کتاب: آشنایی با معاهدات خلع سلاح و کنترل تسلیحات اثر: دکتر کاظم غریب‌آبادی نگارنده در این کتاب ضمن مروری بر کلیات خلع سلاح و کنترل تسلیحات، کلیه معاهدات و پیمان‌های مربوط به آن (پروتکل ۱۹۲۵ ژنو، معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، معاهده منع جامع آزمایش‌های هسته‌ای، کنوانسیون منع سلاح‌های شیمیایی و کنوانسیون منع سلاح‌های میکروبی) را بررسی کرده و مخاطب را با تاریخچه و مفاد آن‌ها آشنا می‌کند .نویسنده خاطر نشان می‌کند :نظریه خلع سلاح، رهیافتی قدیمی و صریح در برخورد با مسئله جنگ است که هدف آن الغای جنگ از طریق از بین بردن سلاح‌ها و وسایل جنگی است. منشا این نظریه، دیدگاه ایده‌آلیستی در روابط بین‌الملل است که معتقد است با نابودی سلاح‌ها، جنگ نیز از زندگی بشر رخت بر خواهد بست. کنترل تسلیحات عبارت است از کاهش بین‌المللی توسعه، آزمایش، استقرار و به‌کارگیری سلاح‌ها و در عین حال پذیرش اجتناب ناپذیر تاسیسات نظامی موجود. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

A look at the Japanese JT-60 fusion research tokamak. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

اتم برای صلح هشتم دسامبر ۱۹۵۳ (آذر ۱۳۳۲) ارتشبد دوایت آیزنهاور، رئیس جمهور وقت آمریکا در سخن‌رانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، برنامه خود با نام «اتم برای صلح» را اعلام کرد و برای سایر ملل این حق را قائل شد که بتوانند از انرژی اتمی برای مصارف صلح‌جویانه از قبیل نیروگاه استفاده کرده و رشته فیزیک اتمی را در دانش‌گاه‌های خود دایر کنند و قول داد که رآکتور آموزشی در اختیار آن‌ها بگذارد. این سخن‌رانی در حقیقت، بخشی از یک پویش رسانه‌ای دولت ایالات متحده به نام «عملیات کاندور» برای آماده‌سازی و آگاه‌سازی ذهن مردم از خطرات و فرصت‌های انرژی هسته‌ای بود. آیزنهاور به استناد تجربیات نظامی خود گفت که سلاح اتمی مانع از بروز جنگ دیگری مشابه جنگ‌های جهانی اول و دوم خواهد شد. در پی این طرح، دولت و ارتش آمریکا بسیاری از اسناد هسته‌ای را از حالت طبقه‌بندی محرمانه خارج کرد و سپس وسایل و اطلاعات لازم را برای آموزش دانش و فنون اتمی در اختیار دانش‌گاه‌های آمریکا قرار داد. سخن‌رانی آن روز آیزنهاور سنگ بنای سازمانی را زیرنظر سازمان ملل متحد گذاشت که هدف آن گسترش استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای و جلوگیری از استفاده نظامی از آن بود. قطع‌نامه «اتم برای صلح» را که در دسامبر ۱۹۵۴ به تصویب مجمع عمومی سازمان ملل متحد رسید، می‌توان منشأ پیدایش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) دانست که تنها چند سال بعد در وین اتریش تاسیس شد. دولت آمريکا هم‌چنین، نمايش‌گاه‌های متعددی را به نام «اتم برای صلح» در کشورهاي گوناگون برگزار کرد که هدف آن تبليغ سودمند بودن انرژی اتمی و رفع نگراني مردم از جنبه‌هاي نظامي و مرگ‌بار انرژي اتمي بود. در همین راستا در اسفند ۱۳۳۵ با همکاري آمريکا نمايش‌گاهي نیز با همين نام در دانش‌گاه تهران برپا شد که محمدرضا پهلوی آن را افتتاح کرد. در واقع، حرکت ایران در مسير توسعه صنعت انرژي هسته‌اي با چراغ سبز آمريکايي‌ها ممکن شد. یک روز پیش‌تر و در ۱۴ اسفند ۱۳۳۵ (۵ مارس ۱۹۵۷) تفاهم‌نامه همکاري بين آمريکا و دولت ايران در زمینه استفاده غيرنظامي از انرژي اتمي امضا شد. اين تفاهم‌نامه مشتمل بر يک مقدمه و ۱۱ ماده بود و در تاريخ ۱۲ بهمن ۱۳۳۷ به تصويب مجلس شوراي ملي رسيد. به موازات تفاهم‌نامه همکاري هسته‌اي بين ايران و آمريکا و در پی کودتای نظامیان در عراق و خروج این کشور از پیمان سنتو، انستيتو علوم هسته‌اي که زیرنظر سازمان مرکزي پيمان سنتو بود، از بغداد به تهران منتقل شد و دانش‌گاه تهران، مرکزي را با عنوان مرکز اتمي دانش‌گاه تهران براي آموزش و پژوهش هسته‌اي پايه‌گذاري کرد. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

متن سخن‌رانی دوایت آیزنهاور در مجمع عمومی سازمان ملل و اعلام برنامه «اتم برای صلح» @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

شعار «اتم برای صلح» هنوز هم گاهی زیر نشان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به کار می‌رود. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

ارتشبد دوایت آیزنهاور، رئیس جمهور ایالات متحده در حال سخن‌رانی در مجمع عمومی سازمان ملل متحد و اعلام طرح «اتم برای صلح» — ۸ دسامبر ۱۹۵۳. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

آیزنهاور در کنار تمبر یادبود برنامه «اتم برای صلح» @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

تمبر یادبود برنامه «اتم برای صلح» @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

برگزاری نمایش‌گاه «اتم برای صلح» در دانش‌گاه تهران (۱۵ اسفند ۱۳۳۵) و آغاز هم‌کاری‌های هسته‌ای ایران و غرب از پیامدهای برنامه اعلامی آیزنهاور بود. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

📗روایت بحران هسته‌ای ایران ناگفته‌های یک دیپلمات اثر دکتر سید حسین موسویان؛ سفیر اسبق ج.ا. ایران در آلمان، معاون مرکز تحقیقات استراتژیک، دیپلمات ارشد و سخن‌گوی اسبق گروه مذاکره‌کنندگان هسته‌‌ای ایران در آغاز بحران هسته‌ای. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

(۳) آرامش پیش از توفان؛ فاش شدن ابعاد جدیدی از برنامه هسته‌ای ایران در پاییز و زمستان ۱۳۸۲. خلاصه ص ۱۸۱ تا ۱۹۲ ________________________________________ پس از توافق سعدآباد در ۲۹ مهر ۱۳۸۲، ایران در گزارشی به پرسش‌های آژانس پاسخ داد و برخی قصورهای گذشته را پذیرفت. هم‌زمان فعالیت‌های سیاسی همه‌جانبه چه از سوی ایران و چه از سوی آمریکا تشدید می‌شود. در نتیجه توافق سعدآباد و پذیرش تعلیق داوطلبانه و نیز با تلاش دیپلماتیک ایران در آبان ۱۳۸۲، قطع‌نامه‌ پیش‌نهادی شورای حکام در آبان ۱۳۸۲ تا حد زیادی تعدیل شد و از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت جلوگیری شد. هم‌چنین عبارت «پای‌بند نبودن ایران» از قطع‌نامه حذف شد و بر ماهیت «داوطلبانه بودن اقدامات ایران» تأکید شد. در همین حال با فشار آمریکا، این خواسته در بند ۸ قطع‌نامه گنجانده شد که در صورت قصور بیش‌تر ایران شورای حکام تشکیل جلسه داده و توافق پادمانی ایران را مورد توجه قرار خواهد داد. با تصمیم مقامات، ایران در ۲۷ آذر ۱۳۸۲ پروتکل الحاقی را پذیرفت که ناظر به پذیرش بازرسی‌های گسترده‌تر بود. در حالی که فضا رو به آرامش می‌رفت، چند موضوع دوباره منجر به تنش ایران با آژانس شد: ۱. بحران سانتریفیوژها ایران در اعلامیه مهر ماه گفته بود همه ابعاد فعالیت‌های گذشته خود را به آژانس گزارش کرده است. شورای حکام در بند ۸ قطع‌نامه آبان دغدغـه خود را در این مورد ابراز کرده بود، به این معنا که در صورت بروز هر نوع قصور جدی بیش‌تر از سوی ایران، راه برای اعمال فشار بیشتر آمریکا بر ایران از طریق شورای حکام آژانس هموارتر می‌شد. در حالی که آژانس در حال بررسی صحت و سقم ادعاهای ایران دربارهٔ سانتریفیوژهای P1 بود، از اسنادی که لیبی به آژانس داده بود دریافت که احتمالاً ایران نقشه‌های سانتریفیوژهای پیشرفته تر P2 را نیز به دست آورده است. پس از آن‌که آژانس پرسش‌هایی دربارۀ خرید نقشه‌های سانتریفیوژهای P2 مطرح کرد، ایران موضوع را تأیید کرد و این امر مشکلات زیادی به همراه آورد، چراکه بار دیگر ایران بعد از کشف آژانس اطلاعات لازم را داده بود. آژانس و سه کشور اروپایی قصور ایران در اعلام وجود چنین نقشه‌هایی در اظهاریه مهر ماه را مخفی‌کاری عمدی دانستند. رسانه‌های آمریکایی هم بار دیگر این موضوع را دلیلی برای ماهیت غیرصلح‌آمیز فعالیت‌های هسته‌ای ایران و ادامه پنهان‌کاری‌های گذشته تبلیغ کردند. محافل دیپلماتیک و رسانه‌ای دفاع ایران از خود را غیر قابل قبول دانستند. حرف ایران این بود که ارائه اطلاعات مربوط به سانتریفیوژهای P2 به اجرای پروتکل الحاقی منوط است و بنابراین مطابق تعهدات توافق پادمانی قبلی ارائه چنین اطلاعاتی الزامی نبوده است. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای

چالش دیگر این بود که ایران در اواخر سال ۱۳۸۲ مطلع شد که لیبی همه اطلاعات برنامه هسته‌ای خود را به آمریکا و آژانس داده است. بخشی از این اطلاعات درباره خرید تجهیزات و نقشه‌های فنی از دلالی بود که پیش‌تر نقشه‌های سانتریفیوژ‌های P1 را به ایران فروخته بود. نیروهای امنیتی مالزی این فرد را که یک سریلانکایی به نام «بوهاری سید ابوطاهر» بود، دستگیر کرده بودند. اطلاعات لیبی مشخص کرد که این دلال نقشه‌ها و سانتریفیوژهای P1 و P2 و نیز برخی نقشه‌های مربوط به نوع خاصی از بمب اتمی را برای طرابلس تهیه کرده است. ابوطاهر به مسئولان مالزیایی گفته بود در سالهای ۱۳۷۳ و ۱۳۷۴ در ازای دریافت سه میلیون دلار پول نقد دو محموله شامل قطعات سانتریفیوژ مستعمل را با کشتی از پاکستان به ایران منتقل کرده است. افشاگری های ابوطاهر این تردید را ایجاد کرد که ممکن است ایران نیز همانند لیبی، علاوه بر سانتریفیوژهای 1-P و نقشه‌های آن، سانتریفیوژ 2-P را نیز از ابوطاهر دریافت کرده باشد. ایران ابتدا قویاً چنین ادعایی را رد کرد، اما در دی ۱۳۸۲ پذیرفت که اگرچه در سال ۱۳۷۴ اطلاعات کلی مربوط به طراحی سانتریفیوژ P2 را خریداری کرده، ولی تا سال‌ها بعد برای ساخت و توسعه این سانتریفیوژها اقدام عملی انجام نداده است چراکه برنامه P1 اولویت بیش‌تری داشت. ۲. بحران پلونیوم (Po-210) روحانی و گروهی از دیپلمات‌های ارشد ایرانی در دی ۱۳۸۲ برای رای‌زنی‌های مفصل راهی وین شدند. دکتر البرادعی به مذاکره‌کننده ارشد ایرانی گفت آژانس به اطلاعاتی درباره آزمایش‌های پلونیوم در ایران دست یافته است. از آنجا‌که در اظهاریه مهر ماه ایران به موضوع پلونیوم اشاره‌ای نشده بود، مدیرکل خواستار توضیح ایرانی‌ها در این مورد شد. پلونیوم یک تابش‌گر قوی نوترون است که کاربردهایی در صنایع نظامی و غیرنظامی دارد. این عنصر که در ساخت چاشنی‌های انفجاری سلاح هسته‌ای کاربرد دارد، آژانس را نسبت به این موضوع کاملاً حساس کرده بود. سازمان انرژی اتمی ایران در اسفند ۱۳۸۲ چنین پاسخ داد که: - هدف از تولید پلونیوم از تابش‌دهی فلز بیسموت کاربردسنجی آن در باتری‌ها بوده است. - مطابق توافق پادمانی، ایران ملزم به اعلام این آزمایش‌ها نبوده است. - پروژه پرتودهی بیسموت ۳۰ سال قبل کنار گذاشته شده و مهروموم شده بود. - اطلاعات مربوط به پرتودهی بیسموت در گزارش‌های مربوط به رآکتور تهران که قریب به ۳۰ سال تحت نظارت آژانس بین المللی انرژی اتمی بوده، ارائه شده است. - در پروژه تحقیقاتی پرتودهی بیسموت فقط دو نمونه بیسموت (۰/۵ گرمی و ۱/۵ گرمی) پرتودهی شده و تلاش‌ها برای تولید و استخراج پلونیوم از نمونه نخست ناموفق بوده است. - بر اساس متون فنی و علمی ارائه شده به آژانس پلونیوم ۲۱۰ کاربردهای غیرنظامی زیادی دارد، حتی اگر پلونیوم ۲۱۰ به عنوان چشمه نوترونی استفاده شده باشد، در راکتورها و استخراج نفت و گاز کاربردهای صلح آمیز دارد. ۳. بحران آلودگی نمونه‌برداری آژانس در بهار ۱۳۸۲ آلودگی به اورانیوم غنی‌شده در برخی تأسیسات هسته‌ای ایران را نشان داد. پس از بیانیه تهران در مهر ماه، نمونه‌برداری‌های آژانس نشان داد که برخی تأسیسات ما به اورانیوم ۳۶٪ غنی‌شده آلوده است. ویژگی‌های ایزوتوپ اورانیوم یافت‌شده و شباهت‌های آن با اورانیوم روسیه آژانس را به این نتیجه رساند که این آلودگی متفاوت از آلودگی‌های دیگر بوده و منشأ روسی دارد. ۴. بحران آزمایش گاز آژانس در تابستان ۱۳۸۲ قویاً معتقد بود که ایران بدون تزریق گاز UF6 به سانتریفیوژها نمی‌توانسته در تکمیل چرخۀ سوخت هسته‌ای موفق شده باشد. اما ایران پیش از بیانیه تهران همواره چنین ادعایی را رد می‌کرد. آژانس در بازرسی از ذخایر گاز UF6 پی برد که مقداری از این گاز کم شده است. سازمان در پاسخ گفت که علت این کاهش، نشت گاز از یکی از مخزن‌های UF6 بوده است. رد ادعای ایران از سوی آژانس روابط آن‌ها را بار دیگر متشنج کرد. @Nuc_Technology ⚛️ فناوری هسته‌ای