🔰محرم به روایت آیین و ادبیات/ خوزستان؛ نگاهی به تعزیه‌ در شوشتر، پایتخت شبیه‌خوانی خوزستان 🔸 شهرستان شوشتر را به عنوان پایتخت شبیه‌خوانی استان خوزستان می‌شناسند و شبیه‌خوانان سلاسل شوشتر، یکی از شناخته‌شده‌ترین گروه‌ها، محافل تعزیه و شبیه‌خوانی در این شهرستان هستند که نام آنها با محله سلاسل و آیین‌های سنتی و ریشه‌دار این شهر گره خورده است. 🔸آنچه تعزیه شوشتر را متمایز می‌کند، این است که تعزیه با سنت‌های مذهبی، بافت تاریخی شهر، هیئت‌های ریشه‌دار و شیوه بیان محلی پیوند دارد. به همین دلیل، تعزیه در این شهر صرفاً یک بازنمایی آیینی نیست، بلکه بخشی از زیست مذهبی روزمره مردم است. 🔸نقش تعزیه‌خوانان تعزیه‌خوانان در شوشتر معمولاً از دل همان جامعه مذهبی و محلی برمی‌خیزند. در این بین شبیه‌خوانان سلاسل شوشتر یکی از شناخته‌شده‌ترین گروه‌ها، محافل تعزیه و شبیه‌خوانی در شوشتر به‌شمار می‌آیند و نام‌شان معمولاً با محله یا محدوده سلاسل و نیز سنت‌های آیینیِ ریشه‌دار این بخش از شهر گره خورده است. 🔸️از ویژگی‌های شبیه‌خوانان سلاسل، تکیه بر سنت شفاهی است به نحوی که شبیه‌خوانان سلاسل معمولاً تعزیه را از راه شاگردی نزد استادان قدیمی، حضور در مجالس محلی و انتقال سینه‌به‌سینه لحن و نسخه یاد می‌گرفتند. وابستگی به هیئت و محله نیز از دیگر ویژگی‌های تعزیه سلاسل است و در این سنت، شبیه‌خوانی اغلب با هیئت‌های مذهبی، حسینیه‌های محله و همراهی پیرغلامان و معتمدان پیش می‌رفت. ibna.ir/x6HCb @ibna_official

🔰نگاهی به «سه رساله» کلود فردریک باستیا؛ تک‌سوار آزادی: جستاری در لیبرالیسمِ فردریک باستیا 🔸️حکومت جعل بزرگی است که به واسطۀ آن همه تلاش می کنند با هزینۀ دیگران زندگی کنند. 🔸️بزرگ‌ترین میراث فکری فردریک باستیا در نظریه‌پردازی‌های انتزاعی خلاصه نمی‌شود، بلکه در توانایی بی‌نظیر او در ترجمان مفاهیم پیچیدۀ اقتصادی به زبانی سهل، تمثیلی و همه‌فهم نهفته است. در دورانی که اقتصاد سیاسی در چنبرۀ اصطلاحات غامض آکادمیک گرفتار بود، او با بهره‌گیری هوشمندانه از هنر تمثیل و طنز، پلی مستحکم میان نخبگان علمی و توده‌های مردم بنا کرد. 🔸️ باستیا رسالت غایی خود را مسلح‌کردن شهروندان به بینش عمیق اقتصادی می‌دانست تا در برابر فریبندگی شعارهای پوپولیستی و وعده‌های سراب‌گونۀ دولت‌گرایان مصون بمانند. رویکرد آموزشی و کوشش هنرمندانۀ او برای ساده‌سازی مفاهیم بدون کاستن از غنای علمی، الهام‌بخش برخی از متفکران برجستۀ قرن بیستم گردید؛ از جمله هنری هازلیت در نگارش کتاب مشهور اقتصاد در یک درس. باستیا به نحوی ماندگار ثابت کرد که علم اقتصاد، پیش از آن‌که دانشی تخصصی برای ادارۀ حکومت‌ها باشد، ابزاری حیاتی و روشنگر برای بیداری افکار عمومی، و مستحکم‌ترین سپر برای دفاع از آزادی تک‌تک شهروندان است.     ibna.ir/x6Jcw @ibna_official

