🔰یادداشت ساسان طهماسبی درباره «ماه رمضان»؛ ماه رمضان به روایت سیاحان اروپایی 🔸یکی از مزایای سفرنامه‌های اروپایی توجه آنان به مسائل فرهنگی و اجتماعی است. از این جهت بر متون تاریخ‌نگاری فارسی که عمدتاً بر رویدادهای سیاسی تمرکز می‌کنند، برتری دارند. ماه رمضان و سایر مراسم و اعیاد مذهبی مسلمانان از مباحث موردتوجه این سیاحان بوده است. 🔸شاردن که به‌تفصیل به مسائل ایران پرداخته است، به ماه رمضان نیز توجه دارد: «نهمین ماه قمری رمضان و به معنای گرمای شدید است. زیرا در شدتِ گرمای تابستان نام‌گذاری شده. لقب این ماه مبارک است. زیرا در این ماه همه مسلمانان روزه می‌گیرند و نیز چون در این ماه از ازدواج خودداری می‌ورزند و به آن ماه صیام هم می‌گویند» 🔸دکتر فووریه پزشک ناصرالدین‌شاه ذیل یادداشت‌های ماه رمضان 1307 قمری می‌نویسد: «...ایرانیان در این ماه یعنی در مدت سی روز از سپیده صبح تا غروب آفتاب از خوردن و استعمال دخانیات خودداری می‌نمایند... ولی در عوض شب‌ها هم غذا می‌خورند و هم دخانیات استعمال می‌کنند. در این ماه چون اکثر مردم روز را می‌خوابند روزها کوچه‌ها و بازارها از جمعیت خالی است، برخلاف شب‌ها که تمام مدت حتی تا صبح رفت و آمد و قال و قیل همه‌جا برقرار است». ibna.ir/x6G5t @ibna_official

🔰روایتی متفاوت از کتابت قرآن در شرق ایران 🔸نسخه قرآن به خط کوفی مشرقی با شماره «مصاحف ۱» در دارالکتب المصریة از جمله آثار شاخص و کم‌نظیر تاریخ کتابت قرآن کریم به‌شمار می‌آید. 🔸این مصحف کوفی، برخلاف بسیاری از نسخه‌های اولیه قرآن در سده‌های دوم و سوم هجری که عمدتاً در قطع افقی کتابت می‌شدند، در قطع عمودی نگاشته شده است. دستخط آن نیز متمایل به سبک جدید کوفی، موسوم به کوفی مشرقی، است؛ سبکی که در تحولات خط کوفی جایگاهی انتقالی و مهم دارد و از مرحله کهن به سوی گونه‌های متأخرتر حرکت می‌کند. 🔸افزون بر ویژگی‌های ظاهری و هنری، این نسخه از حیث درون‌متنی نیز اهمیتی استثنایی دارد. پدیدآورندگان آن، متن قرآن را با دو نظام متفاوت اعراب‌گذاری ــ یکی منسوب به ابوالأسود دؤلی و دیگری بر اساس نظام خلیل بن احمد ــ نشانه‌گذاری کرده‌اند. همچنین تمامی قرائات رسمی شناخته‌شده (قرائات سبعه و عشره) و حتی برخی قرائات غیررسمی نیز در این مصحف انعکاس یافته است. گردآمدن این حجم از داده‌های قرائتی در یک نسخه، آن را به منبعی کم‌نظیر برای شناخت تاریخ قرائت قرآن بدل می‌کند. ibna.ir/x6G5V @ibna_official

