🔰در میان سطرهای «دختر شینا»؛ این دلتنگی‌ها هیچ‌وقت از جبهه برنمی‌گردند 🔸جنگ شاید مردها را به جبهه ببرد، اما همیشه فقط مردها را زخمی نمی‌کند. بعضی زخم‌ها برمی‌گردند؛ می‌نشینند پشت سفره، کنار تخت بچه‌ها، در اتاقی که یک نفر کم دارد و سال‌ها بعد، میان چند صفحه کتاب، دوباره دهان باز می‌کنند 🔸این کتاب، روایت زنی است که جنگ را در جبهه ندیده، اما اثر گلوله‌هایش را سال‌ها در خانه‌اش زندگی کرده است. زنی که هر بار همسرش می‌رفت، بخشی از آرامشش را همراه او می‌فرستاد و هر بار که برمی‌گشت، انگار دوباره خودش را پیدا می‌کرد. تا یک روز که دیگر برنگشت. بعد از آن، کتاب شکل دیگری پیدا می‌کند. دیگر خبری از انتظار برای صدای قدم‌های ستار نیست؛ حالا یک جای خالی واقعی وسط زندگی قدم‌خیر افتاده. جای خالی مردی که پنج فرزند از او به جا مانده و زنی که باید هم مادر باشد، هم پدر، هم پناه. 🔸شاید هم سخت‌ترین قسمت «دختر شینا» همین‌جاست؛ جایی که می‌فهمی شهادت برای یک نفر اتفاق می‌افتد، اما فقدانش برای یک خانواده، سال‌ها ادامه پیدا می‌کند. یک نفر می‌رود و چند نفر باید با «نبودنش» زندگی کنند. قدم‌خیر، اما اهل نمایش دادن رنجش نیست. دردش را آن‌قدر ساده تعریف می‌کند که گاهی همین سادگی، بیشتر از هر توصیف سنگینی آدم را می‌شکند. انگار نشسته روبه‌رویت و فقط دارد از زندگی‌اش می‌گوید؛ از روزهایی که گذشته‌اند و دیگر نمی‌شود به آن‌ها برگشت. 🔸عجیب اینجاست که «دختر شینا» اصلا از همان اول بوی شهادت نمی‌دهد. بوی زندگی می‌دهد. بوی خانه‌ای که تازه شکل گرفته، بوی بچه‌هایی که یکی‌یکی به دنیا می‌آیند، بوی دلخوری‌های زن و شوهری، بوی آشتی، بوی نگرانی و حتی آن دوست داشتنی که آدم را وادار می‌کند از رفتن کسی بترسد. و شاید همین، درد کتاب را بیشتر می‌کند. چون ما از همان ابتدا می‌دانیم پایان این عشق چیست؛ اما قدم‌خیر نمی‌داند. او فقط هر بار رفتن ستار را تحمل می‌کند و به برگشتنش دل می‌بندد. ibna.ir/x6Kgd @ibna_official

🔰 کتاب «چگونه یک خاطره را تغییر دهیم؟» از استیو رامیرز؛ آیا می‌توان گذشته را از مغز پاک کرد؟ 🔸کتاب «چگونه یک خاطره را تغییر دهیم؟» نوشته‌ی استیو رامیرز، عصب‌شناس دانشگاه بوستون، در سال ۲۰۲۵ توسط انتشارات دانشگاه پرینستون در آمریکا منتشر شده است. رامیرز در این کتاب به پژوهش‌های علوم اعصاب درباره‌ی شکل‌گیری، بازسازی و امکان تغییر خاطرات می‌پردازد 🔸یکی از بخش‌های جذاب پژوهش‌های رامیرز به امکان ایجاد ارتباط میان یک خاطره و تجربه‌ای متفاوت مربوط می‌شود. در آزمایش‌های حیوانی، پژوهشگران توانسته‌اند نورون‌هایی را که هنگام شکل‌گیری یک خاطره فعال بوده‌اند، شناسایی کنند و بعد آن‌ها را در شرایطی متفاوت دوباره فعال کنند. حیوان در چنین شرایطی می‌تواند واکنشی نشان دهد که گویی تجربه‌ی اولیه دوباره در حال رخ دادن است. 🔸 از جذاب‌ترین بخش‌های بحث رامیرز، ارتباط میان پژوهش‌های بنیادی درباره‌ی حافظه و درمان اختلالات عصبی و روان‌شناختی است. اگر بتوانیم بفهمیم یک خاطره چگونه در مغز شکل می‌گیرد، تثبیت می‌شود و دوباره فعال می‌شود، شاید بتوانیم سازوکار برخی مشکلات مرتبط با حافظه را نیز بهتر درک کنیم. 🔸️چگونه یک خاطره را تغییر دهیم؟» بیش از آن‌که وعده‌ی پاک کردن گذشته را بدهد، درباره‌ی شناخت سازوکار گذشته در مغز است. رامیرز نشان می‌دهد که خاطرات، ساختارهایی کاملاً ثابت و دست‌نخورده نیستند. آن‌ها در شبکه‌های عصبی شکل می‌گیرند، دوباره فعال می‌شوند و در فرایند یادآوری می‌توانند دستخوش تغییر شوند. از این منظر، عنوان کتاب پرسشی بزرگ‌تر از یک فناوری را مطرح می‌کند: اگر بخشی از گذشته‌ی ما در هر بار یادآوری دوباره ساخته می‌شود، تا چه اندازه می‌توانیم به حافظه‌ی خود به‌عنوان روایت دقیق زندگی‌مان اعتماد کنیم؟ ibna.ir/x6Kgg @ibna_official

🔰نگاهی به کتاب «از کرامات شیخ ما» نوشته بهزاد برهان؛ در مرز میان ایمان و تردید 🔸کرامت معمولاً در مرز میان ایمان و تردید ایستاده است. برای مؤمن، نشانه‌ای از مقام معنوی و نزدیکی عارف به سرچشمه‌ای قدسی است و برای شکاک، روایتی که شاید بتوان آن را با عوامل روان‌شناختی، اجتماعی یا تاریخی توضیح داد. اما اثر برهان، خواننده را در مقابل این پرسش قرار می‌دهد که حتی اگر نخواهیم درباره وقوع یک کرامت داوری نهایی کنیم، با روایت آن چه باید بکنیم. 🔸برهان در نگارش کتاب، از مفاهیمی روان‌شناختی همچون «آرزوانگاری» و «آرزونگری» نیز استفاده می‌کند تا نشان دهد زمینه‌های ذهنی مطلوب چگونه می‌توانند بر ادراک اثر بگذارند. «خود کرامت‌گویی» نیز از دیگر اصطلاحات ابتکاری کتاب است؛ موقعیتی که صاحب کرامت خود راوی منحصر به فرد کرامت خویش است و تجربه خصوصی خود را بدون حضور شاهد دیگری روایت می‌کند. این مفاهیم نشان می‌دهند که نویسنده صرفاً بر آن نیست کرامت را فقط از منظر تاریخ تصوف بخواند، بلکه می‌خواهد سازوکارهای ذهنی، اجتماعی و روایی شکل‌گیری آن را نیز بررسی کند. 🔸بخش مهم دیگر کتاب به اتفاقی اختصاص دارد که «پس از تجربه کرامت» رخ می‌دهد. لحظه‌ای که واقعه تمام می‌شود، دیگر چیزی جز خاطره و روایت در دسترس نیست. حتی صاحب تجربه نیز برای بازگویی آن باید به حافظه خود رجوع کند. شاهدان نیز همین وضعیت را دارند و روایت از یک نفر به نفر دیگر منتقل می‌شود. برهان این فرایند را «فرگشت روایات کرامات» می‌نامد، یعنی روایت در مسیر انتقال، مانند موجودی زنده از محیط خود تأثیر می‌پذیرد؛ بخش‌هایی از آن تقویت می‌شوند، بخش‌هایی ضعیف یا حذف می‌شوند و روایت در هر مرحله تغییر می‌کند. راوی ممکن است سال‌ها بعد روایتی را بازگو کند که خودش آن را در کودکی و از طریق چند واسطه شنیده است. حافظه نیز مانند هر سازوکار انسانی دیگری خطاپذیر است و می‌تواند تحت تأثیر گذر زمان، تلقین، باورها و مصلحت قرار گیرد. نویسنده در یکی از بحث‌های جالب خود، به عناصری در روایت‌های کرامات اشاره می‌کند که با عبارت‌هایی مانند «مگر در دل او بگذشت» یا «در خاطر من آمد» خلأهای روایت را پر می‌کنند. به اعتقاد او، در بسیاری از حکایت‌های مربوط به اشراف ابوسعید بر ضمایر، حذف این عنصر، اساساً نشانه‌ای از کرامت باقی نمی‌گذارد. ibna.ir/x6JwZ @ibna_official

🔰بررسی کتابی از عبدالمطلب عبدالقادر حجاج؛ جنگ نسل پنجم؛ نبرد بر سر ذهن و افکار عمومی 🔸وبسایت «اسلام‌آنلاین» در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶ مطلبی درباره‌ی کتاب «روان‌شناسی دیجیتال در عصر جنگ‌های نسل پنجم» نوشته‌ی عبدالمطلب عبدالقادر حجاج منتشر کرد. این مطلب با بررسی محورهای کتاب، به نقش الگوریتم‌ها و هوش مصنوعی در تأثیرگذاری روانی، شکل‌دهی به افکار عمومی و ضرورت تقویت دفاع شناختی در برابر جنگ‌های دیجیتال می‌پردازد. متن پیش رو ترجمه‌ی این مطلب است. 🔸محور اصلی استدلال کتاب این است که جنگ‌های نسل پنجم دگرگونی مهمی در راهبردهای اعمال نفوذ ایجاد کرده‌اند؛ در این جنگ‌ها، کنترل دیگر از مسیر قدرت نظامی مستقیم اعمال نمی‌شود، بلکه ابزارهای پنهانِ تأثیرگذاری روانی، با میانجی‌گری الگوریتم‌ها و هوش مصنوعی، نقش محوری دارند. 🔸نویسنده در همین چارچوب، مفهوم «روان‌شناسی دیجیتال» را به‌عنوان الگویی نظری برای مطالعه‌ی رابطه‌ی میان فناوری دیجیتال و رفتار انسانی در بستر منازعات سیاسی و اجتماعی مطرح می‌کند. 🔸کتاب «روان‌شناسی دیجیتال در عصر جنگ‌های نسل پنجم» اثری قابل‌توجه در کتابخانه‌ی عربی معرفی شده است. از جمله نقاط قوت آن می‌توان به رویکرد میان‌رشته‌ای و کم‌سابقه‌ای اشاره کرد که روان‌شناسی سیاسی و اجتماعی را با علوم داده و امنیت سایبری پیوند می‌دهد. طرح مفاهیم نظری تازه‌ای مانند «روان‌شناسی دیجیتال» و «مهندسی روانی آگاهی» و همچنین ترکیب تحلیل نظری با کاربردهای معاصر، از دیگر ویژگی‌های کتاب است. اثر همچنین با بهره‌گیری از الگوهای تفسیری و نمودارها، سازوکارهای پیچیده‌ی روان‌شناختی را توضیح می‌دهد. ibna.ir/x6KfX @ibna_official

🔰میزگرد نقد و بررسی «صد خلبان برتر ایران»/1 چند نکته درباره مرگ مشکوک خلبان‌ها/ ادعاهای عجیبی درباره خلبان زندی مطرح می‌کنند با احترام به نیک‌بخش حبیبی 🔸در میزگرد نقد و بررسی «صد خلبان برتر ایران» نکته‌ای درباره مرگ تعدادی از خلبانان ایرانی و عراقی بر اثر تصادف مطرح شد؛ نکته‌ای که محور بحث دو پژوهشگر جنگ قرار گرفت. آیا باید به این موضوع بیشتر پرداخت؟ 🔸علی غفوری، مولف کتاب «صد خلبان برتر ایران» :به گمان من تا کنون کتاب جامعی درباره نیروی هوایی نداریم؛ به عبارتی سرنوشت خلبان‌هاست یا تاریخ جنگ، اما نیروی هوایی به‌تنهایی موضوع کتابی نبوده است؛ هدف من از پژوهش این بود که بگویم اگر جنگ ایران و عراق رخ داد و اگر عراقی‌ها در آغاز جنگ موفق نشدند، صرفاً به سبب حضور مردم در جنگ نبود؛ چون جنگ ایران و عراق جنگی مدرن بود و در این جنگ مدرن، نیروی هوایی نقش اول را داشت . از نخستین روز جنگ تا واپسین روز آن و پنج روز پس از پایان رسمی جنگ نیروی هوایی حضور داشت. با پژوهش در زمینه نیروی هوایی هدف نشان دادن توانمندی این نیرو بود و متاسفانه از آن نیروی هوایی مجرب و خلاق بعد از جنگ دیگر تشکیل نشد و اگر بار دیگر به ما حمله شود، چنان نیروی هوایی را نداشته باشیم، قطعاً آسیب خواهیم دید. امروز نیز می‌بینیم که هم در جنگ دوازده‌روزه و هم در همین جنگ کنونی که در آن هستیم، فقدان نیروی هوایی چه اندازه خود را نشان می‌دهد. 🔸قبول دارم که کتاب باید مقدمه بهتری داشته باشد و حتماً احتیاج به فهرست داشت، ولی بحث محدودیت کاغذ یک دلیلش بود و دیگر اینکه گفتند اگر بر اساس حروف الفبا بنویسید، احتیاجی به فهرستی نیست. اما در حقیقت باید فهرست در اول کتاب باشد که اسم خلبان را در آن دنبال کنید. 🔸درباره مقدمه هم اشاره کنم من خیلی اهل طولانی نوشتن نیستم؛ یعنی کلاً به این نتیجه رسیده‌ام که خواننده ایرانی حوصله ندارد. به همین دلیل نیز درباره تاریخ خلبان‌ها که می‌خوانید، همه‌شان در حد ۳ یا ۴ صفحه و ۵ صفحه است؛ بنابراین قلم‌فرسایی نکردم، چون شما امروز در خیابان اسم خلبانی را می‌بینید، شهید فلان، می‌خواهید دریابید این خلبان چه کسی بوده؛ لذا اصلاً حوصله ندارند 100 صفحه را بخوانند. 🔸محمد قبادی، پژوهشگر و تاریخنگار: برای نوشتن مقدمه، توقع من این بود که مولف بزرگوار — که سمت استادی به من دارند — مقدمه‌ای می‌نوشتند و اشاره‌ای، حتی گذرا، به خلبان‌ها و نخستین خلبان‌ها می‌کردند؛ اشاره به اولین‌ها، کوتاه و در ضمن آن. بدون شک ایشان در این کتاب یک سری چالش‌ها داشتند که کاملاً مشخص است؛ ای کاش طرح موضوع می‌کردند، این چالش‌ها را می‌گفتند و مخاطب خودشان را طرف امانت و امین خودشان می‌دانستند و این چالش‌ها را با او در میان می‌گذاشتند. ضمن اینکه توقع من به‌عنوان یک خواننده این بود که مقدمه از حیث پرداختن به محتوای خود کتاب نیز غنای بیشتری داشته باشد. 🔸محسن شیرمحمد پژوهشگر: به دو شیوه — شکلی و محتوایی — می‌توانیم در بررسی کتاب را در نظر بگیریم؛ خب، من بیشتر محتوایی را دوست داشتم، چون رفتم سراغ محتوایش. بله، پیش از اینکه به هر حال کتاب درباره حسن آن صحبت شود — به نظر من — و بعد در ایران معمولاً انتقاد بسیار آسان است. من فکر می‌کنم با یک حس باشیوه ژورنالیستی و عرق ملی، کتاب نوشتن مهم است؛ به نظر من کاری بهتر از نوشتنش این است که شما بیایید آدم‌هایی را… من خودم همیشه می‌گویم آدم‌هایی برای مملکت زحمت کشیده‌اند؛ هزاران سال به اینجا رسیده است. همیشه می‌گویم این آدم‌ها نباید اسم‌شان نباید گمنام باقی بماند. باید بنویسم چه آدم‌هایی بودند و برای مملکت چه کاری کردند، چه زحمتی کشیدند. جناب غفوری زحمت کتاب را کشیدند. چون کتاب نوشتن درباره نظامی‌ها واقعاً شجاعت می‌خواهد. هر چند در محتوای کتاب اطلاعات نادرستی هم وجود دارد که در ادامه به آن می‌پردازیم. چون کتاب نوشته می‌شود باید مستندات داشته باشد در اینجا مستندات ناقص است. از طرف دیگر کتاب فهرست ندارد و به نظرم نبود فهرست کار را ناقص می‌کند. ibna.ir/x6Kdr @ibna_official

🔰گزارش تصویری دیدار با سیف‌اله صمدیان در کتابفروشی وزن دنیا 🔸نشست «شاهدان عینی در روزگار جنگ» با سخنرانی سیف‌الله صمدیان از سلسله دیدارهای نویسندگان و خوانندگان به همت مجله سیاست‌نامه با همکاری سرای علوم انسانی دوشنبه (۳۰ شهریور ۱۴۰۵) در کتابفروشی وزن دنیا برگزار شد. 📸عکاس :معصومه احمدی ibna.ir/x6Kgm @ibna_official