🔰درگذشت یک پژوهشگر و چهره فرهنگی؛
روان فرهادی، مولاناشناس نامدار افغانستانی از دنیا رفت
🔸عبدالغفور روان فرهادی، نویسنده، پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی، مولاناشناس و دیپلمات پیشین افغانستان شامگاه یکشنبه، پنجم مرداد سال ۱۴۰۵ هجری خورشیدی، در ۹۶سالگی در شهر سانفرانسیسکو ایالات متحده امریکا چشم از جهان فرو بست.
🔸روان فرهادی آثار مهمی در حوزه عرفان و زبانشناسی ترجمه و تألیف کرد که از جمله آنها میتوان به ترجمه«قوس زندگیِ حلاج» اثر لویی ماسینیون، پژوهش گسترده درباره خواجه عبدالله انصاری، بررسیِ احوال عاشقان در شعر عارفان، مطالعه زبان تاجیکی ماوراءالنهر، تحقیق درباره تاریخ تلفظ و صرف زبان پشتو و تدوین مجموعه «مقالات محمود طرزی» اشاره کرد.
ibna.ir/x6Jdy
@ibna_official
🔰روایت ایبنا از کتابفروشیهای محلی پایتخت - ۳۴
پدر، پسر، کتاب
نیمقرن با کتابفروشی فرید
🔸چاردیواری «کتابفروشی فرید» برای دومین کلیدار، یادآور قدکشیدن و مشق کردن درس کتاب فروشی در محضر بنیانگذار است. لحظههای بیبازگشت اما ماندگار شده در جان آقای کتابفروش.
🔸جهان کتابفروشی آقای صدیقی، از چارچوب باریک شیشهای در، و ویترین متحرک کنارش، که هرروز به پیشگاه عابران میرسد، روی دو مسیر ریلی آهنی، طلوع میکند.
🔸کتابفروشی، با پیشخوان شیشهای به دو نیمِ تقریبا مساوی، تقسیم شده؛ این سو از آن مشتری، سوی دیگر جایگاه آقای کتابفروش و دورتا دور این سرزمین، ویترینهای دردار یا قفسهها، ایستادهاند. گرفتاریهای زمانهُ قیمتهای سر به طاق خورده کتاب، رنگ از رخ کتابفروشیهای شهر گرفته... یکی از هزاران، کتابفروشی فرید که وصف حال قفسههایش از کتابهای نو، حکایت غریبی است.
🔸در منطق دنیای آجر و طلا، صغری کبری چیدن درباره ارزش کار فرهنگی، میشود دیوانهبازی! گوش آقای کتابفروشی «فرید» از این حرفها پُر است.
ibna.ir/x6JcZ
@ibna_official
🔰محرم به روایت آیین و ادبیات/ قزوین؛
رد پای تاریخ در عزاداریهای قزوین؛ از نوحه دستگاهی تا چهارپایهخوانی
🔸 بررسی پیشینه عزاداریهای محرم و صفر در قزوین، قدمت آیینها از سده چهارم هجری را نشان میدهد، عزاداریهایی که در طول تاریخ تغییراتی داشتهاند اما آنچه در همه آنها مشترک است، عشق و دلدادگی به اباعبدالله الحسین(ع) است.
🔸️حداقل از دوره قاجار مستندات و روایتهای متعددی چه در اسناد و متون تاریخی و چه در تاریخ شفاهی درباره مناسک و سبک و شیوه عزاداریهای حسینی در قزوین در دست است. مهمترین این سبکها و شیوهها را میشود در حرکت دستجات سینهزنی و زنجیرزنی همراه با برافراشتن بیرقهای عزا و حمل علامتهای فلزی (علامتکشی) و طبقهای چراغ (طبقکشی) در سطح شهر به ویژه از شب هشتم محرم تا شب یازدهم مشاهد کرد و یا سبک اصیل و خاص قزوینیها در نوحهخوانی و نوحهسرایی که به «نوحه دستگاه یا دستگاهی» معروف است. همچنین اجرای فراگیر نمایشهای آیینی شبیهخوانی (تعزیه) در قزوین، آن هم به گونهای که در دهه اول محرم، صبحها در مدرسه مولاوردیخان؛ ظهرها در تکیه حسننایب و شبها در تکیه محمدخان بیک به اجرا درمیآمد.