🔰از صائب تا گلشیری؛ اصفهان چگونه به ژنِ ادبیات ایران تبدیل شد؟ 🔸بررسی تاریخی پیوند شهر و متن در اصفهان نشان می‌دهد از شعر صائب تبریزی تا روایت‌های مدرن هوشنگ گلشیری، این شهر نه‌فقط الهام‌بخش، بلکه سازنده جریان‌های اثرگذار در ادبیات فارسی بوده است. 🔸آنچه اصفهان را از سایر مراکز فرهنگی متمایز می‌کرد، ترکیب نهاد قدرت، دین و هنر بود. در دوره‌ی صفوی، دربار شاه‌عباس اول و مسجد جامع عباسی فقط بنای معماری نبودند؛ بلکه محیط‌هایی فرهنگی بودند که شعر و بلاغت در آن‌ها زاده می‌شد. 🔸در دوران معاصر، نویسندگان کوشیده‌اند از تصویر کارت‌پستالی شهر فاصله بگیرند و اصفهان را به‌مثابه یک موجود زنده و چندوجهی در داستان بازآفرینی کنند. از جمالزاده تا هوشنگ گلشیری، شهر دیگر فقط پس‌زمینه‌ی روایت نیست، بلکه در ساختار و زبان داستان حضور دارد. 🔸ادبیات اصفهان، چه در شعر و چه در نثر، بازتاب حافظه‌ی جمعی شهروندان است. در تمام متونی که از قرن‌های گذشته برجای مانده، اصفهان نه فقط مرکز قدرت، بلکه محل تجربه‌ی زیسته‌ی مردمی است که هویت خود را در نسبت با رودخانه، میدان و بازار تعریف کرده‌اند. ibna.ir/x6G54 @ibna_official

🔰فیلمی درباره لورتا اِن‌گوبو: نویسنده‌ای که دیر دیده شد 🔸مستند And She Didn’t Die (و او نمرد) پرتره‌ای صمیمی و در عین حال سیاسی از لورتا اِن‌گوبو، رمان‌نویس و متفکر برجستهٔ آفریقای جنوبی است؛ فیلمی که نه‌فقط به زندگی یک نویسنده، بلکه به مسئلهٔ حذف زنان از حافظه ادبی می‌پردازد. 🔸«و او نمرد» تأکید می‌کند که سیاست اِن‌گوبو از «مراقبت» جدا نبود. او مقاومت را فقط در زندان و میدان سیاست نمی‌دید، بلکه در خانه و زندگی روزمره نیز می‌جست؛ همان فضاهایی که اغلب در تاریخ‌نگاری رسمی کم‌اهمیت تلقی شده‌اند. این مستند پاسخی است به یک فقدان فرهنگی گسترده‌تر. بسیاری از نویسندگان زنِ نسل اِن‌گوبو، با وجود عصر دیجیتال، هنوز در حافظه عمومی غایب‌اند. ibna.ir/x6FZk @ibna_official

🔰موزه ارتش فرانسه: به صدا در آوردن جنگ در متن فرهنگ 🔸مجموعه اَنوالید پاریس، موزه ارتش فرانسه تلاشی است برای آنکه بگوید جنگ، نه روایت خاموش اشیای فلزی، بلکه گفت‌وگویی زنده میان حافظه، کتاب و تصویر است. 🔸در میان دیوارهای سنگی اَنوالید، روایت جنگ با واژه‌ها و تصاویر در هم می‌آمیزد. موزه، میان سند و تصویر، ترجمانی چندلایه از تاریخ می‌آفریند؛ نه فقط برای نگاه کردن، بلکه برای فهمیدن. بیش از یک‌میلیون و دویست هزار بازدیدکننده در سال، از سراسر جهان، نشان می‌دهد که تجربه مشترک جنگ با مرزهای جغرافیایی محدود نمی‌شود. در پاسخ به نگاه‌های گوناگون، موزه زبان روایت را بارها بازآفرینی می‌کند، تا هر نسل سهم خود را از فهم گذشته بیابد ibna.ir/x6G4L @ibna_official

