🛑 قسمت اول
💢 کنترل عملکرد و کاربری دستگاه ساکشن:
راهنمای جامع بر اساس پروتکلهای بهروز
🩺 نحوه کنترل عملکرد دستگاه ساکشن: اطمینان از کارایی و ایمنی
یک دستگاه ساکشن ایدهآل و کارآمد باید دارای مشخصات فنی زیر باشد تا بتواند وظیفه خود را به بهترین نحو انجام دهد:
* قدرت مکش (وکیوم):
* دستگاههای سانترال: جریان هوایی بیش از ۴۰ لیتر در دقیقه. گیج فشار در این دستگاهها معمولاً بر اساس کیلوپاسکال (kPa) است.
* دستگاههای قابل حمل:
فشار مکش بیشتر از ۳۰۰ میلیمتر جیوه (mmHg). گیج فشار در این دستگاهها معمولاً بر اساس میلیمتر جیوه است.
* کنترل در شیفت کاری:
🔄 از آنجایی که عملکرد صحیح دستگاه ساکشن برای حفظ راههوایی بیمار حیاتی است، کنترل عملکرد دستگاه بر اساس نکات فوق در زمان تحویل و تحول شیفت الزامی است تا از آمادگی کامل دستگاه برای مواقع اضطراری اطمینان حاصل شود.
🚑 کاربری دستگاه ساکشن: اصول و ملاحظات کلیدی
رعایت اصول احتیاطی و انتخاب صحیح کاتتر (لوله ساکشن) نقش بسزایی در ایمنی و اثربخشی ساکشن دارد.
1. رعایت احتیاطات استاندارد:
همواره قبل از شروع هرگونه اقدام، از رعایت کامل احتیاطات استاندارد (مانند استفاده از دستکش، ماسک و عینک محافظ) اطمینان حاصل کنید.
2. انتخاب کاتتر مناسب:
* کاتتر سخت (Rigid Catheter):
مناسب برای ساکشن ذرات درشت، جامدات، استفراغ در حفره دهان، اوروفارنکس (ناحیه پشتی دهان) و حلق دهانی (لارنکس) در بیمارانی که سطح هوشیاری پایینی دارند یا قادر به همکاری نیستند.
* ⚠️ محدودیت: این نوع کاتتر به هیچ وجه برای ساکشن بینی و نازوفارنکس (ناحیه پشت بینی) مناسب نیست؛ زیرا میتواند باعث آسیب جدی به مخاط بینی و سینوسها شود.
* کاتتر نرم (Soft Catheter):
مناسب برای ساکشن ترشحات مایع، خونی، مخاطی و سایر مایعات در حفره دهان، بینی، نازوفارنکس، لوله تراشه (Endotracheal Tube) و لوله تراکئوستومی (Tracheostomy Tube).
3. نحوه صحیح وارد کردن کاتتر سخت:
کاتتر سخت را فقط تا جایی که دید مستقیم دارید یا حداکثر تا قاعده زبان وارد کنید. هدف این است که ترشحات را خارج کنید بدون اینکه رفلکس گگ (تهوع) را تحریک نمایید. تحریک شدید این رفلکس میتواند منجر به استفراغ و آسپیراسیون (ورود محتویات معده به ریه) شود.
4. نسبت قطر کاتتر به ایروی:
قطر داخلی کاتتر ساکشن باید حداقل نصف قطر داخلی لوله تراشه، تراکئوستومی یا ایروی (Airway) مورد استفاده باشد. این نسبت از ایجاد فشار منفی بیش از حد و آسیب به مخاط راههوایی جلوگیری میکند.
5. عمق ورود کاتتر:
عمق ورود کاتتر باید متناسب با طول لوله تراشه (که معمولاً روی آن درج شده) یا چند سانتیمتر کمتر از طول لوله تراکئوستومی باشد. ورود بیش از حد عمقی میتواند باعث آسیب به بافتهای عمقیتر راههوایی شود.
🚀 نحوه اجرای ساکشن:
گام به گام برای حداکثر اثربخشی و حداقل عارضه
اجرای صحیح ساکشن نیازمند دقت و رعایت توالی مراحل است:
1. زمانبندی ساکشن: ⏳
* در موارد انسداد کامل راههوایی:
هنگامی که راههوایی پر از خون، ترشحات غلیظ یا مواد جامد است، ساکشن باید به سرعت و قبل از تهویه بیمار انجام شود تا مانع خروج ترشحات شده و امکان تنفس فراهم گردد.
