسابقه بود.
تصاویر ماهوارهای نشان میدهد تا پایان ژوئیه، پرتابههای ایرانی به دستکم ۱۳ سازه در منطقه صنعتی وسیع الشعیبه آسیب وارد کرده بودند.
بررسیهای رویترز همچنین نشان میدهد دامنه این حملات به پالایشگاهها، میدانهای نفتی و سایر تأسیسات انرژی محدود نمانده است.
@rahbord_irani
بخش پانزدهم | حمله به فرودگاهها، مراکز داده آمازون و صنایع آلومینیوم
دامنه حملات ایران از صنایع نفت و گاز فراتر رفت و زیرساختهای حملونقل، فناوری دیجیتال و صنایع فلزی را نیز دربر گرفت.
پرتابههای ایرانی فرودگاههای بحرین و کویت و بهویژه امارات و عربستان را هدف قرار دادند.
مرگبارترین حمله، که مسئولیت آن به انصارالله نسبت داده شد، روز شنبه در فرودگاه بینالمللی ملک خالد عربستان رخ داد و به کشته شدن ۱۲ نفر انجامید.
فرودگاه بینالمللی کویت هشت بار هدف حمله قرار گرفت. یکی از حملات تنها دو روز پس از آن انجام شد که کویت، بعد از تعمیر خسارتهای حمله قبلی، یک پایانه اصلی فرودگاه را بازگشایی کرده بود.
زیرساختهای پیشرفته دیجیتال نیز از حملات در امان نماندند. ایران مراکز داده شرکت آمازون در امارات و بحرین را هدف قرار داد.
در بحرین، به دلیل تعمیرنشدن تجهیزات آسیبدیده، برخی خدمات حتی شش ماه بعد همچنان قطع بودند.
آمازون مستقیماً درباره یافتههای رویترز اظهارنظر نکرد، اما به بیانیه ۱۵ سپتامبر خود اشاره کرد که در آن اعلام شده بود شرکت همچنان برای بازیابی منابع و خدمات منطقهای تلاش میکند.
در بخش صنعتی، حملات ایران موجب توقف فعالیت هر ۱۲۶۲ سلول ذوب آلومینیوم در کارخانه «الطویله» متعلق به شرکت آلومینیوم جهانی امارات شد.
راهاندازی مجدد نخستین سلول دو ماه زمان برد. به گفته شرکت، تا پایان اوت تنها یکچهارم این سلولها دوباره فعال شده بودند و انتظار نمیرود تولید تا سال ۲۰۲۷ به وضعیت عادی بازگردد.
@rahbord_irani
بخش شانزدهم | چرا صنعت آلومینیوم امارات متوقف شد؟
«فرانک دیویس»، متخصص صنعت آلومینیوم که طی ۴۲ سال در ۹ کارخانه ذوب در نقاط مختلف جهان فعالیت کرده و از کارخانه آلومینیوم جهانی امارات نیز بازدید داشته است، تصاویر ماهوارهای بهدستآمده توسط رویترز را بررسی کرد.
به گفته او، حمله ایران به کارخانه الطویله به نیروگاه برق مجموعه و یکی از سه خط سلولهای ذوب آلومینیوم آسیب وارد کرد.
هر خط شامل صدها سلول صنعتی است که آلومینیوم مذاب تولید میکنند.
دیویس توضیح داد آسیب دیدن یکی از خطوط تولید لزوماً دو خط دیگر را از کار نمیاندازد، اما حمله به نیروگاه برق باعث توقف کامل عملیات کارخانه شد.
او گفت: «واقعاً حیف شد؛ این تأسیسات فوقالعادهای است.»
شرکت آلومینیوم جهانی امارات به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخ نداد.
پس از حمله به کارخانه امارات و حمله دیگری با خسارت کمتر به یک کارخانه آلومینیوم در بحرین در همان تعطیلات آخر هفته، قیمت جهانی آلومینیوم پنج درصد افزایش یافت و به بالاترین سطح چهار سال گذشته رسید.
دولت بحرین در بیانیهای اعلام کرد: «هدف قرار دادن عمدی تأسیساتی که جوامع برای تأمین برق، آب، حملونقل و معیشت خود به آنها وابستهاند، نقض آشکار حقوق بینالملل است.»
این بیانیه افزود امنیت تمامی ساکنان و بازدیدکنندگان بحرین در اولویت است و مقامها در موارد وقوع حادثه، برای حفاظت از جان افراد و مهار خسارتها بهسرعت اقدام کردهاند.
@rahbord_irani
بخش هفدهم | هدف قرار گرفتن تأسیسات آب و برق کویت؛ تهدید امنیت آبی
شاید چشمگیرترین بخش حملات ایران، هدف قرار گرفتن زیرساختهای تأمین برق و آب کویت باشد.
«مایکل کریستوفر لو»، مدیر مرکز مطالعات خاورمیانه دانشگاه یوتا، گفت نخستین کسی که در ماه مارس آشکارا تأمین آب ایران را تهدید کرد، دونالد ترامپ بود؛ اما این ایرانیها بودند که چنین تهدیدی را علیه کشورهای همسایه به واقعیت تبدیل کردند.
این تهدید برای کویت، کشوری بیابانی که ۹۰ درصد آب آشامیدنی خود را از تأسیسات آبشیرینکن تأمین میکند، بهویژه جدی بود.
این تأسیسات اغلب به نیروگاههای برق ساحلی متصلاند، زیرا فرایند شیرینسازی و تصفیه آب به مقدار زیادی گرما و انرژی الکتریکی نیاز دارد.
رویترز دریافت که ایران از ۲ مارس تا ۲۰ ژوئیه، دستکم چهار مجموعه از هشت مجموعه تولید همزمان برق و آبشیرینکن کویت را هدف قرار داده است.
