نوشدارو پس از مرگ سهراب: نیلی و رفقا آپدیت می‌شوند ✍️ علیرضا رعنائی ▫️دکتر مسعود نیلی از چهره‌های مهم اقتصاد در ایران است. شهرت علمی او فقط محصول حضور در دانشگاه شریف نیست؛ از یک‌سو دفاع مستمر از اقتصاد بازار، و از سوی دیگر حضور طولانی‌مدت، گاه آشکار و گاه در حاشیه، در میدان سیاست‌گذاری اقتصادی ایران، از او چهره‌ای ساخته که هم در فضای دانشگاهی و هم در محافل عمومی اقتصاد ایران محل ارجاع و مناقشه است. البته نیلیِ مسعود را نباید با نیلیِ فرهاد اشتباه گرفت؛ آن یکی هم از پهلوانان میدان اقتصاد است. ▪️از همان سال‌های آغازین برجسته‌شدن مسعود نیلی، نوعی تنش فکری میان او و فرشاد مؤمنی شکل گرفت. فرشاد از سنت اقتصاد توسعه در دانشگاه علامه طباطبائی می‌آمد و طرح دیگری از توسعه و پیشرفت ایران در ذهن داشت. او مدام مسعود را متهم می‌کرد که مسئله توسعه و ویژگی‌های خاص اقتصاد ایران را درک نمی‌کند (و البته این عدم‌درک را تعجب‌برانگیز هم نمی‌دانست!). در مقابل، مسعود معتقد بود فرشاد در تمام این سال‌ها کمتر گزاره‌ای متعین، مشخص و قابل‌ابطال به معنای علمی عرضه کرده و بیشتر در سطح نقدهای کلی باقی مانده است. من دکتر مسعود نیلی را در این سال‌ها دنبال کرده‌ام؛ همان‌طور که دکتر فرشاد مؤمنی، دکتر موسی غنی‌نژاد و دیگر استادان اقتصاد ایران (از دکتر عباس شاکری تا دکتر مسعود درخشان) را دنبال کرده‌ام. حتی شاید موسی را بیش از مسعود نیلی. اما مسعود یک ویژگی مهم داشته است: میل به یادگیری و بازسازی مداوم دستگاه فکری خود. تیم ساخته، شاگرد تربیت کرده و برای اقتصاد در دانشگاه شریف نهادسازی کرده است. تا آنجا که امسال شریف در مقطع کارشناسی اقتصاد هم دانشجو گرفت و خود شخصاً به مدارس تهران رفت تا دانش‌آموزان مستعد را قانع کند که اقتصاد بخوانند. حاصل این تلاش‌ها را امروز در سطح سیاست‌گذاری هم می‌بینیم؛ از جمله در حضور سیدعلی مدنی‌زاده در میدان رسمی اقتصاد ایران. 🔸اما منظورم از «یادگیری» در مورد مسعود نیلی چیست؟ حدود ده سال پیش، مسعود و همکارانش کتابی درباره اقتصاد ایران منتشر کردند که در آن، برخلاف تصویر رایج از نیلی، نشانه‌هایی از پذیرش ضرورت حضور دولت در اقتصاد دیده می‌شد. فرشاد مؤمنی همان زمان فرصت را غنیمت شمرد و گفت این کتاب نوعی اعتراف به شکست بنیادگرایی بازار در دانشگاه شریف است. به‌نظرم فرشاد در این مورد بیراه نمی‌گفت. مسعود و رفقا فهمیده بودند که حتی در سنت اقتصاد متعارف نیز مسئله دیگر «دولت یا بازار» نیست. بحث جدیدتر این است: چه نوع دولتی، با چه ظرفیتی، در چه سطحی، و با چه سازوکاری می‌تواند بازار بسازد، شکست‌های بازار را مهار کند و مسیر توسعه را هموار سازد؟ 🔹برای پیچیده‌ترشدن نزاع «مسعود-فرشاد» کافی است به این نکته توجه کنیم که هم فرشاد مؤمنی در دانشکده اقتصاد علامه از اقتصاد سیاسی سخن می‌گوید، و هم مسعود نیلی در دانشگاه شریف، البته بیشتر با زبان حکمرانی، به ضرورت نوعی اقتصاد سیاسی برای فهم اقتصاد ایران رسیده است. اما اقتصاد سیاسی فرشاد و اقتصاد سیاسی مسعود، اگرچه در لفظ به هم نزدیک می‌شوند، در مبنا و غایت تفاوتی جدی دارند؛ تفاوتی که جز اولوالباب را یارای فهم آن نیست! 🔺نیلی را از این جهت تحسین می‌کنم که فهمید باید از صورت‌بندی خام بازارگرایی فاصله بگیرد. موسی همچنان در همان افق کلاسیک لیبرتارین باقی مانده و بسیاری از مسائل ایران را با ارجاع مستقیم به بازار توضیح می‌دهد. مسعود اما واقع‌بین‌تر شده است. او فهمیده که در ایران نه بازار بدون دولت ساخته می‌شود، نه صنعت بدون سیاست صنعتی پیش می‌رود، و نه حکمرانی اقتصادی را می‌توان با چند شعار کلی درباره آزادی اقتصادی جایگزین کرد. البته این تغییر به معنای خروج از منظومه فکری پیشین او نیست؛ بیشتر به معنای به‌روزرسانی همان پروژه است: نسخه‌ای پیچیده‌تر، نهادی‌تر و حکمرانی‌محورتر از همان اقتصاد بازار. 🔻اکنون مسعود و رفقا کتاب تازه‌ای منتشر کرده‌اند. کتاب، دست‌کم در مقدمه و بخش‌هایی که تا اینجا خوانده‌ام، کتابی پدرمادردار است. درباره چالش‌های صنعتی ایران حرف می‌زند، عدد و رقم دارد، مسئله را شفاف طرح می‌کند و از ضرورت دولتی سخن می‌گوید که بتواند بازار را بسازد و صنعتی‌شدن را تسهیل کند. همین چرخش، یا دقیق‌تر بگویم همین «آپدیت»، مرا واداشت این یادداشت اولیه را بنویسم. در یادداشت‌های بعدی، بیشتر درباره کتاب جدید نیلی و معنای این تغییر در اقتصاد سیاسی ایران خواهم نوشت. ✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز 🆔 @goftemanuni

