5️⃣ مفهوم اژدها در ادبیات
■ نماد
بر اساس تعاریف و تقسیمی که از واژهی نماد گرفته میشود؛ اژدها در ردهی نمادهای خاص و جهانی فروم و یا نماد های فرهنگی و طبیعی یونگ قرار میگیرد و طبق آنچه که واحد دوست مطرح کرده؛ اژدها واسطهی میان روشنایی و تاریکی است و به عنوان یک نماد امکانات خیر و شر ، هر دو در او نهفته است و جنبهای دو سویه دارد. گاهی در قالب عصای موسی ظاهر میشود و به کمک فرستادهی خدا میشتابد و گاهی نیز در چهرهی اهریمن و غارتگر ، پهلوانان پارسی را به جنگ میطلبد.
با توجه به معنای لغوی اژدها و استعارات و تشبیهاتی که در خصوص آن به کار برده شده است؛ در مییابیم که حتی از نظر لغوی نیز اژدها دارای مفاهیم خیر و شر توأمان می باشد.
این حیوان شگرف مارسان، نگهبان گنج است، در غارها، چاهها، سرچشمهی آبها و بر سر گنجهاست.
با کشتن او قهرمان به گنج میرسد و در صورت مغلوب شدن، زندگی را از دست میدهد.
میتواند رمز موانعی باشد که راه را بر حیات جنبش آدمی میبندد، از قبیل عقدهها، مشکلات خانوادگی و وحشتهای خیالی، در محافظت از اندامهای جنسی، نگهبانی میکند و قهرمان میتواند با غلبه بر او به حیاط سالم جنسی و نعمتهای زندگانی جنسی برسد.
همچنین اژدها میتواند نماد یا رمز محظوراتی باشد که مانع از هماهنگی و پیوند متعارف ناخودآگاهی و خودآگاهی هستند، در این صورت بر دروازههای ناخودآگاهی میخوابد و اینبار انسان با غلبه بر او، از قیود زندگی خودآگاه و سطحی و وابستگیهای مادی میرهد و به کشف ناخودآگاهی که گنجهای بی پایان و پر بهاییاند دست یابد.
اژدها در مبارزهی حضرت موسی با مارهای جادوئی فرعون و در نبرد با پهلوانان اساطیری و در هیبت درویش و عارف و مَرکب، ابعاد جالب و قابل توجه دیگری از معنا پیدا میکند.
●اژدها در متون کهن:
_ اوستا
_ کلیله و دمنه
_ اسرار التوحید
_ تذکرة الاولیاء
_ خمسهی نظامی گنجوی
_ مثنوی معنوی
_ حدیقه الحقیقه
_ داراب نامه
_ عجایب المخلوقات و غرایب الموجودات
_ گرشاسب نامه
_ شاهنامه
_ افسانههای عامیانهی ایران
باتوجه به روایات و حکایاتی که در متون کهن نیز موجود است؛ میتوان نقشی دو سویه از لحاظ اهورایی و اهریمنی برای اژدها قائل شد.
■ نقش اژدها در مواردی غیر از نگارگری
● نقش اژدها بر اشیاء
● نقش اژدها در ابنیه
مشابه نقش اژدها در ابنیه و ظروف ، در بسیاری از تصاویر مشابه در نگارگری دیده میشود.
ظروف فرش و پارچه هایی که دارای تصویر اژدها میباشند، یا جنبهی تزیینی دارند و یا جنبهی کاربردی و نقش اژدها در آنان، اکثراً متأثر از خاور دور( چین ) و معدودی نیز متاثر از هند میباشد، حتی در بعضی موارد، تصویر این جانور اسطوره ای در کنار نام ائمه و اسم اعظم خداوند بر روی ظروف مورد استفاده در اماکن مذهبی دیده می شود. همچنین به نقوشی از اژدها در اماکن خاص بر می خوریم مانند: کاخ گلستان و معبد داش کسن این معبد با این که مربوط به قبل از اسلام بوده است؛ کاربرد خود را به عنوان یک مکان مقدس حتی بعد از گرویدن شاهان ایلخانی به اسلام حفظ کرده است و نقش اژدهای حک شده بر روی دیوارهای این معبد بسیار متأثر از چین می باشد. در کاخ گلستان ،نیز برای اولین بار با تصویر اژدهای بالدار روبه رو میشویم که نماد نگهبانی و محافظ از تخت پادشاهی در چین است.
6️⃣ حضور اژدها در نگارگری
نگارههای ایران بر اساس حضور اژدها در آنها به سه دسته تقسیم میشوند:
۱. نگارههای اژدها کشی پهلوانان پارسی
_ نگارههای نبرد رستم و اژدها
_ نگارههای نبرد گشتاسب و اژدها
_ نگارههای نبرد بهرام گور و اژدها
_ نگارههای نبرد اسفندیار و اژدها
روایات متعدد افسانهی اژدها کشی را در ایران میتوان به سه گونهی مهم گروه بندی کرد:
۱. گونهی اساطیری
محتوای دینی و آئینی دارد و اغلب با رویدادهای کیهانی و معتقدات مربوط به آفرینش و رستاخیز مرتبط است و بیشتر در مورد جنگ ایزدان با اژدها میباشد.