🔰نگاه جدید کیایی به «ابوالقاسم لاهوتی»؛ واکاوی فصاحت و مضامین آثار لاهوتی 🔸️ نویسنده کرمانشاهی کتاب «ابوالقاسم لاهوتی؛ بازتاب زندگی، مضامین، فصاحت و بلاغت در آثار» گفت: این کتاب در ۵۰۳ صفحه توسط انتشارات سرانه به ابهامات در مورد زندگی لاهوتی پاسخ داده و آثار او را با استفاده از منابع و منظر جدید مورد بررسی قرار می‌دهد 🔸️لاهوتی روح زمانه را درک کرده بود ولی بر آن تأمل نکرد یا که سیر حوادث این اجازه را به او نداد زیرا به مبارزه در عمل اهمیت می‌داد و نمی‌خواست در مقابل استبداد سر خم کند و یا خاموش بماند. از این رو فرصت نیافت و نوگرایی‌های خود در زمینۀ کوتاه و بلند کردن طول مصراع‌ها و تغییر در سطر شعر و تصریف در وزن را ادامه نداد و مدون نکرد؛ هرچند در مسیر درست هم قرار داشت ولی نشد که به نام او پا بگیرد و تدوین شود با آنکه تا آخر نیز از روش‌های نوین استفاده می‌کرد اما به‌عنوان سیاقی واجب بدان نپرداخت. 🔸️دربارە شعر لاهوتی مهم‌ترین وجه متمایز و دارای امتیاز، روانی و شیوایی زبان اوست که همان سبک سهل ممتنع است ولی با اختصاص و اقتضا روزگار او. زبان فرانسوی و روسی را به خوبی بلد بود و آثاری از ویکتورهوگو و شکسپیر را به فارسی ترجمه کرد و حماسە حکیم فردوسی را نیز در شش جلد به روسی برگرداند و این موارد در کتاب حاضر با نمونه‌ها آمده‌اند. ibna.ir/x6HFW @ibna_official

🔰آیا مترجم ماشینی می‌تواند روح ادبیات را بازآفرینی کند؟ وقتی هوش مصنوعی به سراغ مارسل پروست می‌رود 🔸پیشرفت هوش مصنوعی، این بار به یکی از حساس‌ترین عرصه‌های فرهنگ یعنی ترجمه ادبی رسیده است. استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی در ترجمه شاهکارهای ادبی، از جمله آثار مارسل پروست، موافقان و مخالفان بسیاری دارد؛ برخی آن را دستیار مترجم می‌دانند و برخی دیگر معتقدند هیچ الگوریتمی قادر به انتقال ظرافت، موسیقی و جان ادبیات نیست. 🔸راثول که ترجمه‌اش در مجموعه جدید انتشارات آکسفورد منتشر خواهد شد، می‌گوید این ابزارها با نمایش هم‌زمان متن اصلی، ترجمه‌های پیشین و پیشنهادهای موتورهای ترجمه‌ای مانند چت‌جی‌پی‌تی (ChatGPT) بخش قابل توجهی از بار ذهنی مترجم را کاهش می‌دهند. به گفته او، هوش مصنوعی جایگزین مترجم نیست، بلکه تنها گزینه‌هایی را پیشنهاد می‌کند و انتخاب نهایی همواره بر عهده مترجم انسانی باقی می‌ماند. ibna.ir/x6HX3 @ibna_official

