🛑تفسیر ماده ۲۹۲ قانون مدنی + تبدیل تعهد چنانکه از نام آن معلوم می‌شود عبارت است از تبدیل تعهد سابق به تعهد دیگری که جانشین آن می‌گردد. + تبدیل تعهد بر سه قسم است: الف) تبدیل تعهد به وسیله تبدیل دین تبدیل تعهد به وسیله تبدیل دین هنگامی محقق می‌شود که متعهد و متعهدله با توافق یکدیگر تعهد اصلی را به تعهد جدیدی که جایگزین آن باشد تبدیل نمایند. در این صورت، تعهد اصلی ساقط و متعهد نسبت به آن بری می‌شود (بند اول ماده ۲۲ قانون مدنی). این نوع تبدیل تعهد به نوبه خود به دو قسم تقسیم می‌شود: ۱) تبدیل تعهد به وسیله تبدیل مورد دین: ممکن است طرفین قرارداد توافق نمایند که به جای مورد تعهد، چیز دیگری تادیه شود. مثلا به جای قند، شکر تحویل گردد و به جای تدریس زبان انگلیسی، زبان فرانسه تدریس شود. ۲) تبدیل تعهد بوسیله تبدیل سبب دین: ممکن است موضوع تعهد تغییر نکند، بلکه تبدیل تعهد ناشی از تبدیل سبب دین باشد، چنانکه کسی به دیگری مبلغی به عنوان اجاره بها یا ثمن معامله بدهکار باشد و سپس طرفین توافق کنند که همان مبلغ به عنوان قرض نزد او بماند. در این صورت، تعهد اول ساقط می‌شود و احکام اجاره یا بیع دیگر درباره مورد تعهد جاری نخواهد بود، بلکه تعهد مشمول احکام قرض خواهد شد. ب) تبدیل تعهد به وسیله تبدیل مدیون هرگاه شخص ثالثی با رضایت متعهدله قبول کند که دین متعهد را ادا نماید، دین متعهد اصلی ساقط و تعهد شخص ثالث جای آن را می‌گیرد (ند دوم ماده ۲۲ قانون مدنی). از آنجا که این نوع تبدیل تعهد با عقد قراردادی بین متعهد جدید و متعهدله تحقق می‌یابد، قصد و رضای طرفین لازم است. + تبدیل تعهد به وسیله تبدیل مدیون بر دو قسم است: اول- با موافقت مدیون: چنانکه مستاجر خانه‌ای، اجاره خود را در تمامی مدت به دیگری واگذار نماید و با مستاجر جدید قرار دهد در مقابل مالک خانه تعهد کند که مال الاجاره را مستقیما به او بدهد و تعهد مزبور انجام گیرد. در این فرض، تعهد مستاجر اول در مقابل مالک خانه تبدیل به تعهد مستاجر دوم شده و تعهد او به پرداخت مال الاجاره ساقط می‌گردد. دوم- بدون موافقت مدیون: چنانکه کسی به دیگری مدیون است، سپس پدر مدیون به طلبکار مراجعه بنماید و از او بخواهد که قبول کند به جای پسرش متعهد شود که طلب او را در سر موعد مقرر بپردازد. پس از قبول طلبکار، سند جدیدی بین او و پدر تنظیم می‌شود و بدین وسیله تعهد پسر ساقط و تعهد پدر جانشین او می‌گردد. ج) تبدیل تعهد بوسیله تبدیل داین برابر بند سوم ماده ۲۹۲ قانون مدنی، متعهدله می‌تواند طلب خود را به دیگری انتقال دهد و در این صورت نیز تبدیل تعهد محقق خواهد شد. در تبدیل تعهد به اعتبار تبدیل داین، دین قبلی ساقط و رابطه حقوقی جدیدی بین بدهکار و بستانکار جدید پدید می‌آید و از آنجا که مدیون یک طرف این رابطه حقوقی جدید می‌باشد، اراده او نیز برای تحقق اینگونه تبدیل تعهد، بنابر قاعده، لازم است.

🛑ماده 293 در تبدیل تعهد تضمینات تعهد سابق به تعهد لاحق تعلق نخواهد گرفت، مگر اینکه طرفین معامله آن را صراحتاً شرط کرده باشند.

🛑تفسیر ماده ۲۹۳ قانون مدنی + در تبدیل تعهد چون تعهد سابق از بین می‌رود و ساقط می‌شود، تضمینات تعهد مزبور که جنبه تبعی و فرعی نسبت به آن دارد نیز از بین می‌رود و به تعهد لاحق که حادث می‌شود تعلق نخواهد گرفت زیرا فرع در وجود و بقاء تابع اصل خود می‌باشد. مثلا هرگاه تعهد سابق رهن و یا ضامن به طور تضامنی و یا با حق تقدم داشته است تعهد جدید فاقد آن مزایا خواهد بود زیرا آنها از توابع تعهد سابق بوده و به تبع آن ساقط شده اند. + تبدیل تعهد موجب سقوط تعهد سابق و بوجود آمدن تعهدی جدید خواهد شد. تعهد جدید سرنوشت و حیات جداگانه‌ای خواهد داشت و شرایط و احکام تعهد سابق درباره آن جاری نخواهد شد. چون در تبدیل تعهد، تعهد سابق ساقط می‌شود، وثایق و تضمینات آن نیز از بین می‌رود و به تعهد جدید تعلق نمی‌گیرد. مثلا اگر دین سابق دارای وثیقه عینی (رهن) باشد، به محض تحقق تبدیل، وثیقه منتفی می‌شود و تعهد جدید بدون وثیقه خواهد بود. + منظور از طرفین معامله در این ماده طرفین تعهد جدید است که می‌توانند هر نوع شرطی در قرارداد تبدیل تعهد ذکر کنند و بدین ترتیب می‌توانند بقاء تضمینات تعهد سابق یا وثیقه بیشتر یا کمتری را مقرر دارند. از آنجا که قاعده سقوط تضمینات از قواعد آمره نیست، توافق طرفین برخلاف آن معتبر و نافذ است.

🛑ماده 294 وقتی دو نفر در مقابل یکدیگر مدیون باشند، بین دیون آنها به یکدیگر، به طریقی که در مواد ذیل مقرر است، تهاتر حاصل می‌شود.

🛑تفسیر ماده ۲۹۴ قانون مدنی + تهاتر عبارت است از تساقط دو دین یا دو مجموع دیونی که دو شخص در برابر یکدیگر به عهده دارند تا میزان کمترین آن دو. تهاتر در حکم تادیه دین و ایفای تعهد است؛ زیرا، با تحقق آن، بستانکار به حق خود می‌رسد و ذمه بدهکار نسبت به دین بری می‌گردد. + تهاتر هنگامی محقق می‌شود که دو نفر متقابلا داین و مدیون باشند و به حکم قانون، یا به موجب قرارداد، یا به حکم دادگاه، هر دو دین متقابلا ساقط گرند. به بیان دیگر «تهاتر عبارت است از موضوع شدن دو دین از یکدیگر، تاحدی که با هم معادله نمایند». به عبارت دقیق‌تر «تهاتر عبارت است از سقوط دو دین همنجس که به طور متقابل بین دو شخص وجود دارد» و یا در تعریفی مشابه «تهاتر عبارت است از سقوط متقابل دو دین از دو شخص در برابر یکدیگر» مثلا اگر حسن یک میلیون ریال به حسین بدهکار باشد و در مقابل، حسین نیز یک میلیون ریال به حسن مدیون باشد، هر دو دین به سبب تهاتر خود به خود ساقط می‌گردند.

🛑ماده 295 تهاتر قهری است و بدون اینکه طرفین در این موضوع تراضی نمایند حاصل می‌گردد بنابراین به محض اینکه دو نفر در مقابل یکدیگر ‌در آن واحد مدیون شدند هر دو دین تا اندازه‌ای که با هم معادله می‌نماید به طور تهاتر برطرف شده و طرفین به مقدار آن در مقابل یکدیگر بری‌ می‌شوند.

🛑تفسیر ماده ۲۹۵ قانون مدنی + تهاتر هنگامی قهری است که خود به خود و بدون توافق طرفین تحقق یابد. + تهاتر قهری را از لحاظ اینکه به حکم قانون و بدون تراضی طرفین، یا حکم دادگاه، صورت می‌گیرد، تهاتر قانونی نیز گویند. + تاسیس تهاتر برای جلوگیری از تکرار تادیه و ایفاء تعهد است زیرا در صورت عدم تهاتر لازم است هر یک از طرفین تعهد خود را جداگانه ایفاء نماید و به طرف دیگر آن را عملا تادیه کند و این امر عمل زائدی را ایجاب و مدت وقتی تفویت می‌نماید ولی به وسیله تهاتر، روابط حقوقی دو نفر با یکدیگر آسان می‌شود و امور تجاری سریعتر جریان پیدا می‌کند

🛑ماده 296 تهاتر فقط در مورد دو دینی حاصل می‌شود که موضوع آنها از یک جنس باشد، با اتحاد زمان و مکان تأدیه، ولو به اختلاف سبب

🛑تفسیر ماده ۲۹۶ قانون مدنی + وحدت موضوع: برای تحقق تهاتر قهری باید دو دین مورد نظر موضوع واحدی داشته باشند و به عبارت دیگر موضوع آن‌ها از یک جنس باشد. پس اگر موضوع یکی از دو دین وجه نقد و موضوع دین دیگر گندم باشد یا موضوع یکی ریال ایرانی، و موضوع دیگری ارز خارجی باشد، تهاتر حاصل نمی‌شود. + وحدت زمان: برای اینکه تهاتر قهری تحقق یابد، باید هر دو دین حال و قابل وصول شده باشند. و منظور از اتحاد زمان در ماده ۲۹۶ قانون مدنی همین است و لازم نیست که موعد تادیه هر دو دین، یا زمان ایجاد آنها، یکی باشد. بنابراین، اگر موعد پرداخت مختلف باشد، ولی در تادیه یکی از دو دین تاخیر حاصل شود، تا موعد پرداخت دین دیگر برسد، تهاتر محقق می‌گردد؛ زیرا هر دو دین در زمان واحد حال و قابل وصول هستند. + وحدت مکان: برای تحقق تهاتر قهری مکان تادیه دو دین نیز باید یکی باشد. مثلا اگر مکان پرداخت یک دین در شیراز و مکان پرداخت دین دیگر در تهران باشد، تهاتر حاصل نمی‌شود؛ زیرا سقوط دیون مزبور در حکم ایفاء نیست و طرفین را در وضعیتی همانند آنچه در وفای به عهد حاصل می‌شود قرار نمی‌دهد. + تهاتر دو دین ولو به اختلاف سبب: تهاتر قهری حاصل می‌گردد، اگرچه سبب دو دین مختلف باشد. چنانکه دین یکی به دیگری ناشی از اجاره یا بیع باشد و دین دیگری ناشی از قرض؛ اختلاف سبب مانع تحقق تهاتر نیست. به علاوه، لازم نیست که مقدار دو دین یکی باشد. در صورتی که مقدار یکی نباشد، مثلا یک دین به مبلغ یک میلیون ریال و دین دیگر به مبلغ دو میلیون ریال باشد، تا اندازه‌ای که دو دین با هم معادله می‌نمایند، تهاتر حاصل می‌شود؛ یعنی در مثال مذکور تهاتر فقط به اندازه یک میلیون ریال حاصل می‌گردد و بستانکار دو میلیون ریال می‌تواند بقیه طلب خود را از بدهکار مطالبه کند.

🛑ماده 297 اگر بعد از ضمان مضمون‌له به مضمون‌عنه مدیون شود موجب فراغ ذمه ضامن نخواهد شد.

🛑تفسیر ماده ۲۹۷ قانون مدنی + وجود دو دین بین دو شخص: یعنی دو شخص باید در برابر یکدیگر هم داین و هم مدیون، هم متعهد و هم متعهدله باشند، چنانکه حسن از حسین یک میلیون ریال طلب داشته و همچنین یک میلیون ریال به او بدهکار باشد. بنابراین اگر شخص به محجوری بدهکار و از ولی یا قیم او طلبکار باشد، این دو دین قابل تهاتر نیستند. همچنین اگر مضمون‌له بعد از ضمان قانون مدنی که موجب انتقال دین به ضامن است به مضمون‌عنه بدهکار شود با دین ضامن تهاتر حاصل نخواهد شد؛ زیرا بعد از ضمان، مضمون‌عنه دینی به مضمون‌له ندارد و دین ضامن هم نمی‌تواند با دین مضمون‌له به مضمون‌عنه قابل تهاتر باشد