🔰خاطره‌بازی با مسعود فروتن به مناسبت انتشار «میترا هستم»؛ صحبت با بیژن الهی من را نویسنده کرد 🔸️مسعود فروتن به بهانه انتشار نوولای «میترا هستم» از شروع نویسندگی می‌گوید، تشویق بیژن الهی، نوشتن خاطره‌ی ۱۲ سالگی‌اش درباره‌ی تلاش برای هنرمند شدن، و شکل‌گیریِ اولین کتابش از دلِ عشقِ خواهرانه و خاطرات نوجوانی. او همچنین خاطراتش را در تئاتر و تلویزیون مرور می‌کند. 🔸یادم می‌آید از بیژن الهی، شاعر دهه‌ی پنجاه. او در یک دورانی، فکر می‌کنم دهه‌ی هفتاد با یکی از همکاران ما، از بهترین گوینده‌های دوبله، یعنی ژاله کاظمی، ازدواج کرد. خیلی جالب بود که وقتی که ازدواج کرد، بیژن الهی آمد خانه‌ی ما. ما همسایه بودیم. یا پرویز پروحسینی یا خسرو شکیبایی. من خاطرات عجیبی از این آدم‌هایی که با هم کار کردیم دارم. چون آن موقع، نه من «مسعود فروتنِ» محصول‌شده بودم و نه خسرو شکیبایی آن نقشی را که داشت بازی می‌کرد. من سعی می‌کردم آن نقش را از درونش بیرون بکشم و با او کار کنم. 🔸و به نظر من، یکی از مهم‌ترین اتفاق‌های تلویزیون، شناساندن تئاتر به جامعه‌ ایران بود. خب، هر کسی در ایران آن زمان توانایی رفتن به تئاتر را نداشت؛ تئاتر بیشتر متمرکز بر تهران بود. حتی یکی از خاطرات خود من، دیدن همین تله‌تئاترهایی است که پخش می‌شد. این یکی از بهترین اتفاق‌هایی بود که می‌توانست در تلویزیون بیفتد. ibna.ir/x6Jdv @ibna_official

🔰نگاهی به کتاب «تک تیرانداز استالین»؛ سند تاریخی از زیستن در مرز مرگ خاطرات جنگ رزا شانینا؛ تک‌تیرانداز جوان ارتش سرخ در جنگ جهانی دوم 🔸کتاب نشان می‌دهد که چگونه مهارت نظامی، شجاعت و انضباط با آسیب‌پذیری عاطفی هم‌زمان وجود دارند. این هم‌زیستی قدرت و شکنندگی، متن را از خاطرات صرفا قهرمانانه متمایز می‌کند. در لایه‌ای عمیق‌تر، کتاب به نسبت میان انسان و جنگ می‌پردازد. رزا شانینا بارها درباره‌ معنای کشتن، بخت زنده‌ماندن و ارزش زندگی تأمل می‌کند. 🔸️کتاب «تک‌تیرانداز استالین» خاطرات دختری جوان که به شکل داستان‌گونه احساسان و انگیزه‌های او را در موقعیت جنگ نشان می‌دهد؛ گاه لطیف، رمانتیک و معطوف به زندگی و گاه سرد و بی‌رحم و بیگانه با روحیات زنانه. ای. جی. موگان همیشه عاشق تاریخ و شخصیت‌هایی بوده که از دوران گذشته زاده شده‌اند. علاقه او به جهان و مردمانش، اشتیاق او را به تحلیل‌های انسانی برانگیخته است. او در طول دوران حرفه‌ای بزرگسالی خود از دانش خود برای تحلیل مردم و رفتارشان استفاده کرده است، از جمله با استفاده از تحقیقات عمیق خود برای خلق رمان‌های زندگینامه‌ای تأثیرگذار که خوانندگان مشتاقانه آنها را می‌بلعند. وقتی مشغول مطالعه شخصیت‌های بزرگ تاریخی یا داستان‌های گمشده از گذشته نیست، می‌توان او را در خانه‌اش در اروپا یافت که از غنایم یک زندگی خانوادگی فوق‌العاده معمولی لذت می‌برد. 🔸شانینا در مقام یک تک‌تیرانداز زن، از نبرد، آموزش، رفاقت‌ها و مواجهه‌ مستقیم با مرگ می‌گوید و هم‌زمان از تردیدهای درونی و نسبت خود با خشونت سخن می‌راند. صدای او -گاه ساده و جوان، گاه سخت‌جان و بی‌پرده- چهره‌ای انسانی از جنگ ترسیم می‌کند که در تاریخ‌های کلان کمتر دیده می‌شود. یکی از محورهای برجسته‌ اثر، تجربه‌ زنانه از نبرد است. شانینا نه به‌عنوان «نماد» تبلیغاتی، بلکه به‌عنوان فردی واقعی ظاهر می‌شود که در ساختاری مردسالار و خشن، مسئولیت مرگ و زندگی را بر دوش می‌کشد. ibna.ir/x6HcW @ibna_official

🔰«معنا و چیستی برابری» در گفت‌وگو با حسین راغفر؛ فساد و نابرابری رابطه‌ای دوسویه دارند 🔸به‌باور راغفر: «در جامعه‌ای که فرصت‌ها به‌طور نابرابر توزیع می‌شود، به‌تدریج فساد از یک رفتار فردی به یک ویژگی ساختاری تبدیل می‌شود. یعنی دیگر مسئله صرفاً تخلف چند فرد نیست؛ بلکه خودِ ساختارها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که امکان تولید و بازتولید فساد را فراهم می‌کنند. 🔸امروز درباره تراست‌ها و امتیازهای خاص صحبت می‌شود. این‌ها نمونه‌هایی از نابرابری‌های آشکار و ناعادلانه‌اند که باعث شده‌اند عده‌ای بدون آن‌که ثروت خود را از مسیر تولید و کار به دست آورده باشند، یک‌شبه صاحب دارایی‌های عظیم شوند. از آن‌جاکه این ثروت حاصل خلاقیت و تلاش نیست، صاحبان آن نیز معمولاً احساس امنیت و تعلقی نسبت به آن ندارند و بخش مهمی از سرمایه‌های خود را از کشور خارج می‌کنند. نمونه‌های این وضعیت را در سال‌های اخیر نیز دیده‌ایم. گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد ایرانیان سرمایه‌های بسیار بزرگی را به کشورهای همسایه، از جمله امارات، منتقل کرده‌اند. پرسش اساسی این است که این منابع چگونه و از چه مسیری به‌دست آمده است؟ 🔸به گمان من، مهم‌ترین پیام این کتاب برای جامعه ایران این است که نباید نابرابری را صرفاً یک شاخص اقتصادی تلقی کنیم. نابرابری، آثار بسیار عمیق‌تری بر جامعه می‌گذارد؛ آثاری که در فرهنگ، هویت، محیط‌زیست، آموزش و حتی ثبات سیاسی خود را نشان می‌دهد. 🔸از نگاه پیکتی، و البته بر اساس تجربه بسیاری از کشورها، فساد و نابرابری رابطه‌ای دوسویه دارند. نابرابری، زمینه تولید فساد را فراهم می‌کند و فساد نیز به‌نوبه خود نابرابری را تشدید می‌کند. در نتیجه، جامعه در چرخه‌ای گرفتار می‌شود که خروج از آن روزبه‌روز دشوارتر خواهد شد. در جامعه‌ای که فرصت‌ها به‌طور نابرابر توزیع می‌شود، به‌تدریج فساد از یک رفتار فردی به یک ویژگی ساختاری تبدیل می‌شود. یعنی دیگر مسئله صرفاً تخلف چند فرد نیست؛ بلکه خودِ ساختارها به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که امکان تولید و بازتولید فساد را فراهم می‌کنند. 🔸️جامعه زمانی می‌تواند مسیر توسعه را طی کند که اعضای آن احساس کنند به یک سرنوشت مشترک تعلق دارند و قواعد حاکم بر جامعه برای همه یکسان است. اگر این احساس از میان برود، به‌تدریج فرهنگ مصرف‌گرایی، فردگرایی افراطی و بی‌اعتمادی جایگزین مسئولیت‌پذیری و مشارکت اجتماعی خواهد شد. در چنین وضعیتی، جامعه فقط با مشکلات اقتصادی روبه‌رو نخواهد شد؛ بلکه پیامدهای اجتماعی و سیاسی آن نیز دیر یا زود آشکار می‌شود. به همین دلیل، مقابله با نابرابری صرفاً یک سیاست اقتصادی نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ انسجام اجتماعی، ثبات سیاسی و آینده هر جامعه است. ibna.ir/x6Jfx @ibna_official

🔰معصومه حسینی از مجموعه نمایشنامه «تاجِ خودِ خودم» می‌گوید؛ کودکان باید یاد بگیرند خودشان قهرمان زندگی خود باشند 🔸معصومه حسینی گفت: از آنجا که دغدغه اصلی من مسائل مربوط به زنان است، همان‌طور که در ادبیات کهن بزرگسالان به این موضوع توجه داشتم، در افسانه‌های کودکانه نیز مفاهیمی که دختران را در جایگاه دوم قرار می‌دادند، توجهم را جلب کردند. به همین دلیل احساس کردم لازم است نگاه‌ها به این موضوع از همان سال‌های کودکی تغییر کند. 🔸حسینی که پیش‌تر دغدغه‌های خود را در حوزه ادبیات و مسائل زنان دنبال کرده، در «تاجِ خودِ خودم» تلاش کرده است شخصیت‌های دختر را از قالب‌های کلیشه‌ای فاصله دهد و آن‌ها را به‌عنوان کنشگرانی فعال در مسیر داستان معرفی کند؛ شخصیت‌هایی که به جای انتظار برای نجات یافتن، توانایی انتخاب، تصمیم‌گیری و قهرمان بودن را تجربه می‌کنند. 🔸️از آنجا که دغدغه اصلی من مسائل مربوط به زنان است، همان‌طور که در ادبیات کهن بزرگسالان به این موضوع توجه داشتم، در افسانه‌های کودکانه نیز مفاهیمی که دختران را در جایگاه دوم قرار می‌دادند، توجهم را جلب کردند. به همین دلیل احساس کردم لازم است نگاه‌ها به این موضوع از همان سال‌های کودکی تغییر کند. 🔸️ما بزرگ‌ترها باید مطالعه بیشتری داشته باشیم تا بتوانیم خطاهای ذهنی خود را بشناسیم و اصلاح کنیم. برای مثال، معلمی که می‌گوید: «با اینکه پسرها شیطنت بیشتری دارند، ترجیح می‌دهم به آن‌ها درس بدهم، چون ذهن قوی‌تری دارند و ریاضی را راحت‌تر یاد می‌گیرند»، با همین جمله ساده، باورهای نادرست بسیاری را منتقل می‌کند. 🔸️چنین نگاهی، فرصت ابراز وجود را از دختران می‌گیرد و در مقابل، آزادی عمل و اعتمادبه‌نفس بیشتری به پسران می‌دهد. همین مسئله باعث می‌شود پسران بیشتر سؤال بپرسند، فعال‌تر باشند و در نهایت این تصور شکل بگیرد که باهوش‌تر هستند؛ در حالی که این تنها نتیجه یک چرخه معیوب است که مدام تکرار می‌شود ibna.ir/x6Jh4 @ibna_official

🔰دهکده‌ای در لبه جهان؛ روایت یک برنده نوبل از زنده ماندن در رومانیِ چائوشسکو 🔸دهکده‌ای در لبه جهان (The Village on the Edge of the World) تازه‌ترین کتاب هرتا مولر، برنده نوبل ادبیات، است؛ روایتی تکان‌دهنده از تاب‌آوری و انسانیت در دل یکی از تاریک‌ترین فصل‌های تاریخ اروپا. این کتاب، که با ترجمه کیت مک‌ناتن منتشر شده، هم خاطره‌نگاری است و هم شهادتی ادبی بر زندگی زیر سایه ترس، نظارت و سرکوب. 🔸️بخش نفس‌گیر خاطرات مولر، به دوران کار او در یک کارخانه دولتی مربوط می‌شود؛ جایی که او به دلیل همکاری نکردن با پلیس مخفی رومانی (سکوریتاته) تحت شکنجه‌های روانی شدید قرار گرفت. برخی از این رفتارها در ظاهر کوچک و پیش‌پاافتاده بودند؛ مانند این که او ناچار بود هر روز سر کار برود و بی‌هیچ کاری روی راه‌پله‌ها بنشیند. او پیوسته از خیابان برای بازجویی‌های بی‌دلیل ربوده می‌شد. مولر در توصیف این وضعیت می‌نویسد: «سکوریتاته یک ایستگاه عظیم تولید ترس بود. تنها بخش فعال و مولد اقتصاد در دوران سوسیالیسم، تولید ترس بود.» ibna.ir/x6HXr @ibna_official

🔰کشفی در تاریخ کتابخانه‌ها؛ کشف یک کتابخانه باستانی در اسپانیا و رد پای آیین میترائیسم 🔸باستان‌شناسان دانشگاه‌های کوردوبا و گرانادا با بررسی محوطه باستانی «فوئنته آلامو» در اسپانیا، شواهدی یافته‌اند که نشان می‌دهد این مجموعه احتمالاً قدیمی‌ترین کتابخانه شناخته‌شده در شبه‌جزیره ایبری را در خود جای داده است؛ کشفی که در صورت تأیید، این بنا را به غربی‌ترین کتابخانه امپراتوری روم نیز تبدیل خواهد کرد. 🔸️به گفته پژوهشگران، این اتاق دارای فضایی نیم‌گنبدی، طاقچه‌های مستطیل‌شکل که احتمالاً محل استقرار قفسه‌های کتاب بوده‌اند، طاقچه‌های نیم‌دایره، سکویی مرتفع و اتاق‌های جانبی است؛ بخش‌هایی که می‌توانسته‌اند برای نگهداری آثار، فعالیت‌های پژوهشی یا امور مرتبط با کتابخانه مورد استفاده قرار گیرند. مجموعه این ویژگی‌ها، فرضیه کتابخانه بودن این فضا را تقویت می‌کند. 🔸️پژوهشگران تأکید کرده‌اند اهمیت این کشف تنها به قدمت احتمالی بنا محدود نمی‌شود، بلکه معماری «فوئنته آلامو» ترکیبی کم‌نظیر از شواهد را در خود حفظ کرده است؛ شواهدی که امکان بررسی دقیق‌تر کاربری این فضا را فراهم می‌کند و پژوهش را از سطح یک فرضیه فراتر می‌برد. ibna.ir/x6JgJ @ibna_official

🔰مدی گذرا یا میراثی به قدمت تاریخ انسان؟ ادبیات آغازین دوران مدرن چه درس‌هایی درباره تنوع عصبی به ما می‌آموزد؟ 🔸این روزها در فضای مجازی زیاد می‌شنویم که تنوع عصبی (neurodivergence) یا تفاوت‌های رفتاری مثل اوتیسم و بیش‌فعالی به یک «مُد روز» برای جلب توجه تبدیل شده است. اما متون ادبی و تاریخی نشان می‌دهند که نیاکان ما قرن‌ها پیش از ابداع این واژگان بالینی، با همین تفاوت‌های ذهنی و حسی زندگی می‌کرده‌اند. 🔸تنوع عصبی در واقع یعنی رفتارهایی که با انتظارات جامعه همخوانی ندارند؛ انتظاراتی که خودشان در زمان‌ها و مکان‌های مختلف تغییر می‌کنند. مثلاً امروز خیلی از افراد دارای تنوع عصبی، برای آرام کردن خود یا تمرکز بیشتر، حرکات بدنی تکراری انجام می‌دهند یا با انگشتان خود بازی می‌کنند. در دوران گذشته و در جریان عبادت‌های مسیحیان کاتولیک، گرداندن تسبیح در دست دقیقاً همین کارکرد را داشت و این کار نه تنها عجیب نبود، بلکه تشویق هم می‌شد. اما همین رفتار در محیطی دیگر کاملاً برعکس تعبیر می‌شد. در قرن هجدهم، یک اشراف‌زاده اسکاتلندی به نام هیو بلر به این دلیل که نمی‌توانست در طول دعاهای خانوادگی آرام بنشیند و برای سرگرم کردن خود جوراب می‌بافت، به شدت سرزنش شد. این کار او در دادگاه به عنوان دلیلی برای اثبات اینکه او توانایی ذهنی لازم برای ازدواج را ندارد، مطرح شد. این ماجراها نشان می‌دهند که جامعه چطور رفتارهای متفاوت را عجیب می‌دانسته و افراد را طرد می‌کرده است. ibna.ir/x6HXq @ibna_official

🔰مروری بر یک رمان دفاع مقدس؛ «رُبّان»؛ برشی از لباس خونین جنگ در آغوش خلیج 🔸رُبّان کتابی است که بیش از هر چیز، اهمیت سوژه‌اش مخاطب را تا پایان با خود همراه می‌کند. روایت بخشی کمتر گفته‌شده از دفاع مقدس در خلیج فارس و زندگی یکی از فرماندهان نیروی دریایی... 🔸️کتاب، با مقدمه‌ی پرداختن به یک واقعه جنگی و دریایی مهم در جمهوری اسلامی ایران در قالب داستانی مستند معرفی می‌شود اما تا بخش قابل توجهی از صفحات و فصل‌هایش، براساس جنگ‌های زمینی دفاع مقدس و شکستن حصرها و آزاد شدن شهرها پیش می‌رود؛ تکراری از رویدادهای از پیش گفته شده، که مخاطبِ تشنه و در جست‌وجوی دانستن از جنگ‌های دریاییِ وطنش را برای ادامه‌ی همزیستی با داستان، دلسرد و دلزده می‌کند. و این در حالی است که از فصل‌های آخر کتاب، مواجه با دریا و جنگ‌های آن، ساختار موجه‌تری می‌گیرد و اگر داستان از همان‌جا شروع می‌شد، به عنوان و هدف کتاب، بسیار نزدیک‌تر بود. 🔸️قدرت روایتِ صاف، منطقی، بومی و مستند نویسنده را می‌توان از نقاط قوتی دانست که اگر همه‌ی بخش‌های کتاب را شامل می‌شد و یکپارچه‌سازی داشت، کتاب را به همان نقطه مطلوبش می‌رساند؛ نقطه‌ای که شاید در گیرودار شتاب‌زدگی برای تحویل اثری با موضوعیت جنگ‌های دریایی، سوژه‌ای ناب را کمتر از آنچه سزاوارش بود نشان داد و جز در بخش‌هایی محدود که اطلاعاتی تازه و با خطی داستانی به مخاطب می‌داد، درخشندگی چندانی نداشت. ibna.ir/x6Jhd @ibna_official

🔰لیلی گلستان در سالروز تولد محمود دولت‌آبادی در گفت‌وگو با ایبنا؛ پشت نام دولت‌آبادی، سال‌ها تلاش و ایستادگی است 🔸لیلی گلستان، مترجم و نویسنده، گفت: وقتی می‌گویم دولت آبادی، کلمه «همت» از همه زودتر می‌آید. این که از کجا به کجا رسید. فقط همت می‌خواهد، که نشان داد عجب همت و پشتکاری داشته است و عجب پیگیر بوده. خواستش را رها نکرده حوصله‌اش از سختی‌ها و نرسیدن‌ها سر نرفته است. سماجت کرده، تلاشش استمرار داشته است تا به مقصد رسیده! آن هم چه رسیدنی. 🔸️آن‌چنان غرق در اولویت قصه و تخیلش بود که همه‌چیز را در زیر این اولویت می‌دید. نه، باز اینجا هم همان نویسنده‌ی رنج‌کشیده است که پدرش را از دست داده و همچنان دارد می‌نویسد. هنوز همان نویسنده است که بعد از مدتی به فرزند تبدیل می‌شود... ibna.ir/x6Jhw @ibna_official

🔰مدیرعامل تعاونی لیتوگرافان به ایبنا گفت: درخواست لیتوگرافان از وزیر فرهنگ برای رفع موانع تولید و بیمه 🔸مدیرعامل تعاونی لیتوگرافان ایران با انتقاد از برخی رویه‌های سازمان تأمین اجتماعی، از ارسال نامه‌ای به وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی و دبیر ستاد تسهیل و رفع موانع تولید کشور خبر داد. 🔸️ از وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به‌عنوان متولی صنعت چاپی درخواست کرده‌ایم؛ از کارشناسان این وزارتخانه بخواهند موضوعات مربوط به سازمان تأمین اجتماعی درباره اجرای دقیق قوانین، جلوگیری از ابطال فهرست‌های بیمه پیش از پایان مهلت قانونی، خودداری از اعمال ضرایب غیرقانونی در قراردادهای واحدهای تولیدی دارای کارگاه ثابت، صدور مفاصاحساب مطابق قانون و نظارت بر حسن اجرای این مقررات در سراسر کشور را پیگیری کنند تا بخشی از مشکلات فعالان صنعت چاپ و سایر واحدهای تولیدی برطرف شود. ibna.ir/x6Jhj @ibna_official

🔰گفت‌وگوی ایبنا با جامعه‌شناس لرستانی: کتاب‌های بومی باید به زبان نسل جدید نزدیک شوند 🔸️مجتبی ترکارانی جامعه‌شناس لرستانی با اشاره به نقش کتاب‌های بومی در حفظ حافظه جمعی استان، تاکید کرد: این آثار تا زمانی که وارد عرصه نقد علمی، گفت‌وگوی عمومی و نزدیک به زبان نسل جدید نشوند، نمی‌توانند در بازتعریف هویت لری در جهان امروز نقش مؤثری داشته باشند. 🔸رئیس گروه جامعه‌شناسی مردم‌مدار انجمن جامعه‌شناسی ایران با اشاره به برخی آسیب‌های موجود در آثار بومی ادامه داد: بسیاری از این کتاب‌ها بر پایه هویت‌های قبیله‌ای نوشته شده‌اند و تاریخ قبیله‌ای، هویت‌های ایلی را بازتولید می‌کنند. این مسئله یکی از آسیب‌های جدی این آثار است که بارها نیز مورد نقد قرار گرفته و همچنان نیازمند بررسی و نقد است. 🔸آثار ارزشمند و پژوهش‌های قابل توجهی نیز درباره تاریخ و هویت لرستان منتشر شده که باید در محافل فرهنگی و علمی بیش از گذشته مورد توجه قرار گیرند تا از طریق گفت‌وگوی جمعی، حضور عمیق‌تری در حافظه جمعی جامعه پیدا کنند. 🔸️متأسفانه تصویری که از لرستان در خارج از استان وجود دارد، تصویری واقعی و به‌روز نیست. بسیاری همچنان تصور می‌کنند مردم این استان در غار یا چادر زندگی می‌کنند و همه چیز به همان سبک گذشته باقی مانده است. قصد ندارم بگویم این گذشته ارزشمند نیست، بلکه بخشی از هویت ماست و به آن افتخار می‌کنیم، اما جامعه لرستان طی دهه‌های اخیر رشد و تحول یافته است، در حالی که تصویری که از آن ارائه می‌شود، متعلق به پنجاه یا حتی صد سال پیش است. ibna.ir/x6Jh7 @ibna_official

🔰درباره کتاب «سفری به بوسنی» ترجمه جدید محمدرضا شفیعی کدکنی؛ سفری تاریخی به گذشته بوسنی 🔸محمدرضا شفیعی کدکنی با گزینش و ترجمه‌ی این اثر، سندی دیگر از تاریخِ سفرنامه‌نویسی را به زبان فارسی عرضه کرده‌است. کتاب ، دعوتی است به یک سفرِ تاریخی؛ سفری که در آن، شکوهِ گذشته‌ بوسنی و نگاهِ تیزبینِ یک امیرِ مصری به هم گره می‌خورند. 🔸️او در این روایت، همزمان که به جزئیاتِ معماری و آداب‌ورسومِ اهالی بوسنی می‌پردازد، در پیِ یافتنِ پیوندهای پنهان میان سرزمین‌های اسلامی در عصر افول قدرت‌های بزرگ است. 🔸️«سفری به بوسنی» روایتی کوتاه اما دقیق از مشاهدات امیر محمدعلی پاشا (پسر خدیو اسماعیل مصر) در سفر به منطقه‌ی بوسنی است. این سفرنامه که در اواخر قرن نوزدهم میلادی به رشته‌ی تحریر درآمده، بیش از آنکه یک گزارش سیاسی صرف باشد، گزارشی فرهنگی و اجتماعی است. ibna.ir/x6Jhz @ibna_official