🔰به‌ بهانه روز ملی کرمانشاه؛ کرمانشاه؛ روایتی چهار هزار ساله از «اِلی‌پی» تا امروز 🔸پیشینه چند هزار ساله، نام‌هایی که در دوره‌های مختلف بر شهر کرمانشاه نهاده شده و میراث تاریخی و فرهنگی برجای‌مانده، کرمانشاه را به یکی از کهن‌ترین شهرهای ایران تبدیل کرده است. روز کرمانشاه، فرصتی است برای مرور این پیشینه و نگاهی به آنچه هویت تاریخی این دیار را شکل داده است. 🔸در حوزه کرمانشاه‌شناسی آثار ارزشمندی منتشر شده که از جمله آن‌ها می‌توان به کتاب «کرمانشاهان باستان» اثر مرحوم جلیلی و دکتر مسعود گلزاری، آثار پژوهشی آقای سلطانی، کتاب‌های آقای کشاورز و همچنین کتاب «کرمانشاه در زمان قاجار» نوشته مرحوم استاد بیری اشاره کرد که هر یک بخشی از تاریخ این دیار را روایت کرده‌اند. 🔸️با وجود اینکه کرمانشاه از دانشگاه‌های متعدد، استادان توانمند و مراکز آموزش عالی برخوردار است اما متأسفانه در حوزه تاریخ و فرهنگ استان فعالیت چشمگیری از سوی این مراکز دیده نمی‌شود. 🔸️بی‌توجهی به تاریخ و فرهنگ کرمانشاه، نسل‌های آینده را از ریشه‌های خود دور می‌کند و این موضوع در بلندمدت به هویت فرهنگی استان آسیب می‌زند. ibna.ir/x6Jc2 @ibna_official

🔰سروش چیت‌ساز در گفت‌وگو با ایبنا مطرح کرد؛ داستان و رفتن به سمت شکستن الگوی تکراری ذهن 🔸سروش چیت‌ساز، نویسنده، گفت: من معتقد نیستم که در تمامی داستان‌ها غافل‌گیری پایانی یا «توییست» وجود دارد یا حتا اینکه مطلوب است وجود داشته باشد. آنچه بعضی وقت‌ها با غافل‌گیری اشتباه گرفته می‌شود، نامنتظر بودن پایان داستان نیست. داستانی که همه چیزش عادیست و فقط یک پایان غافل‌گیرکننده دارد معمولا در همان خوانش اول پرونده‌اش بسته می‌شود و دستش رو می‌شود. ترجیح من این است که این غافل‌گیری در تمام روایت وجود داشته باشد نه تنها در پایان. 🔸داستان و اسباب‌بازی هر دو در وجه سرگرم‌کنندگی و بازیگوشی با هم اشتراک دارند اما برخی از بازی‌ها واقعا ممکن است خطرناک باشند. اینکه قصه‌های روایت شده در این داستان‌ها حاوی مضامین تیره یا مهیب است و به قول شما تضادی جدی میان درون‌مایه داستانی و نام و لحن کتاب، به چشم می‌آید، یکی از اهداف انتخاب این اسم بوده. انسان معمولا در مواجهه با تناقض و تضاد و امری که آشنا نیست، متوقف می‌شود و به فکر فرو ‌می‌رود. در واقع نویسنده امیدوار است همین حساسیت در مخاطب عمل کند و اگر پاسخی را به سرعت دریافت نکرد، بی‌تفاوت گذر نکند. 🔸نویسندگی نوعی رویابینی‌است. روایت است که دست نویسنده‌ را می‌گیرد و او را در جهان داستان پیش می‌برد. نمی‌خواهم زیاد رمانتیکش کنم و این شبهه را به وجود بیاورم که نوشتن یک فراینده خارج از اراده و ناخوداگاه است. قطعا اراده‌ی نویسنده و هستی‌شناسی و ذائقه و آگاهی اوست که به داستان ساختار می‌دهد اما آنچه برای خود من لذت‌بخش است، کشف‌هاییست که در این سفر خواهم داشت. 🔸️ ادبیات می‌تواند لایه‌های پنهان ذهن و روان را در فشردگی واژگان و گاه با یک بازی زبانی ساده و در یک ارتباط بسیار خصوصی میان متن و مخاطب بیان کند، کاری که سینما با تکنیک‌های دیگری باید یا شاید به آن برسد و سینما نیز متقابلا توان ساخت یک جهان عظیم تخیلی را با چند سکانس کوتاه و با ابزار تصویر دارد که متن نوشتاری برای خلقش مجبور به قلم‌فرسایی طولانیست. یک پاسخ خیلی کوتاه هم می‌توانم بدهم که از منظر دیگری است اما شاید یک جمع‌بندی سریع باشد. ibna.ir/x6J8N @ibna_official