🔰 ویژه نامه سوم نشریه ایران ماندگار منتشر شد؛ 🇮🇷 تا پای جان برای ایران 🌐 جهت مشاهده کلیک نمایید 📌 در این شماره می‌خوانید: ▫️ ترامپ؛ بزرگ‌ترین کارآفرین مخرب جهان در قرن ۲۱ ▫️ پس از طوفان؛ راهبرد بازسازی و آینده‌سازی ایران ▫️ جنگ دوم تحمیلی آمریکا و اسرائیل و پیامدهای منطقه‌ای آن ▫️ دانشگاه و مسئله‌ای به نام جنگ ▫️ رهبری که نشناختمش ▫️ اتحاد مقدس میدان و مذاکره برای دفاع و اقتدار ملی ▫️ علاج در وطن است ▫️ ریشه در وطن ▫️ یک ملت، یک آینده؛ چگونه دوقطبی شدن جامعه ایران را به همبستگی تبدیل کنیم؟ ▫️ زیباترین فاجعه ▫️ جایگاه صبر، ایستادگی و مراقبت از مرزها در فرهنگ قرآنی ▫️ درس‌های ماندگار جنگ‌ها ▫️ دخالت‌های خارجی و بن‌بست توسعه سیاسی در ایران 🏛 صاحب امتیاز و مدیرمسئول: مدیریت فرهنگی دانشگاه شیراز ✍🏻 سردبیر: فرج اله (احسان) زارعیان جهرمی 🖋 دبیر هیات تحریریه: فرج اله (احسان) زارعیان جهرمی 👥 هیات تحریریه: دکتر ابراهیم عباسی / دکتر هادی صادقی اول / دکتر علی باقری دولت آبادی / دکتر حمید ایماندار / دکتر علی حسین صمدی / دکتر علیرضا خنشا / بیژن کیا / حسن دهقان / پیمان فرامرزی احمدآباد / علیرضا سبحانی / محمدهادی رضوی / زهرا دهقانی / سیده محبوبه کشفی ✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز 🆔 @goftemanuni

کارت ایران در میز مذاکرۀ آمریکا و چین ✍️ علیرضا رعنائی 🔸نخستین و شاید مهم‌ترین پیام سفر ترامپ به چین برای راقم این سطور آن بود که مسئلۀ ایران اکنون در نقطۀ تلاقی سه حوزه قرار گرفته است: امنیت انرژی، رقابت قدرت‌های بزرگ، و آیندۀ نظم تحریمی آمریکا. ممکن است در نگاه اول تناقضی دیده شود. سال‌ها گفته می‌شد آمریکا با فشار بر ایران می‌خواهد به چین ضربه بزند؛ زیرا چین یکی از خریداران اصلی نفت ایران است و هرگونه بحران در خلیج فارس یا تنگۀ هرمز می‌تواند هزینه‌های انرژی و تجارت چین را بالا ببرد. این تلقی، در وضعیت فعلی پرسشی را مطرح می‌کند: اگر ایران ابزاری برای فشار بر چین است، چرا ترامپ باید به چین برود و دربارۀ ایران با شی مذاکره کند؟ 🔹پاسخ را باید در منطق واقعی قدرت و هماهنگی منافع دید. در اقتصادسیاسی، یک بحران می‌تواند هم ابزار فشار باشد و هم موضوع مدیریت مشترک. آمریکا می‌تواند با تشدید فشار بر ایران، هزینه‌هایی برای چین ایجاد کند؛ اما اگر بحران از حدّ آستانه‌ای خود عبور کند، همان بحران به اقتصاد جهانی، بازار نفت، تورم آمریکا، امنیت مسیرهای تجاری و حتی موقعیت سیاسی خود واشنگتن بازمی‌گردد. در این بازی جدید، آمریکا دیگر نمی‌تواند فقط بر میزان فشار بیفزاید؛ باید بحران را مدیریت کند. ▪️اینجاست که چین اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. داستان ما و چین مانند آن پسرودختر همسایه‌ای است که همیشه نیم‌نگاه‌های عاشقانه بهم ‌داشتند اما هیچ‌وقت بر زبان نیاوردند چراکه ایران نیم‌نگاهی همواره به غرب هم داشته است و سودای مذاکره و بستن با آمریکا مانع از آن می‌شد که چین یک متحد ایدئولوژیک برای ایران شود. بااین‌حال، چین اهرم‌های واقعی بر ایران دارد: خرید نفت، شبکه‌های تجاری، مسیرهای پرداخت، حمایت دیپلماتیک، و نقش غیرمستقیم در دور زدن تحریم‌ها. آمریکا می‌داند که بدون لحاظ کردن این اهرم‌ها، مهار بحران ایران ناقص خواهد بود. از طرف دیگر، چین نیز این اهرم‌ها را رایگان خرج نمی‌کند. اگر واشنگتن از پکن بخواهد در قبال ایران نقش ایفا کند، پکن احتمالاً در برابر آن امتیاز خواهد خواست: در تجارت، تکنولوژی، مسئلۀ تایوان، تعرفه‌ها یا نظم مالی. ▫️با این وجود، به نظر می‌رسد برخلاف گمانه‌زنی‌ها محتمل‌ترین سناریو را نباید این دانست که چین ایران را به‌طور کامل «معامله» کند. چین دلیلی ندارد یکی از کارت‌های مهم خود در خاورمیانه، بازار انرژی و نظم ضدتحریمی را کاملاً بسوزاند. ایران برای چین فقط یک شریک نفتی نیست؛ مزاحمی ژئوپلیتیک برای آمریکا، نقطه‌ای در مسیر مقاومت در برابر نظم مالی غرب، و ابزاری برای محدود کردن تمرکز آمریکا بر شرق آسیاست. چین ممکن است ایران را در سطح تاکتیکی مهار کند. یعنی اگر بحران ایران به تهدیدی برای نفت، کشتیرانی، تورم جهانی یا تجارت چین تبدیل شود، پکن می‌تواند تهران را به کنترل تنش، عقب‌نشینی محدود، یا پرهیز از گسترش بحران توصیه کند. 🔻بنابراین، شاید بتوان مهار ایران توسط چین را محتمل‌تر از فروختن ایران دانست. واشنگتن می‌خواهد پکن از خرید نفت، کانال‌های مالی، روابط دیپلماتیک و نفوذ غیرمستقیم خود استفاده کند تا ایران از حدی فراتر نرود. برای ایران، این وضعیت دو معنا دارد. از یک سو، اهمیت ژئوپلیتیک ایران افزایش یافته است. وقتی ایران به موضوع گفت‌وگوی مستقیم میان رئیس‌جمهور آمریکا و رهبر چین تبدیل می‌شود، یعنی جایگاه ایران فراتر از یک پرونده منطقه‌ای رفته است. از سوی دیگر، همین وضعیت خطرناک است؛ زیرا ایران ممکن است به‌عنوان یک دارایی ژئوپلیتیک قابل مدیریت در رابطۀ واشنگتن و پکن دیده شود. 🔺آمریکا می‌تواند از فشار بر ایران برای هزینه‌سازی علیه چین استفاده کند، اما وقتی پیامدهای همان فشار به بازار نفت، تورم، کشتیرانی و نظم جهانی سرایت می‌کند، مجبور می‌شود با چین وارد گفت‌وگو شود. بحران‌ها در عصر رقابت قدرت‌های بزرگ هم ابزار چانه‌زنی‌اند، هم اگر از کنترل خارج شوند، به دام مذاکره‌کنندگان تبدیل می‌شوند. مسئلۀ سرنوشت‌ساز برای ایران در این وضعیت آن است که آیا می‌تواند از این موقعیت برای افزایش قدرت چانه‌زنی خود استفاده کند، یا صرفاً به کارت بازی دیگران تبدیل خواهد شد. تفاوت این دو، به کیفیت عقلانیت اقتصادی، خرد سیاسی راهبردی، انسجام تصمیم‌گیری و توان محاسبۀ بلندمدت در داخل ایران بستگی دارد. ✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز 🆔 @goftemanuni

انجمن علمی‌دانشجویی حقوق دانشگاه علامه طباطبایی و رسانه حقوق و سیاست انرژی برگزار می‌کنند: 💢*قرارداد های نفتی و شوک ناشی از جنگ ایران* 👤*سخنران:دکتر روح الله کهن هوش نژاد عضو هیئت علمی دانشگاه تهران* 👤*دبیر نشست: هادی عطازاده پژوهشگر حقوق انرژی* 📅 زمان برگزاری: پنجشنبه ۲۴ اردیبهشت ماه ساعت ۱۸ ♦️شیوه برگزاری: مجازی(اسکای روم) لینک ورود به جلسه: https://meeting.atu.ac.ir/ch/anjoman-law 📎حضور برای عموم آزاد و رایگان است ✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز 🆔 @goftemanuni

جان مرشایمر: آمریکا در برابر ایران برگ برنده ندارد؛ اگر داشت، ایران تا الان به زانو درآمده بود 🔹 جان مرشایمر، استاد مشهور روابط بین‌الملل، می‌گوید برخلاف ادعاهای واشنگتن، آمریکا در تقابل با ایران دست بالا را ندارد: «اگر ما برگ برنده داشتیم، ایرانی‌ها تا الان به زانو درآمده بودند.» 🔹 او معتقد است دولت آمریکا به‌تدریج در حال کاهش اهداف و عقب‌نشینی از مواضع قبلی خود است و تأکید می‌کند که ایران اساساً به‌دنبال ساخت سلاح هسته‌ای نبوده است. 🔹 مرشایمر می‌گوید در نهایت احتمال رسیدن به توافق وجود دارد؛ اما توافقی که به گفته او شباهت زیادی به برجام خواهد داشت — همان توافقی که ترامپ در دوره اول ریاست‌جمهوری‌اش آن را «پاره کرد». 🔹 به گفته او، اگر ترامپ دوباره به توافقی مشابه برجام برسد، این یک شکست و تحقیر سیاسی بزرگ برای او خواهد بود. ✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز 🆔 @goftemanuni

🔹سونی ثانگ، فعال رسانه‌ای: خونین‌ترین دروغِ قرن گذشته این بود که سلطه غرب یک نیروی تمدن‌ساز بوده! تمدن برای چه کسی؟! - برای روستاهایی که از آسمان به آتش کشیده شدند؟! - برای جنگل‌هایی که با مواد سمی، آلوده شدند؟! - برای جزیره‌هایی که تبدیل به پایگاه نظامی شدند؟! - برای ملت‌هایی که زیر بار بدهی خفه شدند و وقتی فروپاشیدند، به آن‌ها گفتند فاسد؟! نه. - چیزی که آن‌ها تمدن نامیدند، در واقع غارت بود. - چیزی که مدرن کردند، چپاول بود. - و چیزی که جهانی کردند، سلطه‌پذیری و تسلیم بود. ✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز 🆔 @goftemanuni

✅ نیویورک تایمز: 📍آیا ایران در دقت حملات موشکی و پهپادی خود به پایگاه‌های آمریکا در منطقه بزرگنمایی کرده؟ ✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز 🆔 @goftemanuni

«رابرت پیپ» استاد برجسته دانشگاه شیکاگو در فضای مجازی نوشت: شی جین‌پینگ در حال تحقیر ترامپ است و تلاش برای وارونه جلوه دادن این موضوع فقط اوضاع را بدتر می‌کند. ابتدا مذاکره‌کنندگان ایرانی حاضر نشدند با فرستادگان ترامپ دیدار کنند. سپس فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، به‌صورت علنی گفت که ترامپ در حال تحقیر شدن است. بعد هم عربستان سعودی فاصله گرفتن از ترامپ را آغاز کرد؛ ترامپ اکنون با یک بحران بزرگ شبیه به بحران لیندون جانسون روبه‌رو است. ✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز 🆔 @goftemanuni

⭕ منابع دیپلماتیک: موضع چین در قبال ایران «تغییرناپذیر» است منابع دیپلماتیک آسیایی در گفتگو با شبکه «المیادین» اعلام کردند: اظهارات مقامات آمریکایی درباره ایران و ادعای موفقیت واشنگتن در متقاعد کردن چین برای فشار بر تهران، در حال افزایش است و بیشتر هم خواهد شد. به گفته این منابع، ادعاهای واشنگتن درباره پرونده هسته‌ای ایران یا توافق با پکن برای باز ماندن تنگه هرمز بدون هزینه(پرداخت عوارض)، صرفاً تلاش‌هایی برای جنجال سازی رسانه‌ای است. این منبع افزود: موضع چین در قبال ایران شفاف، ثابت و بدون تغییر است؛ پکن روز گذشته هرگونه گفتگو [بر اساس خواست آمریکا] درباره ایران را به‌طور کامل رد کرد و هر آنچه خلاف این شایع شده، دروغ محض است. این منبع تاکید کرد: چین صبح امروز تصمیم گرفت موضع خود را از طریق بیانیه کامل وزارت خارجه منتشر کند تا تمام حقیقت را برای افکار عمومی روشن سازد. این منبع با اشاره به موضع چنین در قبال موضوع هسته ای ایران تاکید کرد: چین از عدم دستیابی به سلاح هسته‌ای حمایت می‌کند و این موضع جدیدی نیست، اما در عین حال بر حق ایران در استفاده صلح‌آمیز از اورانیوم تأکید دارد. این منابع با اشاره به موضع چین در قبال تنگه هرمز گفت: پکن از غیرنظامی ماندن تنگه هرمز و باز بودن آن حمایت می‌کند، اما همزمان بر ضرورت احترام به حقوق ایران به عنوان یک کشور ساحلی در این تنگه تأکید می‌ورزد. این منابع به خرید نفت و گاز چین از ایالات متحده اشاره کرد و آن را موضوع جدیدی ندانست که صرفاً در راستای سیاست پکن برای تنوع بخشیدن به منابع انرژی صورت می‌گیرد. این منبع خبری در عین حال تاکید کرد که هیچ کشوری نمی‌تواند جایگزین نفت ایران برای چین شود؛ همچنین واردات انرژی از طریق تنگه هرمز، تامین‌کننده 45 درصد از نیازهای انرژی چین است و هیچ جایگزینی ندارد. این منابع افزود: چین از تشکیل یک ساختار امنیتی منطقه‌ای مشترک میان کشورهای حوزه خلیج‌فارس و بدون دخالت خارجی حمایت می‌کند که این موضع نیز مسبوق به سابقه است. این منابع گفتند: لحن آرام چین صرفا برای مهار تکبر ترامپ و همراهانش است تا آن‌ها را به واقعیت بازگرداند و با استفاده از مشوق‌های اقتصادی، شرایط را برای یک توافق مهیا کند. منابع دیپلماتیک تاکید کردند: هر آنچه خلاف این موارد شایع شده یا در آینده شایع شود، غیردقیق و جهت‌دار است و تلاشی است برای جعل واقعیت تا [آمریکا] بتواند با بهترین چهره ممکن از این وضعیت خارج شود. ✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز 🆔 @goftemanuni

✅ آلن ایر، دیپلمات آمریکایی: 📍ما آمریکایی‌ها در نهایت میمون‌های بزرگیم! مغز ما برای فهم سیستم‌های پیچیده تکامل نکرده/ایران یک «ابرفرایافت» است. زیرساخت صنعتی-دفاعی‌اش عظیم، لایه‌لایه و زیر زمین قرار دارد/نمی‌شود ارتش یک دشمن را فقط از طریق هوا «محو» کرد. ایران ۹۵ میلیون جمعیت دارد و ۵ هزار سال قدمت... ✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز 🆔 @goftemanuni

✅ گفت‌و‌گوی تحلیلی فناوری در ایران از نگاه رهبر انقلاب ‌ 🔷️با حضور دکتر سجاد تقوایی عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز در کانال آپارت مجمع نخبگانی فروغ ایران قرار گرفت. ‌ 🔶️ لینک مشاهده در آپارات: https://www.aparat.com/v/cpwytp1 ✨💠 گفتمان دانشگاه شیراز 🆔 @goftemanuni