برخی تأسیسات بارها مورد حمله قرار گرفتند. در یک دوره چهارروزه در ماه ژوئیه، ایران به آنچه دولت کویت «چندین» تأسیسات آبشیرینکن توصیف کرد حمله کرد؛ در این مدت، یکی از آنها دستکم دو بار هدف قرار گرفت.
لو هشدار داد کویت منابع آب طبیعی کافی برای ادامه حیات بدون آبشیرینکنها ندارد: «اگر بخش کافی از ظرفیت این تأسیسات هدف قرار گیرد، ممکن است ظرف چند روز یا چند هفته با تمام شدن آب مواجه شویم.»
در واکنش، دولت کویت کارزاری عمومی برای دعوت شهروندان به صرفهجویی در برق و آب، با شعار «روحیه مسئولیت مشترک»، به راه انداخت.
@rahbord_irani
بخش هجدهم | جبهه دریای سرخ؛ آسیبپذیری مسیر جایگزین صادرات نفت عربستان
صادرات نفت و گاز بهصورت یک زنجیره بههمپیوسته عمل میکند؛ از چاههای استخراج و خطوط لولهای که نفت را صدها کیلومتر انتقال میدهند تا پالایشگاههای فرآورش و بنادری که محمولهها را به بازار جهانی میفرستند.
در عربستان، بزرگترین تولیدکننده نفت منطقه خلیج فارس، گستردگی این شبکه نقاط آسیبپذیر فراوانی ایجاد میکند؛ ضعفی که طی دهههای گذشته، از جمله در گزارش سال ۱۹۸۳ سیا، بارها به آن اشاره شده است.
عربستان حدود ۱۰ درصد نفت خام جهان را تولید میکند و از تولیدکنندگان مهم گاز طبیعی و محصولات پتروشیمی نیز هست.
تقریباً تمام صادرات نفت عربستان از دو بندر اصلی انجام میشود. بخش عمده آن معمولاً از بندر رأستنوره در خلیج فارس صادر میشود، اما این کشور میتواند از بندر صنعتی بزرگ ملک فهد در ینبع، بزرگترین بندر سواحل دریای سرخ، نیز استفاده کند.
با آغاز جنگ، بندر ینبع و خط لوله شرقـغرب منتهی به آن، برای صادرات نفت عربستان بدون عبور از تنگه هرمز اهمیت حیاتی پیدا کردند.
با این حال، بیشتر کشتیهایی که از این بندر حرکت میکنند باید از کنار مناطق تحت کنترل انصارالله در یمن و از تنگه باریک بابالمندب عبور کنند.
به گفته دو منبع صنعتی آگاه، در مارس و آوریل، پهپادها دستکم دو بار ینبع را در فاصله بیش از هزار کیلومتری مرز ایران هدف قرار دادند.
«هیلاری استیونسون»، معاون اطلاعات انرژی مؤسسه آیآیآر انرژی، گفت حمله پهپادی ۱۹ مارس به پالایشگاه ینبع متعلق به شرکت «سامرف»، ظرفیت تولید آن را تا ۹ آوریل به حدود ۷۰ درصد محدود کرد.
در تصاویر ماهوارهای همان دوره آثار سوختگی مشاهده میشد، اما رویترز نتوانست محل دقیق آسیب در پالایشگاه را مشخص کند.
@rahbord_irani
بخش نوزدهم | ورود انصارالله به جنگ زیرساختی و توقف تولید پالایشگاه جازان
پس از برقراری آتشبس اولیه میان آمریکا و ایران در اوایل آوریل، حملات به تأسیسات عربستان در دریای سرخ برای مدتی فروکش کرد.
اما پس از فروپاشی توافق آتشبس، در ۱۳ ژوئیه فرماندهانی از سپاه پاسداران ایران با تجهیزات موشکی و پهپادی برای انصارالله به یمن سفر کردند؛ موضوعی که رویترز پیشتر گزارش کرده بود.
روز بعد، دونالد ترامپ وعده حمله به زیرساختهای ایران را داد.
تحلیل تصویری رویترز نشان میدهد نیروهای آمریکایی از ۱۶ تا ۱۸ ژوئیه دستکم سه پل و یک تونل را در مسیر جادههای اصلی منتهی به بندرعباس، مقر نیروی دریایی ایران در نزدیکی تنگه هرمز، هدف قرار دادند.
در واکنش، انصارالله حملاتی علیه عربستان انجام داد و تأسیسات نفتی این کشور در ساحل دریای سرخ بهشدت هدف قرار گرفتند.
ایران اعلام کرده مسئول اقدامات انصارالله نیست؛ گروهی که خود مسئولیت حملات را پذیرفته است. سخنگوی انصارالله به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخ نداد.
طبق یافتههای رویترز، پالایشگاه جازان که کمتر از ۱۰۰ کیلومتر با مرز یمن فاصله دارد، از ۲۵ ژوئیه تا ۷ سپتامبر دستکم چهار بار هدف قرار گرفت.
به گفته هیلاری استیونسون، نخستین حمله به مخازن ذخیره پالایشگاه و مجموعه مجاور «چرخه ترکیبی گازیسازی یکپارچه» آسیب زد؛ مجموعهای که نفت را به گاز مورد استفاده برای تأمین انرژی پالایشگاه تبدیل میکند.
استیونسون و دو منبع آگاه از فعالیتهای آرامکو گفتند حجم پالایش نفت جازان پس از حملات به صفر رسید.
شرکت کپلر نیز اعلام کرد از ۲۴ ژوئیه تنها یک کشتی در این پالایشگاه بارگیری کرده است.
@rahbord_irani