اصول دو حوزه علمیه خواهران(حلقه ثانیه ) مبحث: تعریف مفهوم به شکل عام استاد: خانم دکتر سعیدی تدریس حضوری ادامه ترم دوم ۱۴۰۴

اصول دو حوزه علمیه خواهران(حلقه ثانیه ) مبحث: ضابط مفهوم استاد: خانم دکتر سعیدی تدریس حضوری ادامه ترم دوم ۱۴۰۴

اصول دو حوزه علمیه خواهران(حلقه ثانیه ) مبحث: مفهوم شرط_ مفهوم شرط_ شرط مسوق تحقق موضوع استاد: خانم دکتر سعیدی تدریس حضوری ادامه ترم دوم ۱۴۰۴

تعریف مفهوم به شکل عام کلام یک منطوق دارد که همان مدلول مطابقی کلام است.و گاهی کلام، مدلول التزامی هم دارد . مثال: صلات جمعه واجب است( منطوق) نماز ظهر واجب نیست( مدلول التزامی) توجه: هر مدلول التزامی نمی تواند مفهوم باشد.گاهی بین حکم و قیود ان ، ربط خاصی وجود داشته باشد به شکلی که وقتی ان قیود نباشد ، حکم نیز منتفی می شود . لذا مدلول التزامی که به دلیل این ربط،خاص بین حکم و قیودش ، دلالت می کند بر نفی حکم هنگام انتفا قیودحکم ، مفهوم ان کلام می باشد البته لازم به ذکر است هر انتفا اینگونه ای که ناشی از ربط بین حکم و قیود حکم است نیز مفهوم نمی باشد بلکه باید انتفا طبیعی حکم باشد نه انتفا شخص حکم. مثلا در کلام امده اگر زید امد واجب است که اکرامش کنی. در مثال فوق ربط خاصی بین وجوب اکرام و امدن زید هست به طوریکه وجوب اکرام( حکم) منتفی می شود در صورت عدم امدن زید( انتفا قید) لکن در صورتی این را مفهوم می دانیم که طبیعی حکم وجوب اکرام با عدم امدن زید منتفی شود. یعنی اگر زید نیاید تحت هیچ عنوانی زید اکرام نخواهد شد. اما اگر زید نیاید ،واجب نباشد اکرامش به دلیل نیامدن اما به دلیل فقیر بودن یا عادل بودن یا دلایل دیگر وجوب اکرام داشته باشد در این صورت با نیامدن زید شخص وجوب اکرامی که منوط به امدن زید بود منتفی می شود اما طبیعی و کلی وجوب اکرام از زید منتفی نمیشه یعنی ،ید را با دلایل دیگر می توان اکرام کرد. پس اینجا در این صورت انتفا شخص حکم با انتفا قید حکم ،مفهوم نیست بلکه قاعده احترازیت قیود است. 💥💥لذا انتفا طبیعی حکم بواسطه انتفا قیود حکم را مفهوم می گویند 💥💥و انتفا شخص حکم بواسطه انتفا قیود حکم را احترازیت قیود می گویند ضابط مفهوم بشکل عام گفتیم انتفا طبیعی حکم هنگام انتفا قیود حکم به دلیل ربط خاصی بین حکم و قیود ان حکم است. [ ] مشهور می گویند این ربط خاص دو رکن دارد یا به عبارت دیگر ضابط مفهوم دو رکن دارد: 👈رکن اول: ارتباط حکم با قیدش( جزا با شرطش) از نوع ارتباط لزومی علی انحصاری باشد. لزومی ( اتفاقی نباشد). حکم و قید لازم و ملزوم هم باشند یعنی تا قید میاد،حکم می اید علّی ( علت تامه باشد نه علت ناقصه) . قید ، علت تامه برا حکم باشد. علت تامه که بیاید ، معلول ( حکم) هم می اید. انحصاری ( علت دیگری نداشته باشد و تنها علت باشد) یعنی حکم تنها با این قید ( علت تامه ) می اید و علل دیگر ندارد. پس اگر غیر از این قید( علت تامه) ، علت دیگری هم برا امدن حکم باشد ، طبیعی حکم با انتفا این قید منتفی نمی شود بلکه شخص حکم منتفی می شود. 👈رکن دوم: طبیعی حکم باید با انتفا قید ، منتفی شود نه صرفا شخص حکم. [ ] شهید صدر: رکن دوم را تام می داند و می پذیرد اما رکن اول را رد می کند و می فرماید: ۱. برای ثبوت مفهوم لازم نیست که قید و شرط ، علت تامه باشد تا با انتفا ان ، حکم منتفی شود بلکه حتی اگر علت ناقصه و جز العله منحصره هم باشد با انتفا ان حکم منتفی می گردد. پس چیزی که مهم است انحصاریت است ۲. رابطه بین حکم و قید لازم نیست حتما لزوم علی انحصاری باشد بلکه صرف توقف حکم بر قید ولو این توقف به صورت اتفاقی باشد و لزوم علی انحصاری نباشد باز هم مفهوم استفاده می شود وقتی میگیم لزوم علی یعنی علت و معلول عقلی که برا مفهوم این رابطه بین حکم و قیودش لازم نیست بلکه حتی اگر ارتباط انها توقف اتفاقی باشد هم کافی است مثلا امدن زید متوقف به امدن عمرو باشد. متکلم بگوید اگر عمرو بیاید زید هم می اید بین امدن زید و امدن عمرو رابطه لزومی علی عقلی تکوینی انحصاری نیست اما امدن زید متوقف به امدن عمرو است و تا عمرو نیاید زید نمی اید و این همان مفهوم است. پس علاوه بر جایی که رابطه لزومی علی انحصاری بین حکم و قیودش ،مفهوم را می سازد، صرف توقف حکم بر قیودش ولو توقف تصادفی و اتفاقی مفهوم را می سازد

مفهوم شرط شکی نیست بر دلالت جمله شرطیه به ربط بین جزا و شرط ، اما اختلاف وجود دارد که در جمله شرطیه چه چیزی دلالت بر این ربط می کند مشهور گفته اند که ادات شرط دلالت بر این ربط،بین شرط و جزا می کند محقق اصفهانی می گوید همان هیات جمله شرطیه( ترتیب جزا بر شرط) دلالت بر این ربط می کند. از انجایی که صرف ربط،مذکور کفایت برای داشتن مفهوم نمی کند ، بررسی می کنیم ضابط مفهوم را در جملات شرطیه: [ ] ۱‌. معلق و وابسته به شرط ، بایستی طبیعی حکم باشد نه شخص حکم . این مساله را می توان از،طریق اجرای قرینه حکمت و اطلاق ثابت کرد وقتی می گوید اگر زید امد اکرامش کن و هیچ شرط و قید دیگری نمی اورد لذا یعنی عدم طبیعی وجوب اکرام اگر زید نیاید. چون اگر می خواست شخص حکم با انتفا شرط منتفی شود بایستی قیدی می اورد مثلا می گفت اگر زید امد هم اکرامش کن این یعنی اگر زید نیامد شخص وجوب این اکرام را ندارد اما با عناوین دیگر مثل فقیر بودنش و ... می توانی اکرامش کنی و طبیعی اکرام از،او نفی نمی شود [ ] ۲. شرط باید علت منحصره برای جزا باشد _برخی گفته اند : ادات شرط وضع شده اند برای این ربط علی انحصاری شرط نسبت به جزا شهید این سخن رد می شود: چون اگر در جمله شرطیه رابطه علی انحصاری بین شرط،نسبت به جزا نباشد، باید گفت ادات شرط در جایگاه استعمال مجازی قرار گرفته اند و حال انکه اینگونه نیست _گاهی ادات شرط وضع شده اند برای اصل لزوم ( یعنی لازم ملزوم بودن شرط و جزا) و علیت شرط برای جزا از،طریق فا تفریع استفاده می شود و انحصار هم از طریق مقدمات حکمت و اجرای اطلاق دانسته می شود. اگر غیر شرط ، علت دیگری هم مدنظر بود باید با (او ) عطف به شرط می کرد و می اورد اما نیاورده پس مدنظرش نبوده است لذا اطلاق و علت منحصره بودن شرط دانسته می شود الشرط المسوق لتحقق موضوع در جملات شرطیه یک شرط داریم یک موضوع و یک جزا گاهی شرط چه باشد چه نباشد ( منتفی شده باشد)، موضوع سر جای خودش هست و به عبارت دیگر این شرط نیست که موضوع را می سازد این جملات شرطیه مفهوم دارند مثل اینکه اگر زید امد اکرامش کن امدن زید: شرط زید: موضوع وجوب اکرام : طبیعی حکم در اینجا امدن و نیامدن زید ، تاثیری در وجود زید ندارد به عبارت دیگر زید وجود دارد حالا چه بیاید چه نیاید اما گاهی در برخی جملات شرطیه ، شرط محقق موضوع است یعنی شرط،باید باشد تا موضوع باشد اگر شرط نباشد موضوع هم نخواهد بود مثلا می گوید اگر خداوند فرزند پسر روزی تو کرد او را ختنه کن. شرط،همان روزی شدن فرزند پسر است فرزند پسر همان موضوع است که اگر شرط،نباشد و روزی نشود موضوعی ( پسری) هم نخواهد بود که ختنه شود. لذا با نبود شرط اگر چه حکم منتفی است اما این انتفا از باب مفهوم داشتن نیست بلکه از باب سالبه به انتفا موضوع است یعنی حکمی نیست اما از باب اینکه موضوعی نیست

حلقه-ثانیه-046.mp3

حلقه-ثانیه-047.mp3

این دو صوت بالا مربوط به مفهوم وصف و مفهوم غایت و استثنا است که صوت تدریس استاد ملک زاده می باشد. از انجا که سر کلاس تدریس این دو قسمت را نداشتم لذا برا تکمیل صوتهای تدریس کانال ، صوت تدریس استاد ملک زاده را قرار دادم

دو صفحه پایانی این ترم انشالله دوشنبه تدریس و بارگزاری می شود.

ارزوی موفقیت برای همه عزیزان. از همه بزرگواران التماس دعا دارم. هر جا لحظات معنوی برایتان رقم خورد محتاج دعای همه شما جهت عاقبت بخیری برای خودم و خانواده ام و دعا برای مادر مرحومم هستم.

اصول دو حوزه علمیه خواهران(حلقه ثانیه ) مبحث: تطابق بین دلالات استاد: خانم دکتر سعیدی تدریس حضوری ادامه ترم دوم ۱۴۰۴

اصول دو حوزه علمیه خواهران(حلقه ثانیه ) مبحث: ادامه تطابق بین دلالات استاد: خانم دکتر سعیدی تدریس حضوری ادامه ترم دوم ۱۴۰۴