* در سایر موارد:
قبل از انجام ساکشن، بیمار را به مدت دو دقیقه تهویه (Ventilate) کنید. این کار اکسیژناسیون بیمار را قبل از ساکشن بهبود میبخشد.
2. اکسیژنرسانی پس از ساکشن: 💨
پس از اتمام ساکشن، بیمار را به مدت دو دقیقه با اکسیژن 100% تهویه کنید تا ذخایر اکسیژن بدن وی تکمیل شود.
🛑 قسمت دوم
3. تهویه بین مراحل ساکشن:
⏸️ در صورتی که ساکشن در چند مرحله انجام میشود (مثلاً در لولههای تراشه بلند)، حداقل ۳۰ ثانیه بین هر مرحله، بیمار را با فشار مثبت تهویه کنید.
4. تنظیم فشار ساکشن:
فشار ساکشن باید متناسب با سن بیمار و نوع کاتتر باشد:
* کاتتر نرم:
* نوزادان: ۶۰ تا ۸۰ میلیمتر جیوه (mmHg)
* اطفال: ۸۰ تا ۱۰۰ میلیمتر جیوه (mmHg)
* بالغین: ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیمتر جیوه (mmHg)
* دستگاههای با گیج کیلوپاسکال (kPa):
* نوزادان: ۵ کیلوپاسکال (kPa)
* اطفال: ۵ تا ۱۰ کیلوپاسکال (kPa)
* بالغین: ۱۰ تا ۱۵ کیلوپاسکال (kPa)
⚠️ نکته مهم:
استفاده از فشار بیش از حد میتواند باعث آسیب به مخاط راههوایی، هیپوکسی (کمبود اکسیژن) و ایجاد برونکواسپاسم (انقباض مجاری هوایی) شود.
5. مدت زمان ساکشن:
⏱️ مدت زمان ساکشن در هر بار ورود کاتتر به راههوایی نباید طولانی باشد:
* بالغین: کمتر از ۱۰ ثانیه
* اطفال و نوزادان: کمتر از ۵ ثانیه
* طولانی شدن ساکشن باعث هیپوکسی و کاهش فشار خون میشود.
6. وضعیت بیمار و نحوه ورود کاتتر:
* بالا بردن سر بیمار:
⬆️ سر بیمار را به میزان ۳۰ درجه بالا بیاورید (در صورت عدم وجود منع پزشکی). این وضعیت به تخلیه بهتر ترشحات و جلوگیری از آسپیراسیون کمک میکند.
* ورود کاتتر:
کاتتر را در حالی که کلمپ (گیره) آن باز است و دستگاه ساکشن روشن میباشد، وارد لوله تراشه، تراکئوستومی یا حفره دهان/بینی کنید. هنگام خروج کاتتر، با استفاده از کلمپ، مکش را قطع و وصل کنید تا ترشحات به درون ساکشن کشیده شوند و از آسیب به مخاط جلوگیری گردد.
7. پایش بیمار از نظر عوارض ساکشن:
👀 نظارت دقیق بر بیمار در طول و پس از ساکشن برای شناسایی و مدیریت عوارض احتمالی ضروری است. عوارض شایع عبارتند از:
* هیپوکسی (Hypoxia):
کمبود اکسیژن در خون.
* آریتمیهای قلبی:
تاکیکاردی (افزایش ضربان قلب) یا برادیکاردی (کاهش ضربان قلب)، به ویژه در اطفال و نوزادان.
* آسیب به بافتهای نرم:
پارگی یا خراشیدگی مخاط راههوایی.
* استفراغ: ناشی از تحریک رفلکس گگ.
* برونکواسپاسم:
انقباض غیرارادی عضلات راههوایی.
* آتلکتازی (Atelectasis):
فروپاشی کیسههای هوایی ریه ناشی از فشار منفی بیش از حد.
