🎞 روایت_تبیینی از موکب _تبیینی_بصیرتی ج ۷۱ | ۲۶ مردادماه (۴/۱)
📌موضوع: واقعیت نقش‌آفرینی شیاطین جنی در جنگ رمضان
👤سخنران: حجت‌الاسلام والمسلمین حسین عرب
🔶موکب تبیینی ـ بصیرتی مرکز بسیج اساتید، مدیران و نخبگان حوزه علمیه قم در هفتاد و یکمین جلسه خود میزبان حجت‌الاسلام والمسلمین حسین عرب بود؛ جلسه‌ای با موضوعی متفاوت و در عین حال حساس که تلاش داشت میان «اصل وجود پدیده‌های ماورایی در منابع دینی» و «نسبت دادن حوادث و تحولات جنگی به سحر، جادو و شیاطین» مرزی روشن ایجاد کند.
🔷پیش از آغاز برنامه، سوره فتح تلاوت و سرود جمهوری اسلامی ایران اجرا شد و پس از آن صلوات خاصه حضرت معصومه(س) قرائت شد. استقبال مردم خوب بود و در طول برنامه نیز تقریباً هر ربع، دسته‌های عزاداری و خونخواهی امام شهید از مقابل موکب عبور می‌کردند و حاضران و سخنران با شعارهای آنان همراهی می‌کردند؛ فضایی که حال‌وهوای خاصی به جلسه بخشیده بود.
🔷 در پایان نیز حاضران پرسش‌های خود را مطرح کردند و برخی سؤالات نیز به صورت غیررسمی پس از برنامه با حجت‌الاسلام والمسلمین حسین عرب در میان گذاشته شد.
🔷حجت‌الاسلام مرزبالی مجری برنامه، در آغاز با اشاره به اهمیت روایت در شکل‌دهی به ذهن جامعه، موضوع جلسه را به پرسشی بنیادین پیوند زد: آیا روایت‌های ماورایی که درباره جنگ‌های اخیر مطرح شده‌اند، واقعیت دارند یا آنکه بخشی از آنها محصول روایت‌سازی و تفسیر نادرست حوادث است؟ سپس از حجت‌الاسلام والمسلمین حسین عرب دعوت کرد تا این مسئله را از منظر دینی و معرفتی بررسی کند.
🔶حجت‌الاسلام والمسلمین حسین عرب سخنان خود را با اشاره به سابقه مطالعات نزدیک به دو دهه تخصصی‌اش در حوزه معنویت‌گرایی جدید، جریان‌های انحرافی ماورایی، علوم غریبه، سحر و طلسم آغاز کرد و تأکید داشت که بحث او به هیچ وجه انکار اصل وجود جن یا سحر نیست.
🔺 از نگاه او، مسلمان نمی‌تواند وجود جن را که در قرآن و روایات آمده انکار کند و همچنین نمی‌توان اصل اشاره قرآن به سحر را نادیده گرفت؛ اما مشکل از جایی آغاز می‌شود که از پذیرش یک اصل دینی، نتیجه گرفته شود که هر حادثه ناشناخته، هر عملیات اطلاعاتی و هر شکست یا موفقیت نظامی الزاماً منشأ ماورایی دارد.
🔺او گفت پس از طوفان‌الاقصی و با شدت گرفتن تقابل میان جمهوری اسلامی و جبهه استکباری، روایت‌هایی در فضای عمومی شکل گرفت که بر اساس آنها دشمن از شیاطین جنی، سحر و جادو برای شناسایی محل فرماندهان مقاومت، کشف محل استقرار رهبران و حتی طراحی زمان حملات استفاده کرده است.
🔸در مواردی نیز ادعا شد که برای مقابله با این سطح از تهدید باید قرارگاه‌هایی ویژه تشکیل داد، سپرهای نورانی ایجاد کرد یا رزمندگان و مردم را با حرز، ورد و دستورهای خاص در برابر نفوذ شیاطین محافظت کرد. حتی در روایت برخی حوادث اجتماعی نیز گفته شد که بعضی افراد حاضر در اغتشاشات سحر شده‌اند یا اساساً برخی عناصر، جن بوده‌اند که به شکل انسان ظاهر شده‌اند!