🔰ایبنا گزارش می‌دهد؛ پیکرِ واحد و روحِ جمعی؛ جایگاهِ کنشگری اهالی کتاب در زمان بحران 🔸اهالی فرهنگ در بحران، پاسداران هویت و روح جامعه‌اند که با قلم و کتاب، در کنار سربازان اما در میدان دیگری برای حفظ ایران ایستاده‌اند. 🔸بررسیِ عمیقِ تاریخِ ادبیات ایران، نشان می‌دهد که بسیاری از شاهکارهایِ این سرزمین، نه در دوره‌ی آرامش و رفاه، بلکه در اوجِ بحران‌ها و تهاجم‌های خارجی متولد شده‌اند. فردوسی، در مقامِ یک کنشگرِ اجتماعیِ بزرگ، در زمانه‌ای که هویتِ ایرانی در معرضِ انحلال در فرهنگِ بیگانه قرار داشت، با خلقِ «شاهنامه» عملیاتی انجام داد که فراتر از شاعرانگی بود. 🔸یکی از عمیق‌ترین تحلیل‌های ارائه‌شده درباره مقاومتِ فرهنگی، به بازتابِ حمله‌ مغول و واکنشِ اهالی فرهنگ ایران برمی‌گردد. اگرچه لشکرکشیِ مغولان، فاجعه‌ای در ابعادِ انسانی و شهری بود، اما پیروزیِ نهاییِ فرهنگِ ایرانی بر بربریتِ مهاجم، یکی از شاهکارهای تاریخ ایران است. اهالی فرهنگ و هنرِ ایران، با وجودِ ویرانی‌هایِ گسترده، دست از کنشگری برنداشتند. ibna.ir/x6G5H @ibna_official

🔰در گفت‌وگو با ایبنا مطرح شد؛ اتحاد ضامن بقای ایران است 🔸 محسن صیفی‌کار نویسنده همدانی گفت: امروز اتحاد ضامن بقای ایران و اسلام ماست و در قرآن کریم نیز بر واژه اتحاد تاکید شده است. 🔸امروز یکی از مصادیق مهم کشور ما اتحاد است که رهبر معظم انقلاب نیز بارها فرمودند باید اتحاد داشته باشیم، تا جامعه و تمامیت ارضی کشورمان بماند، باید از جناح‌بندی خودداری و اتحاد خود را حفظ کنیم. ibna.ir/x6G68 @ibna_official

🔰بازخوانی روایت بازدید رهبر شهید از نمایشگاه کتاب سی‌وچهارم؛ اینجا خانه من است 🔸گزارش «اینجا خانه من است»، به روایت بازدید رهبر شهید ایران از سی‌وچهارمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران در اردیبهشت ۱۴۰۲ می‌پردازد. 🔸بنابراین گزارش که توسط پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر نشر آثار رهبر معظم انقلاب منتشر شده است، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای صبح یکشنبه (۲۴ اردیبهشت‌ماه ۱۴۰۲) با حضور در مصلی تهران از سی و چهارمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران بازدید کردند. 🔸هر متنی که از رابطه و نسبت حضرت آیت‌الله خامنه‌ای و کتاب چیزی بگوید، اما ادبیات مقاومت و دفاع مقدس در آن غایب باشد حتماً متن و گزارش و روایت ناقصی است و نمیتواند به تنهایی مورد اعتنا قرار بگیرد. ادبیات دفاع مقدس و التفات ویژه رهبر انقلاب به این گونه ادبی موضوعی نیست که بتوان آن را کتمان کرد. این شاخه ادبی این روزهاست که مورد توجه بسیاری قرار گرفته و سهم قابل توجهی از بازار را هم به خود اختصاص داده وگرنه در آن روزهای غربت ادبیات دفاع مقدس در اواخر دهه شصت و اوایل دهه هفتاد که نهال نورسته بود یگانه و تنها حامی‌اش آیت‌الله خامنه‌ای بود تا امروز که آن نهال تبدیل به درخت تناوری شده و دیگر حتی نادیده گرفتنش ممکن نیست. 🔸سؤال اصلی آقا در یکی دو غرفه که کتاب‌های روانشناسی منتشر می‌کردند، ترجمه‌ای یا تألیفی بودن این نوع کتاب‌ها بود. پاسخ بعضاً متزلزل ناشرها این بود که ترجمه‌ای است، اما سعی شده محتوا را بومی کنند. حالا اینکه چقدر این سعی در واقعیت به نتیجه نیکو منتج می‌شود بحث دیگری است. ibna.ir/x6G6m @ibna_official

