(۲) برگی از تاریخ بحران هسته‌ای ایران؛ سه قصوری که ایران در مهر ۱۳۸۲ آن‌ها را پذیرفت. ص ۱۷۷-۱۸۱ _________________________________________ [در پی صدور قطع‌نامه شدیداللحن آژانس در شهریور ۱۳۸۲، ایران با وزرای خارجه سه کشور اروپایی وارد مذاکره می‌شود. این مذاکرات به ریاست حسن روحانی دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی انجام می‌شود و محور بحث، تعریف دقیق «تعلیق» و گستره آن است که شورای حکام آژانس از ایران درخوست کرده است. مذاکرات به توافقی منجر می‌شود که به توافق سعدآباد معروف شد.] ایران پس از پشت سر گذاشتن مذاکرات دشوار سعدآباد، بلافاصله تصمیم گرفت با ارائه یک گزارش کامل دربارۀ برنامه‌های هسته‌ای خود، به یکی از اصلی‌ترین درخواست‌های شورای حکام آژانس پاسخ دهد. سازمان انرژی اتمی این گزارش را تهیه و در ۳۰ مهر ۸۲ آن را به آژانس تسلیم کرد. محافل دیپلماتیک این حرکت را به عنوان نخستین گام عملی ایران در توجه به قطع‌نامه شهریور مورد تقدیر قرار دادند. این گزارش از جهاتی اعتراف رسمی ایران به کوتاهی‌های رخ داده در گذشته در مطلع کردن آژانس از برخی فعالیت‌های هسته‌ای در زمان مناسب بود. معتقدم آژانس قبلاً از برخی مشخصه‌های اصلی فعالیت‌های هسته‌ای ایران آگاه بود. اطلاعاتی که شرکای هسته‌ای ایران به آژانس داده بودند، اطلاعات محرمانه جمع‌آوری‌شده از طریق جاسوسی و درز تصادفی برخی اطلاعات سرّی در نشریات علمی باعث شده بود آژانس در آگاهی از برنامۀ هسته‌ای ایران کمبود چشم‌گیری نداشته باشد. با توجه به این واقعیت، مقامات ایرانی می‌دانستند انکار قصورهای گذشته صرفاً تردیدهای بین‌المللی را تشدید و منافع کشور را تهدید می‌کند. به همین دلیل، نظام انتشار اطلاعات درباره تمام جنبه‌ها و ابعاد فعالیت‌های هسته‌ای کشور و همکاری با آژانس را اقدامی تاکتیکی تلقی می‌کرد. آزمایش سانتریفیوژ با هگزافلوراید اورانیوم و تبدیل اورانیوم و پلوتونیوم موضوعات اصلی در گزارش ارائه شده بودند؛ زیرا انکار فعالیت‌های ایران در این حوزه‌ها دیگر امکان‌پذیر نبود. بدین‌ترتیب، توافق تهران بحث علنی دربارۀ چند موضوع را دامن زد که عبارت بودند از: ۱. آزمایش سانتریفیوژها با هگزافلوراید اورانیوم؛ تزریق گاز به سانتریفیوژها در شرکت کالاالکتریک و آزمایش سانتریفیوژهای گازی یکی از مهمترین موضوعات فنی در مسئله هسته‌ای بود. آژانس صراحتاً می‌گفت پیشرفت ایران در توسعه فناوری هسته‌ای نمی‌تواند بدون آزمایش‌ غنی‌سازی و تزریق گاز UF6 به سانتریفیوژها صورت گرفته باشد و در این مورد هم به نتیجه‌گیری قطعی رسیده بود و لذا در قطع‌نامه شهریور ۱۳۸۲ با عبارات و جمله‌بندی‌های متعدد از ایران می‌خواست در همکاری با بازرسان آژانس، تزریق گاز به سانتریفیوژها را تأیید کند. با وجود انکار ایران، نمونه‌برداری از دستگاه‌های نصب‌شده در شرکت کالاالکتریک نشان داد که در آن‌ها آثار اورانیوم غنی‌شده دیده می‌شود. نمونه‌برداری از جاهای دیگر و از جمله تأسیسات نطنز هم وجود اورانیوم با غنای بالا را تأیید کرد. این کشف که با انکار هر نوع آزمایش با سانتریفیوژها از سوی ایران همراه بود، درباره اهداف و ماهیت برنامه‌های هسته‌ای ایران در سطح بین‌المللی تردیدهای جدی ایجاد کرد، که یکی از مهم‌ترین عوامل تقویت مواضع تند ایالات متحده بود و به صدور قطع‌نامه شدید‌اللحن شورای حکام در شهریور ۱۳۸۲ منجر شد. آژانس نخستین بار در ۲۰ خرداد ۱۳۸۲ کشف ذرات اورانیوم با غنای بالا در تأسیسات ایران را اعلام کرده بود. این خبر نگرانی عمیقی در تهران به وجود آورد. ما خواستار برگزاری جلسۀ فوری شورای عالی امنیت ملی برای بحث در این مورد شدیم و جمع‌بندی جلسه این بود که چون ایران هیچ نوع فعالیت هسته‌ای غیر صلح‌آمیز انجام نداده، لذا کشف ذرات اورانیوم با غنای بالا می‌تواند توطئه‌ای از سوی سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا یا اسرائیل باشد. در جلسات بعدی، سازمان انرژی اتمی فرضیه دیگری را مطرح کرد که آلودگی می‌تواند به خاطر دستِ دوم بودن سانتریفیوژهای وارداتی از پاکستان به ایران باشد که ممکن است پیش‌تر برای اهداف نظامی استفاده شده باشند. با در نظر گرفتن این دو احتمال، متخصصان به این جمع‌بندی رسیدند که ادامۀ سری نگه داشتن موضوع صرفاً تردیدها را در آژانس و جامعه بین‌المللی تقویت می‌کند و مانع حل عملی بحران می‌شود. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