🔸تغییرات سبک زندگی و به صحنه آمدن نسلهای جدید با گرایشها و باورهای مختلف هم باعث شده که در حرکت دستههای عزاداری در دهه اول محرم در خیابانها، سینهزنی و زنجیرزنی چندانی مشاهده نشود و انواع آلات موسیقی غربی به ویژه طبلهایی در سایزهای مختلف، جایگزین آلات موسیقی سنتی در دستههای عزاداری شدهاند و نه فقط نوع موسیقی که فرم و سبک عزاداری نیز در نتیجه آنچه اشاره کردم، دچار تغییرات محسوسی شده است. یا بعد از شیوع ویروس کرونا، روضههای خانگی زنانه بهطور محسوسی کاهش یافت، همچنانکه با تغییر سبک زندگی، شاهد گسترش و تنوع نذورات و غذاهای نذری هستیم.
ibna.ir/x6HJ4
@ibna_official
🔰محمدحسین پاپلی یزدی در گفتوگو با ایبنا مطرح کرد؛
ایران، اتحادیهای بر بنیاد صلح و عشق است
🔸محمدحسین پاپلی یزدی، پژوهشگر و نویسنده، گفت: ما ملتی صلحجو هستیم. اگر صلح نمیکردیم، این کشور تکهتکه بود و هر منطقه به وسعتی کمتر از بلژیک یا لوکزامبورگ جدا میشد. درست است که شمشیر هم در تاریخ ما بوده، اما شمشیر نمیتوانست یک اتحادیه درست کند. ایران یک اتحادیه است که بر مبناً صلح، دوستی و مسالمت مستقر شده است.
🔸️تکثر حقیقتی است که نمیتوان آن را نادیده گرفت. ۳۰۰۰ سال است که در این مملکت اقوام، زبانها و ادیان مختلف بودهاند و با هم زندگی کردهاند. نمیگویم هیچ اختلافی نبود، اما این اختلافات هیچگاه به حدی نرسید که باعث جدایی شود. چه وجه اشتراکی بین یک بلوچ و یک آذربایجانی هست؟ نه مذهبشان یکی است، نه قیافه، نه خوراک، نه لباس و نه زبانشان. اما جغرافیای ایران به توافقی رسید که ما ایرانی هستیم و باید یک ملت را تشکیل دهیم. این ویژگی در دنیا کم است؛ شاید فقط ایران و هند باشند که چنین تنوعی دارند و با هم متحدند. اروپا هزار سال تلاش کرد با زور شمشیر متحد شود و جنگهای بسیاری دید.
🔸️ایران یک اتحادیه است که بر مبنای صلح، دوستی و مسالمت مستقر شده است. اگر تصور کنند بنیان این کشور بر اساس شمشیر آغا محمدخان، نادرشاه، شاه عباس و زور دیگر پادشاهان بوده و بخواهند به همان راه بروند، اشتباه میکنند. آنها حتی وقتی کشوری را فتح میکردند، با مردم سازگاربودند و نمیگفتند که بختیاریها یاقشقاییها باید نابود شوندیاشبیه ما شوند. بنابراین اساس و بنیان این کشور بر مبنای صلح است.
ibna.ir/x6J9m
@ibna_official
🔰جمیله سنجری در گفتوگو با ایبنا:
غمِ پیروز را به امید و مسئولیت برای کودکان تبدیل کردیم
🔸جمیله سنجری گفت: به قول بانو توران میرهادی، مادر ادبیات کودک ایران: «غم بزرگ را به کار بزرگ تبدیل کنید.» همه دلمان سوخت که پیروز علیرغم مراقبتهای شبانهروزی مُرد؛ اما میدانیم که مرگ پایان زندگی او نیست. میشود مثل پیروز در یادها ماند و زندگی کرد؛ «پیروزی» که در داستان به همه کمک میکند. شیطنت میکند؛ طناز است و باری از روی دوش دیگران برمیدارد و خودش حس بهتری دارد. اینطوری امید جای غم را میگیرد.