🔺از نظر سخنران، این ادعاها معمولاً با چند استدلال مطرح می‌شوند که در نگاه نخست ممکن است دینی و مستند به نظر برسند. او سه استدلال اصلی چنین مدعیانی را که با آنها صحبت کرده بود را بررسی کرد:
🔹نخستین استدلال به ماجرای سحر در قرآن و ارتباط بنی‌اسرائیل با این مسئله بازمی‌گردد. آیه ۱۰۲ سوره بقره می‌فرماید: «وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُوا الشَّيَاطِينُ عَلَىٰ مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَٰكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ ...»
🔻و در ادامه تصریح می‌کند که آموختن سحر می‌توانست به جدایی میان زن و شوهر منجر شود، اما حتی این اثرگذاری نیز مستقل از اراده الهی نیست: «وَمَا هُم بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ».
🔸حجت‌الاسلام عرب اصل وجود سحر را از این آیه قابل اثبات دانست، اما تأکید کرد که از این آیه نمی‌توان مستقیماً نتیجه گرفت که مثلاً محل استقرار یک فرمانده مقاومت به وسیله جن کشف شده یا یک عملیات نظامی مشخص به واسطه شیاطین طراحی شده است. میان اثبات اصل یک پدیده و اثبات مصداقی که برای آن پدیده ادعا می‌کنیم فاصله وجود دارد.
🔹دومین استدلال به پروژه‌های ماورایی آمریکا بازمی‌گشت. سخنران به برنامه‌ای که با عنوان «استارگیت» شناخته می‌شود اشاره کرد و گفت آمریکایی‌ها واقعاً برای بررسی پدیده‌هایی مانند «مشاهده از راه دور» سرمایه‌گذاری کرده‌اند. این بخش از سخنان او در اسناد رفع‌طبقه‌بندی‌شده آمریکا که منتشر شده است موجود است: سیا می‌گوید تحقیقات آمریکا درباره آن از دهه ۱۹۷۰ آغاز شد و برنامه بعداً در اختیار سیا قرار گرفت و با عنوان "استارگیت" شناخته شد.
💢 برای مطالعه قسمت دوم اینجا کلیک کنید
🎞 روایت_تبیینی از موکب _تبیینی_بصیرتی ج ۷۱ | ۲۶ مردادماه (۴/۲)
🔰قسمت دوم
🔺... اما ارزیابی مستقل سال ۱۹۹۵ به این نتیجه رسید که این روش، با وجود برخی نتایج غیرتصادفی، برای استفاده اطلاعاتی غیرقابل اعتماد، ناسازگار و پراکنده است و به همین دلیل برنامه کنار گذاشته شد.
🔸بنابراین سخنران نتیجه گرفت که وجود چنین پروژه‌ای، اگرچه نشان می‌دهد دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا زمانی چنین پدیده‌هایی را بررسی کرده‌اند، اما دلیلی بر این نیست که رژیم صهیونیستی در جنگ اخیر برای یافتن فرماندهان یا اهداف نظامی از شیاطین جنی استفاده کرده باشد. چرا که اسناد خود آمریکا نیز کارآمدی عملیاتی این روش را تأیید نکرده‌اند.
🔹استدلال سوم، استناد به آیه ۱۱۲ سوره انعام و سخنان رهبر انقلاب درباره «شیاطین انس و جن» بود: «وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا شَيَاطِينَ الْإِنسِ وَالْجِنِّ يُوحِي بَعْضُهُمْ إِلَىٰ بَعْضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا...»
👌سخنران تأکید کرد که نمی‌توان تنها با گرفتن عبارت «شیاطین جن» از این آیه، آن را به معنای استفاده اطلاعاتی و عملیاتی دشمن از موجودات جنی تفسیر کرد.
