هدف زندگی
_سوالی که همیشه همراه بشر بوده
یکی از اساسیترین سوالاتی که از قدیم ذهن انسان رو مشغول کرده، اینه: هدف از زندگی چیه؟ اصلاً ما برای چی زندگی میکنیم؟
این سوال رو اگه از منظر اسلامی بخوایم بررسی کنیم، باید یه قدم بریم عقبتر: هدف از بعثت انبیاء چی بوده؟
راستش این دو تا سوال از هم جدا نیستن. چون انبیاء اومدن که بشر رو به سمت هدفهای مشخصی هدایت کنن. پس هدف بعثت انبیاء، دقیقاً همون هدفیه که باید برای تکتک آدمها تعریف بشه.
_حالا یه سوال عمیقتر: هدف از خلقت چیه؟
وقتی میگیم «هدف از خلقت چیه؟» باید دقت کنیم این سوال رو چطور میفهمیم.
یه معنا اینه که: خالق چه انگیزهای برای خلقت داشته؟ چی باعث شده که خالق دست به کار خلقت بزنه؟
این معنا درباره خداوند درست نیست. چرا؟
چون هدف به معنای انگیزه، یعنی یه چیزی که فاعل نداره و میخواد بهش برسه. یعنی فاعل یه نقصی داره و با انجام کارش میخواد اون نقص رو جبران کنه. این فقط درباره مخلوقات صدق میکنه، نه خالق. خداوند نقصی نداره که بخواد با خلق کردن به چیزی برسه.
_اما معنی دوم
یه وقت منظور از هدف خلقت، هدفِ خودِ فعله، نه هدفِ فاعل.
یعنی هر کاری که انجام میشه، خودش به سمت یه کمالی در حرکته. هر چیزی که آفریده شده، آفریده شده که به یه کمالی برسه. نه اینکه خالق خواسته خودش به کمال برسه، بلکه خودِ اون فعل و اون مخلوقه که باید به کمالش برسه.
به این معنا، خلقت هدف داره. چون هر چیزی از نقص شروع میشه و مسیرش مسیر کماله.
هدف خلقت انسان
حالا که معلوم شد هر چیزی به سمت کمال خودش در حرکته، سوال بعدی اینه: کمال انسان چیه؟
برای جواب دادن به این سوال، باید ببینیم انسان چه موجودیه و چه استعدادهایی توش نهفته. چون هر کمالی که برای انسان ممکن باشه، انسان برای رسیدن به همون کمال آفریده شده.
و اینجاست که بحث از جنبه فلسفی خارج میشه و وارد بینش اسلامی میشیم. باید ببینیم اسلام چه تصویری از انسان داره و انسانی که اسلام میشناسه، استعداد چه کمالاتی رو داره.
نقش انبیاء
یه نکته که همه روش اتفاق نظر دارن اینه که انبیاء برای کمک به انسان اومدن. یعنی یه خلأ و نقصی توی زندگی انسان هست که با نیروی خودش — نه فردی و نه اجتماعی — نمیتونه پرش کنه. فقط با کمک وحی و راهنمایی انبیاست که انسان میتونه به اون کمالات برسه.
پس هدف از بعثت انبیاء، تکمیل انسانه. رسوندن انسان به همون غایت خلقتش.
هدف زندگی من و تو
حالا برمیگردیم به سوال اول: هدف زندگی ما چیه؟
جواب کلیش اینه: ما چه استعدادهایی داریم که میتونیم به فعلیت برسونیم؟ هدف زندگی ما همونهاست.
ما غالباً میگیم انسان برای رسیدن به سعادت آفریده شده. این حرف درسته. خداوند از خلقت انسان سودی نمیخواد. انسان رو آفریده که به سعادت برسه.
اما یه نکته مهم این وسط هست: انسان توی مرتبهای از وجود قرار داره که راهش رو باید آزادانه انتخاب کنه.
هدایت انسان تکوینی و جبری نیست. یعنی مثل حیوونها نیست که با غریزه به سمت کمالشون کشیده بشن. هدایت انسان تشریعیه — یعنی با راهنمایی و اختیار.
قرآن میفرماید: «انا هدیناه السبیل اما شاکراً و اما کفورا»
یعنی: ما راه رو بهش نشون دادیم. حالا یا شاکر و پذیرندهست، یا کافر و منکر.
انتخاب با خود آدمه. 🌱