ایـــران و اتـــم
خاطرات مرحوم دکتر «#اکبر_اعتماد»، نخستین رئیس سازمان انرژی اتمی ایران و بنیانگذار دانشگاه بوعلی سینای همدان
به کوشش حسین دهباشی
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران
@Nuc_Technology ⚛️ فناوری هستهای
(۷) اگر من مسئول بودم، هرگز پیمان NPT را امضا نمیکردم!
صفحات ۹۳ تا ۹۶ (با اندکی ویرایش)
______________________________________
حالا که داریم درباره قرارداد عدم گسترش سلاح هستهای (NPT) و مشارکت ایران در کارخانه غنیسازی #فرانسه (#یورودیف) صحبت میکنیم، بد نیست موضوع خیلی جالبی را برایتان بگویم که ببینید چه قدر بد به این قرارداد عمل کردند و بین کشورهای دارای سلاح هستهای و کشورهای فاقد #سلاح_هستهای چه قدر تبعیض هست.
وقتی یورودیف را میساختیم خوب یادم هست که هزینه و مشکلات زیادی داشتیم. این بزرگترین کارخانه #غنیسازی دنیا بود و درست است که اساس فنآوری آن شناخته شده بود ولی هنوز باید روی برخی ناشناختهها پژوهش میکردند تا درست شود. هزار و یک گرفتاری داشت، همین طوری نبود. بنابراین هزینه خیلی زیادی صرف پژوهش و توسعه تجهیزات آن میشد. خب پولش را چه کسی میداد؟ از سرمایه شرکت میدادند دیگر. یعنی ده درصدش را ما میدادیم.
فرانسویها برای آن که شرکت بتواند در فرانسه کارهایش را بکند قرارداد چندجانبهای بین کشورهای شریک در یورودیف نوشته بودند که این قرارداد همۀ چارچوب حقوقی و فنی و مالی و عدم اشاعه سلاح هستهای را پوشش داده بود. حق هم داشتند. این قرارداد را آوردند که کشورها امضا کنند. من شروع کردم به مخالفت. گفتم من این را امضا نمیکنم، برای این که یک جای آن نوشته بودند کشورهای سهامدار فاقد سلاح هستهای - یعنی #ایران، #ایتالیا، #اسپانیا و #بلژیک - باید تعهد کنند به هیچ عنوان از دانشی که از اداره این کارخانه به دست میآید، نباید برای ساختن سلاح هستهای استفاده کنند. من گفتم به یک شرط حاضرم این را امضا کنم به شرطی که فرانسه هم (به عنوان دارنده سلاح هستهای) این تعهد را بدهد که به هیچ عنوان و هیچگاه از فنآوری و محصول شرکت یورودیف استفادۀ نظامی نکند!
آخر فرانسه هر پیشرفت فنی برای ساختن این کارخانه را میتوانست فوراً بردارد و استفادۀ نظامی از آن بکند ولی ما نباید میکردیم، یعنی در واقع فرانسه میتوانست تسلیحات هستهایاش را به خرج ایران و ایتالیا و اسپانیا توسعه بدهد! من گفتم اگر فرانسه هم این تعهد را میپذیرد، من هم قبول میکنم و امضا میکنم. فرانسویها این تعهد را قبول نکردند و گفتند این تعهد خلاف پیمان NPT است، چون این پیمان برای شما فاقدان تسلیحات تکلیف روشن کرده، برای ما که تکلیفی روشن نکردهاند! راست راست میایستند و این حرفها را بیشرمانه در سطح بینالمللی میگویند و با تبلیغات و دستکاری و انحراف افکار عمومی دنیا میخواهند به کشورهای ضعیفتر زور بگویند. راستراست میایستادند و میگفتند «بله، ما هر کاری بخواهیم، میتوانیم بکنیم، اما شما نباید بکنید!».
من بهخوبی از همان ابتدا میدانستم که پذیرفتن نظرات من به وسیله فرانسوی ها امری غیر ممکن بود، چون با پذیرفتن این نظارت، دگم کشورهای دارنده سلاح اتمی در هم شکسته میشد و چارچوبی که بعد از سالها زحمت برای نظام عدم گسترش سلاحهای اتمی پرداخته بودند، در هم میریخت. ولی هدف نهایی من از پیش کشیدن این بحث چند نکته بود:
اولا به طور کلی هرجا که فرصت دست میداد سعی میکردم دست روی ماهیت یکجانبه نظام عدم گسترش تسلیحات اتمی بگذاریم و نشان دهیم که این ماهیت یکجانبه در روابط بینالمللی اختلال ایجاد میکند و به روابط منصفانه در زمینهٔ انرژی اتمی لطمه میزند.
ثانیا با توجه به سختگیری که در برابر آمریکاییها در زمینه موافقتنامه دو جانبه نشان میدادیم، سهلگیری در برابر فرانسه - که حالا دیگر طرف اصلی ما در زمینۀ انرژی اتمی بود - میتوانست تعبیرهای نابهجایی را در اذهان و مخصوصا در ذهن آمریکاییها القا کند و ما
باید نشان میدادیم که دربارۀ موارد مشابه - طرف ما هر که باشد ـ به یک نحو عمل میکنیم و در موضعگیریهای ما یکپارچگی و تداوم وجود دارد.
ثالثاً سعی من این بود که در قبال چشم پوشی از تقاضای خود، امتیازات دیگری از فرانسوی ها بگیرم، چه در این موافقتنامۀ چندجانبه و چه در سایر داد و ستدها و در روابط پیچیدهای که با آنها داشتیم و بالأخره میخواستم به دیگر شرکای مؤسسه ایتالیا، اسپانیا و بلژیک نشان دهم که اگرچه ما در نحوۀ شریک شدنمان در این شرکت با فرانسه همکاسه هستیم، ولی این همکاسه بودن باعث نمیشود که رأی و نظر مستقل خودمان را اعمال نکنیم و از منافع همۀ شرکا در مقابل فرانسه دفاع نکنیم.