ایران در گزارش جامعی که در مهر ماه ۱۳۸۲ به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی داد، سرانجام پذیرفت که آزمایش‌های اعلام نشده‌ای را با استفاده از گاز UF6 توسط سانتریفیوژها انجام داده و اورانیوم ۲۳۵ را تا ۱/۲ درصد غنی کرده است. در عین حال ایران اعلام کرد که وجود ذرات اورانیوم با غنای بالا ناشی از آلودگی سانتریفیوژهای وارداتی [P1] است و احتمالاً کشور دیگری پیش از انتقال آنها به ایران در برنامه ساخت سلاح هسته‌ای از آن‌ها استفاده کرده است. آژانس هم نتیجه گرفت که تجزیه و تحلیل نمونه‌برداری‌های محیطی نشان می‌دهد احتمالا توضیح ایران دربارۀ منشأ خارجی آلودگی دستگاه‌ها به اورانیم با غنای بالا درست است. ۲. فرایند تبدیل؛ ایران تا گزارش ۳۰ مهر و به ویژه بیانیه بهمن ۱۳۸۱ انجام هر نوع آزمایش درباره فرایندهای پیچیده‌ای مانند تبدیل UO2 به UF4 یا UF6 را انکار می‌کرد. بازرسی‌های بیشتر آژانس تناقض در اظهارات ایران را آشکار کرد و در نتیجه ایران در مرداد ۱۳۸۲ پذیرفت در آزمایش‌گاه رادیوشیمی مرکز تحقیقات هسته‌ای تهران آزمایش‌هایی را برای تبدیل UO2 به UF4 انجام داده است که پیش‌تر وجود آن به آژانس اطلاع داده شده بود. ایران در گزارش کامل خود به آژانس در مهر ماه ۱۳۸۲ اظهارات قبلی خود را تکمیل کرد و پذیرفت که در دهه ۶۰، در مرکز تحقیقات هسته‌ای تهران در مقیاس‌های گرم و کیلوگرم آزمایش‌هایی تحقیقاتی مثل تبدیل U3O8 به UO2 انجام داده است. ایران طی سال‌های ۱۳۷۰ تا ۱۳۷۲ با انجام مجموعه‌ای از آزمایش‌ها در این مرکز تحقیقاتی تبدیل UF4 به UF6 را شروع کرده بود. آژانس بعد از گزارش ایران اعلام کرد که علنی‌ شدن این اطلاعات نتیجه کشف آزمایش‌های یادشده توسط آژانس بوده است. ایران پیش از گزارش مهر ۱۳۸۲ اعلام کرده بود مقدار خیلی کمی از UF4 طی فرایند تبدیل به فلز گم شده است، اما در این تاریخ پذیرفت که این مقدار UF4 گم‌شده در واقع در آزمایش‌های مربوط به تبدیل UF4 به UF6 در اوایل دهه ۱۳۷۰ مورد استفاده قرار گرفته است. به گفتۀ ایران، بسیاری از تجهیزات مورد استفاده در آزمایش‌های تبدیل و تقلیل در سال ۱۳۷۸ دیگر مورد استفاده نبودند و به یکی از تأسیسات نگه‌داری پسماند فرستاده شده بودند. ۳. آزمایش‌های پلوتونیوم؛ بازفرآوری پلوتونیوم یکی از قابل تأمل‌ترین موارد در گزارش مهر ۱۳۸۲ بود. آزمایش محدود پلوتونیوم یکی از سرّی‌ترین بخش‌های فعالیت‌های هسته‌ای ایران بود. اما در دیدار البرادعی از تهران که یک هفته پیش از ارائه گزارش فوق انجام شد و نیز در مذاکرات بعدی با بازرسان آژانس، آن‌ها به ایران گزارش داده بودند که اطلاعاتی درباره فعالیت‌های محدود آزمایش‌گاهی به دست آورده است. ایران در گزارش مهر ماه ۱۳۸۲ پذیرفت که در حد فاصل سالهای ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۱ در مرکز تحقیقات هسته‌ای تهران آزمایش‌های باز‌فراوری سوخت انجام داده است. طبق اظهاریۀ ایران چند کیلوگرم قرص UO2 تخریب‌شده به مدت تقریبی دو هفته در راکتور پژوهشی تهران در معرض پرتودهی قرار گرفته بود. حدود نیمی از قرص‌های پرتودهی شده با استفاده از سه جعبه محفظه‌داری که درون یک سلول داغ در ساختمان ایمنی هسته‌ای در مرکز تحقیقات هسته‌ای قرار داشتند، بازفراوری شده و پس از جداسازی پلوتونیوم آن‌ها به صورت محلول نیترات پلوتونیوم در آزمایش‌گاه شرکت دارویی جابربن‌حیان در جعبه‌های به‌شدت محافظت‌شده نگه‌داری شده و سپس دفن شده‌اند. پس از ارائه گزارش سازمان انرژی اتمی ایران به آژانس، روند مدیریت بحران در زمینه‌های سیاسی، حقوقی و فنی آغاز شد... @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

