میثم چمی
یادمان شهدا یا سازه نمایشی؟ سقوط منطق در معماری نجفآباد
آنچه تحت عنوان طرح «یادمان شهدای نجفآباد» منتشر شده، نه تنها فاقد کمترین درک از معماری یادمانی و هویت ایرانی-اسلامی است، بلکه توهینی آشکار به شعور بصری شهری است که روزگاری مهد تمدن و هنر بوده است. این بنا، پیش از آنکه به مرحله اجرا برسد، در لایههای بنیادین منطق و معنا شکست خورده است.
بخش اول: سازه عریان، جایگزین روح قدسی
اهل فن مستحضرند که معماری یادمانی، امری فراتر از «بزک کردن یک سوله صنعتی» است. طرح کنونی، که در رندرها خود را مینمایاند، نه یک بنای یادبود، بلکه صرفاً یک «سازه ژئودزیک صنعتی» است؛ سیستمی که ذاتاً برای کاربریهای موقت، انبارهای عظیم یا نمایشگاههای صرفاً کارکردگرا توسعه یافته است. بهکارگیری چنین کالبد بیهویتی برای «یادمان شهدا»، نشاندهنده فروپاشی عمیق درک از مفهوم «قدسی» و «تعالی» در معماری معاصر است.
در فرهنگ غنی معماری ایران، گنبد نمادی از آسمان، تعالی و شکوه است که با هندسهای دقیق و وزنی متین بر پهنه زمین استقرار مییابد. آنچه در این طرح میبینیم، جز «پوستهای فلزی مثلثبندی شده» نیست که با الحاقات ناشیانه و تزئینیِ چند قوس و کتیبه، سعی در القای هویت «ایرانی-اسلامی» دارد. این، خود، فریب بصری و تلاشی مذبوحانه برای پوشاندن پوچی ماهیت بناست، نه معماری اصیل.
در این طرح، «سازه» در تقابلی مطلق با «معنا» قرار گرفته است. گویی یک سوله صنعتی را با چسباندن عناصر تزئینی، به زور در قامت یک بنای آیینی جا زدهاند. نتیجه، بنایی است بیاصالت، ناپایدار در فرم، سطحی و عاری از هرگونه اقتدار معنایی.
نجفآباد، شهری با پیشینه غنی، شایسته خلق آثاری ماندگار و اصیل است، نه سازههای مونتاژی که منطق اصلیشان «سرعت و ارزانسازی» است. این طرح، نه تنها هیچ نسبتی با عرفان و شکوه معماری کهن ایران ندارد، بلکه با ساختار مدولار و مکانیکی خود، شأن یک «یادمان» را تا حد یک «ایستگاه مترو» یا «سالن ترهبار» تنزل داده است. سکوت در برابر این ابتذال فرمی، خیانتی غیرقابلقبول به سیمای شهری این دیار است.
آیا واقعاً شأن و منزلت والای شهدا، در یک «سوله مدرن» خلاصه میشود؟ این پرسشی است که مدیران شهری و متخصصان باید با قاطعیت به آن پاسخ دهند.
@chami_ir