مقالات مستخرج از پایان‌نامه: چالش‌ها و ملاحظات علمی و اخلاقی در این نوشتار برخی چالش‌ها و ملاحظات علمی و اخلاقی در خصوص مقالات مستخرج از پایان‌نامه مطرح می‌شود. استخراج مقاله علمی از پایان‌نامه تحصیلات تکمیلی یکی از رایج‌ترین روش‌های بهره‌برداری از یافته‌های پژوهشی دانشجویان است که به ارتقای کیفیت مجلات علمی و گسترش دانش تخصصی کمک شایانی می‌کند. با این حال، این فرایند با چالش‌های متعددی همراه است که عمدتاً در حوزه‌های علمی، اخلاقی و مأخذنویسی قرار می‌گیرند. یک. همخوانی یا تفاوت عنوان مقاله و پایان‌نامه عنوان مقاله مستخرج از پایان‌نامه الزاماً نباید کاملاً منطبق با عنوان پایان‌نامه باشد. از نظر علمی، عنوان مقاله باید متناسب با محتوای همان بخش یا بُعد خاصی از پژوهش که در مقاله گزارش می‌شود، انتخاب گردد. در بسیاری از موارد، پایان‌نامه یا رساله دامنۀ گسترده‌تری دارد، در حالی‌که مقاله بر بخشی از یافته‌ها یا رویکردها تمرکز می‌کند. از این‌رو، عنوان مقاله می‌تواند کوتاه‌تر، دقیق‌تر، و با تمرکز بر مسئله اصلی آن یا روش تحقیق استفاده شده (برای مثال، فراترکیب، مرور نظام‌مند، مرور دامنه، و ...) نوشته باشد. با این حال، ارتباط موضوعی میان عنوان مقاله و پایان‌نامه باید به‌گونه‌ای باشد که پیوند علمی آنها برای خوانندگان و داوران روشن باشد. دو. ارجاع به پایان‌نامه در مقالات مستخرج حتی اگر در بخش یادداشت‌ها، پانویس صفحه اول مقاله یا در بخش سپاسگزاری تصریح شود که این مقاله «مستخرج از پایان‌نامه/رساله» است، همچنان توصیه اکید می‌شود که به پایان‌نامه با نام دانشجو در جای جای متن (برای مثال، در مقدمه و روش پژوهش، و همچنین در جدول‌ها، نمودارها و شکل‌ها) و در فهرست منابع ارجاع داده شود. این ارجاع سه کارکرد مهم دارد: - حفظ شفافیت و امانت علمی در ذکر منبع اصلی داده‌ها و ایده‌ها؛ - ایجاد پیوند مستند بین محصول علمی (مقاله) و منبع مادر (پایان‌نامه)، به ویژه برای استفاده پژوهشگران دیگر؛ و – پرهیز از اتهام خودسرقت‌ادبی به دانشجو و تیم پژوهشی. ارجاع به پایان‌نامه در چنین مواردی از نظر اخلاق نشر، یکی از شیوه‌های استاندارد جلوگیری از شبهه خودسرقت ادبی یا پنهان‌سازی منبع مادر بشمار می‌آید. سه. ارجاع معکوس در رساله به مقاله در شرایطی که مقاله قبل از دفاع و انتشار رسمی پایان‌نامه چاپ شود (که معمولاً در حوزه‌های پژوهشی با امکان انتشار سریع‌تر رخ می‌دهد)، ضروری است که در متن پایان‌نامه، در بخش‌های مرتبط (مانند فصل نتایج یا مرور کارهای پیشین) به مقاله منتشرشده ارجاع داده شود. این کار چند مزیت دارد: - اعلام اولویت انتشار و تثبیت حق تقدم علمی نویسنده؛ - یکپارچه‌سازی مستندات علمی پایان‌نامه با تولیدات جانبی آن؛ و - اطلاع‌رسانی به داوران و ارزیابان دربارۀ آن بخش از کار که قبلاً در یک منبع معتبر داوری و منتشر شده است. نتیجه‌گیری در چارچوب اخلاق پژوهش و استانداردهای بین‌المللی نشر، رابطۀ میان مقاله و پایان‌نامه باید بر اساس شفافیت کامل، مستندسازی دقیق، و پرهیز از ابهام تنظیم شود. تفاوت یا شباهت عنوان نباید موجب گمراهی مخاطبان شود و نظام ارجاع باید دوطرفه باشد؛ به این معنا که مقاله به پایان‌نامه، و پایان‌نامه به مقاله (در صورت انتشار پیشین) اشاره کند. این رویه، علاوه بر رعایت اصول علمی، اعتبار پژوهشگر را در جامعه علمی افزایش می‌دهد. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

چالش‌ها و راهکارهای استناد به قرآن کریم در مقالات علمی بین‌المللی استناد به قرآن کریم در مقالات علمی بین‌المللی، یک موضوع هم علمی و هم فرهنگی است؛ و در عین حال با چالش‌های زبان‌شناختی، استانداردسازی و مستندسازی مواجه است که در اینجا برخی از آنها مطرح می‌شود و نیاز به هم‌فکری متخصصان حوزۀ علوم اسلامی و متخصصان علم اطلاعات، کتابداری و مستندسازی دارد. یک. شیوه‌های نوشتاری و تنوع رسم‌الخط در متون انگلیسی و سایر زبان‌های غربی، نام قرآن مجید به صورت‌های مختلف زیر دیده می‌شود: Quran Qurān Qurʾān Qurʾan Qur’an Qur’ān al-Quran al-Qur’ān al-Qur’an توجه: شیوه‌ای که در متون انگلیسی بیشتر رؤیت می‌شود، بدین شکل Quran است. این شیوه نگارش رایج در زبان انگلیسی روزمره، ساده است؛ اما از نظر زبان‌شناختی دقیق نیست. صورت دیگر Qurʾān دقیق‌ترین شیوۀ آوانویسی دانشگاهی (با استفاده از ʾ برای همزه و ā برای آ/الفِ بلند) است. این شیوه مطابق با قواعد آوانویسی ALA-LC یا IJMES در آثار علمی به‌کار می‌رود. علت این تنوع: - نبود یک استاندارد واحد برای آوانویسی واژگان عربی؛ - استفاده از نظام‌های مختلف نویسه‌گردانی/حرف‌نویسی یا حرف‌نگاری (Transliteration systems) مانند ALA-LC، ISO 233، و DMG. - تفاوت در درج یا حذف «الـ» (حرف تعریف عربی)؛ . - اختلاف در استفاده از علائم همزه (ʾ) و مدّه (ā) یا آپوستروف (’). دو. چالش‌های استناد علمی الف. نبود استاندارد یکسان در پایگاه‌های اطلاعاتی پایگاه‌های اطلاعاتی مثل اسکوپوس، و وب آو ساینس، هر کدام ممکن است اشکال نوشتاری مختلف را شناسایی کنند. برای نمونه، اسکوپوس امکان شناسایی همه شیوه‌های استناد به قرآن صرفاً با یک جستجوی ساده (Quran) را دارد. ب. ترجمه یا نقل مستقیم برخی مجلات فقط به نقل مستقیم متن عربی همراه با ترجمه معتبر اجازه می‌دهند. مشکل اینجاست که ترجمه‌های انگلیسی متعددی وجود دارد، و انتخاب هرکدام ممکن است برداشت متفاوتی ایجاد کند. ج. شیوه مأخذنویسی برخی مجلات، قرآن را مانند کتاب معمولی در منابع می‌آورند؛ اما برخی دیگر آن را اثر مقدس می‌دانند و در فهرست منابع ذکر نمی‌کنند و فقط در متن مقاله اشاره می‌کنند. نبود توافق واحد در شیوه‌نامه‌های مأخذنویسی بین‌المللی (مانند: ونکوور، هاروارد، ای.پی.ای، و ...) یا سبک‌های خاص باعث سردرگمی نویسندگان و پژوهشگران می‌شود. د. حساسیت فرهنگی و تفسیری برداشت از آیات قرآن ممکن است نیاز به «تفسیر» داشته باشد که جنبۀ مذهبی دارد و در محیط دانشگاهی بین‌المللی باید با احتیاط بیان شود تا از سوءبرداشت علمی جلوگیری شود. در رشته‌هایی مانند پزشکی، حقوق، یا علوم اجتماعی و روان‌شناسی، استفادۀ نادرست یا خارج از زمینه و بافت می‌تواند انتقادهای علمی یا فرهنگی به دنبال داشته باشد. هـ. زبان و فونت درج متن عربی در مقالات انگلیسی ممکن است مشکل قالب‌بندی و ناسازگاری با سیستم‌های مدیریت مجلات خارجی ایجاد کند. استفاده از فونت‌های Unicode و جهت نوشتاری Right-to-Left Mark: RLM باید با نرم‌افزار انتشار مجله سازگار باشد. پیشنهادهایی برای رفع چالش‌ها - هماهنگی با راهنمای نویسندگان مجله دربارۀ نحوۀ ارجاع به آثار مقدس؛ - استفاده از شکل نوشتاری پُرکاربرد در ادبیات انگلیسی Quran یا Qurān که هم رایج و هم علمی است. - پرهیز از تفسیر شخصی قرآن، مگر با استناد به منابع تفسیری معتبر؛ - انتخاب یک استاندارد آوانویسی مشخص و پایبندی به آن در کل مقاله؛ - در صورت استفاده از ترجمه، ذکر دقیق مترجم و سال انتشار؛ و - ذکر متن عربی کوتاه آیه همراه با ترجمه معتبر برای جلوگیری از تحریف معنا.

راهنمای انتشار انجمن روانشناسی آمریکا، قاعدۀ ۹.۴۲ «آثار مذهبی و کلاسیک» در خصوص استناد به قرآن چنین می‌نویسید: Publication Manual of the American Psychological Association 9.42 Religious and Classical Works Religious works (e.g., Bible, Qur’an, Torah, Bhagavad Gita), classical works (e.g., ancient Greek and Roman works), and classical literature (e.g., by Shakespeare) are all cited like books (see Section 10.2). Religious works (see Chapter 10, Example 35) are usually treated as having no author (see Section 9.12). However, an annotated version of a religious work would be treated as having an editor. The year of original publication of a religious work may be unknown or in dispute and is not included in the reference in those cases. However, versions of religious works such as the Bible may be republished; these republished dates are included in the reference (see Section 9.41 and Chapter 10, Example 35). For translated religious and classical works, include the translator’s name in the reference (see Section 9.39 and Chapter 10, Example 28). The Qur’an (M. A. S. Abdel Haleem, Trans.). (2004). Oxford University Press. Parenthetical citations: (The Qur’an, 2004). Narrative citations: The Qur’an ……………..… (2004). علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

هشدار درباره تخلفات پژوهشی در برخی مقالات ارسالی از نیجریه در طی سال‌های اخیر، تجربه دریافت و ارزیابی مقالات متعدد از نویسندگان برخی دانشگاه‌ها و مراکز علمی در نیجریه نشان داده است که مواردی از تخلفات پژوهشی به طور قابل‌توجهی مشاهده می‌شود. این تخلفات شامل کپی‌برداری و تکرار بخش‌هایی از مقالات دیگران (سرقت ادبی)، داده‌سازی یا بازاستفاده از داده‌های پژوهشی مقالات دیگر (Data Fabrication / Data Duplication) طوری جلوه داده می‌شود که داده‌ها و روش‌شناسی تحقیق هم درست است)، ارسال همزمان یک مقاله به چندین مجله (Simultaneous Submission)، و در برخی موارد سرقت ادبی آشکار (تکرار برخی جملات و پاراگراف‌های یک مقاله مرتبط بدون ذکر منبع) بوده است. با توجه به تکرار این موارد، به سردبیران و مدیران اجرایی مجلات علمی انگلیسی‌زبان ایرانی به طور جدی توصیه می‌شود که در بررسی مقالات ارسالی از کشور نیجریه، دقت و نظارت بیشتری اعمال نمایند. استفاده از نرم‌افزارهای مشابهت‌یاب، جستجوی ساده عنوان و بخش‌هایی از مقاله در گوگل، درخواست داده‌های خام پژوهش، و بررسی سوابق انتشار نویسندگان می‌تواند در پیشگیری از انتشار مقالات غیراستاندارد و صیانت از سلامت علمی و اعتبار پژوهشی مجلات کمک کند. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

ضرورت تهیۀ فهرست داوران و همترازخوانان برای مجلات علمی تهیه و ارائه فهرستی جامع و یکدست از داوران علمی یکی از الزامات اساسی در فرایند ارزیابی مجلات علمی است. وجود یک فهرست به‌روز و مرتب از اسامی داوران، علاوه بر افزایش شفافیت و اعتبار مجله، نشان‌دهندۀ پایبندی آن به اصول اخلاق نشر و استانداردهای بین‌المللی در فرایند داوری و همترازخوانی (Peer Review) است. این فهرست باید شامل اسامی داورانی باشد که واجد شرایط علمی، تخصصی و حرفه‌ای در حوزۀ موضوعی مجله هستند و در عین حال از استقلال لازم در ارزیابی مقالات برخوردارند. بدیهی است که اعضای هیئت تحریریه‌ای که در مجله مقاله منتشر کرده‌اند، نباید در این فهرست لحاظ شوند تا از هرگونه شائبۀ تعارض منافع جلوگیری شود. به همین دلیل توصیه می‌شود فهرست پیشنهادی ترکیبی باشد از: - برخی از اعضای هیئت تحریریه (به جز سردبیر و مدیرمسئول) که تاکنون مقاله‌ای در مجله منتشر نکرده‌اند. اگر اعضای هیئت تحریریه جزو داوران باشند، باید در بخش اخلاق پژوهش توضیح داده شود که چنانچه مقاله‌ای از یکی از اعضای هیئت تحریریه دریافت شود، چگونه آن را داوری خواهیم کرد. - پژوهشگران برجسته و شناخته شده در حوزه‌های موضوعی مجله؛ و - استادان و متخصصانی از مؤسسات علمی و دانشگاه‌های معتبر داخلی و خارجی. در سامانۀ سیناوب، امکان اضافه کردن خودکار اسامی داوران وجود دارد؛ به شرطی که پشت صحنه اطلاعات داوران به طور کامل وارد شود. در سامانۀ یکتاوب و سامانۀ باز مجله (OJS)، فهرست داوران باید در قالب یک جدول استاندارد در فایل وُرد تهیه شود و در نهایت، در صفحۀ داوران کپی و درج شود. فهرست داوران بایستی حداقل شامل پنجاه نفر باشد تا در صورت درخواست نهادهای نظارتی یا پایگاه‌های نمایه‌سازی بین‌المللی (مانند دواج)، امکان بارگذاری و ارائه آن وجود داشته باشد. ساختار جدول پیشنهادی در فایل وُرد به زبان انگلیسی ________________________________________ Reviewer Name | Affiliation ______________________________________ Family, Name Department, Faculty, University, City, Country. Email: example@university.ac.ir 🔹 نکات: - ستون اول: نام خانوادگی، سپس کاما، سپس نام؛ و با رعایت ترتیب نظام الفبایی؛ و - ستون دوم: اطلاعات کامل وابستگی سازمانی (گروه، دانشکده، دانشگاه، شهر، کشور؛ رایانامه: ...) به همراه رایانامه رسمی و معتبر. می‌توان به شکل زیر بدون درج جدول هم آورد. از درج مرتبه علمی استادان محترم پرهیز بفرمایید که ناچار نباشید تند تند این فهرست ها را به‌روز نمایید. Reviewers List Family, Name | Department, Faculty, University, City, Country. Email: example@university.ac.ir علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

ایجاد توقع و انتظار در خوانندگان و داوران مجلات ایجاد توقع و انتظار در دیگران یعنی اینکه سردبیر مجله‌ای طوری سخن‌ می‌گوید یا طوری عمل می‌کند که در ذهن خوانندگان، پژوهشگران و داوران پیش‌بینی، امید یا پیش‌داوری نسبت به آیندۀ مجله شکل بگیرد. به بیان ساده، وقتی ما نشانه‌هایی (کلامی یا غیرکلامی) به خوانندگان و افراد می‌دهیم، آنها بر اساس این نشانه‌ها انتظار وقوع یک رویداد، واکنش یا نتیجۀ خاص را پیدا می‌کنند. این پدیده در روان‌شناسی می‌تواند با نظریۀ توقع/انتظار (Expectancy theory) و به ویژه «پیشگویی خودبرآورنده (Self-fulfilling prophecy) تبیین شود: یک. پیشگویی خودبرآورنده (Self-fulfilling prophecy) اشاره به مواردی است که رخ دادن قضیه‌ای نه نتیجۀ روند طبیعی امور، بلکه نتیجۀ انتظارات قبلی فرد و اقدامات او برای جلوگیری از محقق شدن قضیه است. مثلاً تلقین موضوعی به خود یا دیگران باعث تغییر ناخودآگاه رفتار فرد و در نتیجه، محقق شدن آن موضوع در آینده شود، که به آن با عنوان «تأثیر انتظارات/توقعات» یاد می‌شود. طبق این نظریه، وقتی در ذهن فرد یا گروهی انتظاری نسبت به ما (مجله ما) شکل می‌گیرد، همان انتظار می‌تواند بر رفتار آنها اثر بگذارد، و در نهایت، ما هم ناخودآگاه رفتاری می‌کنیم که همان انتظار را محقق می‌سازد. مثال، اگر معلمی/مدرسی از ابتدا انتظار داشته باشد که دانش‌آموزی/دانشجویی باهوش است؛ رفتار حمایتی و مثبت‌تری با او خواهد داشت. دانش‌آموز هم با انگیزۀ بیشتر تلاش می‌کند و در نهایت، واقعاً عملکرد بهتری از خود نشان می‌دهد. دو. نظریۀ انتظار-ارزش (Expectancy-Value Theory) می‌گوید انسان‌ها بر اساس توقعات و انتظارات خود از موفقیت و ارزشی که برای نتیجه قائل هستند، رفتار می‌کنند. ایجاد انتظار در دیگران می‌تواند انگیزش آنها را بالا ببرد یا برعکس، مانع تلاش‌شان شود. پس، «ایجاد توقع و انتظار در دیگران» نه فقط یک تعامل اجتماعی ساده است، بلکه در روان‌شناسی یک سازوکار قوی محسوب می‌شود که می‌تواند مسیر رفتار، انگیزش و حتی هویت افراد را تغییر دهد. در نقش سردبیر یک مجله، ایجاد توقعات و انتظارات در خوانندگان» یکی از ابزارهای کلیدی مدیریت علمی و هیئت تحریریه است. برای مثال، فرض کنید شما در آغاز سال نشر، برای اعضای هیئت تحریریه، داوران و نویسندگان پیام یا سرمقاله‌ای منتشر می‌کنید، و می‌نویسید: «این مجله در سال جاری تلاش دارد سطح مقالات منتشرشده را از نظر روش‌شناسی و داوری ارتقاء بدهد و تنها مقالاتی پذیرش خواهند شد که دارای نوآوری علمی و روش‌شناسی باشند». این جمله، انتظارات را در ذهن داوران و نویسندگان ایجاد می‌کند: - نویسندگان قبل از ارسال مقاله، بیشتر به کیفیت روش‌شناسی و نوآوری کارشان توجه می‌کنند. - داوران هم سخت‌گیرتر می‌شوند و دقیق‌تر بررسی می‌کنند. در عمل، حتی اگر شما به عنوان سردبیر به صراحت معیارها را تغییر نداده باشید، همین «ایجاد توقع و انتظار» باعث تغییر رفتار طرف مقابل (نویسندگان و داوران) می‌شود. تبیین مثال بالا با نظریۀ روان‌شناسی به شکل زیر خواهد بود. این مثال به خوبی با پیشگویی خودبرآورنده همخوانی دارد. چون شما انتظار کیفیت بالاتر را اعلام کرده‌اید، داوران و نویسندگان رفتارشان را متناسب با آن تغییر می‌دهند. در نهایت، سطح علمی مقالات هم بالاتر می‌رود، و آنچه در ابتدا فقط «توقع و انتظار» بود، به واقعیت تبدیل می‌شود. نتیجه‌گیری شما در مقام سردبیر، دبیر یا مدیر مسئول مجله، هر بار که خط‌مشی، چشم‌انداز یا سیاست جدیدی را اعلام می‌کنید، در حقیقت دارید «توقع و انتظار» ایجاد می‌کنید؛ و همین ایجاد توقع و انتظار می‌تواند کیفیت کل مجله را بالا یا پایین ببرد. حتی ممکن است نتیجۀ معکوس داشته باشد و به جای تشویق، موجب نگرانی و هراس نویسندگان شود؛ در نتیجه، تعداد کمتری از نویسندگان و پژوهشگران تمایل به ارسال مقاله برای شما داشته باشند. عدم «مدیریت صحیح انتظارات» می‌تواند منجر به شکاف ادراکی میان آنچه وعده داده شده و آنچه در عمل محقق می‌شود گردد، که این امر اعتماد و مشارکت داوران و نویسندگان را تضعیف می‌کند. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

ضرورت استفاده از تاریخ میلادی به جای تاریخ شمسی در متن انگلیسی و در چکیده‌های انگلیسی مقالات فارسی در نگارش و انتشار مقالۀ علمی، به ویژه هنگام اشاره به بازه‌های زمانی انجام پژوهش در بخش روش پژوهش در چکیدۀ انگلیسیِ مقالۀ فارسی و در ترجمۀ منابع و مآخذ فارسی به انگلیسی، دقت در تبدیل تاریخ شمسی به تاریخ میلادی از اهمیت زیادی برخوردار است. با وجود این، در برخی از مجلات ایرانی مشاهده می‌شود که تاریخ و سال شمسی در متن مقالات انگلیسی، در چکیده‌های انگلیسیِ مقالاتِ فارسی و در ترجمۀ منابع فارسی به انگلیسی به کار گرفته می‌شود. این امر، هرچند در سطح ملی و بومی قابل‌فهم است؛ اما با معیارها و استانداردهای بین‌المللی نشر علمی سازگاری ندارد. استفاده از تاریخ شمسی در بافت و متن انگلیسی (اعم از عنوان، چکیده، متن مقاله، و منابع) نه تنها برای خوانندگان و پژوهشگران بین‌المللی ایجاد ابهام می‌کند، بلکه روند همگرایی و استانداردسازی مقالات علمی کشور را نیز با چالش مواجه می‌سازد. از این منظر، به کارگیری تاریخ میلادی در متن انگلیسی یک ضرورت علمی و حرفه‌ای است که بایستی به طور جدی از سوی نویسندگان، داوران و اعضای هیئت تحریریه مورد توجه قرار گیرد. بی‌توجهی به این مسئله می‌تواند نشانه‌ای از ضعف در آشنایی نویسندگان با اصول نگارش علمی، نقص در فرایند داوری و همترازخوانی مجله، فقدان ویرایش علمی-تخصصی، و نیز کم‌توجهی در کنترل نهایی مقالات از سوی سردبیر تلقی شود. از این‌رو، لازم است مجلات علمی کشور با تدوین و اجرای دقیق دستورالعمل‌های نگارشی، استفاده از تاریخ میلادی را در متن انگلیسی الزامی سازند تا بدین‌وسیله کیفیت، انسجام و اعتبار بین‌المللی مقالات علمی ارتقاء یابد. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

پایگاه اطلاعاتی اگریس (AGRIS): علوم کشاورزی، محیط‌زیست و جغرافیای طبیعی پایگاه اطلاعاتی اگریس وابسته به سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، یکی از مهمترین پایگاه‌های اطلاعاتی بین‌المللی در حوزه‌های موضوعی: علوم کشاورزی، دامداری، دامپروری، محیط‌زیست، جغرافیای طبیعی، جنگلداری، شیلات، توسعه روستایی، زیست‌شناسی، تغذیه، امنیت غذایی، سیستم‌های غذایی، تولید دام، منابع طبیعی و موضوعات مرتبط، بشمار می‌آید. این پایگاه با هدف ارتقای دسترسی آزاد به دانش علمی و تبادل اطلاعات میان پژوهشگران و مؤسسات علمی در سطح جهانی ایجاد شده است. در همین راستا، مجلات علمی فعال در حوزه‌های یاد شده در صورت تمایل به نمایه‌سازی در پایگاه اگریس، می‌توانند از همکاری و حمایت تیم نمایه‌سازی ما بهره‌مند شوند. هماهنگی و رایزنی‌های لازم با نمایندگان رسمی پایگاه اگریس-فائو به منظور تسهیل فرایند نمایه‌سازی و افزایش نمایانی بین‌المللی نشریات انجام خواهد شد. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

انتشار مقاله و کتاب ستون فقرات دانش علمی یک پژوهش، هرچقدر که دقیق، و روش‌شناسی آن محکم و نوآورانه باشد، بدون انتشار یافته‌های آن، ابتر، ناتمام و نافرجام می‌ماند. اگرچه فرایند پرسشگری، آزمون فرضیه، گردآوری داده‌ها، ‌تحلیل و تفسیر یافته‌ها، هستۀ اصلی فعالیت‌های علمی و دانشگاهی را تشکیل می‌دهند؛ اما این تلاش‌ها تنها زمانی هدف شناختی و اجتماعی خود را به دست می‌آورند که به صورت نظام‌مند مستندسازی، تحت بررسی و داوری همتایان و همترازخوانی قرار گیرند و به جامعۀ علمی گسترده‌تر و در صورت لزوم، به عموم مردم انتشار و ترویج یابند. انتشار مقاله و کتاب به عنوان سازوکار اصلی عمل می‌کند که از طریق آن یافته‌های فردی در قالب بدنۀ جمعی دانش ادغام می‌شوند و مشاهدات فردی به بینش قابل تکرار و تعمیم در جامعه تبدیل می‌شوند. پژوهش‌هایی که تنها در قالب پایان‌نامه‌های منتشر نشده، گزارش‌های داخل سازمانی، طرح‌های پژوهشی منتشر نشده یا پرونده‌های شخصی باقی می‌مانند، نمی‌توانند تحت داوری و نقد علمی قرار گیرند و نیز نمی‌توانند توسط پژوهشگران دیگر تکرار، فراتحلیل یا فراترکیب نظری شوند. در نتیجه، چنین کارهایی نمی‌توانند به طور معناداری به پیشرفت علم کمک کنند؛ خطر تکرار بی‌فایدۀ تلاش‌های علمی را افزایش می‌دهند؛ و حتی ممکن است منجر به از دست رفتن «داده‌های پژوهشی» ارزشمند به دلیل تغییر نیروی کار سازمانی یا امحاء آرشیوی شوند. علاوه بر این، در دورانی که علم باز، «تکرارپذیری» و «صداقت پژوهشی» به عنوان اصول اساسی علم مطرح هستند؛ عدم انتشار، «مسئولیت‌پذیری» و «شفافیت» (دو ستون اصلی دانش قابل‌اعتماد) را زیر سؤال می‌برد. انتشار نتایج علمی در قالب مقالۀ پژوهشی در مجلات علمی معتبر، نه تنها اعتبار یافته‌ها را تأیید می‌کند، بلکه همکاری علمی‌پژوهشی، جذب استناد و پیشرفت تجمعی حوزه‌های مختلف را نیز تسهیل می‌نماید. انتشار مقاله و کتاب تنها یک فرمالیسم علمی، یک مرحلۀ اداری نهایی، یا معیاری برای ارزیابی عملکرد پژوهشی پژوهشگر نیست؛ بلکه سازوکاری ضروری است که از طریق آن دانش از یک بینش شخصی به یک دستاورد عمومی تبدیل می‌شود. بدون آن، حتی دقیق‌ترین و قوی‌ترین پژوهش‌ها ابتر، بی‌نتیجه و بی‌اثر باقی می‌مانند. بنابراین، در ساختار علم، انتشار مقاله و کتاب نه یک نقطۀ پایانی، بلکه زیرساخت اساسی است که تمامی نظام تولید دانش را پویا و پایدار نگه می‌دارد. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

تحلیل جایگاه SID و ISC در ارتقای مرجعیت علمی ایران ایران دارای دو پایگاه اطلاعاتی استنادی است: پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID) و پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC). هر دو پایگاه در سال ۱۳۸۳ راه‌اندازی شدند و نقش کلیدی در نمایه‌سازی و استناددهی علمی کشور ایفا می‌کنند. بررسی ساده در موتورهای جستجوی علمی نشان می‌دهد که پایگاه SID از نظر نمایه‌سازی در سطح بین‌المللی عملکرد قابل‌توجهی داشته است. به عنوان نمونه، با دستور جستجوی site:sid.ir در گوگل اسکالر، بیش از ۹۰۰ هزار مقاله نمایه شده مشاهده می‌شود و در موتور جستجوی گوگل نیز بیش از یک‌ونیم میلیون مقاله از این پایگاه نمایه شده است. این آمار نشان می‌دهد که SID در زمینۀ ارتقای مرجعیت علمی ایران و افزایش میزان رؤیت‌پذیری و استنادات بین‌المللی مجلات و مقالات ایرانی نقش چشمگیری ایفا می‌کند. با توجه به این موفقیت، در صورت حمایت مالی و راهبردی از این پایگاه، می‌توان انتظار داشت که جایگاه علمی ایران در سطح جهانی بیش از پیش تقویت شود. در مقابل، پایگاه ISC با وجود اهمیت اسمی و جایگاه منطقه‌ای خود، تاکنون در زمینۀ نمایه‌سازی بین‌المللی موفقیت چشمگیری نداشته است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که گوگل اسکالر تنها مقالات منتشرشده در مجله International Journal of Information Science and Management، یعنی مجله وابسته به پایگاه مذکور، را نمایه‌سازی می‌کند. به عبارت دیگر، محتوای مقالات و مجلات ایرانی و جهان اسلام نمایه شده در ISC در موتورهای جستجو مانند گوگل اسکالر و گوگل قابل بازیابی نیست. این وضعیت، مقایسه‌ای روشن میان دو پایگاه را نشان می‌دهد: SID توانسته است به صورت عملی جایگاه خود را در نظام استنادی بین‌المللی تثبیت کند؛ در حالی‌که ISC نیازمند بازنگری جدی در سیاست‌ها، زیرساخت‌ها و تعاملات بین‌المللی خود است. از این‌رو، قضاوت دربارۀ میزان اثربخشی و اولویت‌دهی به این پایگاه‌ها برعهده سردبیران، مدیران و کارشناسان مجلات علمی کشور است که باید با نگاه نقادانه و آینده‌نگر تصمیم‌گیری کنند. به طور کلی، تجربه نشان داده است که SID می‌تواند به عنوان اولویت نخست در فرایند نمایه‌سازی مجلات علمی ایران مدنظر قرار گیرد و حمایت همه‌جانبه از آن می‌تواند به ارتقای مرجعیت علمی و افزایش تأثیرگذاری بین‌المللی پژوهش‌های ایرانی کمک کند. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

نامه سرگشاده به معاون محترم پژوهشی وزارت عتف و ریاست محترم مرکز منطقه‌ای اطلاع‌رسانی علوم و فناوری شیراز با سلام و احترام، به اطلاع می‌رساند که مجلۀ «تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی»، نشریه علمی پژوهشی وزارت عتف است. هدف مجله این است که بهترین و برجسته‌ترین مقالات را در علم اطلاعات و دانش‌شناسی به چاپ برساند. این مجله با پشتیبانی علمی استادان بزرگوار این حوزه تا امروز سعی داشته است نقشی هرچند کوچک؛ اما تأثیرگذار در محافل عملی بازی کند. این مجله برای اولین‌بار در سال ۱۳۴۵ به همت دکتر ایرج افشار چاپ شد. بر این اساس، قدیمی‌ترین مجله در حوزۀ علم اطلاعات و دانش‌شناسی (کتابداری و اطلاع‌رسانی) در ایران است. مجله کتابداری دانشگاه تهران تاکنون چندین بار از پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) وابسته به مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام حذف شده است. به نظر می‌رسد روالی غیرعلمی و غیرقابل قبول در این زمینه وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که هر سال سردبیر ناچار است طی نامه‌ای به این مؤسسه درخواست نمایه‌سازی مجدد و تجدیدنظر در تصمیم حذف مجله را ارائه کند. چنین رویه‌ای با استانداردهای بین‌المللی نمایه‌سازی علمی سازگار نیست و اعتماد جامعۀ علمی را خدشه‌دار می‌سازد. برای مقایسه، می‌توان به تجربه مجله بین‌المللی Webology اشاره کرد. در سال 2004 این مجله را راه‌اندازی کردم و به مدت شانزده سال مدیریت آن را برعهده داشتم؛ در این مدت مجله در پایگاه اسکوپوس نمایه‌سازی شد. در سال ۲۰۲۰ امتیاز آن واگذار شد و یک سال بعد، به دلیل تغییر سیاست‌های ناشر جدید و انتشار بیش از ۸۰۰ مقاله در سال، از پایگاه اسکوپوس کنار گذاشته شد. با این حال، حتی امروز نیز هر پژوهشگری که به پایگاه اسکوپوس یا Scimago Journal Rank مراجعه کند، می‌تواند شاخص‌های استنادی و سوابق علمی این مجله را مشاهده نماید: Scopus Source ID: https://www.scopus.com/sourceid/4400151723 Scimago Journal Rank Profile: https://www.scimagojr.com/journalsearch.php?q=4400151723&tip=sid&clean=0 این مقایسه نشان می‌دهد که حتی در صورت خروج یک مجله از نظام نمایه‌سازی معتبر جهانی، شفافیت، تداوم داده‌ها و دسترسی به شاخص‌های استنادی همچنان حفظ می‌شود. در مقابل، در ISC شاهد رویکردی سلیقه‌ای و غیرشفاف هستیم. متأسفانه، گاهی یک کارشناس به سادگی و بدون ارزیابی علمی دقیق و بدون اخطار قبلی، مجله‌ای با چندین دهه سابقه را تنها با فشردن یک دکمه از پایگاه و از نظام ارزیابی حذف می‌کند. چنین رویکردی نه تنها با جایگاه و مأموریت پایگاهی که نام «جهان اسلام» را یدک می‌کشد سازگار نیست، بلکه به اعتبار مجلات علمی کشور نیز آسیب می‌زند. تداوم این رویه غیرعلمی می‌تواند پیامدهای جدی برای نظام نشریات علمی ایران و جهان اسلام داشته باشد. ضروری است که تصمیم‌گیری‌های مربوط به نمایه‌سازی در ISC بر مبنای معیارهای علمی، شفاف، پایدار و مطابق با استانداردهای بین‌المللی صورت گیرد. تنها در این صورت است که می‌توان به ارتقای اعتبار و اثربخشی علمی مجلات در سطح ملی و بین‌المللی امید داشت. با احترام، علیرضا نوروزی استاد دانشگاه تهران سردبیر مجله «تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی» مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

چرایی حذف مجله کتابداری دانشگاه تهران از نظام ارزیابی پایگاه استنادی جهان اسلام چندی پیش، یادداشتی انتقادی–مقایسه‌ای در خصوص عملکرد دو پایگاه مهم علمی کشور، یعنی «مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (SID)» و «پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)» نوشتم که هدف آن بررسی سهم واقعی آن‌ها در ارتقای مرجعیت علمی ایران و شناسایی نقاط قوت و ضعفشان بود. در این یادداشت، ضمن تأکید بر اهمیت وجود چنین زیرساخت‌هایی، به برخی کاستی‌ها همچون موازی‌کاری، عدم شفافیت در معیارهای ارزیابی و چالش‌های نمایه‌سازی اشاره شد. انتشار این نقد، متأسفانه با واکنش منفی برخی مدیران مرکز منطقه‌ای اطلاع‌رسانی علوم و فناوری شیراز مواجه گردید و در پی آن، مجله «تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی» دانشگاه تهران از نظام ارزیابی پایگاه استنادی علوم جهـــــــــــان اســــــــــــــلام حذف شد (مجله‌ای که قالب (تمپلت) آن توسط بسیاری از مجلات فارسی و عربی جهان اسلام استفاده می‌شود)؛ تنها جایی که می‌توانستند به بنده ضربه بزنند همین بود. چنین اقدامی بیش از هر چیز نشان‌دهندۀ ضعف فرهنگ نقدپذیری و ضرورت بازاندیشی در مدیریت علمی کشور است. نقد علمی باید به‌منزلۀ فرصتی برای اصلاح و بهبود در نظر گرفته شود، نه زمینه‌ای برای حذف و کنار گذاشتن مجلات یا استادان و پژوهشگران. سال‌ها پیش بر ضرورت تجمیع پایگاه‌های اطلاعاتی کشور و حذف سازمان‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی موازی مانند مرکز منطقه‌ای اطلاع‌رسانی شیراز و ادغام آن در ایرانداک تأکید داشتم. اگر این مسیر به طور جدی دنبال می‌شد، امروز شاهد بخشی از مشکلات کنونی نبودیم. بر همین اساس، در درخواستی خطاب به معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری و معاونت پژوهشی وزارت عتف، بار دیگر بر اهمیت یکپارچه‌سازی پایگاه‌های اطلاعاتی کشور و پرهیز از موازی‌کاری تأکید خواهم کرد. گام‌های آتی این تلاش، نه در جهت تقابل، بلکه با هدف هم‌افزایی، رفع موازی‌کاری‌ها و ارتقای کارآمدی پایگاه‌های اطلاعاتی ایران در عصر هوش مصنوعی خواهد بود. تقویت نظام‌های اطلاعاتی پژوهشی و بهبود کیفیت نمایه‌سازی، پیش‌شرطی کلیدی برای ارتقای مرجعیت علمی ایران در سطح بین‌المللی است. با احترام، علیرضا نوروزی استاد دانشگاه تهران سردبیر مجله «تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی» مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing