🧿 بازاندیشی در مرزهای دانش فقه و فقه الحدیث: از مسئله تا هدف ✍️ علی راد در هندسه گسترده علوم اسلامی، دو حوزه علمی فقه و فقه الحدیث به عنوان دو رشته مرتبط اما دارای تمایزات بنیادین نقش برجسته‌ای ایفا می‌کنند. هر یک از این دو حوزه دارای قلمرو موضوعی مشخص، مبانی نظری متمایز، روش‌شناسی خاص و همچنین اهداف معرفتی مستقل هستند که به طور مستقیم بر فرایندها و نتایج پژوهش‌های دینی تأثیرگذارند. فقه، که به عنوان دانش استنباط و استخراج احکام عملی شرعی تعریف می‌شود، با بهره‌گیری از منابع معتبر پیرامون مسائل مختلفی از جمله عبادات، معاملات، حدود، دیات، جهاد، قضاوت و حقوق خانوادگی، تلاش می‌کند تا چارچوبی نظام‌مند برای تنظیم زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان فراهم آورد. تمرکز این دانش بر کشف علمی و نظام‌یافته حکم شرعی مرتبط با رفتار مکلفین (فقه فردی) و همچنین مقررات اجتماعی در حوزه‌های حکومتی و سیاسی (فقه اجتماعی و سیاسی) است و بنابراین هدف نهایی فقه, تنظیم و هدایت روابط میان انسان‌ها بر اساس ارزش‌ها و موازین شرعی است. از این رو، فقه در زمره دانش‌های تقنینی و تجویزی قرار گرفته و نقش کلیدی در هنجارسازی و سامان دادن به ساختارهای اجتماعی جامعه اسلامی ایفا می‌کند. در مقابل، فقه الحدیث به عنوان دانش فهم ژرف و دقیق متون حدیثی شناخته می‌شود که با دو رویکرد اصلی متن‌پژوهی و موضوع‌پژوهی، به تحلیل و تفسیر دلالت‌های مختلف لفظی، نحوی و سیاقی همه اقسام احادیث از گونه فقهی, تاریخی, اخلاقی تا اعتقادی و عرفانی و ... می‌پردازد. این دانش که مبتنی بر اصول و روش‌های خاص خود است، ابزارهای تحلیلی متنوعی را به کار می‌گیرد که از جمله آن‌ها می‌توان به زبان‌شناسی، متن‌کاوی، پژوهش در زمینه‌های فرهنگی و تاریخی صدور احادیث، معناشناسی کلاسیک و مدرن، تحلیل ارتباط میان احادیث مختلف و انطباق آن‌ها با قرآن و دیگر منابع معرفتی اشاره کرد. مسئله اصلی فقه الحدیث، اکتشاف علمی و نظام‌مند معنای دقیق متن حدیث و همچنین تدوین نظریه مفهومی جامع برای مجموعه احادیث مرتبط با یک موضوع خاص است. هدف نهایی این حوزه ارائه تفسیری اصیل و موثق است که بتواند به گوینده حدیث نسبت داده شود و به فهم درست آموزه‌های دینی یاری رساند بدون اینکه قصد آن را داشته باشد که فراتر از سطح مفهوم و معنا, هنجار یا فتوایی را به احادیث استناد دهد زیرا از رسالت و قلمرو این دانش بیرون است. البته فقه الحدیث در موضوع پژوهی حدیثی با کشف مراد معصوم و نسبت سنجی آن با سایر معیارهای و موازین دینی, هنجار یا نظری را به معصوم نسبت می دهد, هر چند که این انتساب در قالب فتوا نیست. 💢تمایزات کلیدی میان فقه و فقه الحدیث در ابعاد مختلفی همچون مسئله پژوهش، روش‌شناسی و فرایندهای علمی، اهداف معرفتی، ساختار مطالعاتی و مبانی نظری مشاهده می‌شود. این تمایزات علاوه بر ترسیم خطوط معرفتی مجزا، اهمیت بررسی دقیق ماهیت و کارکرد این دو دانش مهم در سنّـت پژوهی را برجسته می‌سازند. فقه الحدیث، با ارائه پایه‌های تحلیلی دقیق متن، زیربنای مستحکمی برای شکل دادن به فقه را فراهم می‌کند و فقه نیز با بهره‌گیری از داده‌ها و تحلیل‌های فقه الحدیث، می‌تواند به تکامل و ارتقای نظام فقهی کمک نماید. این نگاه مستقل به این دو دانش ، موجب غنای بیشتر و تعمیق فهم در گفتمان دین پژوهی خواهد شد. ✅نشریه مطالعات فقه الحدیث حوزه علمیه قم (https://www.sfhadith.ir) با هدف ارتقای پژوهش‌های تخصصی در این حوزه، صرفاً پذیرای مقالاتی است که رویکرد فقه الحدیث را به درستی بازتاب دهند و تمایزات ماهوی و روش‌شناختی آن را نسبت به دانش فقه و پژوهشهای فقهی رعایت کنند. بنابراین، مقالاتی که تنها به تبیین احکام شرعی در چارچوب فقه محض می‌پردازند و رویکرد فقه الحدیث را مورد توجه قرار نمی‌دهند، از قلمرو و رویکرد این نشریه خارج هستند لکن مقالات فقهی نیز اگر مبتنی بر اصول و روش دانش فقه الحدیث تالیف شده باشند و ارزیابی آرا، مقایسه و فهم برتر حکم مبتنی بر معیارهای و موازین فقه الحدیث روایات صورت پذیرفته باشد, انتشار این رسته از مقالات نیز در این نشریه مطلوب خواهد بود. این سیاست نشریه، بر اهمیت توسعه دانش تخصصی و تفکیک واضح حوزه‌های علمی در مطالعات اسلامی تأکید دارد و به گسترش سامانه علمی مستحکم و تخصصی در رشته فقه الحدیث کمک می‌کند.

ویراستار کسی است که ویرایش می‌کند. واژهٔ انگلیسیِ editor در زبان فارسی معادل‌های مختلفی دارد. در صنعت نشر، editor به دو معادل با کارکرد معناییِ جداگانه ترجمه می‌شود: ویراستار و دبیر. وظایف دبیران و ویراستاران در میان ناشران مختلف متفاوت است، و ناشران کوچک، تفاوت چندانی میان ویراستار و دبیر قائل نمی‌شوند. ویراستار کسی است که به بخش‌های مختلفِ ویرایش می‌پردازد و دبیر معمولاً در هیئت تحریریه وظیفهٔ مدیریتی دارد. دبیران وظیفه دارند در همهٔ مراحل تولید و فروش، کتاب را همراهی کنند و اجرای برنامه‌های تبلیغاتی و بازاریابی نیز با دبیران است. ویراستار خطاهای فنی، ناهماهنگی‌ها، غلط‌های نگارشی، املای کلمات و خطاهای محتوایی را اصلاح می‌کند