پلوتو یا پلوتون بزرگترین سیاره کوتوله شناختهشده در منظومه شمسی است که درگذشته نهمین و بیرونیترین سیاره منظومه شمسی محسوب میشد. منطقهای فراتر از مدار نپتون با صدها هزار جسم سنگی و یخی با اندازهی هرکدام بیش از ۱۰۰ کیلومتر و همچنین یک تریلیون یا بیشتر دنبالهدار.
پلوتون چگونه کشف شد؟
اخترشناس آمریکایی برای اولینبار در سال ۱۹۰۵، هنگام مشاهدهی انحرافات عجیب در مدارهای اورانوس و نپتون، وجود پلوتو را مطرح کرد. لوول فکر میکرد که باید جسم دیگری وجود داشته باشد که گرانش آن بر غولهای یخی اثر میگذارد و موجب ناهماهنگی در مدارهایشان میشود. لوول در سال ۱۹۱۵، موقعیت سیارهی مرموز را را پیشبینی کرد؛ اما ۱۵ سال پیش از کشف آن درگذشت. درنهایت، کلاید تامبا براساس پیشبینیهای لوول و دیگر اخترشناسان، پلوتو را در سال ۱۹۳۰ در رصدخانهی لوول در آریزونا کشف کرد.
پلوتو به پیشنهاد ونیشا برنی، کودک ۱۱ سالهی اهل انگلستان بدین نام خوانده شد. با انتشار خبر کشف سیارهی نهم، ونیشا به پدربزرگش پیشنهاد کرد که نام خدای جهان زیرین در اساطیر رومی روی آن گذاشته شود. سپس پدربزرگ او، نام پیشنهادی را به رصدخانه لوول منتقل کرد. پلوتو همچنین از آنجا که دربردارندهی دو حرف اول نام پرسیوال لوول است، ادای دین به او نیز محسوب میشود.
پلوتو چه شکلی است؟
از آنجایی که پلوتو از زمین بسیار دور است، تا پیش از سال ۲۰۱۵، یعنی هنگام گذر کاوشگر فضایی نیوهورایزنز ناسا از کنار آن، اطلاعات کمی در مورد اندازه یا وضعیت سطحی این سیاره کوتوله وجود داشت. نیوهورایزنز نشان داد که پلوتو با قطر ۲۳۷۰ کیلومتر، کمتر از یکپنجم زمین و فقط نزدیک به دو سوم قمر سیارهی ما است.
سطح پلوتو از حجم فراوانی متان یخزده پوشیده است؛ اما دانشمندان نیوهورایزنز تفاوتهای چشمگیری را در نحوهی بازتاب نور از این سطح یخزده در سرتاسر سطح سیاره کوتوله مشاهده کردهاند. آنها عوارضی مشابه با تیغههای یخی زمین یا عوارض شکلگرفته دراثر فرسایش را در نواحی کوهستانی پلوتو مشاهده کردهاند. این عوارض سطحی در پلوتو بسیار بزرگتر هستند؛ چنانکه برآورد میشود ارتفاعشان ۵۰۰ متر باشد؛ درحالیکه اندازهی نمونههای زمینی در حد فقط چند متر است.
یکی دیگر از ویژگیهای متمایز در سطح پلوتو، منطقهای بزرگ به شکل قلب است که با عنوان غیررسمی منطقه تامبا شناخته میشود. سمت چپ این منطقه ، پوشیده از کربن منوکسید یخزده است. دانشمندان تغییرات دیگری را در ترکیبات مواد سطحی در «قلب» پلوتو شناسایی کردهاند.
در مرکز سمت چپ منطقه تامبا، ناحیهای بسیار هموار قرار دارد که تیم نیوهورایزنز آن را به افتخار اسپوتنیک، اولین قمر مصنوعی به دور زمین، بهطور غیررسمی «فلات اسپوتنیک» نامیده است. این منطقه از سطح پلوتو فاقد دهانههای ناشی از برخورد شهابسنگ است؛ خصوصیتی که نشان میدهد فلات اسپوتنیک از نظر زمینشناسی، منطقهای بسیار جوان است که بیش از صد میلیون سال عمر ندارد. این احتمال وجود دارد که این منطقه هنوز درحال شکلگیری و تغییر بهوسیلهی فرایندهای زمینشناسی باشد.
دشتهای یخی پلوتو رگههای تیرهای را با چند کیلومتر طول نشان میدهند که در یک راستا قرار دارند. احتمال میرود که این خطوط دراثر بادهای شدیدی که در سطح سیاره کوتوله میوزند، شکل گرفته باشند. تلسکوپ فضایی هابل همچنین شواهدی را بهدست آورده است که نشان میدهد پوسته پلوتو میتواند حاوی مولکولهای آلی پیچیده باشند.
سطح پلوتو یکی از سردترین نقاط منظومه شمسی است. دما در آنجا میتواند تا حدود منفی ۲۲۶ تا منفی ۲۴۰ درجه سانتیگراد کاهش یابد. مقایسهی تصاویر گرفتهشده از پلوتو در زمانهای مختلف نشان داد که این سیاره کوتوله ظاهرا درطول زمان، احتمالا به دلیل تغییرات فصلی قرمزتر شده است.
