📘آموزشی که انگیزه درونی ندارد، سم مهلک است 📚عبدالعظیم کریمی، متخصص حوزه‌ی یادگیری، در وبیناری تخصصی با تأکید بر سه‌گانه‌ی «انگیزش، آموزش و آمیزش» هشدار داد: هر نوع آموزشی که بدون ایجاد انگیزه‌ی درونی و صرفاً با اجبار و تکلف به دانش‌آموزان ارائه شود، نه‌تنها به بینش منجر نخواهد شد، بلکه به "گور دانش" بدل شده و ذهن کودک را دچار انسداد می‌کند. او با تشبیه آموزش تحمیلی به سم مهلک، بر ضرورت استفاده از ابزار قدرتمند "قصه" برای باز کردن فضای ذهنی و ایجاد یادگیری عمیق تأکید کرد. این نویسنده، پژوهشگر و مدیر سابق مرکز مطالعات پرلز و تیمز که به همراه محمد ناصری نویسنده، پژوهشگر و مدیر مرکز توسعه سواد خواندن مرآت در اولین وبینار از سلسله وبینارهای توسعه سواد خواندن با مدیران مدارس ابتدایی سخن می‌گفت در ادامه تاکید کرد آموزش و پرورش دوره‌ی ابتدایی، حساس‌ترین بستر شکل‌گیری ساختارهای فکری و شناختی کودکان است. در این جلسه هر دو مهمان برنامه با اشاره به تفاوت بنیادین میان "آموختن" و "یادگیری" اصیل، تصریح کردند که فرآیند یادگیری زمانی ثمربخش خواهد بود که از "انگیختن درونی" آغاز شود. به گفته‌ی هر دو متخصص، تا زمانی که دانش‌آموز خود را در کشف دانسته‌ها سهیم و علاقه‌مند نبیند، هر گونه آموزش مستقیم و تحمیلی مانند تزریق خون به بیرون از رگ، نه‌تنها مفید نیست که بدن و ذهن را از کار می‌اندازد. کریمی که سال‌ها در این حوزه پژوهش کرده و تالیفات بسیاری دارد در بخش دیگری از صحبت‌هایش تأکید کرد که معلمان باید به جای ایجاد انگیزه‌ی بیرونی (اجبار و پاداش‌های سطحی)، حس تعلق و "آهان" درونی را در کودک احیا کنند؛ حس شیرینی که کودک هنگام ارتباط برقرار کردن با مطلب و "از آن خود دانستن" آن تجربه می‌کند. 🔶️کلید طلایی اما کلید طلایی رسیدن به این نوع یادگیری عمیق چیست؟ دکتر کریمی پاسخ را در ماهیت والای "قصه" مطرح کرد و آن را نه یک ابزار ساده‌ی آموزشی، که نیاز غریزی و کهن الگویی کودک دانست. او با استناد به آرای گرانویل استنلی هال، یکی از بنیانگذاران روانشناسی تجربی، توضیح داد که کودکان در بازی و شنیدن قصه، به بازآفرینی مراحل تاریخی و هستی‌ شناختی نیاکان خود می‌پردازند. از نظر او قصه، برخلاف داستان، ساختار و هدف خطی ندارد، بلکه "سَیَلان"ی بی بستر و بی‌مرز است که فضای ذهنی کودک را از قید زمان و مکان می‌رهاند؛ در حالی که کتاب‌های درسیِ صرفاً آموزشی، اغلب به دلیل ساختار خشک و جهت‌دارشان، فضای ذهن را می‌بندند و یادگیری را به حافظه‌ی کوتاه‌مدت محدود می‌کنند. عبدالعظیم کریمی با تمایز قاطع میان "داستان" و "قصه" هشدار داد که نباید ادبیات کودک را به ابزاری برای آموزش مستقیم مفاهیم درسی (مانند ریاضی یا علوم) تبدیل کرد، زیرا کودکان امروزی به‌ سرعت این "کلک" آموزشی را می‌فهمند و از آن گریزان می‌شوند. او تأکید کرد: "قصه‌ی اصیل و بی‌هدف"، مانند "اتل متل توتوله"، با ساختارشکنی مداوم، ذهن کودک را سیال و خلاق نگه می‌دارد و زمینه‌ساز "همزادپنداری" و "آمیختگی" عاطفی او با محتوا می‌شود. این آمیختگی است که به گفته‌ی او، مانع از تبدیل اطلاعات به گوری از دانسته‌های مرده می‌شود و راه را برای تبدیل "دانش به بینش" و در نهایت، پرورش خلاقیت هموار می‌کند. در پایان، این کارشناسان متخصص حوزه‌ی تعلیم و تربیت به معلمان و مربیان دوره‌ی ابتدایی توصیه کردند که برای پرورش نسلی خلاق و نقاد، به‌جای اصرار بر انتقال مستقیم مفاهیم، فضای کلاس را به محیطی برای "همسفری" و "هم‌بودی" با کودک تبدیل کنند. به اعتقاد کریمی و ناصری، تخیل و خلاقیت زمانی شکوفا می‌شود که کودک اعتمادبه‌نفس فراروی از متن را داشته باشد و این مهم جز در سایه‌ی روایت‌های عاشقانه، لطیف و عاری از تکلف (قصه‌ها) میسر نخواهد شد. به گفته‌ی کریمی، گام نخست برای رهایی از "انقیاد فکری" دانش‌آموزان، تغییر نگاه از "آموختن" به "آمیختن با زندگی و تجارب شخصی کودک" است.

1️⃣ معرفی اجزای بسته قصه و داستان (قسمت اول) ✅ کتاب داستان و فایل صوتی ⬇️ برای مشاهده محصولات توسعه سواد خواندن مدرسه محور مرآت و فیلم‌های معرفی از لینک زیر بازدید فرمایید: https://survey.porsline.ir/s/Zbrnqbt7 ✉️ پیامک: ۰۲۱۸۵۶۷۰ ☎️ تلفن پشتیبانی : ۰۲۱۸۸۸۳۷۰۰۰

این خاطره یک مادر از تاثیرات مهم و عمیق مطالعه کتاب‌های غیر درسی بر روی فرزندش است. پدر و مادر هر دو دانش‌آموخته رشته برق و الکترونیک هستند. آنان از همان کودکی برای پسرشان "آوش" قصه و داستان خوانده و هنوز هم این ماجرا ادامه دارد. از شاهنامه و کلیله و دمنه تا کتاب‌های علمی را برای فرزندشان می‌خوانند. این خاطره را از زبان راضیه علی حسینی، مادر این دانش‌آموز یعنی آوش سهرابی می‌خوانیم. 👇👇

📚وقتی یک کتاب، رؤیای دانشمند شدن را در کودک بیدار کرد این روزها که تکنولوژی جذابیت زیادی برای بچه‌ها دارد، من و پدر آوش، تلاش کردیم کتاب را تا جایی که می‌شود در برنامه روزانه‌اش بگنجانیم. همیشه باور داشته‌ام که مطالعه یک عادت است؛ عادتی که اگر از کودکی و به شکل روزمره در زندگی جا بیافتد، می‌تواند در سال‌های بعد هم همراه او بماند. برای همین، کتاب را نه به‌عنوان تکلیف، بلکه به‌عنوان بخشی از زندگی آوش وارد روزهایش کردیم. از کتاب‌های شعر مناسب سنش شروع کردیم؛ کتاب‌هایی درباره آلودگی صوتی، آتش‌نشانان و فضا. البته همه کتاب‌ها به یک اندازه برایش جذاب نبودند. آلودگی صوتی چندان جذبش نکرد، اما آتش‌نشانان، فضا و منظومه شمسی خیلی زود توجهش را جلب کرد. علاقه آوش به فضا آن‌قدر جدی شد که تصمیم گرفتیم کتاب را به تجربه‌ای واقعی پیوند بزنیم. او را به رصدخانه‌ای در یکی از پارک‌های تهران بردیم تا چیزهایی را که در کتاب‌ها خوانده بود، از نزدیک ببیند. برایش تجربه بسیار جذابی بود؛ اما چیزی که برای من جالب‌تر بود، سؤال‌هایی بود که بعد از آن در ذهنش شکل گرفت. درباره ساختار اتم‌ها، عناصر و اینکه هر عنصر چه رنگ و ساختار منحصربه‌فردی دارد، سؤال می‌پرسید. دیگر کتاب برایش فقط چند صفحه کاغذ نبود؛ تبدیل شده بود به دریچه‌ای برای کشف جهان. هر پاسخ، سؤال تازه‌ای در ذهنش ایجاد می‌کرد. یک روز با همان جدیت و شوق کودکانه‌اش گفت: «من می‌رم دانشمند آزمایشگاهی می‌شم که بتونم بیشتر با اینا آشنا بشم.» شاید برای یک بزرگسال، این فقط یک جمله کودکانه باشد؛ اما برای من معنای بزرگی داشت. فهمیدم کتاب توانسته است چیزی را در ذهن او روشن کند که شاید هیچ توضیح مستقیم و هیچ اجبار آموزشی نمی‌توانست. او چیزی را پیدا کرده بود که دوست داشت درباره‌اش بیشتر بداند و همین «دوست داشتنِ دانستن»، به نظرم یکی از ارزشمندترین دستاوردهای مطالعه غیردرسی برای یک کودک است. تجربه آوش به من یاد داد که لازم نیست همه کتاب‌ها برای همه بچه‌ها جذاب باشند. مهم این است که کودک فرصت پیدا کند کتاب‌های مختلف را ببیند، بخواند و از میان آنها چیزی را که با دنیای ذهنی خودش ارتباط دارد پیدا کند. شاید یک کودک با شعر ارتباط بگیرد، دیگری با داستان، یکی با حیوانات و دیگری با فضا و ستاره‌ها. وظیفه ما این نیست که علاقه کودک را انتخاب کنیم؛ وظیفه ما این است که کتاب را آن‌قدر به او نزدیک کنیم تا خودش علاقه‌اش را پیدا کند. گاهی یک کتاب فقط یک کتاب نیست؛ می‌تواند آغاز یک سؤال، یک کشف، یک علاقه و حتی رؤیای آینده یک کودک باشد.

🦋مدل مرآت در توسعه سواد خواندن / ۴ 🌼معیار یادگیری عمیق در مدرسه کیست؟ برای تبدیل خواندن به خواندن عمیق در مدرسه، به چه چیزی نیاز داریم؟ آیا در مدرسه‌ای که شما مدیر یا معلم آن هستید، زنگ و ساعت خاصی به اسم "لذت خواندن" دیده شده است؟ اصولا چه خواندنی لذت‌بخش است؟ هر قدر بهره لذت در خواندن بیشتر باشد ... معیار یادگیری عمیق در مدرسه ... است. بله خود شما مدنظر هستید. 🎵فقط ۵ دقیقه زمان بگذارید و این فایل صوتی را گوش کنید. محمد ناصری نویسنده، پژوهشگر و مدیر مرکز توسعه سواد خواندن مرآت نکات ظریفی را با شما درمیان می‌گذارد. 🌼 هر هفته چند نکته‌ی ظریف از مدل مرآت در توسعه سواد خواندن را با شما درمیان می‌گذاریم تا فرزندان‌مان "زنگ سواد خواندن" را بهتر تجربه کنند.

✅ برنامه توسعه سواد خواندن مدرسه محور با یک زنگ ویژه قصه و داستان در هفته ⬇️ برای مشاهده محصولات توسعه سواد خواندن مدرسه محور مرآت و فیلم‌های معرفی از لینک زیر بازدید نمایید: https://survey.porsline.ir/s/Zbrnqbt7 ✉️ پیامک: ۰۲۱۸۵۶۷۰ ☎️ تلفن پشتیبانی : ۰۲۱۸۸۸۳۷۰۰۰

از دلارام حاجی ابوالحسن تسهیلگر و مشاور حوزه مهارت‌های زندگی و مروج کتابخوانی کودکان مطالب مختلفی تاکنون منتشر کردیم. این بار نیز از او در باره ارتباط و اهمیت قصه و داستان و نقشی که می‌تواند در بحران برای بچه‌ها داشته باشد پرسیدیم و این مشاور کودکان، پاسخ را اینطور ارائه کرد. ما هم مطلب را در همان شکل و قالب تقدیم شما می‌کنیم. 👇👇

🦋کودک، بحران و قدرت قصه‌خوانی 🌧 وقتی کودک در بحران است… بحران می‌تونه هر چیزی باشه: • بیماری یکی از اعضای خانواده • طلاق • مهاجرت • جنگ و ناامنی • از دست دادن عزیز • حتی فشارهای شدید در خانه در این شرایط، کودک معمولاً: • زود عصبانی می‌شود • گوشه‌گیر می‌شود • تمرکز ندارد • پرخاشگر یا خیلی ساکت می‌شود • شب‌ها بد می‌خوابد او نمی‌تواند مستقیم بگوید «من می‌ترسم» یا «غمگینم».
اینجاست که قصه و نمایش کمک بزرگی می‌کنند. 📖 قصه‌خوانی چه کمکی می‌کند؟ 1️⃣ به کودک کمک می‌کند احساساتش را بفهمد وقتی در داستان: • یک شخصیت می‌ترسد • ناراحت می‌شود • دلش برای کسی تنگ می‌شود کودک با خودش می‌گوید:
«من هم همین حس را دارم.» یعنی احساسش را می‌شناسد، بدون اینکه مجبور باشد مستقیم درباره خودش حرف بزند. 2️⃣ احساس تنهایی را کم می‌کند در بحران، کودک فکر می‌کند:
«فقط من این‌طوری‌ام.» اما وقتی می‌بیند شخصیت داستان هم مشکل دارد،
می‌فهمد تنها نیست. 3️⃣ امید واقعی می‌دهد در قصه‌ها معمولاً سختی هست،
اما شخصیت داستان یاد می‌گیرد چطور با آن کنار بیاید. این پیام مهم منتقل می‌شود:
«مشکل هست… اما راهی هم هست.» نه امید الکی،
نه ترساندن،
بلکه یاد دادنِ تاب‌آوری. 4️⃣ بدن کودک را آرام می‌کند شاید جالب باشد بدانید:
وقتی معلم با صدای آرام و ریتم‌دار داستان می‌خواند،
بدن کودک هم آرام‌تر می‌شود. ضربان قلب پایین می‌آید،
نفس عمیق‌تر می‌شود،
و اضطراب کمتر می‌شود.

2️⃣ معرفی اجزای بسته قصه و داستان (قسمت دوم) ✅ دفتر قصه ⬇️ برای مشاهده محصولات توسعه سواد خواندن مدرسه محور مرآت و فیلم‌های معرفی از لینک زیر بازدید فرمایید: https://survey.porsline.ir/s/Zbrnqbt7 ✉️ پیامک: ۰۲۱۸۵۶۷۰ ☎️ تلفن پشتیبانی : ۰۲۱۸۸۸۳۷۰۰۰

دکتر احمد فیاض‌بخش فرزند شهید دکتر محمدعلی فیاض بخش که در حادثه هفتم تیر ماه سال ۱۳۶۰ به شهادت رسید، عضو هیئت علمی و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران است. او معتقد است قصه و داستان نه تنها در دوران ابتدایی ، بلکه در دوره دانشجویی دانشگاه نیز کارکرد و کاربرد خودش را دارد.‌با او گفتگویی انجام دادیم و از درون این گفتگو چند خاطره آماده شد. اولین خاطره را با هم‌ می‌خوانیم‌ 👇👇

🔷️وقتی دانش پزشکی را با قصه بهتر یاد می‌گیریم سال‌هاست که در آموزش پزشکی با یک واقعیت مهم روبه‌رو هستم: گاهی دانشجو ده‌ها صفحه کتاب را می‌خواند، تعریف‌ها و اصطلاحات را حفظ می‌کند و حتی در امتحان هم پاسخ درست می‌دهد؛ اما وقتی با یک موقعیت واقعی روبه‌رو می‌شود، نمی‌داند از کجا باید شروع کند. من خودم در دوران دانشجویی بارها این تفاوت را احساس کردم؛ تفاوت میان «دانستن» و «توانستن». یکی از روش‌هایی که این فاصله را برای من کمتر کرد، یادگیری از طریق داستان و «کیس» بود. استاد به‌جای اینکه فقط بگوید اگر بیمار چنین علائمی داشت، چه اقدامی انجام دهید، بیماری را برایمان روایت می‌کرد: «فرض کنید وارد درمانگاه شده‌اید. بیماری با این سن، این علائم، این سابقه و این وضعیت وارد اتاق می‌شود...» ناگهان ما دیگر با چند خط خشک کتاب درسی روبه‌رو نبودیم؛ با یک انسان روبه‌رو بودیم که باید درباره او فکر و تصمیم‌گیری می‌کردیم. آن داستان کوتاه، ما را وادار می‌کرد اطلاعاتی را که قبلاً خوانده بودیم، از حافظه بیرون بکشیم و کنار هم قرار دهیم. باید تشخیص می‌دادیم، سؤال می‌پرسیدیم، احتمال‌ها را بررسی می‌کردیم و برای اقدام بعدی تصمیم می‌گرفتیم. بعدها فهمیدم این همان چیزی است که در آموزش پزشکی در قالب‌هایی مانند یادگیری مبتنی بر مسئله، یادگیری مبتنی بر مورد و شبیه‌سازی اهمیت پیدا کرده است. امروز که به آموزش کودکان فکر می‌کنم، می‌بینم این تجربه فقط متعلق به پزشکی نیست. همان‌طور که یک دانشجوی پزشکی با داستان یک بیمار، دانش نظری خود را به موقعیت واقعی پیوند می‌دهد، یک کودک هم می‌تواند با داستان، دانسته‌هایش را به زندگی پیوند بزند. شاید یک قصه خوب برای دانش‌آموز ابتدایی، همان نقشی را داشته باشد که یک «کیس بالینی» برای دانشجوی پزشکی دارد: او را از حفظ کردن به فکر کردن و از فکر کردن به عمل کردن می‌رساند.

✅ اهداف برنامه توسعه سواد خواندن مدرسه محور مرآت ⬇️ برای مشاهده محصولات توسعه سواد خواندن مدرسه محور مرآت و فیلم‌های معرفی از لینک زیر بازدید نمایید: https://survey.porsline.ir/s/Zbrnqbt7 ✉️ پیامک: ۰۲۱۸۵۶۷۰ ☎️ تلفن پشتیبانی : ۰۲۱۸۸۸۳۷۰۰۰