سید حمیری که رهبر انقلاب اسلامی در دیدار با مادحین در ۲۲ دیماه ۱۴۰۱ نام بردند در حال احتضار چه دید؟
محدث قمی رحمه الله علیه در تتمه المنتهی می نویسد سید اسماعیل حمیری مردی جلیل القدر و عظیم المنزله و از مادحین اهل بیت (علیهم السلام) است، سابقه ندارد احدی از اصحاب ائمه حضرت باقر (علیه السلام) مانند سید حمیری نشر فضائل امیر المؤمنین و اهل بیت طاهرین (علیهم السلام) را نموده باشد.
علامه امینی قدس سره در جلد دوم الغدیر ص 222 در فضیلت و مقام سید روایتی نقل می کند که مضمونش این است.
حضرت رضا (علیه السلام) فرمود در خواب دیدم نردبانی دارای صد پله در محلی گذاشته شده از آن بالا رفتم وقتی به آخر نردبان رسیدم وارد قبه سبزی شدم که خمسه طیبه (علیهم السلام) در آنجا نشسته بودند مردی در مقابل ایشان ایستاده بود و این قصیده را می خواند.
لام عمر و باللوی مربع – طامسه اعلامها بلقع(۱)
پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) همین که مرا مشاهده نمود فرمود: مرحبا پسر جان علی ابن موسی الرضا بر پدرت علی و مادرت فاطمه و بر حسن و حسین (علیهم السلام) سلام کن، سلام کردم فرمود بر شاعر و مادح ما در دنیا سید حمیری نیز سلام کن. به او هم سلام کرده نشستم. پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود قصیده را بخوان. سید شروع کرد به خواندن، وقتی که به این شعر رسید.
و رایه یقدمها حیدر – و وجهه کالشمس اذ تطلع
پرچمی است بر دوش علی (علیه السلام) صورت آن آقا همچون خورشید درخشان است در این هنگام حضرت رسول و فاطمه زهرا و دیگران دانه های اشک از مژگان فرو ریختند به این قسمت شعر که رسید.
قالوا له لو شئت اعلمتنا – الی من الغابه و المفزع
مردم گفتند خوبست برای ما تعیین کنی پس از تو پناهگاه و دادرس کیست؟ پیغمبر (صلی الله علیه و آله و سلم) دستها را بلند کرده فرمود:
الهی انت الشاهد علی و علیهم انی اعلمتهم ان الغایه و المفزع علی ابن ابیطالب خدایا تو بر من و آنها گواهی که اعلام کردم به ایشان پناه و فریادرس علی بن ابیطالب است اشاره نمود به امیر المؤمنین (علیه السلام). چون سید از خواندن قصیده فارغ شد حضرت رسول (صلی الله علیه و آله و سلم) به من فرمود علی ابن موسی این قصیده را حفظ کند و به خواندنش مداومت داشته باشد بهشت را برای او در عهده می گیرم. برایم تکرار نمود تا حفظ کردم.
عون می گوید(۲) در مرضی که به همان مرض سید فوت شد به عیادتش رفتم عده ای از همسایگانش که عثمانی مذهب بودند حضور داشتند. سید مردی خوش صورت و گشاده پیشانی بود. وقتی من وارد شدم در حال احتضار بود.
در این موقع نقطه سیاهی در پیشانیش هویدا گشت کم کم زیاد شد تا تمام صورتش را فرا گرفت. شیعیانی که حاضر بودند از این پیش آمد محزون شدند بر عکس ناصبی ها شادمان گردیده شروع به سرزنش کردند. چیزی نگذشت که از همان محل نقطه سیاه، یک روشنی پدید آمد رفته رفته زیاد شد و تمام صورت سید نورانی گشت. زبان او باز شده شروع به لبخند نمود و این شعر را در همان حال گفت(۳)
کذب الزاعمون: ان علیا – لن ینجی محبه من هنات
قدور بی دخلت جنه عدن – و عفی لی الاله عن سیآتی
فابشرو الیوم اولیاء علی – و تولوا علیا حتی الممات
ثم من بعده تولوا بنیه – واحداً بعد واحدا بالصفات
دروغ گفتند آنهائی که خیال می کنند علی (علیه السلام) دوستانش را از گرفتاریها نجات نمی دهد. سوگند به پروردگار داخل بهشت شدم و بخشید خداوند گناهان مرا. اینک ای دوستان علی شاد باشید و آن آقا را تا هنگام مرگ دوست بدارید. پس از او فرزندانش را یکایک با صفاتی که برای آنها معین شده تشخیص دهید و نسبت به آن بزرگواران نیز ولایت پیدا کنید.
۱) روضات الجنات، ص 271، ج 12؛ بحار، ص 72؛ تمام قصیده در ص 219؛ الغدیر، ج 2 ذکر شده.
۲) ج 2 الغدیر، ص 274.
۳) به نقل دیگری در ص 273 الغدیر می نویسد سید وقتی که تمام صورتش سیاه شد سه مرتبه گفت هکذا یفعل باولیائک یا علی با دوستان تو اینطور معامله می شود علی جان، در این موقع نقطه سفید پیدا شد.
🔴 کاسه داغ تر از آش !
🔹پدر محمد امین جبلی از شهدای هواپیمای اوکراینی هنوز در ایران است اون وقت عموی مرحوم به علت تأملات روحی و روانی ناشی از این حادثه رفته پناهندگی گرفته و علیه نظام حرف زده؛ حقیقتا روی هر چی لاشخوره سفید کرده!
«مصطفی وثوق کیا»
🔹یادی کنیم از دکترمحمدامین جبلی که به قول پدرش تا لحظه آخر عزادار جانفدا بود و میگفت اگر سر این ماجرا با آمریکا جنگ بشود اولین نفر برای جنگیدن با دشمنان برمیگردد؛ آن عمویی که با ادعای خون چنین برادرزاده ای به آغوش همان دشمن پناهنده میشود قطعا بیشرف است!
«میثم ایرانی»
💢 شکست انگلیس در پرتاب اولین ماهواره از خاک خود به فضا!
🔻 انگلیس که قصد داشت با پرتاب اولین موشک ماهوارهبر از خاک خود (به وسیله هواپیمای تغییر یافته بوینگ ۷۴۷) به جمع کشورهای پرتاب کننده انحصاری ماهواره به فضا بپیوندد، در نخستین تلاش خود، به دلیل بروز نقص فنی با شکست مواجه شد و ۹ ماهواره پیشرفته با کاربرد نظامی و غیرنظامی خود را از دست داد و نتوانست آنها را وارد مدار کند! (انگلیس ماهوارههای خود را به وسیله کشورهای خارجی پرتاب میکند)
پ ن: اینجور شکست ها اگه نباشه قطعا موفقیتی هم حاصل نمیشه ولی مشکل نگاه وپوشش رسانه ای متفاوت هست اگر سقوط ماهواره و یا شکست یه پروژه علمی در ایران باشه عده ای با نگاه تحقیر آمیز موضوع را بررسی میکنند و میگن ما که اقتصاد نداریم چرا باید اصلا ماهواره فضا بفرستیم ولی اگه تو انگلیس یا مثلآ عربستان باشه پیشرفت های اونها رو در موضوعات علمی تو سر ما میزنند که اونها کجا هستند و ما کجا؟!!!!
بیان مشکلات کشورهای دیگر، به هیچ وجه به معنای نادیده گرفتن و یا توجیه مشکلات کشور خودمان نیست. بلکه حرف این است که مشکلات در همه جای دنیا وجود دارد و واقعیت کشورهای اروپایی غیر از آن چیزی است که سالها ارتش رسانهای غرب -در داخل و خارج- تلاش کرده و میکنند آن را وارونه به ما نشان دهند.
انقلاب زنان در آیین ما قرن هاست در جریان است
از زهرای اطهر و زینب کبری تا مادران شهدای دفاع مقدس و امروز مادران شهدای حرم و امنیت
شیرزنانی که معادلات جبههی کفر را برهم میزنند
برای این سلبریتی هایی که بعد از بازداشت و آزادی بازم کشف حجاب میکنن کدوم رو پیشنهاد میدین؟
حبس خانگی یا ممنوع التصویری؟
فعلا قابلیت پخش رسانه در مرورگر فراهم نیست
مشاهده در پیام رسان ایتا
🎥سردار قاآنی: پس از برگزاری ۵دوره انتخابات در #رژیم_صهیونیستی هنوز نتوانستد یک دولتی مستقر کنند که بیش از یکسال دوام و ماندگاری داشته باشد.کابینهٔ غاصب #نتانیاهو هم استمرار پیدا نخواهد کرد...
🔹اشاره به نامهٔ مفتضحانه نخستوزیر سابق اسرائیل
#پایان_اسرائیل
#لبیک_یا_خامنه_ای
❇ طرح جنجالی ولیعهد سعودی در کوه احد
♦کاربران فضای مجازی عربستان همچنان از طرح جنجالی ولیعهد سعودی برای ایجاد مرکز درمانی در کوه احد ابراز خشم و انزجار میکنند.
♦"فهد الغفیلی" فعال سعودی در توییتر نوشته: بن سلمان تمام مناطق گسترده در عربستان را رها کرده و دستور ساخت یک مرکز درمانی در کوه احد را داده است. او نسبت به هر آنچه که به اسلام مربوط میشود، کینه و نفرت دارد.
کانال یمن الاسلام 🇾🇪
🔴رصد لحظهای اخبار یمن
✆ارتباط:
@Mojahed_ansar
https://eitaa.com/Akhbare_Yaman
🔴ناتو در 17 ژانویه سیستم های هواپیمای آواکس را از آلمان به رومانی برای نظارت بر "فعالیت نظامی روسیه" منتقل می کند
فعلا قابلیت پخش رسانه در مرورگر فراهم نیست
مشاهده در پیام رسان ایتا
این کلیپ "خانوم خونه" رو ببرید با خانومتون باهم گوش بدید. معجزه میکنه👌😍
خواننده: حسین حقیقی
هدایت شده از MESBAHYAZDI.IR
🌸 بهترین خانم عالم
🔸️ما که نمیشناسیم خانمی بهتر از #حضرت_زهرا (سلام الله علیها) در عالم آفریده شده باشد. خانمی که خدای متعال به عبادتش بر همه فرشتگان مباهات کند: «يَا مَلَائِكَتِي انْظُرُوا إِلَى أَمَتِي فَاطِمَةَ؛» (ای فرشتگان من! به بندهام فاطمه بنگرید!) آن وقت چیزی میشد به زهرا (سلام الله علیها) بدهند که خدا نداده باشد؟!
۱۳۹۲/۰۲/۱۰
💻 @mesbahyazdi_ir
هدایت شده از MESBAHYAZDI.IR
📸 #عکس_نوشت | عارمان میشود؟!
🔹️مايی که حيثيتمان حيثيت نوکری امام زمان است [مگر جز این،] هويت ديگری هم داريم که به آن افتخار کنيم؟! لااقل ياد او باشيم. صبح که بیدار می شویم، بگوييم آقا از خدا بخواه تا ما را ياری کند. عارمان میشود؟! احيانا يک سلامی، ذکری، دعايی، قرائت قرآنی، اهدای صلواتی، اين را هديه کنيم خدمت آقا امام زمان. بگوييم ما چيزی نداريم که به شما بدهيم، اين را شما بپذير.
۱۳۹۰/۰۹/۲۹
🌸 #مهدویت ۳۳
📱 @mesbahyazdi_ir
هدایت شده از MESBAHYAZDI.IR
🗨 #توییت | در غالب کشورهای دنیا، بلکه همۀ کشورها به زنها ظلم شده است. شاید نتوان کشوری را پیدا کرد که حقوق زنها را آنطور که واقعا حق شایسته الهی و انسانی هست ادا کرده باشند. همیشه ظلم شده، حتی امروز هم این شعارهای با عنوان طرفداری از حقوق #زن ها در واقع فریب در حق زنان است.
💻 @mesbahyazdi_ir
فعلا قابلیت پخش رسانه در مرورگر فراهم نیست
مشاهده در پیام رسان ایتا
جای #شهید_سلمان_امیر_احمدی در مراسم عروسی خواهرش و جای #شهید_روح_الله_عجمیان در مراسم عروسی برادرش خااااالی بود😭....کاش ما #دختران_انقلاب ذره ای تونسته باشیم با این مراسم جای خالی شونو پر کرده باشیم💔
#هیات_دختران_انقلاب
#دختران_انقلاب
هدایت شده از سعیدیسم ✅
فعلا قابلیت پخش رسانه در مرورگر فراهم نیست
مشاهده در پیام رسان ایتا
زمستان سخت ایران ؟!
جواب متلک پرانی یک عده خودباخته!
اضافه کنید به این موارد میلیاردها دلار خسارت در پی کاهش گاز مصرفی و متعاقب اون تعطیلی برخی صنایع در کشورهای اروپایی برای تامین گاز خانگی .
ویدئوی جدید سعیدیسم
✅ به کانال #سعیدیسم بپیوندید:
https://eitaa.com/joinchat/748028099C062dd1f0bc
بسم الله الرحمن الرحيم
«اختيارات ولى فقيه در خارج از مرزها»
✍مرحوم علامه مصباح یزدی
مقدمه
با توجه به اينكه مسئله «اختيارات ولى فقيه در خارج از مرزهاى كشورى كه تحت ولايت اوست»؛ از نظر ترتيب منطقى در رديف هاى متأخر از سلسله مسائل حكومت اسلامى و ولايت فقيه، قرار مى گيرد و پاسخ آن تا حدود زيادى متوقف بر حل مسائل قبلى و تابع مبانى و نظرياتى است كه در مراحل پيشين پذيرفته شده است، از اين رو بايد نخست نگاهى به مسائل متقدم بر آن بيندازيم.
پيش از هر چيز براى شناختن مسائل متقدم و مورد نياز در اين بحث، بايد عنوان اين مقاله را مورد دقت قرار دهيم. اين عنوان نشان مى دهد كه قبل از طرح اين مسئله، وجود جامعه يا كشورى اسلامى با مرزهاى جغرافيايى معينى فرض شده كه با سيستم حكومت خاصى به نام «ولايت فقيه»؛ اداره مى شود و اوامر حكومتى «ولى فقيه»؛ دست كم، نسبت به كسانى كه در داخل مرزهاى مزبور زندگى مى كنند و با او بيعت كرده اند نافذ و لازم الاجراست. به ديگر سخن، اصل ولايت فقيه و مشروعيت نظامى كه با آن اداره مى شود و نفوذ حكم ولى فقيهى كه با شرايط خاصى به حكومت رسيده است نسبت به مردمى كه در داخل مرزها با او بيعت كرده اند محقق است و با دليل يا دلايل مقبولى به اثبات رسيده است. اكنون، پيرامون اين مسئله حل شده، مسائل ذيل مطرح مى شود كه احتياج به حل و تبيين دارد:
1-اگر فرد يا گروه مسلمانى در يك كشور غير اسلامى (بيرون از مرزهاى كشور اسلامى مفروضى كه با سيستم ولايت فقيه اداره مى شود) زندگى مى كند آيا واجب است كه از اوامر حكومتى فقيه مزبور، اطاعت كند يا نه؟
چنان كه ملاحظه مى شود خود اين سئوال دو فرض دارد: فرض اول آن كه مسلمانان مقيم در خارج از مرزهاى كشور اسلامى، با ولى فقيه، بيعت كرده باشند، و فرض دوم آن كه با وى بيعت نكرده باشند.
2-اگر دو كشور اسلامى وجود داشته باشد كه مردم يكى، نظام ولايت فقيه را پذيرفته اند و با فقيه جامع الشرايطى بيعت كرده اند اما كشور ديگر با سيستم حكومتى ديگرى اداره مى شود آيا اطاعت مردم كشور دوم از ولى فقيه مزبور، واجب است يا نه؟
در اينجا دو فرض فوق (بيعت و عدم بيعت فرد يا گروه مسلمانى كه در كشور دوم زندگى مى كند) را مى توان تصور كرد.
3-اگر دو كشور اسلامى، نظام ولايت فقيه را پذيرفتند اما مردم هر كدام از آن ها فقيه خاصى را براى ولايت تعيين كردند يا خبرگان هر كشور به فقيهى غير از فقيه كشور ديگر رأى دادند آيا در اين صورت، حكم هر يك از دو فقيه مفروض تنها در حوزه ولايت خودش نافذ است يا شامل مردم كشور ديگر هم مى شود يا بايد قائل به تفصيل شد؟
در اين مسئله هر چند فرض بر اين است كه اهل هر كشورى با فقيه خاصى بيعت كرده اند اما در عين حال مى توان فرض كرد كه بعضى از افراد يك كشور با فقيه حاكم در كشور ديگر، بيعت كرده باشند. از اين رو، دو فرض مذكور در مسائل پيشين در اين جا هم به شكلى قابل تصور است.
نكته شايان توجه اين است كه در دو مسئله اخير، فرض بر وجود دو كشور مستقل اسلامى، و در مسئله اخير فرض بر مشروعيت تعدد ولى فقيه در دو محدوده جغرافيايى مجاور يا غير مجاور است.
4-اگر افرادى در داخل مرزهاى كشورى كه با نظام ولايت فقيه اداره مى شود به هر دليلى با ولى فقيه بيعت نكردند آيا اوامر حكومتى او نسبت به ايشان نافذ و لازم الاجرا است يا نه؟
براى پاسخ به اين سئوال و بيان ابعاد مسئله مورد بحث بايد از يك سوى، مسئله مرز كشور اسلامى و كيفيت تعيين آن را نسبت به كشور غير اسلامى يا كشور اسلامى ديگر مورد بررسى قرار دهيم؛ و مسئله تعدد حكومت هاى اسلامى يا كشورهاى اسلامى را در نظر بگيريم؛ و از سوى ديگر ادله اعتبار ولايت فقيه را مورد بازنگرى قرار دهيم تا كيفيت شمول آنها را نسبت به موارد سؤال روشن كنيم و ضمناً نقش بيعت در اعتبار ولايت فقيه را تعيين كنيم تا معلوم شود كه بيعت كردن و نكردن افراد چه تأثيرى در وجوب اطاعت ايشان از ولى فقيه خواهد داشت.
وحدت و تعدد كشورها
درباره پيدايش ملت ها و كشورها و عوامل تمايز و انفكاك آنها از يكديگر يا اتصال و اتحادشان بحث هاى گسترده اى انجام گرفته و آرا و نظريه هاى مختلفى مطرح شده است، چنان كه ملاك تابعيت افراد نسبت به كشورها و اقسام آن از قبيل تابعيت اصلى و اكتسابى و تبعى و نيز كيفيت خروج از تابعيت به صورت اجبارى يا اختيارى، مورد بحث واقع شده است. آن چه به طور اختصار بايد اشاره كنيم اين است كه: اتصال و وحدت سرزمين، يا وحدت زبان و لهجه، يا وحدت نژاد و خون، هيچ كدام نمى تواند عامل تعيين كننده وحدت ملت و كشور باشد چنان كه وجود مرزهاى طبيعى مانند كوهها و درياها، يا تفاوت زبان و لهجه، يا اختلاف در خون و رنگ پوست هم نمى تواند علت قطعى براى تعدد و تمايز ملت ها و كشورها باشد و حتى مجموع اين عوامل هم تأثير قطعى نخواهد داشت؛ يعنى ممكن است مردمانى با وحدت سرزمين و زبان و نژاد، دو كشور جداگانه تشكيل دهند چنانكه ممكن است مردمانی
با وجود مرزهاى طبيعى و اختلاف در زبان و نژاد، كشور واحدى را تشكيل دهند چنان كه نمونه هايى از آنها در جهان امروز يافت مى شود. البته هر يك از عوامل نامبرده براى وحدت، كمابيش اقتضاى ارتباط و پيوند بين انسانها را دارد و زمينه را براى وحدت ملت و كشور فراهم مى كند ولى آن چه بيش از همه مؤثر است اتفاق بينش ها و گرايش هايى است كه به وحدت حكومت مى انجامد و ساير عوامل به عنوان اسباب ناقص و كمكى و جانشين پذير براى عامل اخير به شمار مى آيند.
از ديدگاه اسلام، عامل اصلى براى وحدت امت و جامعه اسلامى، وحدت عقيده است ولى در عين حال بايد توجه داشت كه از يك سوى، وحدت سرزمين و وجود مرزهاى جغرافيايى، اعم از طبيعى و قراردادى، به طور كلى فاقد اعتبار نيست و چنان كه مى دانيم «دارالاسلام»، كه طبعاً با مرزهاى خاصى مشخص مى شود، در فقه اسلام احكام خاصى دارد؛ مثلاً مهاجرت به آن در مواردى واجب است يا ذمّيى كه از احكام ذمه سرپيچى كند از آن اخراج مى شود؛ از سوى ديگر، اختلاف در عقيده عامل قطعى براى بيگانگى و بينونت كامل نيست، زيرا ممكن است اشخاص غير مسلمانى در داخل مرزهاى كشور اسلامى تحت حمايت دولت اسلامى قرار گيرند و نوعى تابعيت را نسبت به آن پيدا كنند.
حاصل آن كه:؛ جامعه اسلامى اصالتاً از افرادى به وجود مى آيد كه با اختيار و انتخاب خودشان اسلام را پذيرفته باشند و مخصوصاً ملتزم به قوانين اجتماعى و قضايى و سياسى آن باشند و سرزمينى كه چنين جامعه اى در آن زندگى مى كنند كشور اسلامى و دارالاسلام ناميده مى شود ولى در مرتبه بعد، بعضى از غير مسلمانان با عقد قرارداد خاصى مى توانند تابعيت كشور اسلامى را بپذيرند و در كنار مسلمانان زندگى امن و مسالمت آميزى داشته باشند.
بدين ترتيب، مرز كشور اسلامى با كشورهاى غير اسلامى، تعيين مى شود؛ يعنى «سرزمينى كه اتباع حكومت اسلامى در آن زندگى مى كنند دارالاسلام شناخته مى شود و مرز املاك ايشان (با توابع و لواحق) مرز دارالاسلام خواهد بود، خواه با عوامل طبيعى مانند دريا و كوه مشخص شود يا با علائم قراردادى».
از آن چه گذشت اجمالاً به دست آمد كه ملاك وحدت و تعدد كشورها، وحدت و تعدد حكومت آنهاست؛ يعنى هر مجموعه اى از انسانها كه تحت يك دستگاه حكومتى اداره شوند اهل يك كشور به شمار مى آيند و بر عكس، تعدد دستگاههاى حكومتى مستقل در عرض يكديگر، نشانه تعدد كشورهاست. البته ممكن است هر شهر يا ايالتى نوعى خودمختارى داشته باشد ولى در صورتى كه مجموعه چند ايالت با قانون اساسى واحد تحت مديريت يك دستگاه حكومت مركزى باشند و در سياست خارجى و امور دفاعى و مانند آنها از تصميمات حكومت مركز تبعيت كنند (مانند كشورهاى فدرال) كشور واحدى تلقى مى شوند و تعدد حكومت هاى غير مستقل زيانى به وحدت آنها نمى زند.
اما آنچه عملاً نقش تعيين كننده را در تحديد مرز كشورها و تشخيص وحدت و تعدد حكومتها و اتصال و اتحاد يا انفصال و تجزيه آنها داشته غالباً «قدرت سلاح»؛ بوده است و در جهان اسلامى نيز متأسفانه اين عامل، نقش خود را ايفا كرده است چنان كه جنگ هاى داخلى مسلمين و پيدايش و انقراض سلسله هاى متعدد خلافت و سلطنت در سرزمين هاى اسلامى، گواه گويايى بر اين واقعيت تلخ تاريخى به شمار مى رود. البته آن چه براى ما اهميت دارد بررسى مسئله از ديدگاه فقهى است؛ از اين رو بايد نظرى هر چند سريع بر آراء فقها در اين زمينه بيفكنيم.
تعدّد كشورها از ديدگاه فقهى
چنان كه دانستيم «دارالاسلام»؛ عبارت است از سرزمين يا سرزمين هايى كه امت اسلامى در آنجا زندگى مى كنند و غير مسلمانان نيز با شرايط خاصى مى توانند در سايه حكومت اسلامى، زندگى امن و مسالمت آميزى داشته باشند، و مرزهاى طبيعى يا قراردادى اين سرزمين ها «مرزهاى دارالاسلام»؛ محسوب مى شود.
اما اين مسئله كه «آيا دارالاسلام قابل تجزيه به چند كشور كاملاً مستقل مى باشند يا نه؟»؛ مورد بحث پيشينيان واقع نشده است، هر چند سياق سخنانشان ناظر به «كشور اسلامى واحد»؛ تحت مديريت عاليه «امام واحد»؛ است و هنگامى كه چند دستگاه حكومتى كه وجود داشته هر يك از سران آنها خود را «خليفه راستين»؛ قلمداد مى كرده و ديگران را تخطئه مى كرده و «ياغى»؛ مى شمرده است. ولى مى توان گفت كه سخنان بسيارى از فقها، ناظر به شرايط خاصى بوده و به طور كلى در صدد نفى مشروعيت از حكومت هاى متعدد نبوده اند و شايد از اطلاق بعضى از سخنان در تعيين شرايط امام بلكه از پاره اى تصريحات بتوان استفاده كرد كه وجود دو حكومت در دو منطقه متمايز -در صورتى كه مسئولين آنها واجد شرايط باشند- را نامشروع نمى دانسته اند مخصوصاً با توجه به اين كه بسيارى از بزرگان اهل سنت (مانند احمد بن حنبل) حكومت فاسق و شارب الخمرى كه به زور بر مردم مسلط شده باشد را نيز مشروع و واجب الاطاعه مى دانسته اند!
و اما فقهاى شيعه بالاتفاق حكومت اسلامى را بعد از رحلت رسول خدا(ص) اصالتاً از آن امام معصوم(ع)میدانند
و امامت بالفعل را براى دو امام معصوم در زمان واحد نفى مى كنند هر چند يكى از آنان على الفرض در شرق عالم و ديگرى در غرب باشد؛ به ديگر سخن، به عقيده شيعيان سراسر دارالاسلام بايد تحت قيادت و امامت امام معصوم واحدى اداره شود و حاكمان هر منطقه از طرف او نصب و به كار گمارده شوند و طبعاً همه آنان مجريان قانون اسلام و فرمانهاى امام معصوم خواهند بود، هر چند ممكن است در حوزه حكومت خويش اختياراتى از طرف امام معصوم به ايشان تفويض شود و مقررات ويژه اى را در چهارچوب قوانين كلى اسلامى و با رعايت مصالح مسلمين و به اقتضاى شرايط خاص زمانى و مكانى به اجرا گذارند و بدين ترتيب نوعى خودمختارى در مناطق مختلف دارالاسلام قابل قبول است. البته همه اين مطالب در صورتى است كه امام معصوم، مبسوط اليد و داراى قدرت ظاهرى بر تصدى امور باشد؛ يعنى حكومت مشروع او از طرف مردم نيز مقبول افتاده باشد ولى چنان كه مى دانيم چنين شرايطى جز در دوران كوتاهى از امامت امير مؤمنان على بن ابى طالب(ع) و امام حسن(ع) فراهم نشد و ساير ائمه طاهرين (ع) نه تنها متصدى اداره كشور اسلامى نشدند بلكه اجازه اظهار نظر در اين مسائل هم به ايشان داده نمى شد و غالباً تحت نظر و در حال تبعيد بودند يا در زندان به سر مى بردند و اين گونه مسائل را تنها براى اصحاب خاصشان مطرح مى كردند و در عين حال سفارش به كتمان آنها مى نمودند.
بدين ترتيب، شيعيان كه از يك سوى از بركات حكومت امامان اهل بيت(ع) محروم بودند و از سوى ديگر حكومت هاى موجود را مشروع نمى دانستند در تنگناى سختى واقع شده بودند و در چنين شرايطى بود كه موظف شدند -طبق دستورالعمل هايى كه در رواياتى از قبيل مقبوله عمر بن حنظله و مشهوره ابى خديجه آمده است- نيازهاى حكومتى (به ويژه نيازهايى قضايى) خود را با رجوع به فقهاى واجد شرايط، بر طرف كنند و در بعضى از اين روايات تأكيد شده كه مخالفت با چنين فقيهانى به منزله مخالفت با امام معصوم و در حكم نوعى شرك به خداى متعال است!
همچنين نيازهاى حكومتى اقليت شيعه در زمان غيبت هم با رجوع مخفيانه به فقهاى واجد شرايط، بر طرف مى شد تا اينكه شيعيان در بعضى از مناطق، قدرت قابل توجهى يافتند و از جمله فاطميان در مصر حكومت مستقلى تشكيل دادند و حاكمان ديلمى و آل بويه در بعضى از بلاد ايران به قدرت رسيدند و حتى دستگاه خلافت عباسى را كه قوس نزولى خود را مى گذراند تحت تأثير قدرت خويش قرار دادند و سرانجام حكومت مقتدر صفويه در ايران تشكيل شد و با دستگاه خلافت عثمانى به رقابت پرداخت.
در چنين اوضاع و احوالى بود كه فقهاى شيعه، مجال طرح بحث هاى فقهى در زمينه حكومت اسلامى يافتند و علناً به نقد نظريات و آراى فقهاى اهل سنت و تبيين ديدگاه شيعه مبنى بر ولايت فقيه پرداختند.
ما در اينجا در صدد بررسى تفصيلى نظريه ولايت فقيه و اصول و مبانى و فروع و لوازم آن نيستيم ولى چنان كه در مقدمه بحث اشاره كرديم براى پاسخ به سؤالهاى مطروحه ناچاريم نگاهى به نظريات فقها در اين مسئله و ادله آنها بيندازيم و در واقع، اين مطلب، اصلى ترين بخش نوشتار حاضر را تشكيل مى دهد.
مبناى ولايت فقيه
چنان كه گذشت شيعيان تا زمانى كه اميدى به تشكيل حكومت نداشتند به طور ارتكازى و با الهام گرفتن از امثال روايات عمر بن حنظله و ابو خديجه و توقيع صادر از ناحيه مقدسه، نيازهاى روزمره خود را با رجوع به فقهاى بلاد بر طرف مى كردند و در واقع، فقهاى واجد شرايط را «نواب عام امام عصر»؛ -عجل الله فرجه الشريف- مى شمردند، در برابر «نواب خاص»؛ در زمان غيبت صغرى. ولى از هنگامى كه بعضى از حكّام شيعه اقتدارى يافتند مسئله ولايت فقيه در زمان غيبت كبرى به صورت جدى تر مطرح شد و با گسترش اين مباحث در ميان توده ها، حكّام و سلاطين براى مشروع جلوه دادن حكومتشان كوشيدند كه موافقت فقهاى بزرگ را به دست آورند و حتى گاهى رسماً از آنان استيذان مى كردند و متقابلاً فقها هم اين فرصتها را براى نشر معارف اسلامى و ترويج مذهب تشيع مغتنم مى شمردند ولى ظاهراً در هيچ عصرى هيچ سلطانى حاضر به تحويل دادن قدرت به فقيه واجد شرايط نبوده چنان كه هيچ فقيهى هم اميدى به دست يافتن به چنين قدرتى نداشته است و در واقع با پيروزى انقلاب اسلامى ايران بود كه عملاً ولايت فقيه به معناى واقعى كلمه تحقق يافت و نياز به بررسى هاى دقيق پيرامون مبانى و فروع آن آشكار گشت.
مهمترين مسئله مبنايى اين است كه ملاك مشروعيت ولايت فقيه چيست؟ و شكل فنى دليل آن كدام است؟ زيرا با دادن پاسخ روشن و دقيق به اين سئوال است كه مى توان جواب مسائل فرعى و از جمله سؤال هاى مطروح در آغاز بحث را به دست آورد.
در اينجا به دو مبناى اساسى مى توان اشاره كرد:
مبناى اول: مشروعيت ولايت و حكومت فقيه، از ولايت تشريعى الهى سرچشمه مى گيرد و اساساً هيچ گونه ولايتى جز با انتساب به نصب و اذن الهى، مشروعيت نمى يابد و هر گونه مشروع دانستن حكومتى جز از اين طريق،نوعى شرک