🔻در ادامه او به نکته‌ای مهم‌تر رسید که: حتی قرآن درباره اخبار منتقل‌شده از مسیر شیاطین، هشدار می‌دهد که این اخبار قابل اعتماد مطلق نیستند: «هَلْ أُنَبِّئُكُمْ عَلَىٰ مَن تَنَزَّلُ الشَّيَاطِينُ، تَنَزَّلُ عَلَىٰ كُلِّ أَفَّاكٍ أَثِيمٍ، يُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كَاذِبُونَ»/ شیاطین بر هر دروغ‌پرداز گنهکار فرود می‌آیند و آنچه می‌شنوند منتقل می‌کنند، در حالی که بیشترشان دروغگو هستند.
🔺این نکته برای استدلال سخنران اهمیت اساسی داشت: اگر قرار باشد دستگاه اطلاعاتی دشمن، بر اساس اخباری که بخش عمده آن کذب است، درباره یک عملیات نظامی تصمیم بگیرد، از منظر عقل نظامی چنین منبعی نمی‌تواند جایگزین اطلاعات دقیق، رصد ماهواره‌ای، شنود، جاسوسی انسانی و سایر ابزارهای اطلاعاتی شود.
🔺از همین زاویه، او یک استدلال جدلی نیز مطرح کرد:
اگر رژیم صهیونیستی واقعاً به چنین قدرت ماورایی گسترده‌ای دسترسی داشت که بتواند با استفاده از جن، محل فرماندهان و نیروها را پیدا کند، چرا در برابر حماس نتوانست بسیاری از اهداف و تونل‌ها و اسرای خود را به سادگی شناسایی کند؟
🔺این مثال نشان می‌دهد که نباید شکست‌ها و موفقیت‌های واقعی میدان را با توضیحاتی که سند روشن ندارند، جایگزین کرد.
🔸حجت‌الاسلام عرب، مسئله اصلی را حتی فراتر از اثبات یا رد یک ادعای خاص و خطر اصلی را، تغییر دستگاه معرفتی جامعه دانست!
او با بیان اینکه در میانه جنگ، یک ملت باید دشمن، ابزار، ظرفیت و شیوه عملکرد او را درست بشناسد، هشدار داد که اگر عقل و وحی از جایگاه منبع اصلی شناخت کنار گذاشته شوند، جای آنها را خواب و رؤیا، پیشگویی، احوال کواکب، رمل، جادو و سخنان افراد ناشناخته می‌گیرد.
🔺مسئله این نیست که انسان اصل معنویت یا توسل و توکل را کنار بگذارد؛ بلکه مسئله این است که «هرکس از جیب خودش» دستورالعملی بسازد و بدون دلیل معتبر آن را به دین نسبت دهد.
🔸در این بخش، او به نمونه‌هایی از ادعاهای مطرح‌شده در جامعه اشاره کرد؛ از اینکه فلان دولت تا فلان ماه باقی می‌ماند یا رئیس‌جمهور استعفا خواهد داد، تا پیش‌بینی‌هایی که به «احوال ستارگان» نسبت داده می‌شوند. او این مسئله را در نقطه مقابل عقلانیت دینی قرار داد و برای تبیین آن به کلام امیرالمؤمنین(ع) درباره علم نجوم و پیشگویی استناد کرد.
🔷در نهج‌البلاغه، امیرالمؤمنین(ع) در ماجرای حرکت برای جنگ با خوارج، با فردی که بر اساس علم نجوم حضرت را از حرکت در آن ساعت نهی می‌کرد، برخورد می‌کنند و می‌فرمایند: «فَمَنْ صَدَّقَكَ بِهَذَا فَقَدْ كَذَّبَ الْقُرْآنَ، وَاسْتَغْنَى عَنِ الِاسْتِعَانَةِ بِاللَّهِ فِي نَيْلِ الْمَحْبُوبِ وَدَفْعِ الْمَكْرُوهِ...»
