باقیمانده ابرنواختر ساختاری است که از انفجار یک ستاره پرجرم در پایان عمرش شکل میگیرد. بقایای ابرنواختر درحقیقت امواجی هستند که بهصورت شوک از ستاره بیرون آمدهاند.
دو مسیر متداول برای رسیدن به یک ابرنواختر وجود دارد: در حالت اول، سوخت یک ستاره پرجرم تمام میشود و تولید انرژی همجوشی در آن متوقف میشود. سپس در اثر نیروی گرانش، ستاره به داخل خود فرو میریزد یا اصطلاحا رُمبِش میکند و یک ستاره نوترونی یا سیاهچاله شکل میگیرد. در حالت دوم، یک ستاره کوتوله سفید ممکن است موادی را از یک ستاره که در نزدیکیاش قرار دارد، جمع کند و درنهایت دچار انفجار شود.
درهرصورت، در اثر انفجار ابرنواختری مواد زیادی از آنچه درون ستاره در اثر فرآیندهای همجوشی شکل گرفته است، با سرعتی درحدود ده درصد سرعت نور به بیرون پرتاب میشود. این سرعت مافوق صوت است و بنابراین یک موج ضربهای قوی تولید میکند. این موج همچنین قادر است به علت انرژی بالایی که دارد، محیط اطراف را نیز گرم کند. به همین ترتیب یک ابر از گاز و غبار ناشی از انفجار ابرنواختری تشکیل میشود.
این نوع از سحابیها به قدری متراکم هستند که اجازه نمیدهند نور مریٔی از آنها عبور کند. به عبارت دیگر، نور ستارههای پشت سحابی توسط دانههای غبار و مولکولهای موجود در این ابر جذب میشود. پس این نوع سحابیها را در طول موج رادیویی یا فروسرخ و مادون قرمز مطالعه میکنند.
«ستونهای آفرینش» نام یکی از معروفترین نواحی سحابیهای به نام «عقاب» یا «M16» است. درحقیقت ستونهای آفرینش که در تصویر زیر مشاهده میکنید، بخشی از یک منطقه فعال در ستارهزایی است.
رنگ آبی در این تصویر نشاندهنده اکسیژن است. رنگ قرمز نیز نشاندهنده گوگرد است. درنهایت رنگ سبز از وجود هیدروژن و نیتروژن خبر میدهد. این ستونها در میان ستارههای داغ که تابش فرابنفش شدیدی دارند، محصور شدهاند. بادهای این ستارهها به مرور میتواند ستونها را که از غبار و گاز تشکیل شدهاند، دچار فرسایش میکنند.
این ستونها تقریباً ۴ تا ۵ سال نوری امتداد دارند که در دل سحابی عقاب قرار دارند. سحابی عقاب نیز حدود ۶۰ سال نوری گستردگی دارد. این سحابی که در سال ۱۷۴۵ توسط ستارهشناس سویٔیسی، «ژان فیلیپ لویس د شیٔوکس»، کشف شد، در فاصله ۷۰۰۰ سال نوری از زمین و در صورت فلکی «مار» قرار دارد. سحابی عقاب را میتوان به کمک تلسکوپهای کوچک نیز در آسمانی تاریک مشاهده کرد.