🔰معیارهای پیش‌بینی دقیق در بازار کتاب/ ۲ ناشر آشنا با مخاطب برنده بازار کتاب است 🔸مدیر نشر هوپا، معتقد است؛ ناشران باید به جای اتکا به پیش‌بینی‌های قطعی، با سناریوهای مختلف و تصمیم‌گیری داده‌محور، ریسک سرمایه‌گذاری خود را کاهش دهند؛ مولفه‌ای که پیش‌بینی فروش را دقیق می‌کند 🔸بحران‌هایی مانند کرونا، جنگ یا دوره‌های نااطمینانی اجتماعی نشان داده است که الگوی خرید مخاطب می‌تواند به سرعت تغییر کند و ناشر باید بتواند خود را با این تغییرات تطبیق دهد. 🔸️ در بازار امروز، برندسازی ناشر و اعتماد مخاطب نیز یکی از عوامل تعیین‌کننده است، بسیاری از خانواده‌ها فقط یک عنوان کتاب خریداری نمی‌کنند، بلکه بر اساس سابقه و اعتبار یک ناشر، نویسنده یا مجموعه تصمیم می‌گیرند. استمرار کیفیت، ارتباط مستمر با مخاطب، حضور حرفه‌ای در فضای دیجیتال و ایجاد اعتماد در طول سال‌ها، سرمایه اصلی یک ناشر محسوب می‌شود. 🔸عامل مهم دیگر، قدرت برند و شبکه توزیع ناشر است؛ دو کتاب با کیفیت مشابه ممکن است فروش کاملاً متفاوتی داشته باشند، زیرا یکی از آن‌ها از برند قوی‌تر، ارتباط بهتر با کتابفروشی‌ها، ویترین مناسب‌تر و شبکه توزیع گسترده‌تری برخوردار است. در واقع پیش‌بینی فروش فقط پیش‌بینی جذابیت کتاب نیست، بلکه پیش‌بینی توانایی رساندن آن کتاب به مخاطب نیز هست. ibna.ir/x6J4J @ibna_official

🔰فرصتی که از دست‌ سینمای ایران رفت؛ شکست «چشم‌هایش»، ناکامی بزرگ یک اقتباس ادبی 🔸شکست  «چشم‌هایش» از دست رفتن فرصتی است که می‌توانست یکی از مهم‌ترین رمان‌های معاصر فارسی را بار دیگر به مرکز توجه مخاطبان بازگرداند و نشان دهد ادبیات معاصر ایران همچنان ظرفیت خلق آثار بزرگ سینمایی را دارد. 🔸فرمان‌آرا سال‌ها برای اقتباس از این رمان تلاش کرده بود. او که کارنامه‌اش با اقتباس‌هایی چون «شازده احتجاب» و «سایه‌های بلند باد» گره خورده، بار دیگر سراغ ادبیات رفت. حوزه‌ای که مهم‌ترین موفقیت‌های هنری‌اش در آن رقم خورده است. همین سابقه، انتظارها از «چشم‌هایش» را چند برابر می‌کرد. 🔸حتی گفته می‌شد «چشم‌هایش» یکی از گزینه‌های حضور در جشنواره فیلم فجر خواهد بود و بعدها نیز صحبت از تولید یک مینی‌سریال بر اساس همین پروژه به میان آمد. با این حال، هیچ‌یک از این وعده‌ها عملی نشد. 🔸بسیاری «چشم‌هایش» را آغازگر نوعی رمان سیاسی-روان‌شناختی در ادبیات معاصر ایران می‌دانند. این اثر طی هفت دهه گذشته بارها تجدید چاپ شده، به زبان‌های مختلف ترجمه شده و همچنان در فهرست مهم‌ترین رمان‌های فارسی قرن چهاردهم جای دارد. 🔸«چشم‌هایش» نمادی است از فرصتی که می‌شد آن را حفظ کرد. فرصتی برای پیوند دوباره ادبیات و سینمای ایران، برای جان بخشیدن به یکی از بزرگ‌ترین رمان‌های فارسی روی پرده نقره‌ای و برای ثبت واپسین اثر یکی از مهم‌ترین فیلمسازان نسل خود. ibna.ir/x6Jdb @ibna_official