در هر صورت بعد از نزدیک سه سال رفتوآمد و کشمکش و گفتوگو موفق شدم امتیازاتی از فرانسویها بگیرم و به تدریج متن تقریبا نهایی موافقتنامه آماده شد، ولی دیگر نمیدانم در نهایت چه شد.
— ادامه در مطلب بعد
@Nuc_Technology ⚛️ فناوری هستهای
— ادامه از مطلب قبل
تا موقعی که من مسئول سازمان انرژی اتمی بودم (آبان ۱۳۵۷)، موافقتنامه امضا نشده بود، چون متن آن میبایست در ایران برای بررسی به وزارتخانههای امور اقتصادی و دارایی و امور خارجه فرستاده میشد و این خود مقداری زمان میگرفت و من دیگر در خاطرم نیست چه شد. مطمئناً موافقتنامه امضا شده است، چون بدون آن کارها معوق میماند. ولی در چه زمانی و به چه ترتیبی دیگر نمیدانم.
من اصلا نمیفهمم چرا در NPT این تمایز را بین کشورهای دارنده و فاقد جنگافزار اتمی ایجاد کردند؟ باور کنید من همیشه با این قرارداد مخالف بودم و در ایران هم تعجب میکنم چرا اصلاً رفتند و امضا کردند؟ چرا ایران عضو این قرارداد شد؟ من هنگامی مسئولیت اتمی ایران را گرفتم که متأسفانه ایران این قرارداد را امضا کرده بود و گرنه هیچوقت نمیگذاشتم چنین اشتباهی صورت بگیرد. همیشه گفتهام با این قرارداد مخالفم چون منصفانه نیست. تازه همان مقدار منصفانهاش را هم کشورهای قدرتمند اجرا نمیکنند، چون قدرت دارند، ما چون قدرت نداریم، مجبوریم اجرا کنیم.
شکی نیست که این محدودیتها کشورهایی مانند ایران را از لحاظ اقتصادی در شرایط نابرابری نسبت به کشورهای دارنده آن فنآوریها قرار میداد. در واقع کشورهای دارای جنگافزار شرایط را طوری تعیین کرده بودند که از اشاعه سلاحهای اتمی جلوگیری کنند ولی تاوان اقتصادی آن را کشورهای فاقد سلاحهای اتمی باید میپرداختند. در قبال این جبههگیریهای کشورهای دارندۀ سلاح اتمی موضع ایران این بود که نظام عدم گسترش سلاحهای اتمی اگر هزینهای دارد - که داشت - این هزینه را لزوما باید کشورهای دارندۀ تسلیحات نظامی بپردازند، چون میخواهند امتیاز خود را حفظ کنند. این موضع البته یک موضع آکادمیک بود، چراکه نابرابری قدرت آن چنان زیاد بود که این حرف ما خریدار نداشت ولی در عمل، ما در این موضع خود تخفیفی قائل میشدیم و میگفتیم که حداقل هزینه مورد نظر بین دو طرف تقسیم شود. تازه این هم به صورت رسمی عملی نبود و آنها زیر بار نمیرفتند. بنابراین ما دیگر چارهای نداشتیم جز این که از این موضع خود فقط به عنوان یک ابزار برای چانهزنی استفاده کنیم؛ یعنی سعی کنیم در خارج از محور این درگیری، امتیازاتی از نوع دیگر به دست آوریم.
@Nuc_Technology ⚛️ فناوری هستهای
فناوری هستهای ⚛️🇮🇷
فشار و تحریم مال تو، هرچی غنی شد مال من! امشب بیایید یه سر بریم #اورودیف، یعنی یکی از بزرگترین تأس
☝🏻☝🏻☝🏻
حالا که در خاطرات مرحوم دکتر #اعتماد صحبت از کارخونه غنیسازی #یورودیف (#اورودیف) شد، دوستان علاقهمند میتونن کلیپ این تأسیسات رو هم ببینن.
@Nuc_Technology ⚛️ فناوری هستهای
آنچه خنثیشدنی نیست یقین، راهِ شهید است،
پاینده و مانا به جهان، نام شهید است؛
آنگه که بریزد به زمین خون بناحق،
همسان ذوالفقار به معرکه، کارِ شهید است؛
آن کس نکند خوف و نبازد هدف خویش،
در این ره پر بیم و خطر، یار شهید است؛
آرام بخواب دگر ای خوشمرام استاد،
کین شهر پرآشوب، پر از یاد شهید است.
@Nuc_Technology ⚛️ فناوری هستهای
📌یک فعال هستهای دیگر از دانشگاه علم و صنعت به شهادت رسید
براساس اعلام دانشگاه علم و صنعت، مهندس سلیمان سلیمانی، دانشآموخته رشته مهندسی شیمی این دانشگاه و از فعالان صنعت هستهای کشورمان در حملات رژیم صهیونی به شهادت رسید
@Nuc_Technology ⚛️ فناوری هستهای
خواب عجیبی که در سحرگاه هفتم تیر ۱۳۶۰ در پاریس دیدم!
کتاب «گذری در تاریخ»؛
خاطرات دکتر علی اکبر صالحی، استاد و رئیس اسبق دانشگاه صنعتی شریف، وزیر اسبق امور خارجه و رئیس سابق سازمان انرژی اتمی ایران.
(ص ۹۸-۱۰۰ - با اندکی تلخیص)
@Nuc_Technology ⚛️ فناوری هستهای