۲. گونهی افسانهای/حماسهای
علت این که این وجه اسطورهای را ، افسانهای/ حماسی مینامیم این است که روایات کهن به ویژه در اوستا، رنگ اساطیری دارد، در حالی که در شاهنامه آرایش کاملا حماسی به خود گرفته و در اثر یک گرایش عمدی بعدها به صورت تاریخ بازگو شده است.
در این روایات ، اژدها ، دختران و زنان، مردمان و دامها را میرباید و آب را بر مردم زمین میبندد، باعث خشکسالی و بیداد و آشوب میشود و در نهایت توسط پهلوانی که در میان جنگل ، کوه و یا مردمان بیگانه و شبانان بزرگ شده و یا جانوری او را دایگی میکند، کشته میشود. پهلوان برنا با این اژدها کشی، بانویی را که در بند اژدها بوده ، می رهاند و یا به عنوان پاداش با دختر شاه ازدواج میکند و خود شاه میشود.
ستیز پهلوان با اژدها در اینگونه روایات ، به دلیل نیک خواهی برای بندگان و یاری دادن مردم است که هر دو اوصاف ایزدی دارد.
سبعیت و وحشت انگیزی اژدها لاجرم داستان هایی را از اژدها بوجود می آورد که هدف همه ی آنها کشتن اژدها است برخی عقیده داشتند که اژدها نمی میرد مگر به وسیله ی برادر و خواهری که همان ماه و خورشید باشند که کنایه ای از گذشت زمان است.
برخی ستیز فیل و پلنگ و گیاهان و هزارپایان را با اژدهایان نمودار مبارزه موجودات طبیعت جز انسان با اژدها گرفتهاند و بعضی مبارزه با اژدهایان را به قهرمانان و قدیسان نسبت داده اند که هر یک سلاحهای خاص و شیوههای ویژه خود را دارند.
۳. گونهی داستانی یا قصهای
بیشتر مربوط به داستانهای عامیانه یا معاصر ایران میباشد که گونهای از این داستانها در سری کتابهای " فرهنگهای افسانهی مردم ایران" ذکر شده و همچنین نویسندگان معاصر ، چون احمد شاملو با داستان "غول اژدها" و صمد بهرنگی با داستان "تلخون" گونهی داستانی یا قصهای اژدها کشی را به تصویر کشیده اند.
۲. نگارههای موجودات دیگر در چهرهی اژدها
_ نگارههای انسان اژدها گونه (فریدون)
_ انگارههای اسب اژدها گونه (مرکب ماهان)
۳. نگارههای اژدها در افسانههای مذهبی
_ نگارههای نبرد حضرت علی(ع) با اژدها
_ نگارههای حضرت موسی با اژدها
۴. نگارههای انسان با اژدها
جایگاه اسطوره شناسی اژدها در فرهنگ و نقاشی ایرانی.pdf
5.41M
اشتراک گذاری توسط تبدیلکننده عکس به PDF آسان و رایگان: https://play.google.com/store/apps/details?id=imagetopdf.pdfconverter.jpgtopdf.pdfeditor
برخـــــط خیمـــــه ۷
مجموعه نشست های مجازی
#تجربه_نگاری_۴
🔷 موضوع گفتگو:
🔹 بایدها و نبایدهای حضور در رویداد سفینه النجاه ۲
🔶 باحضور:
🔸 بخش اول:خانم فاطمه پورعبدالحسینی (از مسولان برگزاری رویداد)
🔸 بخش دوم خانم منصوره محمدی و خانم مهناز صابرپور (از اساتید و راهبران مدعو در رویداد)
🔸 بخش سوم انتقال تجربه هنرمندانی که در رویدادهای قبلی حضور داشتند
🔺 دوشنبه ۲۱ خرداد ماه
⏰ ساعـــت ۲۰ الی ۲۱:۱۵
📌 شرکت در نشست:
🔺http://B2n.ir/Kheymeh_art
#برخط_خیمه
@barkhat_kheymeh | برخط خیمه
@kheymeh_school | مدرسه خیمه
@kheymeh_art | خیمه بانوان هنرمند هیأتی
🌐 وبگاه | ایتا | بله | تلگرام | اینستاگرام
♦️صوت بخش دوم هفتمین نشست برخط خیمه
B2n.ir/Bakhatekheyme7
🔅بایدها و نبایدهای حضور در رویداد سفینه النجاه ۲
🔅 خانم منصوره محمدی
#تجربه_نگاری۴
@barkhat_kheymeh | برخط خیمه
@kheymeh_school | مدرسه خیمه
@kheymeh_art | خیمه بانوان هنرمند هیأتی
برخـــــط خیمـــــه ۸
مجموعه نشست های مجازی
#تجربه_نگاری_۵
🔷 موضوع گفتگو:
🔹 گفتارهایی پیرامون عکاسی عاشورایی
🔶 باحضور:
🔸 استاد مهدی طاهری
🔸 عکاس و مدرس دانشگاه
عکاس مستند اجتماعی و میراث فرهنگی
🔺 یکشنبه ۱۰ تیر ماه
⏰ ساعـــت ۱۸ الی ۲۰
📌 شرکت در نشست:
🔺http://B2n.ir/Kheymeh_art
#برخط_خیمه
@barkhat_kheymeh | برخط خیمه
@kheymeh_school | مدرسه خیمه
@kheymeh_art | خیمه بانوان هنرمند هیأتی
🌐 وبگاه | ایتا | بله | تلگرام | اینستاگرام