🚨https://eitaa.com/DisastermedHashemi
🚑https://eitaa.com/emsedu
✳️https://ble.ir/DisastermedHashemi
🖥https://www.aparat.com/Esfahan_ems
هدایت شده از Hashemi | Disaster & Emergency Health
استاندارد رنگ سیلندرها
استاندارد رنگ سیلندرهای گاز ( کپسول ) یکی از موارد بسیار پر اهمیت بوده و تأثیر بسزایی در شناخت راحت تر گاز داخل سیلندر و یا خطرات احتمالی آن دارد. دو استاندارد ملی ISIRI 304 و ISIRI 712 به موضوع رنگ سیلندرها در ایران پرداختهاند. استاندارد 712 به رنگ سیلندرهای گاز مربوط میشود و استاندارد 304 به سیلندرهای گاز طبی برای مصارف پزشکی و نشانهگذاری برای تشخیص محتوای سیلندرها اختصاص دارد.
انواع استاندارد های رنگ برای سیلندرهای گاز ( کپسول ):
🖍رنگ گاز استیلن : در گرید آزمایشگاهی قرمز تیره مایل به بنفش (Maroon) و در گرید صنعتی زرد می باشد.
🖍رنگ گاز اکسیژن: در گرید آزمایشگاهی سفید می باشد.
🖍رنگ گاز آرگون: در گرید صنعتی و آزمایشگاهی سبز تیره و یا آبی می باشد.
🖍رنگ گاز کربن دی اکساید: در گرید آزمایشگاهی و صنعتی طوسی و یا مشکی گلویی طوسی می باشد.
🖍رنگ گاز متان: قرمز می باشد.
🖍رنگ گاز منواکسید کربن: قرمز گلویی زرد می باشد.
🖍رنگ گاز نیتروژن: در گرید آزمایشگاهی طوسی گلویی مشکی و در گرید صنعتی مشکی می باشد.
🖍رنگ گاز هلیوم: قهوه ای و یا طوسی گلویی قهوه ای می باشد.
🖍رنگ گاز هیدروژن: قرمز می باشد
🚨https://eitaa.com/DisastermedHashemi
🚑https://eitaa.com/emsedu
✳️https://ble.ir/DisastermedHashemi
🖥https://www.aparat.com/Esfahan_ems
هدایت شده از Hashemi | Disaster & Emergency Health
شرایط نگهداری سيلندرهاي تحت فشار در فضای باز
🖍انبار سيلندرهاي گازهاي تحت فشار بايد در هواي آزاد بوده و شامل يك سكو و سرپناه و ديوارهايي از تور فلزي براي حفاطت در برابر عوامل جوي از قبيل تابش اشعه خورشيد، برف و باران و نیز دارای تامين تهويه كافي بوده باشد.
🖍موقعي كه اين سيلندرهای حاوی هیدروکربن مایع شده در هواي آزاد قرار مي گيرند بايد از عوامل جوي از قبيل تابش مستقيم نور آفتاب و باد و باران و برف محفوظ بمانند و بايد توجه داشت كه ازدياد فشار كه در اثر گرما حاصل مي شود در سيلندرهاي گاز هيدروكربنهاي مايع شده از قبيل پروپان، بوتان و انيدريد كربنيك به مراتب بيش از سيلندرهاي محتوي اكسيژن يا ازت كه در حالت گازي پر شده است مي باشد.
🖍سیلندرها باید در برابر دمای بالا محافظت شوند.
🖍 از قرار دادن پلاستیک ، برزنت و یا هر پوشش دیگر بطور مستقیم روی سیلندر جداً خودداری گردد.
🚨https://eitaa.com/DisastermedHashemi
🚑https://eitaa.com/emsedu
✳️https://ble.ir/DisastermedHashemi
🖥https://www.aparat.com/Esfahan_ems
💢 *شوک مقاوم به درمان در حوادث انفجاری/ترافیکی*
⏺️ اگر مجروح دچار شوک بوده و به احیای مایعات پاسخ نمیدهد، احتمال دو مورد زیر را در نظر بگیرید:
🔶️ پنوموتوراکس فشاری درماننشده
🔶️خونریزی فضای خلف پریتوئن
✅️ موارد زیر تشخیص تنشن پنوموتوراکس را تقویت میکنند:
۱. تروما به قفسه سینه
۲. دیسترس تنفسی مداوم
۳. عدم وجود صدای تنفس در سمع
۴. سطح اکسیژن هموگلوبین (SpO₂) کمتر از 90 درصد
۵. زخم باز قفسه سینه
✴️ درمان پیشنهادی:
⏺️ قبل از در نظر گرفتن مداخله؛
اگر بیمار اینتوبه می باشد و در حال تهویه با آمبوبگ هستید، ابتدا سمع ریه دو طرفه انجام دهید تا از جابجایی لوله تراشه به سمت راست اطمینان حاصل نمائید.
⏺️ انجام دکمپرشن مجدد با سوزن (NDC) در صورت نیاز در فضای بین دنده ای پنجم در محاذات نیپل در خطر مید آنتریور آگزیلاری
⏺️اگر صدای خارج شدن هوا را شنیدید ولی شرایط فیزیولوژیک بیمار بهتر نشد، می توانید دکمپرشن را با نیدل دوم را در فضای بین دندهای ای دوم در خط مید کلاویکل (خطی که نیپل را به کلاویکل وصل می کند) انجام دهید.
⏺️ در صورتی که خارج شدن صدای هوا را در فضای بین دندهای ای پنجم نشنیدید و بیمار علائم بهبودی نداشت، اقدام به نیدل زدم در فضای بین دندهای دوم نداشته باشید.
✅️ تشخیص و درمان قطعی خونريزی های خلف پریتوئن در بیمارستان با سی تی اسکن امکان پذیر بوده و محکم است در سونوگرافی قابل اثبات نباشد.
⏺️ با انفوزیون سرم رینگرلاکتات/سرم نرمال سالین ۰.۹ درصد با دمای ۳۸ درجه سانتی گراد، با حفظ فشار خون سیستولیک در محدوده ۸۰ تا ۹۰ و در موارد ترومای متوسط و شدید سر و نخاع، ۱۱۰ میلی مترجیوه بیمار را به مرکز درمانی مناسب اعزام نمایید.
🔴 کنترل هیپوترمی را همیشه برای بیماران ترومایی در نظر داشته باشید. برای موضوع فوق این موضوع خیلی حیاتی می باشد.
🚨https://eitaa.com/DisastermedHashemi
🚑https://eitaa.com/emsedu
✳️https://ble.ir/DisastermedHashemi
🖥https://www.aparat.com/Esfahan_ems
اپینفرین:
🌟 ناجی حیات در بحران آنافیلاکسی 🌟
آنافیلاکسی، یک واکنش آلرژیک شدید و تهدیدکننده حیات است که نیازمند مداخله فوری و صحیح است. در این میان، اپینفرین (آدرنالین) به عنوان خط اول درمان، نقشی حیاتی در نجات جان بیماران ایفا میکند. 💖
🔬 اپینفرین چیست و چگونه عمل میکند؟
اپینفرین یک داروی (سمپاتومیمتیک) است، به این معنی که فعالیت سیستم عصبی سمپاتیک را تقلید میکند. تأثیرات فارماکولوژیک آن بر گیرندههای مختلف بدن، آن را به داروی انتخابی در شرایط آنافیلاکسی تبدیل کرده است:
گیرندههای آلفا-۱ و آلفا-۲: باعث انقباض عروق محیطی شده و به افزایش فشار خون کمک میکنند (مقابله با افت فشار ناشی از شوک).
* گیرندههای بتا-۱: افزایش ضربان قلب (Chronotropic) و قدرت انقباض قلب (Inotropic).
* گیرندههای بتا-۲: گشاد کردن مجاری هوایی (برونکودیلاتاسیون) که به رفع تنگی نفس و خسخس سینه (ویزینگ) ناشی از انقباض برونشها کمک میکند. همچنین در کاهش آزادسازی واسطههای التهابی از ماستسلها نقش دارد.
این اثرات چندگانه اپینفرین در مجموع به حفظ فشار خون، بهبود اکسیژناسیون و بازگرداندن وضعیت همودینامیک بیمار به حالت طبیعی کمک کرده و مانع از پیشرفت شوک آنافیلاکسی میشود.
💉 اشکال دارویی و کاربرد در اورژانس پیشبیمارستانی
اپینفرین در دو غلظت رایج در دسترس است:
اپینفرین ۱:۱۰۰۰ (1:1000):
* غلظت: ۱ میلیگرم در هر میلیلیتر (mg/mL)
* حجم: ۱ سیسی (1 mL)
* کاربرد: این شکل دارویی، تنها فرم مورد تایید و استفاده در درمان آنافیلاکسی در اورژانس پیشبیمارستانی است. 🚑
اپینفرین ۱:۱۰۰۰۰ (1:10000):
* غلظت: ۱ میلیگرم در هر ۱۰ میلیلیتر (mg/10mL)
* حجم: ۱۰ سیسی (10 mL)
* کاربرد: عمدتاً در احیای قلبی ریوی (CPR) به صورت وریدی استفاده میشود و در درمان اولیه آنافیلاکسی پیشبیمارستانی کاربرد ندارد.
📍 روش و محل تزریق صحیح
* روش تزریق: تزریق عضلانی (IM)
* محل تزریق: عضله خارجی عضله ران (Vastus Lateralis). این عضله به دلیل حجم مناسب، خونرسانی خوب و جذب سریع دارو، بهترین محل برای تزریق اپینفرین در شرایط اورژانسی است. 🦵
* نحوه یافتن محل: قسمت میانی و خارجی عضله چهارسر ران.
🚨 شرایط آنافیلاکسی: فراتر از یک واکنش پوستی
آنافیلاکسی واقعی معمولاً با درگیری حداقل دو سیستم بدن همراه است. مثالهایی از این درگیریها:
* پوست و تنفس: کهیر (Urticaria) + تنگی نفس (Dyspnea)
* قلب و گوارش: افت فشار خون (Hypotension) + درد شکمی
* پوست و سر: کهیر + سردرد
* تنفس و سیستم عصبی: احساس جسم خارجی در گلو + کاهش سطح هوشیاری
📉 افت فشار خون و نقش اپینفرین
حتی اگر فشار خون بیمار بالاتر از ۱۲۰/۹۰ میلیمتر جیوه باشد و علائم کلاسیک شوک (مانند تعریق، رنگپریدگی تاکیکاردی) را نداشته باشد، در صورت وجود درگیری دو سیستم بدن، اپینفرین باید تزریق شود. در این موارد، داروهای خط دوم (مانند آنتیهیستامینها و کورتیکواستروئیدها) پس از اپینفرین و مطابق پروتکل تجویز میشوند.
🔥 نکته حیاتی: اگر فشار خون بیمار در شرایط آنافیلاکسی به کمتر از ۱۲۰/۹۰ میلیمتر جیوه افت کرد، تزریق فوری اپینفرین عضلانی (۱:۱۰۰۰) در عضله خارجی ران ضروری است.
استثناء: در بیمارانی که سابقه انسداد یا تنگی شدید عروق کرونر دارند، تزریق اپینفرین باید با احتیاط فراوان و (ترجیحاً پس از مشورت با پزشک متخص)(50-10) صورت گیرد، زیرا ممکن است باعث تشدید ایسکمی قلبی شود.
💔 شوک آنافیلاکسی: علائم و نشانهها
در شوک آنافیلاکسی، بدن در یک وضعیت تهدیدکننده حیات قرار دارد که با افت شدید فشار خون (سیستولیک کمتر از ۹۰ میلیمتر جیوه) و علائم گسترده همراه است:
* پوستی: کهیر، خارش، آنژیوادم (تورم عمقی پوست و بافت زیرجلدی)، پوست سرد و مرطوب.
* تنفسی: تنگی نفس، خسخس سینه (ویزینگ)، احساس انسداد یا وجود جسم خارجی در گلو، خستگی صدا (Hoarseness).
* قلبی-عروقی: افت شدید فشار خون، تاکیکاردی (ضربان قلب سریع) یا برادیکاردی (ضربان قلب آهسته، به ویژه در مراحل پایانی)، آریتمیهای قلبی.
* عصبی: اضطراب، احساس مرگ قریبالوقوع، گیجی، کاهش سطح هوشیاری، بیهوشی.
* گوارشی: تهوع، استفراغ، درد شکمی، اسهال.
👂 صدای ویزینگ (Wheezing): سمع صدای ویزینگ در آنافیلاکسی شایع است و نشاندهنده انقباض مجاری هوایی است. اگر در ارزیابیهای بعدی این صدا شنیده نشود، دو احتمال وجود دارد:
1. بهبود: پاسخ بیمار به درمان و باز شدن مجاری هوایی.
2. وخامت حال: کاهش شدید سطح هوشیاری و احتمال آپنه (توقف تنفس) قریبالوقوع. این مورد نیازمند توجه و مداخله فوری است.
🥇 اولین اقدام دارویی:
اپینفرین عضلانی در مواجهه با شوک آنافیلاکسی، اولین و مهمترین اقدام دارویی، تزریق عضلانی اپینفرین است.
⚖️ دوز اپینفرین در گروههای سنی مختلف
* بالغین و کودکان بالای ۸ سال:
* دوز استاندارد: ۰.۳ تا ۰.۵ میلیگرم (معادل نصف آمپول ۱:۱۰۰۰)
* استثناء مهم (شوک آنافیلاکسی ناشی از بتا-بلاکرها):
🚫 در مواردی که آنافیلاکسی به دنبال مصرف داروهای بتابلوکر (مانند پروپرانولول، آتنولول، متوپرولول) رخ میدهد، اپینفرین ممکن است اثربخشی کمتری داشته باشد و حتی باعث هیپرتانسیون (افزایش فشار خون) شود. در این شرایط:
* داروی انتخابی: گلوکاگون (با دوز ۱ تا ۵ میلیگرم وریدی).
* در صورت عدم دسترسی به گلوکاگون: دوز اپینفرین ۰.۳ میلیگرم (نصف آمپول) استفاده میشود و بیمار باید به دقت از نظر افزایش احتمالی فشار خون پایش گردد.
* کودکان زیر ۸ سال:
* دوز: ۰.۰۱ میلیگرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن (mg/kg).
* حداکثر دوز: ۰.۳ میلیگرم (معادل نصف آمپول ۱:۱۰۰۰).
🧮 محاسبه دقیق دوز در اطفال (مثال)
فرض کنید کودکی ۱۰ کیلوگرم وزن دارد:
* محاسبه دوز:
10 Kg × 0.01mg/kg=0/1mg
* تبدیل به واحد سرنگ انسولین: سرنگ انسولین ۱۰۰ واحدی معادل ۱ سیسی (1 mL) یا ۱ میلیگرم اپینفرین ۱:۱۰۰۰ است. بنابراین، ۰.۱ میلیگرم معادل ۱۰ واحد از سرنگ انسولین خواهد بود.
* روش تزریق: ۱۰ واحد از سرنگ انسولین ۱۰۰ واحدی را کشیده و به صورت عضلانی تزریق کنید.
* نکته فنی: برای کودکان بزرگتر و جهت جلوگیری از نکروز عضلانی و اطمینان از جذب مؤثر دارو، میتوان از سرسوزن سرنگ ۲ سیسی برای تزریق استفاده کرد.
🔄 تکرار دوز و پایش بیمار
* تکرار دوز: در صورت عدم بهبودی شرایط فیزیولوژیک بیمار (مانند عدم بازگشت فشار خون به سطح نرمال یا ادامه علائم حیاتی)، تزریق اپینفرین را میتوان هر ۵ دقیقه تکرار کرد تا بیمار به مرکز درمانی منتقل شود.
* مانیتورینگ مداوم: 📊 پایش دقیق بیمار از جنبههای زیر حیاتی است:
* سطح هوشیاری: ارزیابی مداوم با مقیاسهایی مانند AVPU (Alert, Verbal, Pain, Unresponsive).
* علائم حیاتی (Vital Signs - VS): شامل فشار خون، ضربان قلب، تعداد تنفس و اشباع اکسیژن، هر ۳ تا ۵ دقیقه.
* روشهای پیشرفته مدیریت راههوایی: آمادهسازی وسایل لازم (مانند لارنگوسکوپ، لوله تراشه، بگوالو ماسک) (آمبو) در صورت نیاز.
📚 منابع و مراجع کلیدی:
* پروتکل اورژانس پیشبیمارستانی ایران (1404)
* Tintinalli's Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide
* Brunner & Suddarth's Textbook of Medical-Surgical Nursing
* Saunders Comprehensive Review for the NCLEX-RN Examination
* راهنماهای بالینی انجمن قلب آمریکا (AHA)، انجمن آلرژی، آسم و ایمونولوژی آمریکا (AAAAI) و انجمن پرستاران اورژانس (ENA).