🔸️شخصیت و نام و زندگی پیروز دوستداشتنی مردم را نسبت به محیط زیست و حیوانات نادر ایران حساستر کرد. اغلب، پیجویِ زندگی و زنده ماندن او بودند. بچهیوزپلنگی که مردم را از کوچک و بزرگ به هم پیوند داد. ما هم فکر کردیم فقط دلسوزی کافی نیست، بهتر است کاری انجام دهیم؛ هر کس با توجه به مهارت و تجربه و توانایی خود. یوزی در حال انقراض است و هیچیک دوست نداریم حیات این حیوان کمیاب به پایان برسد. اما دربارهٔ پیروز، یک راه زنده نگه داشتن او بهرهمندی از هنر است؛ با نقاشی، انیمیشن، فیلم و... میشود یاد و خاطراتش، هرچند تخیلی را زنده نگه داشت.
🔸️اگر پیروز الآن زنده بود میگفت: «میرم توتستان، توت شیرین میخورم، یک عالمه دوست پیدا میکنم و زود برمیگردم.» همینقدر شاد و همینقدر امیدوار!
ibna.ir/x6Jf5
@ibna_official
🔰نگاهی به کتاب «جاسوس و خائن» نوشته بن مکینتایر؛
نفسگیرترین پرونده جاسوسی جنگ سرد
خدمتگزار وفادار اتحاد جماهیر شوروی و جاسوس بریتانیا
🔸کتاب «جاسوس و خائن؛ بزرگترین داستان جاسوسی جنگ سرد» با تکیه بر اسناد و منابع دست اول نه تنها سرگذشت یک جاسوس بلکه تصویری روشن از جنگ پنهان اطلاعاتی میان شوروی، بریتانیا و آمریکا ارائه میدهد؛ جنگی که در پشت صحنه سیاست جهانی جریان داشت و نشان میدهد چگونه تصمیمهای یک فرد میتواند بر مسیر تاریخ اثر بگذارد.
🔸️نویسنده با اتکا به اسناد طبقهبندیشده و گفتوگو با مأموران سابق اطلاعاتی، از جمله خود گوردیفسکی، نشان میدهد که چگونه پیچیدگیهای روانشناختی، گریزهای نبوغآمیز و خیانتهای درونی، به شکلگیری یکی از مهیجترین و در عین حال واقعیترین روایتهای جاسوسی قرن بیستم انجامیده است.
🔸️این کتاب با تکیه بر اسناد و منابع دست اول نه تنها سرگذشت یک جاسوس بلکه تصویری روشن از جنگ پنهان اطلاعاتی میان شوروی، بریتانیا و آمریکا ارائه میدهد؛ جنگی که در پشت صحنه سیاست جهانی جریان داشت و نشان میدهد چگونه تصمیمهای یک فرد میتواند بر مسیر تاریخ اثر بگذارد.
🔸️«جاسوس و خائن» فقط برای علاقهمندان به تاریخ یا سیاست نوشته نشده است و داستانی بر پایه اتفاقات واقعی و روایتهای پرتعلیق است. این کتاب با تکیه براسنادومنابع دستاول، نهتنها سرگذشت یک جاسوس، بلکه تصویری روشن ازجنگ پنهان اطلاعاتی میان شوروی و بریتانیا ارائه میدهد؛ جنگی که در پشتصحنه سیاست جهانی جریان داشت ونشان میدهدچگونه تصمیمهای یک فرد میتواند بر مسیر تاریخ اثر بگذارد.
ibna.ir/x6JdL
@ibna_official
🔰فرهاد قربانزادهربطی درباره «دیرینهشناسی عقل علمی میشل فوکو»؛
فیلسوف آزادی انتقادی
فوکو ضدعلم نیست
🔸بهباور مترجم: «فوکو از ما نمیخواهد بدون هنجار زندگی کنیم؛ بلکه از ما میخواهد هیچ هنجاری را پیش از آنکه تاریخ، مناسبات قدرت و شرایط امکان شکلگیری آن را بشناسیم، طبیعی، ازلی و غیرقابل تغییر نپنداریم. این همان روح نقدی است که فوکو آن را میراث اصیل پروژه روشنگری کانت میداند؛ نقدی که نه به نفی عقل، بلکه به عقلانیسازی عقلانیت میانجامد و افقهای تازهای برای اندیشیدن و زیستن میگشاید.»
🔸️سوءبرداشتهای متعددی در مورد میشل فوکو وجود دارد و یکی از رایجترین آنها این است که او را منتقد عقل یا حتی عقلستیز معرفی میکنند. این برداشت بیش از آنکه حاصل خواندن آثار فوکو باشد، نتیجه قرار دادن او در دوگانهای است که خود او بارها آن را رد کرده است؛ یعنی دوگانه عقلگرایی و عقلستیزی. واقعیت این است که فوکو هرگز علیه عقل سخن نمیگوید؛ بلکه علیه تصور متافیزیکی از عقل سخن میگوید؛ تصوری که عقل را جوهری واحد، ثابت، جهانشمول و فراتاریخی میداند. از نگاه فوکو، چیزی بهنام عقل، علیالاطلاق، وجود ندارد؛ آنچه وجود دارد، عقلانیتهای تاریخی است. مقصود از عقلانیت، مجموعه قواعد، رویهها، نهادها و شیوههایی است که در یک دوره تاریخی تعیین میکنند چه چیزی معقول، چه چیزی نامعقول، چه چیزی علمی، چه چیزی انحراف و چه چیزی حقیقت تلقی شود. برای مثال، عقلانیتی که در پزشکی قرن هجدهم حاکم بود، با عقلانیت پزشکی امروز یکسان نیست. آنچه در قرون وسطی جنون تلقی میشد، با تعریفی که روانپزشکی مدرن از بیماری روانی ارائه میدهد، تفاوت اساسی دارد. همینطور عقلانیت حقوقی، عقلانیت اداری، عقلانیت اقتصادی یا عقلانیت امنیتی، هر یک منطق خاص خود را دارند.
🔸️از نگاه فوکو، یکی از مهمترین پیامدهای پروژه انتقادی کانت، آشکار شدن کرانمندی انسان بود. البته این نکته را باید با دقت فهمید. فوکو نمیگوید کانت مستقیماً علوم انسانی را بنیان گذاشت، بلکه معتقد است نقد کانتی شرایطی را فراهم کرد که در آن، انسان خود به موضوع شناخت تبدیل شد. در عصر کلاسیک، آنگونه که فوکو در واژهها و چیزها توضیح میدهد، انسان بیش از آنکه موضوع شناخت باشد، ناظر و طبقهبندیکننده جهان بود. طبیعت، گیاهان، حیوانات و اشیا موضوع علم بودند، اما خود انسان هنوز در مرکز این شبکه قرار نگرفته بود.
🔸یکی از بنیادیترین نوآوریهای فکری میشل فوکو این است که بدن را از یک واقعیت صرفاً زیستی به یک مسئله تاریخی، معرفتی و سیاسی تبدیل میکند. پیش از فوکو، طنین مسلط علوم تجربی ما را بر آن میداشت که معمولاً بدن را موضوعی طبیعی تلقی کنیم؛ گویی پزشکی، روانپزشکی یا روانشناسی صرفاً واقعیتی را که از پیش وجود داشته، کشف کردهاند. اما فوکو این پیشفرض را به چالش میکشد و میپرسد: چگونه اساساً بدن به ابژه شناخت علمی تبدیل شد؟ چه شرایط تاریخی و چه صورتهای خاصی از عقلانیت، امکان چنین شناختی را فراهم کردند؟
ibna.ir/x6JdF
@ibna_official
🔰فلسفه بیداری در بستر خواب؛
چرا آلبر کامو از خستگی و خواب مینویسد؟
🔸خواب در جهان داستانی آلبر کامو نه پناهگاهی برای فرار از واقعیت، که آستانه مواجهه عریان با پوچی است؛ جایی که انسان درست در اوج خستگی و تنهایی، با حقیقت تلخ اما رهاییبخش هستی بیدار میشود.
🔸برای سرک کشیدن به دنیای کامو، باید بدانیم او ذهنی کاملاً منظومهای داشت. کامو آثارش را در چرخههای سهگانه خلق میکرد و هر موضوع را همزمان در سه قالبِ رمان، مقاله فلسفی و نمایشنامه میکاوید. نخستین چرخه او حول محور «پوچی» چرخید که حاصلش رمان بیگانه (The Stranger)، مقاله اسطوره سیزیف (The Myth of Sisyphus) و نمایشنامههای کالیگولا (Caligula) و سوءتفاهم (The Misunderstanding) بود. در چرخه دوم، او به سراغ مفهوم «طغیان» رفت و رمان طاعون (The Plague)، مقاله انسان عصیانگر (The Rebel) و نمایشنامههای عادلها (The Just Assassins) و حکومت نظامی (State of Siege) را آفرید. بنا بود چرخه سوم به «عشق» اختصاص یابد، اما نقد تند کامو به مارکسیسم در کتاب انسان عصیانگر، خشم شدید روشنفکران چپ را برافروخت. این انزوای تلخ، برنامههای چرخهای او را به هم زد تا در نهایت مجموعه داستان تبعید و سلطنت (Exile and the Kingdom) و رمان سقوط (The Fall) متولد شوند.
🔸کامو که به شدت تحت تاثیر فلسفه نیچه و ایده «افشای رازهای بزرگ زندگی توسط شیطان در تنهاترین شبها» بود، از خواب به عنوان استعارهای دوگانه بهره میبرد. از یک سو، افرادی که در ظاهر بیدارند اما بیتفاوت زندگی میکنند، خوابگردهایی نیهیلیست هستند؛ و از سوی دیگر، بیخوابی، خستگی مفرط و لحظه «بیدار شدن»، تنها معبری است که انسان را از خوابزدگی بیرون میکشد و با حقیقت پوچی و رنج مواجه میکند.
ibna.ir/x6J9H
@ibna_official
🔰نتایج تحقیقات جدید پژوهشگران؛
آیا مهم است کودکان چه میخوانند؟
🔸پژوهشگران بر این باورند که علاقهمند کردن کودکان به مطالعه از مسیر موضوعات محبوبشان، مانند فوتبال، مانگا یا زندگینامه ورزشکاران، بسیار مؤثرتر از تحمیل کتابهای بهاصطلاح جدی است. به گفته آنان، مهمترین گام برای پرورش یک کتابخوان، ایجاد لذت و عادت مطالعه است، نه تعیین اینکه چه متنی ارزشمندتر است.
🔸️در سالهای اخیر، بحثهای فراوانی درباره کاهش کتابخوانی، گسترش استفاده از تلفن همراه و شبکههای اجتماعی و افت تمرکز در خواندن متنهای بلند شکل گرفته است. بسیاری معتقدند برخی متون ارزش بیشتری نسبت به سایر آثار دارند، اما پژوهشگران میگویند پیش از داوری درباره کیفیت مطالعه، باید پرسید افراد اساساً چگونه به یک «خواننده» تبدیل میشوند.
🔸پژوهشهای حوزه سوادخوانی نیز نشان میدهد انگیزه، مهمترین عامل تداوم مطالعه است. افراد زمانی بیشتر کتاب یا هر متن دیگری را میخوانند که احساس کنند با هویت، تجربهها یا علاقههایشان پیوند دارد.
ibna.ir/x6HXg
@ibna_official
🔰تعجب محققان از نتایج تحقیقات جدید روی کتابهای صوتی؛
مخاطبان کتابهای صوتی، روایت هوش مصنوعی را ترجیح میدهند
🔸نتایج یک پژوهش جدید در آمریکا نشان میدهد برخلاف تصور رایج و انتقادهایی که به استفاده از هوش مصنوعی در تولید کتابهای صوتی وارد میشود، بسیاری از شنوندگان پس از شنیدن نمونههای مختلف، نسخههای روایتشده با هوش مصنوعی را جذابتر، باکیفیتتر و تأثیرگذارتر از نسخههای اجراشده توسط گویندگان انسانی ارزیابی کردهاند.
🔸️نتایج پژوهش همچنین نشان داد نسخه هوش مصنوعی در شاخص «کیفیت روایت» نیز امتیاز بالاتری کسب کرده است؛ بهطوری که ۶۶ درصد از شرکتکنندگان کیفیت روایت آن را مطلوب دانستند، در حالی که این رقم برای نسخه انسانی ۶۰ درصد بود. در شاخص «میزان درگیر کردن مخاطب» نیز روایت هوش مصنوعی با کسب ۵۸ درصد، از روایت انسانی با ۴۹ درصد پیشی گرفت.
🔸هدف پژوهش حذف هرگونه پیشداوری درباره هوش مصنوعی بوده است تا واکنش واقعی مخاطبان سنجیده شود. او افزود نتایج نشان داد بسیاری از شنوندگان نهتنها نسبت به استفاده از هوش مصنوعی دیدگاه منفی نداشتند، بلکه معتقد بودند این فناوری تجربه شنیدن کتاب را بهبود بخشیده است.
ibna.ir/x6J5p
@ibna_official
🔰در گفتوگو با ایبنا مطرح شد؛
«زیر پرچم خدا»؛ روایتی صادق و مردمنگارانه از سفر عتبات
🔸یوسف نیکفام نویسنده و پژوهشگر ادبی، کتاب «زیر پرچم خدا» اثر محمد آکریم علمدار را سفرنامهای روان، صادق و مردمنگارانه توصیف کرد و گفت: این اثر با پرهیز از روایتهای کلیشهای، تصویری واقعی از روحیات و رفتار زائران عتبات عالیات ارائه میدهد.
🔸️نویسنده در روایت سفر، تنها به شرح وقایع اکتفا نمیکند، بلکه به وضعیت شخصی، احساسات و عواطف خود در طول سفر نیز توجه نشان میدهد. او بیپرده از تجربههای درونی خود و حتی دیدگاهش نسبت به همسفران، از جمله هماتاقی دلیجانیاش، سخن میگوید و همین صداقت، متن را برای مخاطب باورپذیر و جذاب کرده است.
🔸️اگرچه نویسنده شاخصههای اصلی ادبیات سفرنامه را بهخوبی رعایت کرده، اما در معرفی جغرافیای مسیر سفر و شهرهای مقصد، اطلاعات چندان کاملی ارائه نمیدهد و خوانندگانی که با این مسیرها آشنایی ندارند، ممکن است با ابهامهایی روبهرو شوند.
ibna.ir/x6J8s
@ibna_official
🔰نسخ خطی از آثار سهروردی در کتابخانه و موزه ملی ملک؛
سهروردی خورشید جهان افروز را به «هورخش» تعبیر میکند
🔸شیخ اشراق مانند فرزانگان ایران قدیم از خورشید جهان افروز به «هورخش» تعبیر میکند و آن را مظهر «شهریور: حکومت آرمانی» و واسطه برخوردار شدن از «تأیید الهی» میداند. مقصود از «هورخش» نه جسم خورشید بلکه روحانیت و موکل خورشید است.
🔸️نور و اشراق و مهر و شمس (خورشید) در نوشتههای سهروردی بازتابی قابل توجه داشته است. مهر در نوشتههای کهن، حافظ و نگهبان پیمان است و نماد مادی آن روشنی سپیدهدمان؛ بزرگداشت انوار و نیایش خورشید به عنوان والاترین مظهر روشنایی و فروغ ایزدی در عالم محسوس مطلبی است که عیناً در نوشتههای سهروردی منعکس شده و بارها از تعظیم انوار و بزرگداشت خورشید در سنت اشراق سخن رفته است. شیخ مانند فرزانگان ایران قدیم از خورشید جهان افروز به «هورخش» تعبیر میکند و آن را مظهر «شهریور: حکومت آرمانی» و واسطه برخوردار شدن از «تأیید الهی» میداند. مقصود از «هورخش» نه جسم خورشید بلکه روحانیت و موکل خورشید است.
🔸️از مهمترین متون کهن ایرانی که میتوان در آن نشانههایی از بزرگداشت نور و خورشید و مهر و آتش را یافت، میتوان به «یشتها» اشاره کرد. در معارف اسلامی-قرآنی نیز سوگند به خورشید (سوره شمس، آیه ۱)، تجلی صفات خداوند از طریق آتش برای موسی کلیم الله (سوره نمل آیه ۹-۷) و شناخت و توصیف خداوند به نوری کیهانی و لایزال (سوره نور آیه ۳۵) مشاهده میشود. سهروردی نیز در تطبیق این معارف نورانی در قرآن با مسألۀ نور در ایران باستان بسیار کوشیده است.
ibna.ir/x6Jfc
@ibna_official