دواج و چالش مقالات فاقد متن کامل در قسمت در دست انتشار بر اساس قوانین و مقررات پایگاه اطلاعاتی دواج، مقالاتی که در بخش «در دست انتشار» (Articles in Press) قرار می‌گیرند، باید به صورت متن کامل منتشر شده و دارای متن کامل (Full-text) باشند. بنابراین، مقالاتی که تنها شامل عنوان، نام نویسندگان یا چکیده باشند و فاقد محتوای کامل مقاله باشند، از نظر دواج ناقص تلقی شده و قابل پذیرش نیستند. از این‌رو، مجلات علمی که مایل به نمایه‌شدن در دواج هستند، موظفند اطمینان حاصل کنند که تمامی مقالات منتشرشده در وبگاه آنها، دارای متن کامل، دسترسی آزاد و قابل مشاهده برای عموم باشند. عدم رعایت این الزامات می‌تواند منجر به رد درخواست نمایه‌سازی یا حذف مجله از پایگاه دواج شود. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

انتشار ویژه‌نامه در قالب شماره‌های معمول و منظم مجله انتشار ویژه‌نامه در فصلنامه‌ها و دوفصلنامه‌ها به یک چالش جدی تبدیل شده است. تصمیم‌گیری بین اینکه ویژه‌نامه به عنوان یکی از شماره‌های عادی و معمول فصل منتشر شود یا به عنوان شماره پنجم اضافه گردد، به عوامل مختلفی از جمله اهداف مجله، منابع مالی و نیروی انسانی و انتظارات مخاطبان بستگی دارد. در ادامه مزایا و معایب هر دو گزینه بررسی می‌شود و نمونه ذکر می‌گردد. گزینه ۱: ویژه‌نامه به عنوان یکی از شماره‌های معمول فصلنامه به عنوان مثال، یکی از شماره‌های فصل اول، دوم، سوم یا چهارم به ویژه‌نامه اختصاص یابد. مزایا: - برنامه انتشار منظم مجله (۴ شماره در سال) حفظ می‌شود که برای خوانندگان و پایگاه‌های اطلاعاتی نمایه‌کننده قابل‌پیش‌بینی‌تر است. - فشار کاری اضافی بر سردبیر، دبیران، داوران و تیم صفحه‌آرایی و نشر وارد نمی‌کند. - ویژه‌نامه از همان سطح داوری علمی و اهمیت شماره‌های عادی برخوردار می‌شود. معایب: - فضای کمتری برای مقالات عادی و غیرویژه در آن فصل باقی می‌ماند و ممکن است انتشار آنها به تأخیر بیفتد. این عیب در دوفصلنامه‌ها چالش‌برانگیزتر می‌شود؛ و تأخیر انتشار مقالات عادی بیشتر می‌شود. - اگر ویژه‌نامه به صفحات یا زمان بیشتری برای دریافت مقاله و داوری و انتشار نیاز داشته باشد، انعطاف‌پذیری کمتری وجود خواهد داشت. گزینه ۲: ویژه‌نامه به عنوان شماره پنجم اضافی یعنی علاوه بر ۴ شماره معمول سالانه، یک شماره جداگانه منتشر شود. مزایا: - محتوای معمول فصل‌ها بدون تغییر باقی می‌ماند و مقالات پژوهشی عادی تحت‌الشعاع قرار نمی‌گیرند. - امکان تمرکز بیشتر بر موضوع ویژه بدون کاهش توجه به پژوهش‌های استاندارد فراهم می‌شود. - ممکن است تعداد دریافت مقاله افزایش یابد و تأثیر مجله در حوزۀ موضوعی ویژه بیشتر شود. معایب: - نیاز به تلاش بیشتر از سوی تیم هیئت تحریریه و داوران دارد. - ممکن است در نمایه‌سازی یا آرشیو مجله (در صورت تعریف دقیق به عنوان «فصل‌نامه») چالش ایجاد کند. این مسئله برای پایگاه‌های اطلاعاتی چالش‌برانگیز است. - اگر به خوبی داوری و ویراستاری نشود، ممکن است از نظر داوری و اهمیت علمی در سطح پایین‌تری نسبت به شماره‌های اصلی در نظر گرفته شود. پیشنهاد نهایی: یک. اگر مجله‌ای توانایی مدیریت حجم کار اضافی و داوری و صفحه‌آرایی را دارد و می‌خواهد هر دو نوع محتوا (عادی و ویژه) را به خوبی پوشش دهد، انتشار به عنوان شماره پنجم گزینه مناسبی است. دو. اگر ثبات و نظم انتشار و مدیریت منابع اولویت بالاتری دارد، جایگزینی و تبدیل یکی از شماره‌های معمول به ویژه‌نامه منطقی‌تر خواهد بود. در نهایت، بهترین انتخاب به ظرفیت مجله، حجم مقالات دریافتی و اهداف استراتژیک آن بستگی دارد. در هر حالت، برای ویژه‌نامه بایستی یک نفر به عنوان سردبیر مهمان (Guest Editor) ایفای نقش