🔰نگاهی به کتاب «صنعت فرهنگ» اثر هانتس اشتاینرت؛ مکتب فرانکفورت علیه فریب توده‌ای 🔸کتاب حاضر به طور خاص بر جستار «صنعت فرهنگ» متمرکز است و می‌کوشد آن را توصیف و تحلیل کند. کتاب هم فهم و دریافت گسترده‌ای از ایده‌های نظری، تحلیلی و تاریخی آدورنو و هورکهایمر ارائه می‌کند و هم برای محققان و دانشجویان که عملگرانه‌تر به این ایده‌ها می‌نگرند، با بررسی مثال‌های میدانی، روش‌ها و فنون تحقیق تجربی مشخصی ارائه می‌کند. 🔸مفهوم «صنعت فرهنگ» از مقولات مهم مکتب فرانکفورت است که مخصوصا تئودور آدورنو فیلسوف و جامعه‌شناس آلمانی آن را برای توصیف رویکرد جامعه سرمایه‌داری به مقوله فرهنگ به کار برد. از دید آدورنو مقوله صنعت فرهنگ در ارتباط با اقتصاد سیاسی سرمایه‌داری و روان‌شناسی قابل فهم است. او مقوله صنعت فرهنگ را با بهره گرفتن از مقوله فتیشیم کالایی کارل مارکس و شی‌وارگی گئورگ لوکاچ تدوین کرد. از دید مارکس رابطه انسانی تبدیل به رابطه کالایی شده و این رابطه کالایی شکلی متافیزیکی دارد. از سوی دیگر لوکاچ مفهوم شیءوارگی را با استفاده از فتیشیسم کالایی مارکس و عقلانیت ابزاری سرمایه‌داری برساخت و معتقد بود که عقل ابزاری سرمایه‌داری در تمامی لایه‌های زندگی اجتماعی از جمله فرهنگ نفوذ و رسوخ کرده است. ibna.ir/x6G6p @ibna_official

🔰مرور 34 اثر تقریظ شده رهبر انقلاب اسلامی؛ رهبر شهید بر چه کتاب‌هایی تقریظ نوشتند؟ در گزارش زیر مروری شده بر کتاب‌هایی که رهبر معظم انقلاب اسلامی بر آنها تقریظ نوشته بودند 🔸در طول سال‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی، آثار متعددی در حوزه‌ دفاع مقدس، مقاومت و ارزش‌های انقلاب به نگارش درآمده است. بسیاری از این آثار، بازتاب‌دهنده‌ تجربه‌های انسان‌هایی هستند که در مسیر ایمان، ایثار و مجاهدت گام برداشته‌اند. مقام معظم رهبری (مدظله‌العالی) به عنوان رهبر فرهنگی و فکری جامعه، توجه ویژه‌ای به این‌گونه آثار داشتند و در مواردی، پس از مطالعه‌ی دقیق برخی کتاب‌ها، یادداشتی کوتاه و عمیق در ستایش و تأیید آن نوشتند که از آن با عنوان «تقریظ» یاد می‌شود. 🔸تقریظ‌های رهبر انقلاب تنها چند سطر تحسین یا تمجید نیستند؛ بلکه در واقع نگاه فرهنگی، ادبی و معرفتی ایشان به یک اثر را نشان می‌دهد. این یادداشت‌ها در سال‌های اخیر به یکی از شاخص‌ترین نشانه‌های تأیید و معرفی کتاب‌های ارزشمند تبدیل شده‌اند و نقش مهمی در ترغیب مردم به مطالعه و گسترش فرهنگ کتاب‌خوانی ایفا کرده‌اند. ibna.ir/x6G6k @ibna_official

🔰برخی نقاط قوت و ضعفِ مطرح‌شده درباره شاهنامه‌ تصحیح خالقی مطلق؛ شاهنامه خالقی مطلق؛ مزایا و معایب یک تلاش بزرگ 🔸در سال‌های اخیر، نام دکتر جلال خالقی مطلق به عنوان یکی از بزرگترین شاهنامه‌پژوهان ایران در قرن بیستم، در دل ادبیات فارسی گسترش یافته است. ویرایش هشت‌جلدی و ویرایش دوم شاهنامه او، نه تنها یک تصحیح است، بلکه یک تحول در شاهنامه‌پژوهی ایران به شمار می‌رود. این گزارش به بررسی مزایای این تصحیح، معایب و چالش‌های آن و تأثیر آن بر ادبیات و فرهنگ ایران می‌پردازد. 🔸ویرایش هشت‌جلدی شاهنامه خالقی مطلق، نه تنها یک اثر تصحیح است، بلکه استانداردی جدید در تصحیح متون ادبی فارسی ایجاد کرد. این ویرایش، با ارائه نسخه‌بدل‌ها، فرآیند تصحیح را شفاف و قابل انتقاد ساخت. این امر، نه تنها به محققان کمک می‌کند تا به متن اصلی دسترسی داشته باشند، بلکه امکان مقایسه با نسخه‌های دیگر را نیز فراهم می‌کند. 🔸‌یکی دیگر از نکاتی که خالقی مطلق درباره شاهنامه به آن توجه نشان داده، انتظارات اجتماعی و جایگاه فرهنگی شاهنامه است. شاهنامه، نه تنها یک اثر ادبی است، بلکه حافظه تاریخی و فرهنگی ایران است. این اثر، نه تنها در ادبیات، بلکه در تاریخ و فرهنگ ایران نیز تأثیرگذار است. اما این اثر، در دل مردم ایران، یک جایگاه معنوی دارد. این اثر، نه تنها در ادبیات، بلکه در تاریخ و فرهنگ ایران نیز تأثیرگذار است. ‌ibna.ir/x6G6n @ibna_official

🔰نگاهی به کتاب «تقی ارانی و گذشته‌نگری در پرتو حال»؛ ارانی و خوانش انتقادی تاریخ 🔸کتاب «تقی ارانی و گذشته‌نگری در پرتو حال» به جای تمرکز بر روایت خطی زندگی، بر مسئله چگونه خواندن گذشته از منظر حال متمرکز است. به همین دلیل، مخاطب با تحلیلی روبه‌روست که هم به تاریخ وفادار است و هم از پرسش‌های معاصر غافل نمی‌ماند. 🔸کتاب تقی ارانی و گذشته نگری در پرتو حال تلاشی است برای بازخوانی یکی از چهره‌های بحث‌برانگیز و تأثیرگذار تاریخ معاصر ایران؛ شخصیتی که نام او اغلب در روایت‌های ایدئولوژیک، سیاسی یا اسطوره‌سازانه خلاصه شده است. یونس جلالی و حمیدرضا یوسفی در این اثر می‌کوشند از این قالب‌های تثبیت‌شده فاصله بگیرند و تقی ارانی را نه صرفاً به‌عنوان یک نماد، بلکه به‌عنوان یک کنشگر فکری در بستر تاریخی و اجتماعی زمانه‌اش بررسی کنند. 🔸مسئله محوری کتاب، نسبت میان گذشته و حال است: این‌که چگونه می‌توان با نگاهی امروزین به سراغ یک چهره تاریخی رفت، بدون آن‌که در دام قضاوت‌های شتاب‌زده یا بازتولید روایت‌های کلیشه‌ای افتاد. نویسندگان با اتخاذ رویکردی تحلیلی و انتقادی، تلاش می‌کنند نشان دهند که فهم تقی ارانی تنها در پرتو پرسش‌های امروز معنا پیدا می‌کند. همین رویکرد است که کتاب را از یک زندگی‌نامه ساده یا روایت تاریخی خطی متمایز می‌کند و آن را به متنی تحلیلی برای خواننده جدی تاریخ اندیشه تبدیل می‌سازد. ibna.ir/x6G37 @ibna_official