🔰«تاریخ فرهنگی جدید» در گفت‌وگو با محمدامیر احمدزاده؛ بازیابی صداهای خاموش تاریخ باید انعکاس صدای پای فرودستان اجتماعی نیز باشد 🔸محمدامیر احمدزاده گفت: تاریخ فرهنگی، رویکردی میان‌رشته‌ای است که درصدد برجسته کردن نقشِ «فرهنگ» در تحلیلِ«واقعیت‌های تاریخی» است و تحلیلِ فرهنگی بر اساس شناخت بسترهای فرهنگی وقوع حوادث را مبنایِ کشف معنا و بازنمایی معرفت قرار می‌دهد و اجازه می‌دهد تا مُورخ، اسناد رسمی را «برخلافِ جهت»، بازخوانی نماید تا بدین ترتیب، صداهای خاموش را بازیابی کند. 🔸تاریخ فرهنگی باعث دگرگونی در تلقی ما از منابع مورد استفاده در پژوهش نیز شده است؛ به این معنا که، منبع و متن در تاریخ فرهنگی صرفا شامل متون نگاشته شده نیست بلکه فراتر از این، شامل هر گونه چیزی است که ما را به معنا رهنمون می‌کند. 🔸یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های تاریخ فرهنگی با سایر گونه‌های موضوعی تاریخ از جمله تاریخ اجتماعی و اقتصادی در این است که اگر تاریخ اجتماعی به دنبال ساختارها و داده‌های کمّی است، تاریخ فرهنگی به معناها، نمادها و بازنمایی‌ها و تجربه زیسته مردم تمرکز می‌کند. 🔸از آنجا که تاریخ فرهنگی جدید به معنای اصیل آن، برآمده از مطالعات میان‌رشته‌ای در اروپا و ترکیبی از انسان‌شناسی فرهنگی، تاریخ و جامعه‌شناسی بوده و این «رشته- دانش‌ها» در ایران با تاخیر فراوان تولد یافته‌اند لذا این رویکرد از دو دهه پیش مورد توجه اهل جامعه‌شناسی قرار گرفته و مورخان کمتر مباحث و قلمرو تاریخ فرهنگی جدید را مدنظر قرار داده و به آن کمتر توجه داشته‌اند. 🔸هانت یکی از اصلی‌ترین پیشگامان تاریخ فرهنگی جدید است و این اثر او، مانیفست تاریخ فرهنگی به شمار می‌رود. حوزه تخصص هانت همانا انقلاب فرانسه است اما او همچنین به دلیل کارش در تاریخ فرهنگی اروپا در مورد موضوعاتی مانند جنسیت شناخته شده ‌است. او تاریخ فرانسه و تاریخ اروپا و تاریخ‌نگاری را تدریس می‌کند و تخصص‌های او عبارتند از انقلاب فرانسه، تاریخ جنسیت، تاریخ فرهنگی و تاریخ‌نگاری. ibna.ir/x6J6N @ibna_official

🔰مجید بجنوردی در شرح ویژگی‌های سیدعبدالله انوار؛ در عین فروتنی، دریای دانش بود 🔸️به‌گفته بجنوردی: «خودِ انوار هر زمان از من می‌پرسید کجا و چه رشته‌ای درس خوانده‌ای به‌شوخی می‌گفتم دانشگاه من خیابان آجودانیه، روبه‌روی پارک شطرنج، منزل عبدالله انوار است!» 🔸شیوه‌ی گردآوری این خاطرات نکته‌ی جالبی دارد. به این معنا که اصلاً قرار نبود من کتاب منسجمی درباره خاطرات انوار تنظیم کنم. در ابتدا برای بهره بردن از دانشِ تهران‌شناسی استاد به منزل او می‌رفتم. یکی دو جلسه که پهلوی او رفتم خاطراتی تعریف کرد که بسیار جالب توجه بود و تصمیم گرفتم آن‌ها را ضبط کنم. آن خاطرات ضبط شده‌ی ابتدایی همه موضوعی بودند. به این معنی که یک سوژه‌ی خاص را دستمایه مصاحبه قرار می‌دادم؛ برای مثال، خاطرات استاد درباره حزب توده، عضویت و دل‌زدگی ایشان از این حزب، خاطرات نهضت ملی شدن نفت، ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، جلسات انواریه و ... بعضی از این گفت‌وگوها را در زمانِ حیاتِ استاد در روزنامه‌ها و مجلات به‌صورت مناسبتی منتشر می‌کردم. بعد از گذشت چند سال، این گفت‌وگوهای موضوعی و مناسبتی، در کنار هم مجموعه‌ی معناداری را تشکیل دادند و تصمیم گرفتم آن‌ها را در قالب کتاب منتشر کنم 🔸یکی از مهم‌ترین سال‌های زندگی انوار، زمانی است که او سلسله جلساتی در منزل و باغ شخصی‌اش برگزار می‌کرد و افراد شاخصی مثل امیرحسین آریان‌پور، محمدباقر هوشیار، فردید و... در آن شرکت می‌کردند. در گفت‌وگوهایی که با انوار داشتم به نظرم رسید که این موضوع می‌تواند در مصاحبه با یکی دیگر از شرکت‌کنندگان این جلسات، پرورده‌تر بشود. ibna.ir/x6Jcj @ibna_official

🔰در سومین قسمت پادکست ایبنا پلاس بشنوید؛ از سرنوشت عجیب یک نویسنده تا زندگی‌نامه‌ی بازیگران و صدای شجریان 🔸در قسمت سوم ایبنا پلاس، از اکبر عبدی و ضرورت زندگی‌نامه‌نویسی برای بازیگران ایرانی می‌گوییم، سراغ سرگذشت عجیب علی میردریکوندی و مقدمه‌های نجف دریابندری می‌رویم، درباره‌ی کتاب کیوان یداللهی درباره‌ی محمدرضا شجریان گفت‌وگو می‌کنیم و بخشی از این گفت‌وگو را می‌شنویم؛ در کنار معرفی کتاب «گور زندگان» و چند فیلم. ibna.ir/x6Jd4 @ibna_official

🔰ادبیات فقط کنار هم گذاشتن واژه‌ها نیست! هوش مصنوعی و پایانِ اطمینان؛ وقتی زبان دیگر اثر انگشت ندارد 🔸امروز دیگر پرسش این نیست که «آیا هوش مصنوعی می‌تواند مانند انسان بنویسد؟» بلکه پرسش دشوارتر این است که آیا هنوز می‌توان با اطمینان گفت این متن را انسان نوشته است؟ 🔸شاید عجیب‌ترین دستاورد هوش مصنوعی همین باشد؛ نه سرعت نوشتن، نه تولید میلیون‌ها کلمه، بلکه تولید سوءظن. عصری آغاز شده که در آن، نویسنده باید پیش از آنکه درباره کیفیت اثرش توضیح دهد، از انسانی بودن خودش دفاع کند. 🔸طنز ماجرا اینجاست که بسیاری از نشانه‌هایی که کاربران برای شناسایی متن‌های هوش مصنوعی به آن‌ها استناد می‌کنند، قرن‌ها پیش در آثار نویسندگان بزرگ وجود داشته است. اگر استفاده از خط تیره، تکرارهای آهنگین یا جمله‌های سه‌بخشی نشانه ماشین باشد، باید چارلز دیکنز و حتی ژولیوس سزار را نیز متهم کرد. زبان، پیش از آنکه هوش مصنوعی متولد شود، همین‌گونه نفس می‌کشید. ibna.ir/x6HS2 @ibna_official