و سپس هشدار می‌دهند: «أَيُّهَا النَّاسُ، إِيَّاكُمْ وَتَعَلُّمَ النُّجُومِ إِلَّا مَا يُهْتَدَى بِهِ فِي بَرٍّ أَوْ بَحْرٍ، فَإِنَّهَا تَدْعُو إِلَى الْكِهَانَةِ...»
🔺سخنران از این روایت نتیجه گرفت که اگر جامعه به جایی برسد که برای هر تصمیم مهم سیاسی، اجتماعی یا نظامی منتظر پیشگویی و «ساعت سعد و نحس» باشد، به تدریج جایگاه عقل، وحی، شریعت و تصمیم‌گیری مبتنی بر واقعیت را به فردی ناشناس واگذار کرده است.
🔺 در چنین وضعی، دیگر این سؤال مطرح می‌شود که «محور معرفت چه کسی است؟» امیرالمؤمنین(ع)، قرآن، شریعت و عقل یا کسی که مدعی است ستارگان به او گفته‌اند چه زمانی باید حرکت کرد؟
💢 برای مطالعه قسمت سوم اینجا کلیک کنید
🎞 روایت_تبیینی از موکب _تبیینی_بصیرتی ج ۷۱ | ۲۶ مردادماه (۴/۳)
🔰قسمت سوم
🔶از اینجا سخنران به آسیب دوم رسید: خرافی نشان دادن یک جریان اصیل دینی و انقلابی.
او معتقد بود انقلاب اسلامی و گفتمان مقاومت طی دهه‌های گذشته مسیری را طی کرده‌اند که در آن، به تعبیر قرآن، «نورالله» به تدریج آشکارتر شده است: «يُرِيدُونَ لِيُطْفِئُوا نُورَ اللَّهِ بِأَفْوَاهِهِمْ وَاللَّهُ مُتِمُّ نُورِهِ وَلَوْ كَرِهَ الْكَافِرُونَ.»
🔸 یکی از مهم‌ترین تحولات این مسیر، شکستن تصویر ساختگی از اسلام و مقاومت در افکار عمومی جهان بود. او با اشاره به گفت‌وگوهایی که با جوانانی از فرانسه و بلژیک داشت، توضیح داد که چگونه بخشی از افکار عمومی غرب پیش از آشنایی با واقعیت ایران، تصویری کاملاً تحریف‌شده از ایرانیان داشتند؛ تصویری که ایران را کشوری ناشناخته، عقب‌مانده و حتی افسانه‌ای نشان می‌داد.
🔸مرحله دیگری از این تغییر تصویر، ماجرای داعش بود. داعش با رفتارهای خشن خود تصویری از اسلام ارائه کرد که در ذهن بسیاری از مردم اروپا، اسلام، جهاد، مقاومت و حتی گروه‌های مقاومت منطقه را در یک قالب واحد قرار می‌داد.
اما شکست داعش، به زعم او، موجب شد بخشی از این تصویر فرو بریزد و تفاوت میان جریان‌های تکفیری و جریان مقاومت اسلامی آشکار شود؛ اینکه ایران و محور مقاومت نه تنها با داعش هم‌سنخ نبودند، بلکه در میدان با آن مقابله کردند.
🔻او سپس گفت مرحله دیگری از آشکار شدن این «نور مقاومت» را باید در تحولات اخیر و حضور مردم در خیابان‌ها دید؛ حضوری که باعث شد حتی موضوعاتی مانند تنگه هرمز که برای بسیاری از مردم جهان ناشناخته بود، به مسئله‌ای جهانی تبدیل شود.
🔺در این نگاه، جنگ تنها نبرد موشک و هواپیما نیست؛ بلکه میدان مواجهه روایت‌ها، اراده‌ها و تصویرهایی است که ملت‌ها از خود و دشمنشان می‌سازند.
🔶در همین نقطه، سخنران به موضوع اصلی جلسه بازگشت و هشدار داد که اگر در کنار این جریان واقعی و تاریخی، روایت‌هایی مانند «اسرائیلی‌ها جن دارند و ما باید با دعا و طلسم با آنها مقابله کنیم» قرار بگیرد، ممکن است نتیجه معکوس ایجاد شود.
🔺 چنین روایت‌هایی می‌تواند یک حرکت عمیق دینی، عقلانی و انقلابی را از بیرون شبیه جریان‌های خرافی و غیرعقلانی نشان دهد؛ در حالی که پای این جریان، خون هزاران شهید و مجاهدت نسل‌های مختلف قرار دارد.
🔺از همین منظر، سخنران احتمال داد که بخشی از این روایت‌ها حتی می‌تواند در چارچوب جنگ شناختی و عملیات روانی دشمن قابل بررسی باشد. او به پرونده‌ای تاریخی اشاره کرد که مربوط به حسن مثنی و اعترافات او در سال‌های نخست انقلاب است؛ ادعایی درباره طرح «ماهان» که در آن، انتشار خرافات به نفع جریان انقلاب و سپس افشای همان خرافات، با هدف ایجاد بی‌اعتمادی نسبت به اصل نهضت طراحی شده بود.
🔺وی نمونه‌هایی مانند ادعای دیدن تصویر امام خمینی(ره) در ماه یا نسبت دادن امور خارق‌العاده و بی‌سند به رهبران انقلاب را در همین چارچوب قرار داد و گفت اگر چنین ادعاهایی ابتدا به نام انقلاب منتشر و سپس بی‌اعتباری آنها اثبات شود، مخاطب از خود بپرسد: اگر اینها دروغ بود، پس دیگر ادعاها چقدر قابل اعتماد است؟
🔻سخنران در ادامه با اشاره به فضای جنگ ۱۲روزه گفت در جلساتی که در قرارگاه رسانه‌ای جنگ حضور داشته، نسبت به «تکرار طرح ماهان» هشدار داد؛ از جمله ادعاهایی درباره وجود طلسم در خیابان‌های تهران، ارتباط عدد ۶۶۶ با حملات موشکی یا نسبت دادن برخی اتفاقات نظامی به سحر و جادو و...
👌 او تأکید کرد که چنین ادعاهایی، وقتی بدون سند مطرح شوند، نه تنها کمکی به تبیین مقاومت نمی‌کنند، بلکه می‌توانند خود به ابزاری برای عملیات روانی دشمن تبدیل شوند.
🔺او در همین راستا به واکنش رسانه‌های مخالف نیز اشاره کرد و گفت در مواردی رسانه‌های رژیم صهیونیستی، سخنان برخی افراد درباره «جن و جادو» را برجسته کرده‌اند تا تصویری از ناتوانی جمهوری اسلامی در برابر فناوری و توان نظامی دشمن بسازند؛ یعنی به جای آنکه قدرت موشکی، پدافندی، اطلاعاتی و انسانی ایران موضوع تحلیل قرار گیرد، مسئله به موجودات نامرئی و جادو نسبت داده شود و در نتیجه، مجاهدت واقعی نیروهای نظامی و مقاومت کم‌ارزش جلوه کند.
🔻در ادامه، حجت‌الاسلام عرب از یک جریان مطالعاتی معاصر در غرب نیز سخن گفت و گفت که در برخی مراکز دانشگاهی انگلستان، از جمله دانشگاه اکستر، مطالعاتی درباره اسلام، جادو و نحوه مواجهه جوامع مسلمان با این پدیده‌ها صورت گرفته است.
♦️لذا مسئله مهم‌تر از خود این مطالعات، توجه به یک راهبرد معرفتی است: اگر بتوان عقلانیت را از دینداری جامعه جدا کرد، جامعه یا به سمت نوعی باطن‌گرایی افراطی و وابستگی به خواب و رؤیا و پیشگویی می‌رود، یا به سمت ظاهرگرایی و قرائت‌های غیرعقلانی از دین سوق داده می‌شود!
💢 برای مطالعه قسمت پایانی اینجا کلیک کنید
🎞 روایت_تبیینی از موکب _تبیینی_بصیرتی ج ۷۱ | ۲۶ مردادماه (۴/۴)
🔰قسمت پایانی
🔺او در این بخش بر جایگاه عقل در منظومه معرفتی شیعه تأکید کرد؛ اینکه در روایات، از عقل به عنوان «حجت باطن» یاد شده و در کنار حجت ظاهر یعنی پیامبران و شریعت قرار می‌گیرد.
🔸بنابراین، یکی از مهم‌ترین خطرات روایت‌های افراطی ماورایی این است که انسان را از «خانه عقل و وحی» به «خانه خواب و رؤیا و پیشگویی» ببرند؛ جایی که معلوم نیست گوینده چه کسی است، ادعای او چه سندی دارد و اساساً سخن او تا چه اندازه با واقع منطبق است!
🔺این مسئله، فقط محدود به جنگ نیست. اگر جامعه عادت کند هر حادثه سیاسی و اجتماعی را با پیشگویی توضیح دهد، به تدریج تصمیم‌گیری عقلانی تضعیف می‌شود.
🔷نمونه آن را می‌توان در پیش‌بینی‌های بی‌اساس درباره آینده دولت‌ها و مسئولان دید؛ اینکه فلان رئیس‌جمهور تا فلان ماه می‌ماند، دیگری استعفا می‌دهد یا فلان اتفاق به دلیل وضعیت ستارگان رخ خواهد داد. وقتی چنین پیش‌بینی‌هایی مبنای تصمیم‌گیری قرار گیرد، جامعه از تحلیل «واقعیت» به دنبال کردن «ادعاها» منتقل می‌شود.
🔶 اینجا سخنران بار دیگر بحث اصلی خود را به «جهاد تبیین» پیوند زد. از نگاه او، روایت درست از جنگ باید همزمان دو ویژگی داشته باشد: واقع‌گرایی و عقلانیت. نه باید دستاوردهای واقعی نیروهای نظامی و مردم را کوچک کرد و نه برای توضیح آن دستاوردها به داستان‌هایی متوسل شد که سند و پشتوانه روشنی ندارند.
🔺به تعبیر او، وقتی ایران با فناوری پدافندی، موشکی، پهپادی، اطلاعاتی و نیروی انسانی خود در برابر یک جبهه گسترده ایستاده است، نباید این دستاورد را با نسبت دادن آن به طلسم و جادو کم‌ارزش کرد.
🔺 اتفاقاً اگر توان واقعی کشور را به عوامل غیرواقعی نسبت دهیم، دشمن نیز دقیقاً از همین نقطه استفاده می‌کند و می‌گوید جمهوری اسلامی چون نتوانسته با ابزار واقعی از خود دفاع کند، به داستان جن و جادو پناه برده است.
🔷در نهایت، سخنران بر این نکته تأکید کرد که توکل، توسل، دعا و معنویت با خرافه و ادعاهای بی‌سند یکی نیستند. ایمان به خدا و توسل به اهل‌بیت(ع) بخشی از فرهنگ دینی و روحیه رزمندگان و مردم است، اما این مسئله نباید با دستورالعمل‌هایی که معلوم نیست از کجا آمده‌اند و چه حجیت شرعی یا عقلانی دارند، خلط شود.
🔶به تعبیر او، مهم‌ترین سرمایه یک جامعه در چنین شرایطی، همان چیزی است که قرآن، وحی و عقل در اختیار او قرار داده‌اند. اگر این منابع کنار گذاشته شوند و فردی ناشناس با ادعای علوم غریبه، خواب، رؤیا، پیشگویی یا طلسم جای آنها را بگیرد، مسئله دیگر صرفاً یک خرافه ساده نیست؛ بلکه تغییر تدریجی دستگاه شناخت جامعه است.
🔺سخنرانی با همین تأکید بر عقلانیت، استقامت و تبیین به پایان رسید؛ با این جمع‌بندی که در برابر جنگ پیچیده دشمن، جامعه مؤمن و انقلابی بیش از هر چیز به شناخت درست، روایت دقیق، عقلانیت دینی و حفظ امید و استقامت نیاز دارد؛ نه روایت‌هایی که بدون سند، قدرت دشمن را به موجودات ماورایی نسبت دهند و از توان واقعی مقاومت غافل کنند.
🔷مجری برنامه نیز در پایان از حضور و همراهی حاضران تشکر کرد و با اشاره به فضای معنوی شب‌های موکب، جلسه را با صلوات بر محمد و آل محمد(ص) به پایان رساند.
#جنگ_رمضان
#خرافات #شیاطین #طلسم #جادو #عرب
┄┄┅┅❅🇮🇷❅┅┅┄┄
@bahqom
روبیکا ↙️
https://rubika.ir/bahqom1
بله ↙️
https://ble.ir/bahqom
🔖 #تحلیل_راهبردی | وحدت و انسجام ملی؛ مرکز ثقل تاب‌آوری و بازدارندگی ایران در بحران (۲/۱)
✍🏼 حجت‌الاسلام ابوذر شریفی
🔶در شرایطی که یک کشور با فشار همزمان نظامی، اقتصادی، سیاسی و شناختی مواجه می‌شود، هدف جنگ دیگر صرفاً انهدام زیرساخت‌ها و توان نظامی نیست؛ بلکه تلاش می‌شود ظرفیت تاب‌آوری جامعه و تداوم کارکرد نظام حکمرانی نیز تضعیف شود. در چنین شرایطی، نقطه تعیین‌کننده این است که یک شوک خارجی به «بحرانی قابل مدیریت» تبدیل شود یا به «بحرانی سیستمی» و فرساینده.
🔺از این منظر، انسجام ملی را باید یکی از مهم‌ترین منابع قدرت ملی و ستون اصلی تاب‌آوری راهبردی ایران دانست. انسجام به این معنا نیست که جامعه فاقد اختلاف سیاسی و اجتماعی باشد؛ بلکه به این معناست که اختلافات، به شکاف‌های فرساینده‌ای تبدیل نشوند که توان کشور برای مواجهه با تهدید خارجی را مختل کنند.
🔶چرا انسجام ملی یک مؤلفه راهبردی است؟
🔹نخست:
انسجام ملی می‌تواند محاسبات دشمن را تغییر دهد. دشمن ممکن است بر این تصور حساب کند که وارد کردن ضربات سنگین، ایجاد شوک در ساختار فرماندهی و شهادت رهبری، تشدید فشار اقتصادی و عملیات روانی، جامعه را دچار سردرگمی و فرسایش خواهد کرد. اما اگر ساختار سیاسی و اجتماعی کشور از ظرفیت بالای انسجام برخوردار باشد، حذف افراد به بحران ساختاری و فشار خارجی به فروپاشی اجتماعی تبدیل نمی‌شود.
🔻به بیان دیگر:
شوک خارجی ⬅️ بحران اولیه ⬅️ انسجام ملی ⬅️ حفظ تاب‌آوری ⬅️ تداوم حکمرانی ⬅️ ناکام ماندن هدف راهبردی دشمن.
🔹دوم:
در جنگ شناختی، هدف اصلی فقط انتشار شایعه نیست؛ بلکه تضعیف اعتماد عمومی و القای این تصور است که کشور آینده‌ای ندارد و ساختار حکمرانی قادر به مدیریت بحران نیست. بنابراین مقابله با جنگ شناختی، بیش از هر چیز به ارتباطات شفاف، روایت معتبر، اطلاع‌رسانی مسئولانه و حفظ اعتماد مردم نیاز دارد.
🔹سوم:
انسجام ملی پشتوانه تداوم نهادی است. از دست رفتن رهبر، فرماندهان و مسئولان عالی‌رتبه می‌تواند یک شوک جدی ایجاد کند، اما اگر سازوکارهای جانشین‌پروری، فرماندهی و تداوم تصمیم‌گیری وجود داشته باشد، شوک فردی به بحران سیستمی تبدیل نخواهد شد.
🔶وحدت؛ یک مفهوم راهبردی در اندیشه امامان انقلاب
امام خمینی(رحمه‌الله) وحدت را صرفاً یک توصیه اخلاقی نمی‌دانست. ایشان پس از پیروزی انقلاب تصریح کردند:
♦️««رمز این پیروزی، وحدت کلمه ملت ایران بود.»» و بر حفظ همین وحدت تأکید کردند.
🔺در همین چارچوب، رهبر شهید انقلاب نیز بارها اختلاف‌افکنی را از عوامل آسیب‌پذیری جامعه در برابر دشمن دانسته‌اند؛ چنان‌که در یکی از بیانات ایشان آمده است:
«هر حنجره‌ای که در جهت اختلاف حرف بزند، بلندگوی دشمن است.»
🔺این نگاه را می‌توان به زبان راهبردی چنین صورت‌بندی کرد:
تفرقه، هزینه‌ای را که دشمن باید برای شکستن مقاومت ملی بپردازد کاهش می‌دهد؛ در مقابل، انسجام، هزینه و ریسک تحقق اهداف دشمن را افزایش می‌دهد.
🔻در پیام اخیر آیت‌الله امام سیدمجتبی حسینی خامنه‌ای (حفظه‌الله) نیز بر همین مسئله تأکید شده است:
«همانگونه که پیش از این مکرّراً و مؤکّداً تذکر داده شد، صیانت از وحدت و پرهیز از تفرقه و تنازع، اختلافات سیاسی و برجسته کردن تفاوتهای اجتماعی وظیفه‌ی همگانی است و البته نقش مسئولان و عناصر دلسوز و دلباخته‌ی انقلاب و امام و رهبر شهید در انسجام و یکپارچگی کشور، مهم‌تر و حسّاس‌تر است.»
این عبارت یک نکته مهم را روشن می‌کند: مسئولیت حفظ انسجام فقط بر دوش مردم نیست؛ مسئولان و نخبگان سیاسی و اجتماعی، مسئولیتی مضاعف دارند.
🔶الزامات حفظ انسجام
برای تبدیل این اصل به یک راهبرد عملی، دست‌کم چهار اقدام ضروری است:
1⃣ انسجام نخبگانی و تداوم حکمرانی:
اختلافات سیاسی نباید در شرایط بحران به منازعات فرساینده تبدیل شود و همه جریان‌ها باید منافع ملی، امنیت سرزمینی و ثبات کشور را بر رقابت‌های فرعی مقدم بدانند و همچنین کشیده شده اختلافات به کف خیابان، موجب سلب اعتماد عمومی خواهد شد.
2⃣ حفظ اعتماد و سرمایه اجتماعی:
فشار اقتصادی، اگر با احساس بی‌عدالتی و بی‌پناهی همراه شود، می‌تواند به مهم‌ترین شکاف داخلی تبدیل شود. بنابراین حمایت از اقشار آسیب‌پذیر و مدیریت عادلانه منابع، بخشی از راهبرد امنیت ملی است، نه صرفاً یک سیاست رفاهی.
3⃣ وحدت در عین تکثر:
انسجام ملی به معنای حذف اختلاف نظر نیست. جامعه‌ای تاب‌آور است که بتواند اختلافات سیاسی و اجتماعی را درون سازوکارهای قانونی و مدنی مدیریت کند، بدون آنکه این اختلافات به شکاف امنیتی و تنازع تبدیل شوند.
4⃣ ارتباطات راهبردی و روایت معتبر:
در شرایط جنگ شناختی، اعتماد عمومی با دامن زدن به اخبار منتشر شده توسط دشمن و روایت‌های غیرواقعی با ضعیف حفظ نمی‌شود؛ بلکه با اطلاع‌رسانی سریع، دقیق، صادقانه و مسئولانه تقویت می‌شود.
💢 برای مطالعه قسمت دوم اینجا کلیک کنید