کتاب: آشنایی با معاهدات خلع سلاح و کنترل تسلیحات اثر: دکتر کاظم غریب‌آبادی نگارنده در این کتاب ضمن مروری بر کلیات خلع سلاح و کنترل تسلیحات، کلیه معاهدات و پیمان‌های مربوط به آن (پروتکل ۱۹۲۵ ژنو، معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، معاهده منع جامع آزمایش‌های هسته‌ای، کنوانسیون منع سلاح‌های شیمیایی و کنوانسیون منع سلاح‌های میکروبی) را بررسی کرده و مخاطب را با تاریخچه و مفاد آن‌ها آشنا می‌کند .نویسنده خاطر نشان می‌کند :نظریه خلع سلاح، رهیافتی قدیمی و صریح در برخورد با مسئله جنگ است که هدف آن الغای جنگ از طریق از بین بردن سلاح‌ها و وسایل جنگی است. منشا این نظریه، دیدگاه ایده‌آلیستی در روابط بین‌الملل است که معتقد است با نابودی سلاح‌ها، جنگ نیز از زندگی بشر رخت بر خواهد بست. کنترل تسلیحات عبارت است از کاهش بین‌المللی توسعه، آزمایش، استقرار و به‌کارگیری سلاح‌ها و در عین حال پذیرش اجتناب ناپذیر تاسیسات نظامی موجود. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

A look at the Japanese JT-60 fusion research tokamak. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

اتم برای صلح هشتم دسامبر ۱۹۵۳ (آذر ۱۳۳۲) ارتشبد دوایت آیزنهاور، رئیس جمهور وقت آمریکا در سخن‌رانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، برنامه خود با نام «اتم برای صلح» را اعلام کرد و برای سایر ملل این حق را قائل شد که بتوانند از انرژی اتمی برای مصارف صلح‌جویانه از قبیل نیروگاه استفاده کرده و رشته فیزیک اتمی را در دانش‌گاه‌های خود دایر کنند و قول داد که رآکتور آموزشی در اختیار آن‌ها بگذارد. این سخن‌رانی در حقیقت، بخشی از یک پویش رسانه‌ای دولت ایالات متحده به نام «عملیات کاندور» برای آماده‌سازی و آگاه‌سازی ذهن مردم از خطرات و فرصت‌های انرژی هسته‌ای بود. آیزنهاور به استناد تجربیات نظامی خود گفت که سلاح اتمی مانع از بروز جنگ دیگری مشابه جنگ‌های جهانی اول و دوم خواهد شد. در پی این طرح، دولت و ارتش آمریکا بسیاری از اسناد هسته‌ای را از حالت طبقه‌بندی محرمانه خارج کرد و سپس وسایل و اطلاعات لازم را برای آموزش دانش و فنون اتمی در اختیار دانش‌گاه‌های آمریکا قرار داد. سخن‌رانی آن روز آیزنهاور سنگ بنای سازمانی را زیرنظر سازمان ملل متحد گذاشت که هدف آن گسترش استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای و جلوگیری از استفاده نظامی از آن بود. قطع‌نامه «اتم برای صلح» را که در دسامبر ۱۹۵۴ به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسید، می‌توان منشأ پیدایش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) دانست که تنها چند سال بعد در وین اتریش تاسیس شد. دولت آمريکا هم‌چنین، نمايش‌گاه‌های متعددی را به نام «اتم برای صلح» در کشورهاي گوناگون برگزار کرد که هدف آن تبليغ سودمند بودن انرژی اتمی و رفع نگراني مردم از جنبه‌هاي نظامي و مرگ‌بار انرژي اتمي بود. در همین راستا در اسفند ۱۳۳۵ با همکاري آمريکا نمايش‌گاهي نیز با همين نام در دانش‌گاه تهران برپا شد که محمدرضا پهلوی آن را افتتاح کرد. در واقع، حرکت ایران در مسير توسعه صنعت انرژي هسته‌اي با چراغ سبز آمريکايي‌ها ممکن شد. یک روز پیش‌تر و در ۱۴ اسفند ۱۳۳۵ (۵ مارس ۱۹۵۷) تفاهم‌نامه همکاري بين آمريکا و دولت ايران در زمینه استفاده غيرنظامي از انرژي اتمي امضا شد. اين تفاهم‌نامه مشتمل بر يک مقدمه و ۱۱ ماده بود و در تاريخ ۱۲ بهمن ۱۳۳۷ به تصويب مجلس شوراي ملي رسيد. به موازات تفاهم‌نامه همکاري هسته‌اي بين ايران و آمريکا و در پی کودتای نظامیان در عراق و خروج این کشور از پیمان سنتو، انستيتو علوم هسته‌اي که زیرنظر سازمان مرکزي پيمان سنتو بود، از بغداد به تهران منتقل شد و دانش‌گاه تهران، مرکزي را با عنوان مرکز اتمي دانش‌گاه تهران براي آموزش و پژوهش هسته‌اي پايه‌گذاري کرد. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

متن سخن‌رانی دوایت آیزنهاور در مجمع عمومی سازمان ملل و اعلام برنامه «اتم برای صلح» @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

شعار «اتم برای صلح» هنوز هم گاهی زیر نشان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به کار می‌رود. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

ارتشبد دوایت آیزنهاور، رئیس جمهور ایالات متحده در حال سخن‌رانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد و اعلام طرح «اتم برای صلح» — ۸ دسامبر ۱۹۵۳. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

آیزنهاور در کنار تمبر یادبود برنامه «اتم برای صلح» @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

تمبر یادبود برنامه «اتم برای صلح» @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

برگزاری نمایش‌گاه «اتم برای صلح» در دانش‌گاه تهران (۱۵ اسفند ۱۳۳۵) و آغاز هم‌کاری‌های هسته‌ای ایران و غرب از پیامدهای برنامه اعلامی آیزنهاور بود. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

📗روایت بحران هسته‌ای ایران ناگفته‌های یک دیپلمات اثر دکتر سید حسین موسویان؛ سفیر اسبق ج.ا. ایران در آلمان، معاون مرکز تحقیقات استراتژیک، دیپلمات ارشد و سخن‌گوی اسبق گروه مذاکره‌کنندگان هسته‌‌ای ایران در آغاز بحران هسته‌ای. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای