ظهور امام زمان(عج)؛ دو مسیر در تحقق فرج
در پاسخ به این پرسش که ظهور امام زمان(عج) چه زمانی اتفاق خواهد افتاد؟، باید توجه داشت که بر اساس معارف و روایات اهلبیت(ع)، ظهور حضرت صرفاً یک حادثه تاریخی نیست که زمان آن بدون هیچ ارتباطی با وضعیت جامعه بشری فرا برسد؛ بلکه تحقق فرج با تحول معرفتی و اجتماعی انسانها ارتباط دارد.
با تأمل در روایات اهلبیت(ع) میتوان برای تحقق فرج، دو مسیر کلی را مورد توجه قرار داد:
۱. مسیر معرفت و اجتماع قلوب
نخستین و مطلوبترین مسیر، مسیر معرفت، بصیرت و اجتماع قلوب حول امام زمان(عج) است.
در روایتی از امام زمان(عج) آمده است:
«لَوْ أَنَّ أَشْيَاعَنَا ـ وَفَّقَهُمُ اللَّهُ لِطَاعَتِهِ ـ عَلَى اجْتِمَاعٍ مِنَ الْقُلُوبِ فِي الْوَفَاءِ بِالْعَهْدِ عَلَيْهِمْ، لَمَا تَأَخَّرَ عَنْهُمُ الْيُمْنُ بِلِقَائِنَا، وَلَتَعَجَّلَتْ لَهُمُ السَّعَادَةُ بِمُشَاهَدَتِنَا عَلَى حَقِّ الْمَعْرِفَةِ وَصِدْقِهَا مِنْهُمْ بِنَا.»
بر اساس این مضمون، اجتماع قلوب شیعیان در وفاداری به عهد الهی و معرفت حقیقی نسبت به امام از عوامل مهم در تعجیل فرج معرفی شده است.
البته مقصود از «اجتماع قلوب» صرفاً یک اتحاد ظاهری و تشکیلاتی نیست؛ بلکه اتحادی است که بر پایه معرفت امام، ولایتمداری و باور مشترک به نقش هدایتگر امام معصوم(ع) شکل گرفته باشد.
هرچه این معرفت عمیقتر شود، جامعه به این حقیقت نزدیکتر میشود که نجات حقیقی بشر از مسیر حاکمیت الهی و ولایت امام معصوم(ع) میگذرد و انسان در مقام تدبیر نهایی جامعه، نمیتواند به جایگزینهای بشری و غیرالهی دل ببندد. این مرحله را میتوان انقطاع از غیر امام و رسیدن به امید حقیقی به امام زمان(عج) دانست.
در روایتی از امام صادق(ع) نیز با اشاره به ماجرای حضرت موسی(ع) و بنیاسرائیل، آمده است که هنگامی که عذاب بر بنیاسرائیل طولانی شد، آنان به درگاه خداوند ناله و گریه کردند و پس از چهل روز، خداوند فرج آنان را فراهم کرد. سپس امام(ع) میفرماید:
«هَكَذَا أَنْتُمْ، لَوْ فَعَلْتُمْ لَفَرَّجَ اللَّهُ عَنَّا.»
یعنی اگر شما نیز چنین میکردید، خداوند فرج ما را میرساند.
این روایت نشان میدهد که وضعیت درونی جامعه، کیفیت ارتباط آن با امام و میزان اضطرار و توجه حقیقی به حجت الهی، در مسئله فرج نقش دارد.
۲. مسیر فرج اضطراری
اما اگر جامعه بشری به سمت مسیر نخست حرکت نکند و معرفت نسبت به امام و ضرورت وجود حجت الهی در جامعه شکل نگیرد، مسیر دیگری نیز قابل تصور است؛ مسیری که میتوان از آن با عنوان «فرج اضطراری» یاد کرد.
در این مسیر، بشر بهجای آنکه از طریق معرفت و بصیرت به ضرورت وجود امام برسد، از طریق ابتلاء، تجربه تلخ ظلم، فساد، جنگ، ناامنی، کشتار و بحرانهای گسترده اجتماعی به این حقیقت نزدیک میشود که نظامهای مبتنی بر قدرت و تدبیر صرفاً بشری، قادر به تأمین سعادت و عدالت حقیقی نیستند.
در واقع، هنگامی که انسانها از مسیر معرفت به این نتیجه نرسند که جامعه برای رسیدن به عدالت و هدایت حقیقی نیازمند امام الهی است، تجربه تاریخی و اجتماعیِ طولانیِ ظلم و فساد آنان را به نقطهای می رساند که از غیر امام مأیوس شوند و ضرورت حاکمیت حق را درک کنند.
در این نگاه، گسترش ظلم و فساد، هدف و مطلوب اهلبیت(ع) نیست؛ بلکه نتیجه طبیعی دور شدن جامعه از هدایت الهی و نپذیرفتن ولایت حق است. اهلبیت(ع) هرگز انسانها را به سوی فساد و ظلم دعوت نکردهاند، بلکه همواره مسیر نخست، یعنی معرفت، ایمان، اصلاح و ولایتپذیری را به عنوان راه مطلوب معرفی کردهاند.
بنابراین، میتوان گفت اگر جامعه از مسیر معرفت و اجتماع قلوب به سوی امام حرکت کند، فرج میتواند از مسیر معرفتی و آگاهانه نزدیک شود؛ اما اگر این مسیر مورد توجه قرار نگیرد، بشر در یک فرآیند طولانی از ابتلاء و تجربه ظلم و فساد، به نقطهای برسد که ضرورت ظهور و حاکمیت امام را با تمام وجود احساس کند.
از این منظر، مسئله ظهور را نباید صرفاً در قالب یک تاریخ و زمان معین جستوجو کرد؛ بلکه باید به عوامل و شرایطی توجه کرد که در روایات برای تحقق فرج بیان شده است. جامعه منتظر، جامعهای نیست که صرفاً منتظر آمدن امام باشد؛ بلکه جامعهای است که با افزایش معرفت، اصلاح رفتار، اجتماع قلوب، وفاداری به عهد الهی و انقطاع از ولایتهای باطل، خود را برای ظهور آماده میکند.
در نتیجه، اگر بخواهیم سؤال «ظهور چه زمانی اتفاق خواهد افتاد؟» را دقیقتر مطرح کنیم، باید بپرسیم:
ما تا چه اندازه به آن نقطه از معرفت، بصیرت و اجتماع قلوب رسیدهایم که ظهور امام را بخواهیم و برای تحقق حکومت حق، آماده باشیم؟
هرچه جامعه به این نقطه نزدیکتر شود، از منظر این روایات، زمینه برای فرج معرفتی و اختیاری فراهمتر خواهد شد؛ و هرچه از آن فاصله بگیرد، ممکن است بشر مسیر دشوارتر و طولانیترِ فرج اضطراری از طریق تجربه پیامدهای ظلم و فساد را طی کند.
💠صراط مستقیم
https://eitaa.com/TheStraightPath313
5.9M حجم رسانه بالاست
مشاهده در ایتا
📽 شخصی به محضر امیرالمؤمنین امام علی علیهالسلام آمد و از ایشان درخواست کرد که او را موعظه و نصیحت کنند.
حضرت فرمودند:
«لَا تَكُنْ مِمَّنْ يَرْجُو الْآخِرَةَ بِغَيْرِ الْعَمَلِ، وَيُرَجِّي التَّوْبَةَ بِطُولِ الْأَمَلِ.»
ترجمه:
«از کسانی مباش که بدون عمل، به آخرت امید دارند و با آرزوهای طولانی، توبه را به تأخیر میاندازند.»
💠صراط مستقیم
https://eitaa.com/TheStraightPath313
منظور از «آخرالزمان» و گسترش فساد چیست؟ آیا بشر به پایان خود نزدیک است؟
در روایات، از سه دولت و جریان اصلی در تاریخ بشر سخن گفته شده است:
دولت حضرت آدم(ع)
دولت ابلیس
دولت اهلبیت(ع).
بر این اساس ، دولت و حاکمیت انسان از زمان حضرت آدم(ع) آغاز شده و در طول تاریخ ادامه یافته است. در مقابل، دولت ابلیس نیز از زمانی که انسان پا به زمین گذاشت، در برابر جریان الهی شکل گرفته و در طول تاریخ به صورت جریان ظلم، انحراف و طغیان در برابر حق ادامه داشته است.
در نهایت، دولت اهلبیت(ع) تحقق کامل حاکمیت حق و عدل است که در روایات از آن به عنوان آخرین دولت یاد شده است؛ دولتی که پس از ظهور حضرت ولیعصر(عج) برپا خواهد شد.
بر این اساس، میتوان گفت که دولت حضرت آدم(ع) و دولت ابلیس تا پیش از ظهور ادامه دارند و ظهور، نقطه پایان این دو جریان و آغاز دولت نهایی اهلبیت(ع) خواهد بود.
از این منظر، تعبیر «آخرالزمان» نیز به معنای پایان مطلق تاریخ بشر نیست؛ بلکه به آخرین مرحله و بخش پایانی دوران حاکمیت دولت آدم و دولت ابلیس، پیش از برپایی دولت اهلبیت(ع) دانست.
بنابراین، نشانههایی که در روایات درباره فساد، ظلم، فتنه و انحراف در آخرالزمان بیان شدهاند، ناظر به دوره پایانی این مرحلهاند؛ یعنی زمانی که از یک سو جریانهای حقطلب و زمینهساز ظهور شکل میگیرند و از سوی دیگر، جریان ظلم و فساد به نهایت گسترش خود میرسد. با ظهور حضرت ولیعصر(عج)، این مرحله پایان یافته و دولت نهایی اهلبیت(ع) آغاز میشود.
💠صراط مستقیم
https://eitaa.com/TheStraightPath313