کند وگرنه وب آف ساینس نمی‌پذیرد. نمونه مجلات امرالد، ناشر انگلیسی با 58 سال قدمت: از چهار شماره سال 2024 مجله Journal of Humanitarian Logistics and Supply Chain Management https://www.emerald.com/jhlscm/issue/browse-by-year/2024 شماره اولش ویژه‌نامه‌ای است در خصوص HEALTHCARE SUPPLY CHAINS IN AFRICA https://www.emerald.com/jhlscm/issue/14/1 شماره دوم آن هم ویژه‌نامه‌ای تحت سردبیری مهمان دیگری است https://www.emerald.com/jhlscm/issue/14/2 Qualitative Research in Accounting & Management این مجله در سال پنج شماره منتشر می‌کند و شماره سوم از دوره 21 آن ویژه‌نامه است. یکی از شماره‌های عادی مجله است https://www.emerald.com/qram/issue/21/3 https://www.emerald.com/qram/issue/browse-by-year Review of Accounting and Finance این فصلنامه شماره یکم از دوره 13 آن ویژه‌نامه است و یکی از شماره‌های عادی مجله است https://www.emerald.com/raf/issue/13/1 https://www.emerald.com/raf/issue/browse-by-year اگر در گوگل عبارت زیر را در کنار آدرس دامنه وب هر ناشری که مورد نظر شماست، ده‌ها نمونه پیدا خواهید کرد. "Special Issue on" springer.com انتخاب با دفتر مجله است. لطفاً قبلش با کمیسیون نشریات وزارتین هماهنگی بفرمایید. نظر بنده بر انتشار در قالب شماره عادی است؛ اما نظر کمیسیون نشریات وزارت عتف ممکن است با انتشار شماره اضافی باشد. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

یادداشت سردبیر و ضرورت چکیده‌نویسی: توجیه علمی و عملی یادداشت سردبیر (Editorial Note) به عنوان متنی که دیدگاه سردبیر، یا سردبیر مهمان یا یکی از اعضای هیئت تحریریه را دربارۀ شمارۀ جاری یا موضوعات کلیدی مجله یا مفاهیم روز منعکس می‌کند، نقش مهمی در ارتباط با خوانندگان، افزایش شفافیت، و هدایت بحث‌های علمی ایفا می‌کند. افزودن چکیدۀ مختصر به این یادداشت، اگرچه در برخی مجلات نادیده گرفته می‌شود، اما از چند منظر علمی، فنی، و کاربردی ضروری است. ۱. بهبود قابلیت بازیابی و نمایه‌سازی - پایگاه اطلاعاتی استنادی اسکوپوس و موتورهای جستجوی علمی (مانند گوگل اسکالر و سمانتیک اسکالر) معمولاً محتوای چکیده را برای نمایه‌سازی و رتبه‌بندی کلیدواژگان تحلیل می‌کنند. - بدون چکیده، احتمال نادیده گرفته شدن یادداشت سردبیر در جستجوها افزایش می‌یابد، زیرا متون بدون چکیده اغلب به عنوان محتوای «کم‌ارزش» یا غیرتخصصی طبقه‌بندی می‌شوند. بیست سال تجربه سردبیری نگارنده نشان داده است که اگر یادداشت/سخن سردبیر، چکیده داشته باشد، بخش آماده‌سازی اسکوپوس هم آن چکیده را در رکورد مربوطه وارد می‌کند. - مطالعات علم‌سنجی نشان داده‌اند که مقالات و مدارک علمی دارای چکیدۀ ساختاریافته و اطلاعاتی، نرخ استناد بالاتری دارند. این اصل به یادداشت‌های سردبیر نیز تعمیم می‌یابد. ۲. تسهیل دسترسی و تصمیم‌گیری خوانندگان - خوانندگان معمولاً با محدودیت زمانی مواجه هستند و پیش از مطالعۀ کامل متن، به ارزیابی سریع محتوا نیاز دارند. - چکیده به آنها کمک می‌کند تا به سرعت تشخیص دهند آیا یادداشت سردبیر مرتبط با حوزۀ پژوهشی آنهاست یا خیر. - در غیر این صورت، ممکن است از مطالعۀ متن صرف‌نظر کنند، حتی اگر محتوای ارزشمندی ارائه شده باشد. ۳. افزایش تعامل و اثرگذاری مجله - یادداشت‌های سردبیر بدون چکیده، معمولاً در پلتفرم‌های اشتراک علمی (مانند آکادمیا و ریسرچ‌گیت) نیز کمتر دیده می‌شوند، زیرا کاربران ترجیح می‌دهند که ابتدا خلاصه‌ای از محتوا را مشاهده کنند. - از نظر علم اطلاعات و ارتباطات، متونی که چکیده دارند، احتمال بیشتری دارد که در شبکه‌های اجتماعی علمی به‌اشتراک گذاشته شوند و بنابراین، تأثیر اجتماعی و استنادی گسترده‌تری خواهند داشت. ۴. انطباق با استانداردهای نشر بین‌المللی - بسیاری از دستورالعمل‌های ناشران معتبر توصیه می‌کنند که تمام انواع مدارک و محتوای مجله، از جمله یادداشت سردبیر، دارای چکیده باشند تا یکپارچگی ساختاری مجله حفظ شود. - مجلاتی که چکیده را حذف می‌کنند، ممکن است در پایگاه‌های استنادی با مشکل مواجه شوند، زیرا این پایگاه‌ها اغلب از الگوریتم‌هایی استفاده می‌کنند که چکیده را به عنوان بخشی از فرایند ارزیابی کیفیت محتوا در نظر می‌گیرند. جمع‌بندی و پیشنهاد اگرچه برخی مجلات به دلایل سنتی یا محدودیت‌های فضای نشر، از درج چکیده در یادداشت سردبیر خودداری می‌کنند، از منظر علم اطلاعات و ارتباطات، افزودن چکیدۀ مختصر (حدود 150 تا 250 کلمه‌ای) منطبق با اصول بازیابی اطلاعات، دسترس‌پذیری، و افزایش اثرگذاری محتوا را تضمین می‌کند. پیشنهاد می‌شود مجلاتی که این کار را انجام نمی‌دهند، بازنگری در سیاست‌های خود را مدنظر قرار دهند تا از مزایای بهبود رؤیت‌پذیری، نمایانی، نمایه‌سازی، و استنادپذیری بهره‌مند شوند. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

ضریب استنادات و اچ ایندکس اعضای هیئت تحریریه مجلات علوم دینی و مذهبی در مقایسه با حوزه‌های علوم طبیعی، مهندسی و علوم پزشکی، آثار و مقالات منتشرشده در حوزه‌های علوم دینی و فلسفه اسلامی معمولاً از میزان استناد کمتری برخوردار هستند. این تفاوت ناشی از ویژگی‌های معرفت‌شناختی، روش‌شناسی خاص این حوزه‌ها، محدود بودن جامعۀ خوانندگان و ارجاع‌دهندگان و همچنین چرخۀ کندتر تولید و انتشار دانش در علوم انسانی به ویژه علوم دینی است. در نتیجه، اعضای محترم هیئت تحریریه مجلات علمی در این حوزه‌ها نیز در مقایسه با همتایان خود در سایر حوزه‌ها دارای شاخص‌های استنادی پایین‌تری از جمله اچ-ایندکس هستند. با توجه به این واقعیت و با در نظر گرفتن معیارهای کمی و کیفی پایگاه‌های نمایه‌سازی بین‌المللی مانند اسکوپوس، توصیه می‌شود که تا پیش از ثبت درخواست نمایه‌سازی در اسکوپوس، از درج شاخص اچ-ایندکس در صفحه معرفی اعضای هیئت تحریریه مجلات تخصصی علوم دینی و فلسفه اسلامی خودداری شود. این اقدام می‌تواند به ارائه تصویری متعادل‌تر و متناسب با ماهیت علمی این حوزه‌ها در فرایند ارزیابی‌های بین‌المللی مثل دواج کمک نماید. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

پرهیز از استفاده از علائم آوانگاری بین‌المللی در نام نویسندگان و اعضای هیئت تحریریه برخی مجلات تخصصی در حوزه علوم دینی و مذهبی در هنگام درج نام اعضای هیئت تحریریه در وبگاه مجلات یا در مقالات، اقدام به استفاده از علائم آوانگاری بین‌المللی (مانند آکسان‌ها و حروف دارای علامت دیاکریتیک) می‌نمایند. هرچند این شیوه ممکن است از نظر زبان‌شناختی دقیق‌تر تلقی شود، اما از منظر استانداردهای نمایه‌سازی بین‌المللی و قواعد انتشار علمی، به ویژه در پایگاه‌های اطلاعاتی بین‌المللی، توصیه می‌شود که نام نویسندگان و اعضای هیئت تحریریه به شکل ساده و مطابق با نگارش رسمی و گذرنامه‌ای آنها (Passport Name) درج گردد. استفاده از اشکال پیچیده و آوانگاری‌شده ممکن است منجر به بروز خطا در نمایه‌سازی، تجزیه و پراکندگی استنادات، و نیز ایجاد چندگانگی در شناسایی افراد در سامانه‌های علم‌سنجی گردد. برای مثال: نگارش به صورت آوانگاری‌شده: Rūḥ Allāh Saʻīdī Fāḍil نگارش به صورت ساده و استاندارد بین‌المللی: Ruhollah Saeedi Fazel فرم دوم (ساده‌سازی‌شده) همخوانی بیشتری با استانداردهای پایگاه‌های اطلاعاتی علمی و گذرنامه‌ای داشته، قابلیت جستجو، بازیابی و ارجاع‌دهی بهتری را فراهم می‌سازد. بنابراین، توصیه می‌شود در فرایند آماده‌سازی اطلاعات اعضای هیئت تحریریه، از درج نام‌ها به شکل ساده و بدون علائم آوانگاری استفاده شود. توجه: به سؤالات علمی مدیران و کارشناسان محترم مجلات به صورت عمومی پاسخ داده می‌شود تا در سطح ملی منجر به نوعی همخوانی و انطباق شود. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

نقش مجلات علمی در تقویت دیپلماسی علمی بین‌المللی ایران دیپلماسی علمی، به عنوان بخشی از «قدرت نرم» و «سرمایه نرم» کشورها، بر استفاده از ظرفیت‌های علمی و فناورانه برای ایجاد و توسعۀ روابط بین‌المللی استوار است. در این چارچوب، مجلات علمی ملی نقشی چندبُعدی و راهبردی ایفا می‌کنند که می‌توان آن را در چند محور اصلی تبیین کرد: یک. بستر تبادل دانش و شکل‌دهی به شبکه‌های علمی فراملی مجلات علمی ایرانی که بر اساس سیاست دسترسی آزاد منتشر می‌شوند و در پایگاه‌های معتبر بین‌المللی نمایه می‌شوند، بستر مؤثری برای انتشار یافته‌های پژوهشی و تبادل اطلاعات میان پژوهشگران داخلی و خارجی فراهم می‌سازند. این فرایند به ایجاد و گسترش شبکه‌های علمی فراملی می‌انجامد که حتی در شرایط محدودیت‌های سیاسی یا اقتصادی، کانالی پایدار برای تعاملات علمی باقی می‌مانند. دو. ارتقای اعتبار و برند علمی کشور در سطح بین‌المللی کیفیت محتوای منتشرشده، استمرار انتشار، و نظام دقیق داوری همترازخوانی، از جمله عواملی هستند که به تقویت سرمایۀ نمادین و جایگاه علمی کشور در نظام علم جهانی کمک می‌کنند. بر اساس نظریۀ «قدرت نرم» (جوزف نای) چنین اعتبار علمی می‌تواند در ادراک و نگرش سایر کشورها نسبت به توانمندی‌های علمی، فرهنگی و فناورانۀ ایران اثرگذاری مستقیم داشته باشد. سه. تسهیل همکاری‌های پژوهشی و فناوری بین‌المللی مشارکت نویسندگان، داوران و اعضای هیئت تحریریه از کشورهای مختلف، بستر شکل‌گیری پروژه‌های مشترک تحقیقاتی، کنسرسیوم‌های علمی و شبکه‌های نوآوری بین‌المللی را فراهم می‌سازد. این تعاملات، مجلات علمی را به کانون‌های فعال دیپلماسی علمی بدل می‌کند که فراتر از تبادل مقالات، به تبادل ظرفیت‌های فناورانه و راهبردی منجر می‌شوند. چهار. ایجاد کانال‌های ارتباطی غیررسمی در شرایط تنش سیاسی در قالب دیپلماسی ثانویه (Track II Diplomacy)، ارتباطات علمی شکل‌گرفته از طریق مجلات، می‌تواند در مواقعی که روابط رسمی سیاسی محدود یا قطع شده است، به عنوان کانالی غیررسمی برای گفتگو، اعتمادسازی و تعامل سازنده میان نخبگان علمی دو یا چند کشور عمل کند. پنج. انتقال و بومی‌سازی استانداردها و ارزش‌های علمی پایبندی به اصول اخلاق پژوهش، شفافیت داده‌ها، و معیارهای بین‌المللی داوری، به تدریج موجب همگرایی علمی با جامعۀ علمی جهانی می‌شود. این فرایند نه تنها سطح کیفیت علمی کشور را ارتقا می‌دهد، بلکه زبان و چارچوب مشترکی برای همکاری‌های آینده ایجاد می‌کند. شش. معرفی توانمندی‌ها و ظرفیت‌های علمی کشور به جامعۀ جهانی مجلات علمی ایرانی می‌توانند ویترینی معتبر برای معرفی دستاوردهای پژوهشی، فناوری‌های بومی و حوزه‌های دارای مزیت نسبی ایران در سطح بین‌المللی باشند. این امر، علاوه بر تقویت هویت علمی کشور، می‌تواند زمینۀ جذب سرمایه‌گذاری، تبادل فناوری و انتقال دانش را فراهم آورد. جمع‌بندی و پیشنهاد سیاستی مجلات علمی، به عنوان زیرساخت‌های کلیدی نظام علم و فناوری، نقشی فراتر از انتشار نتایج پژوهش ایفا می‌کنند و می‌توانند در قالب راهبردی از «دیپلماسی علمی فعال»، به ابزاری مؤثر برای ارتقای جایگاه بین‌المللی ایران، توسعۀ همکاری‌های علمی، و تقویت «سرمایه نرم» کشور تبدیل شوند. برنامه‌ریزی هدفمند برای ارتقای کیفیت این مجلات، نمایه‌سازی گسترده در پایگاه‌های بین‌المللی، تقویت حمایت مالی و زیرساختی از مجلات علمی ملی، گسترش همکاری‌های بین‌المللی اعضای هیئت تحریریه و داوران، ایجاد و حمایت از سامانه‌های جامع مدیریت مجلات علمی، تقویت آموزش و توانمندسازی در حوزۀ اخلاق پژوهش و استانداردهای بین‌المللی، و ایجاد پیوند ساختاری با مراکز علمی جهان، از الزامات بهره‌گیری حداکثری از این ظرفیت‌هاست. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

مقالات مستخرج از پایان‌نامه: چالش‌ها و ملاحظات علمی و اخلاقی در این نوشتار برخی چالش‌ها و ملاحظات علمی و اخلاقی در خصوص مقالات مستخرج از پایان‌نامه مطرح می‌شود. استخراج مقاله علمی از پایان‌نامه تحصیلات تکمیلی یکی از رایج‌ترین روش‌های بهره‌برداری از یافته‌های پژوهشی دانشجویان است که به ارتقای کیفیت مجلات علمی و گسترش دانش تخصصی کمک شایانی می‌کند. با این حال، این فرایند با چالش‌های متعددی همراه است که عمدتاً در حوزه‌های علمی، اخلاقی و مأخذنویسی قرار می‌گیرند. یک. همخوانی یا تفاوت عنوان مقاله و پایان‌نامه عنوان مقاله مستخرج از پایان‌نامه الزاماً نباید کاملاً منطبق با عنوان پایان‌نامه باشد. از نظر علمی، عنوان مقاله باید متناسب با محتوای همان بخش یا بُعد خاصی از پژوهش که در مقاله گزارش می‌شود، انتخاب گردد. در بسیاری از موارد، پایان‌نامه یا رساله دامنۀ گسترده‌تری دارد، در حالی‌که مقاله بر بخشی از یافته‌ها یا رویکردها تمرکز می‌کند. از این‌رو، عنوان مقاله می‌تواند کوتاه‌تر، دقیق‌تر، و با تمرکز بر مسئله اصلی آن یا روش تحقیق استفاده شده (برای مثال، فراترکیب، مرور نظام‌مند، مرور دامنه، و ...) نوشته باشد. با این حال، ارتباط موضوعی میان عنوان مقاله و پایان‌نامه باید به‌گونه‌ای باشد که پیوند علمی آنها برای خوانندگان و داوران روشن باشد. دو. ارجاع به پایان‌نامه در مقالات مستخرج حتی اگر در بخش یادداشت‌ها، پانویس صفحه اول مقاله یا در بخش سپاسگزاری تصریح شود که این مقاله «مستخرج از پایان‌نامه/رساله» است، همچنان توصیه اکید می‌شود که به پایان‌نامه با نام دانشجو در جای جای متن (برای مثال، در مقدمه و روش پژوهش، و همچنین در جدول‌ها، نمودارها و شکل‌ها) و در فهرست منابع ارجاع داده شود. این ارجاع سه کارکرد مهم دارد: - حفظ شفافیت و امانت علمی در ذکر منبع اصلی داده‌ها و ایده‌ها؛ - ایجاد پیوند مستند بین محصول علمی (مقاله) و منبع مادر (پایان‌نامه)، به ویژه برای استفاده پژوهشگران دیگر؛ و – پرهیز از اتهام خودسرقت‌ادبی به دانشجو و تیم پژوهشی. ارجاع به پایان‌نامه در چنین مواردی از نظر اخلاق نشر، یکی از شیوه‌های استاندارد جلوگیری از شبهه خودسرقت ادبی یا پنهان‌سازی منبع مادر بشمار می‌آید. سه. ارجاع معکوس در رساله به مقاله در شرایطی که مقاله قبل از دفاع و انتشار رسمی پایان‌نامه چاپ شود (که معمولاً در حوزه‌های پژوهشی با امکان انتشار سریع‌تر رخ می‌دهد)، ضروری است که در متن پایان‌نامه، در بخش‌های مرتبط (مانند فصل نتایج یا مرور کارهای پیشین) به مقاله منتشرشده ارجاع داده شود. این کار چند مزیت دارد: - اعلام اولویت انتشار و تثبیت حق تقدم علمی نویسنده؛ - یکپارچه‌سازی مستندات علمی پایان‌نامه با تولیدات جانبی آن؛ و - اطلاع‌رسانی به داوران و ارزیابان دربارۀ آن بخش از کار که قبلاً در یک منبع معتبر داوری و منتشر شده است. نتیجه‌گیری در چارچوب اخلاق پژوهش و استانداردهای بین‌المللی نشر، رابطۀ میان مقاله و پایان‌نامه باید بر اساس شفافیت کامل، مستندسازی دقیق، و پرهیز از ابهام تنظیم شود. تفاوت یا شباهت عنوان نباید موجب گمراهی مخاطبان شود و نظام ارجاع باید دوطرفه باشد؛ به این معنا که مقاله به پایان‌نامه، و پایان‌نامه به مقاله (در صورت انتشار پیشین) اشاره کند. این رویه، علاوه بر رعایت اصول علمی، اعتبار پژوهشگر را در جامعه علمی افزایش می‌دهد. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

چالش‌ها و راهکارهای استناد به قرآن کریم در مقالات علمی بین‌المللی استناد به قرآن کریم در مقالات علمی بین‌المللی، یک موضوع هم علمی و هم فرهنگی است؛ و در عین حال با چالش‌های زبان‌شناختی، استانداردسازی و مستندسازی مواجه است که در اینجا برخی از آنها مطرح می‌شود و نیاز به هم‌فکری متخصصان حوزۀ علوم اسلامی و متخصصان علم اطلاعات، کتابداری و مستندسازی دارد. یک. شیوه‌های نوشتاری و تنوع رسم‌الخط در متون انگلیسی و سایر زبان‌های غربی، نام قرآن مجید به صورت‌های مختلف زیر دیده می‌شود: Quran Qurān Qurʾān Qurʾan Qur’an Qur’ān al-Quran al-Qur’ān al-Qur’an توجه: شیوه‌ای که در متون انگلیسی بیشتر رؤیت می‌شود، بدین شکل Quran است. این شیوه نگارش رایج در زبان انگلیسی روزمره، ساده است؛ اما از نظر زبان‌شناختی دقیق نیست. صورت دیگر Qurʾān دقیق‌ترین شیوۀ آوانویسی دانشگاهی (با استفاده از ʾ برای همزه و ā برای آ/الفِ بلند) است. این شیوه مطابق با قواعد آوانویسی ALA-LC یا IJMES در آثار علمی به‌کار می‌رود. علت این تنوع: - نبود یک استاندارد واحد برای آوانویسی واژگان عربی؛ - استفاده از نظام‌های مختلف نویسه‌گردانی/حرف‌نویسی یا حرف‌نگاری (Transliteration systems) مانند ALA-LC، ISO 233، و DMG. - تفاوت در درج یا حذف «الـ» (حرف تعریف عربی)؛ . - اختلاف در استفاده از علائم همزه (ʾ) و مدّه (ā) یا آپوستروف (’). دو. چالش‌های استناد علمی الف. نبود استاندارد یکسان در پایگاه‌های اطلاعاتی پایگاه‌های اطلاعاتی مثل اسکوپوس، و وب آو ساینس، هر کدام ممکن است اشکال نوشتاری مختلف را شناسایی کنند. برای نمونه، اسکوپوس امکان شناسایی همه شیوه‌های استناد به قرآن صرفاً با یک جستجوی ساده (Quran) را دارد. ب. ترجمه یا نقل مستقیم برخی مجلات فقط به نقل مستقیم متن عربی همراه با ترجمه معتبر اجازه می‌دهند. مشکل اینجاست که ترجمه‌های انگلیسی متعددی وجود دارد، و انتخاب هرکدام ممکن است برداشت متفاوتی ایجاد کند. ج. شیوه مأخذنویسی برخی مجلات، قرآن را مانند کتاب معمولی در منابع می‌آورند؛ اما برخی دیگر آن را اثر مقدس می‌دانند و در فهرست منابع ذکر نمی‌کنند و فقط در متن مقاله اشاره می‌کنند. نبود توافق واحد در شیوه‌نامه‌های مأخذنویسی بین‌المللی (مانند: ونکوور، هاروارد، ای.پی.ای، و ...) یا سبک‌های خاص باعث سردرگمی نویسندگان و پژوهشگران می‌شود. د. حساسیت فرهنگی و تفسیری برداشت از آیات قرآن ممکن است نیاز به «تفسیر» داشته باشد که جنبۀ مذهبی دارد و در محیط دانشگاهی بین‌المللی باید با احتیاط بیان شود تا از سوءبرداشت علمی جلوگیری شود. در رشته‌هایی مانند پزشکی، حقوق، یا علوم اجتماعی و روان‌شناسی، استفادۀ نادرست یا خارج از زمینه و بافت می‌تواند انتقادهای علمی یا فرهنگی به دنبال داشته باشد. هـ. زبان و فونت درج متن عربی در مقالات انگلیسی ممکن است مشکل قالب‌بندی و ناسازگاری با سیستم‌های مدیریت مجلات خارجی ایجاد کند. استفاده از فونت‌های Unicode و جهت نوشتاری Right-to-Left Mark: RLM باید با نرم‌افزار انتشار مجله سازگار باشد. پیشنهادهایی برای رفع چالش‌ها - هماهنگی با راهنمای نویسندگان مجله دربارۀ نحوۀ ارجاع به آثار مقدس؛ - استفاده از شکل نوشتاری پُرکاربرد در ادبیات انگلیسی Quran یا Qurān که هم رایج و هم علمی است. - پرهیز از تفسیر شخصی قرآن، مگر با استناد به منابع تفسیری معتبر؛ - انتخاب یک استاندارد آوانویسی مشخص و پایبندی به آن در کل مقاله؛ - در صورت استفاده از ترجمه، ذکر دقیق مترجم و سال انتشار؛ و - ذکر متن عربی کوتاه آیه همراه با ترجمه معتبر برای جلوگیری از تحریف معنا.

راهنمای انتشار انجمن روانشناسی آمریکا، قاعدۀ ۹.۴۲ «آثار مذهبی و کلاسیک» در خصوص استناد به قرآن چنین می‌نویسید: Publication Manual of the American Psychological Association 9.42 Religious and Classical Works Religious works (e.g., Bible, Qur’an, Torah, Bhagavad Gita), classical works (e.g., ancient Greek and Roman works), and classical literature (e.g., by Shakespeare) are all cited like books (see Section 10.2). Religious works (see Chapter 10, Example 35) are usually treated as having no author (see Section 9.12). However, an annotated version of a religious work would be treated as having an editor. The year of original publication of a religious work may be unknown or in dispute and is not included in the reference in those cases. However, versions of religious works such as the Bible may be republished; these republished dates are included in the reference (see Section 9.41 and Chapter 10, Example 35). For translated religious and classical works, include the translator’s name in the reference (see Section 9.39 and Chapter 10, Example 28). The Qur’an (M. A. S. Abdel Haleem, Trans.). (2004). Oxford University Press. Parenthetical citations: (The Qur’an, 2004). Narrative citations: The Qur’an ……………..… (2004). علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

هشدار درباره تخلفات پژوهشی در برخی مقالات ارسالی از نیجریه در طی سال‌های اخیر، تجربه دریافت و ارزیابی مقالات متعدد از نویسندگان برخی دانشگاه‌ها و مراکز علمی در نیجریه نشان داده است که مواردی از تخلفات پژوهشی به طور قابل‌توجهی مشاهده می‌شود. این تخلفات شامل کپی‌برداری و تکرار بخش‌هایی از مقالات دیگران (سرقت ادبی)، داده‌سازی یا بازاستفاده از داده‌های پژوهشی مقالات دیگر (Data Fabrication / Data Duplication) طوری جلوه داده می‌شود که داده‌ها و روش‌شناسی تحقیق هم درست است)، ارسال همزمان یک مقاله به چندین مجله (Simultaneous Submission)، و در برخی موارد سرقت ادبی آشکار (تکرار برخی جملات و پاراگراف‌های یک مقاله مرتبط بدون ذکر منبع) بوده است. با توجه به تکرار این موارد، به سردبیران و مدیران اجرایی مجلات علمی انگلیسی‌زبان ایرانی به طور جدی توصیه می‌شود که در بررسی مقالات ارسالی از کشور نیجریه، دقت و نظارت بیشتری اعمال نمایند. استفاده از نرم‌افزارهای مشابهت‌یاب، جستجوی ساده عنوان و بخش‌هایی از مقاله در گوگل، درخواست داده‌های خام پژوهش، و بررسی سوابق انتشار نویسندگان می‌تواند در پیشگیری از انتشار مقالات غیراستاندارد و صیانت از سلامت علمی و اعتبار پژوهشی مجلات کمک کند. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

ضرورت تهیۀ فهرست داوران و همترازخوانان برای مجلات علمی تهیه و ارائه فهرستی جامع و یکدست از داوران علمی یکی از الزامات اساسی در فرایند ارزیابی مجلات علمی است. وجود یک فهرست به‌روز و مرتب از اسامی داوران، علاوه بر افزایش شفافیت و اعتبار مجله، نشان‌دهندۀ پایبندی آن به اصول اخلاق نشر و استانداردهای بین‌المللی در فرایند داوری و همترازخوانی (Peer Review) است. این فهرست باید شامل اسامی داورانی باشد که واجد شرایط علمی، تخصصی و حرفه‌ای در حوزۀ موضوعی مجله هستند و در عین حال از استقلال لازم در ارزیابی مقالات برخوردارند. بدیهی است که اعضای هیئت تحریریه‌ای که در مجله مقاله منتشر کرده‌اند، نباید در این فهرست لحاظ شوند تا از هرگونه شائبۀ تعارض منافع جلوگیری شود. به همین دلیل توصیه می‌شود فهرست پیشنهادی ترکیبی باشد از: - برخی از اعضای هیئت تحریریه (به جز سردبیر و مدیرمسئول) که تاکنون مقاله‌ای در مجله منتشر نکرده‌اند. اگر اعضای هیئت تحریریه جزو داوران باشند، باید در بخش اخلاق پژوهش توضیح داده شود که چنانچه مقاله‌ای از یکی از اعضای هیئت تحریریه دریافت شود، چگونه آن را داوری خواهیم کرد. - پژوهشگران برجسته و شناخته شده در حوزه‌های موضوعی مجله؛ و - استادان و متخصصانی از مؤسسات علمی و دانشگاه‌های معتبر داخلی و خارجی. در سامانۀ سیناوب، امکان اضافه کردن خودکار اسامی داوران وجود دارد؛ به شرطی که پشت صحنه اطلاعات داوران به طور کامل وارد شود. در سامانۀ یکتاوب و سامانۀ باز مجله (OJS)، فهرست داوران باید در قالب یک جدول استاندارد در فایل وُرد تهیه شود و در نهایت، در صفحۀ داوران کپی و درج شود. فهرست داوران بایستی حداقل شامل پنجاه نفر باشد تا در صورت درخواست نهادهای نظارتی یا پایگاه‌های نمایه‌سازی بین‌المللی (مانند دواج)، امکان بارگذاری و ارائه آن وجود داشته باشد. ساختار جدول پیشنهادی در فایل وُرد به زبان انگلیسی ________________________________________ Reviewer Name | Affiliation ______________________________________ Family, Name Department, Faculty, University, City, Country. Email: example@university.ac.ir 🔹 نکات: - ستون اول: نام خانوادگی، سپس کاما، سپس نام؛ و با رعایت ترتیب نظام الفبایی؛ و - ستون دوم: اطلاعات کامل وابستگی سازمانی (گروه، دانشکده، دانشگاه، شهر، کشور؛ رایانامه: ...) به همراه رایانامه رسمی و معتبر. می‌توان به شکل زیر بدون درج جدول هم آورد. از درج مرتبه علمی استادان محترم پرهیز بفرمایید که ناچار نباشید تند تند این فهرست ها را به‌روز نمایید. Reviewers List Family, Name | Department, Faculty, University, City, Country. Email: example@university.ac.ir علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

ایجاد توقع و انتظار در خوانندگان و داوران مجلات ایجاد توقع و انتظار در دیگران یعنی اینکه سردبیر مجله‌ای طوری سخن‌ می‌گوید یا طوری عمل می‌کند که در ذهن خوانندگان، پژوهشگران و داوران پیش‌بینی، امید یا پیش‌داوری نسبت به آیندۀ مجله شکل بگیرد. به بیان ساده، وقتی ما نشانه‌هایی (کلامی یا غیرکلامی) به خوانندگان و افراد می‌دهیم، آنها بر اساس این نشانه‌ها انتظار وقوع یک رویداد، واکنش یا نتیجۀ خاص را پیدا می‌کنند. این پدیده در روان‌شناسی می‌تواند با نظریۀ توقع/انتظار (Expectancy theory) و به ویژه «پیشگویی خودبرآورنده (Self-fulfilling prophecy) تبیین شود: یک. پیشگویی خودبرآورنده (Self-fulfilling prophecy) اشاره به مواردی است که رخ دادن قضیه‌ای نه نتیجۀ روند طبیعی امور، بلکه نتیجۀ انتظارات قبلی فرد و اقدامات او برای جلوگیری از محقق شدن قضیه است. مثلاً تلقین موضوعی به خود یا دیگران باعث تغییر ناخودآگاه رفتار فرد و در نتیجه، محقق شدن آن موضوع در آینده شود، که به آن با عنوان «تأثیر انتظارات/توقعات» یاد می‌شود. طبق این نظریه، وقتی در ذهن فرد یا گروهی انتظاری نسبت به ما (مجله ما) شکل می‌گیرد، همان انتظار می‌تواند بر رفتار آنها اثر بگذارد، و در نهایت، ما هم ناخودآگاه رفتاری می‌کنیم که همان انتظار را محقق می‌سازد. مثال، اگر معلمی/مدرسی از ابتدا انتظار داشته باشد که دانش‌آموزی/دانشجویی باهوش است؛ رفتار حمایتی و مثبت‌تری با او خواهد داشت. دانش‌آموز هم با انگیزۀ بیشتر تلاش می‌کند و در نهایت، واقعاً عملکرد بهتری از خود نشان می‌دهد. دو. نظریۀ انتظار-ارزش (Expectancy-Value Theory) می‌گوید انسان‌ها بر اساس توقعات و انتظارات خود از موفقیت و ارزشی که برای نتیجه قائل هستند، رفتار می‌کنند. ایجاد انتظار در دیگران می‌تواند انگیزش آنها را بالا ببرد یا برعکس، مانع تلاش‌شان شود. پس، «ایجاد توقع و انتظار در دیگران» نه فقط یک تعامل اجتماعی ساده است، بلکه در روان‌شناسی یک سازوکار قوی محسوب می‌شود که می‌تواند مسیر رفتار، انگیزش و حتی هویت افراد را تغییر دهد. در نقش سردبیر یک مجله، ایجاد توقعات و انتظارات در خوانندگان» یکی از ابزارهای کلیدی مدیریت علمی و هیئت تحریریه است. برای مثال، فرض کنید شما در آغاز سال نشر، برای اعضای هیئت تحریریه، داوران و نویسندگان پیام یا سرمقاله‌ای منتشر می‌کنید، و می‌نویسید: «این مجله در سال جاری تلاش دارد سطح مقالات منتشرشده را از نظر روش‌شناسی و داوری ارتقاء بدهد و تنها مقالاتی پذیرش خواهند شد که دارای نوآوری علمی و روش‌شناسی باشند». این جمله، انتظارات را در ذهن داوران و نویسندگان ایجاد می‌کند: - نویسندگان قبل از ارسال مقاله، بیشتر به کیفیت روش‌شناسی و نوآوری کارشان توجه می‌کنند. - داوران هم سخت‌گیرتر می‌شوند و دقیق‌تر بررسی می‌کنند. در عمل، حتی اگر شما به عنوان سردبیر به صراحت معیارها را تغییر نداده باشید، همین «ایجاد توقع و انتظار» باعث تغییر رفتار طرف مقابل (نویسندگان و داوران) می‌شود. تبیین مثال بالا با نظریۀ روان‌شناسی به شکل زیر خواهد بود. این مثال به خوبی با پیشگویی خودبرآورنده همخوانی دارد. چون شما انتظار کیفیت بالاتر را اعلام کرده‌اید، داوران و نویسندگان رفتارشان را متناسب با آن تغییر می‌دهند. در نهایت، سطح علمی مقالات هم بالاتر می‌رود، و آنچه در ابتدا فقط «توقع و انتظار» بود، به واقعیت تبدیل می‌شود. نتیجه‌گیری شما در مقام سردبیر، دبیر یا مدیر مسئول مجله، هر بار که خط‌مشی، چشم‌انداز یا سیاست جدیدی را اعلام می‌کنید، در حقیقت دارید «توقع و انتظار» ایجاد می‌کنید؛ و همین ایجاد توقع و انتظار می‌تواند کیفیت کل مجله را بالا یا پایین ببرد. حتی ممکن است نتیجۀ معکوس داشته باشد و به جای تشویق، موجب نگرانی و هراس نویسندگان شود؛ در نتیجه، تعداد کمتری از نویسندگان و پژوهشگران تمایل به ارسال مقاله برای شما داشته باشند. عدم «مدیریت صحیح انتظارات» می‌تواند منجر به شکاف ادراکی میان آنچه وعده داده شده و آنچه در عمل محقق می‌شود گردد، که این امر اعتماد و مشارکت داوران و نویسندگان را تضعیف می‌کند. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing