توقف‌های موقت مجلات علمی: دلایل و نمونه‌ها در طول تاریخ نشر علمی، برخی مجلات – حتی مجلات برجسته و معتبر بین‌المللی – با وقفه‌هایی در روند انتشار مواجه شده‌اند و نمونه‌های زیادی وجود دارد. این توقف‌ها معمولاً موقتی بوده و به دلایل گوناگونی رخ داده‌اند؛ از جمله: - تغییر مالکیت یا ناشر: انتقال مجله از یک نهاد به نهاد دیگر ممکن است باعث تأخیر در برنامه‌ریزی‌های انتشار شود. - تغییر سردبیر یا فوت سردبیر بنیانگذار: در مواردی که مجله سردبیرمحور است و سردبیر نقشی کلیدی در هدایت علمی مجله دارد، کناره‌گیری یا فوت وی ممکن است منجر به تعلیق موقت مجله شود تا جایگزین مناسب پیدا شود. - کمبود مقالات مناسب یا کاهش کیفیت ارسال‌ها: در صورتی که تعداد یا کیفیت مقالات دریافتی کاهش یابد، برخی مجلات تصمیم به توقف موقت تا تثبیت شرایط علمی می‌گیرند. - جنگ‌ها یا بحران‌های سیاسی و اقتصادی: مجلات علمی نیز مانند سایر نهادهای فرهنگی ممکن است تحت تأثیر بحران‌های جهانی یا ملی قرار گیرند. یکی از نمونه‌های برجسته، مجلۀ Philosophical Transactions of the Royal Society (در هر دو بخش A و B) است که به عنوان یکی از قدیمی‌ترین مجلات علمی جهان شناخته می‌شود (https://royalsocietypublishing.org). این مجله در دوران جنگ جهانی دوم با وقفه‌هایی در انتشار مواجه شد؛ اما پس از پایان جنگ، با برنامه‌ریزی و سازماندهی مجدد، روند انتشار آن ادامه یافت و حتی گسترده‌تر نیز شد. این نمونه‌ها نشان می‌دهند که توقف موقت مجله، لزوماً پایان آن نیست؛ بلکه گاه فرصتی است برای بازنگری در سیاست‌ها، ساختار هیئت تحریریه، یا حتی دامنۀ موضوعی مجله. بسیاری از مجلات پس از دوره‌های وقفه، با کیفیت علمی بالاتر و ساختار حرفه‌ای‌تری به فعالیت خود ادامه داده‌اند. مثال و توضیح: برای نمونه دانشگاه بوعلی سینا همدان مجله‌ای با عنوان «فناوری زیستی در کشاورزی» (Agricultural Biotechnology: https://ab.basu.ac.ir) دارد، اگر معاونت محترم پژوهشی دانشگاه بوعلی سینا و تیم مجله بخواهد این مجله ارزشمند را احیاء کند بایستی مجله یک پرش دو سه ساله از سال 1401 دوره سیزده به سال 1404 دوره چهارده داشته باشد و دوره جدید هم به لحاظ شماره‌گذاری ادامه همان دوره‌های قبل باشد. 1401 دوره 13 1404 دوره 14 1405 دوره 15 پیشنهاد: مجلاتی که روزگاری توقف داشته‌اند بایستی بپذیرند که مجله یک خلأ انتشار چند ساله داشته است و اهمیتی هم ندارد. اما مجله باید در دور جدید انتشار، به روز باشد و نمایه‌های معتبر اخذ کند و به جامعۀ علمی نشان دهد که با قدرت در عرصۀ علمی ظاهر می‌شود. مجلاتی که توقف انتشار دارند در دور جدید باید پوست‌اندازی کنند و اعضای هیئت تحریریه را هم تغییر دهند وگرنه همان آش و همان کاسه خواهد بود. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

عدم لزوم درج مرتبه علمی اعضای هیئت علمی و مقطع تحصیلی دانشجویان در خصوص درج مرتبه علمی اعضای هیئت علمی و مقطع تحصیلی دانشجویان، لازم به توضیح است که ما (ارکان مجلات علمی) در سیاست‌های علمی خود تابع ضوابط و استانداردهای جهانی هستیم و به مقررات داخلی دانشگاه‌ها یا نهادهای خاص وابسته نیستیم. به عنوان نمونه، در مجله تحقیقات کتابداری دانشگاه تهران (https://jlib.ut.ac.ir) نیز مرتبه علمی استادان و مقطع تحصیلی دانشجویان به طور کلی حذف شده است. البته گاهی با مقاومت‌هایی از سوی برخی نویسندگان مواجه می‌شویم که بر درج عنوان‌هایی مانند «استاد» یا حتی «استاد تمام» تأکید دارند. این در حالی است که چنین عناوینی در ساختارهای بین‌المللی علمی معمول نیست و ما نیز بر همین اساس، از درج آنها خودداری کرده‌ایم. تا زمانی که اینجانب مسئولیت سردبیری را برعهده دارم، این سیاست ادامه خواهد داشت. فرض بفرمایید در یک مقاله علمی در حوزه‌های فلسفه، کلام، روان‌شناسی یا روانپزشکی، عنوان «دانشجوی کارشناسی یا کارشناسی ارشد» در بخش وابستگی نویسنده درج شود. این موضوع در فضای علمی بین‌المللی چندان پذیرفته نیست. از منظر بسیاری از فلاسفه، روان‌شناسان و متخصصان علوم انسانی و پزشکی در کشورهای غربی، سطح کارشناسی یا کارشناسی ارشد برای نگارش، و تحلیل عمیق و مستقل یک مقاله علمی در این حوزه‌ها معمولاً کافی تلقی نمی‌شود، مگر آنکه مقاله با راهنمایی مستقیم استاد راهنما یا پژوهشگر برجسته‌ای انجام شده باشد و نقش و مشارکت (contribution) ایشان به صراحت مشخص گردد؛ در حالی که بسیاری از مقالات ایرانی کاملاً مستخرج از پایان‌نامه هستند و استاد محترم راهنما به طور مستقیم نقش و مشارکت علمی جدی در نگارش اثر ندارد. تجربه بنده نیز نشان داده است که برخی از مجلات علمی داخلی در حوزه‌های فلسفه و روان‌شناسی به دلیل رعایت نکردن این‌گونه استانداردهای بین‌المللی، از پذیرش در پایگاه‌های نمایه‌سازی معتبر خارجی بازمانده‌اند. بنابراین، توجه به این نکات در تدوین ساختار نویسندگان و درج وابستگی‌های علمی از اهمیت بالایی برخوردار است. با این حال، اگر سردبیر مجله‌ای تمایل دارد، می‌تواند مرتبه علمی اعضای هیئت علمی و مقطع تحصیلی دانشجویان را در بخش نشانی و وابستگی سازمانی نویسندگان فارسی درج نمایید. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

محتوا پادشاه است عبارت مشهور «محتوا پادشاه است» (Content is king) در فضای علم و رسانه بارها مورد تأکید قرار گرفته است. در همین راستا، یکی از جملات حکیمانه و عمیق حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) چنین است: «اُنْظُرْ إِلَى مَا قَالَ وَ لَا تَنْظُرْ إِلَى مَنْ قَالَ» (به گفته بنگر، نه به گوینده آن) – غررالحکم، ص. ۳۶۱. یکی از دلایل حذف عناوین و مراتب علمی نویسندگان و استادان در برخی نشریات علمی نیز همین اصل است؛ یعنی تمرکز خواننده بر محتوای علمی مقاله باشد، نه اینکه تحت‌تأثیر نام یا مرتبه علمی استاد یا گوینده قرار گیرد. با این حال، این گزاره اگرچه در اصل صحیح است، اما نیازمند تبیین، شرح و توجه به حدود و ثغور کاربرد آن است. حضرت علی (ع) این سخن را در زمینه‌ای خاص بیان فرموده‌اند؛ جایی که تمرکز باید بر محتوای سخن باشد، نه موقعیت اجتماعی (مقام و منصب سیاسی) یا هویتی گوینده. بنابراین، تعمیم مطلق آن به همه موقعیت‌ها صحیح نیست. در برخی حوزه‌های حساس و تخصصی مانند پزشکی، سیاست، یا روابط بین‌الملل، توجه به هویت (اصالت و وابستگی سازمانی نویسنده و گوینده) و صلاحیت گوینده نیز اهمیت دارد؛ چرا که درک صحیح پیام، ارزیابی اعتبار اطلاعات، و اتخاذ موضع مناسب، مستلزم شناخت گوینده و جایگاه علمی یا سیاسی اوست. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

ناشران، دلالان و واسطه‌گران خصوصی خارجی در بازار مجلات ایرانی در سال‌های اخیر، واگذاری مدیریت نشر برخی مجلات علمی وابسته به دانشگاه‌ها به ناشران خارج از ساختار رسمی آموزش عالی، به پدیده‌ای قابل تأمل در نظام نشر علمی کشور تبدیل شده است. برخی از این ناشران خصوصی (در هلند، ترکیه و کانادا)، با ایجاد ارتباطات بین‌المللی، مجلات خوب ایرانی را به خارج از کشور منتقل کرده‌اند (اول نام ناشر عوض می‌شود؛ بعد ناشر کذایی ناشر همکار می‌شود؛ آنگاه کشور و شماره شاپا تغییر می‌کند!!!) و در این فرایند، از یک‌سو از دانشگاه‌های صاحب امتیاز هزینه‌های مربوط به چاپ و انتشار دریافت می‌کنند، و از سوی دیگر، مبالغی را به ارز (دلار یا یورو) تحت عنوان هزینه داوری یا انتشار، از نویسندگان داخلی و بین‌المللی مطالبه می‌نمایند. این وضعیت جای پرسش دارد، چرا که به نظر می‌رسد نهاد دانشگاه و وزارتین علوم و بهداشت، با وجود برخورداری از جایگاه قانونی و رسمی، در مواردی اراده یا ظرفیت لازم برای مدیریت شفاف و مستقیم فرایند نشر علمی را از دست داده و بخشی از اختیارات خود را به نهادهای غیردانشگاهی و غیرعلمی واگذار کرده است. ادامه این روند می‌تواند به تضعیف استقلال علمی دانشگاه‌ها و کشور، افزایش نفوذ واسطه‌گران تجاری و شکل‌گیری نوعی وابستگی ساختاری در نظام نشر علمی کشور منجر شود. در حالی که در هر نظام علمی سالم، اصولی چون شفافیت، پاسخ‌گویی، و پرهیز از رانت مدیریتی و امتیازدهی غیررسمی، از ارکان بنیادین «حکمرانی علمی» محسوب می‌شود. امید است وزارتخانه‌های علوم، تحقیقات و فناوری، و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با بازنگری در سیاست‌های کلان نشر مجلات و تقویت سازوکارهای نظارتی و حمایتی، و حمایت از ایجاد یک انتشاراتی ملی شبیه الزویر، از گسترش نابرابری و بی‌عدالتی در فرایند تولید و انتشار دانش جلوگیری نمایند و مسیر را برای ارتقای کیفیت و اعتبار نشر علمی در کشور هموار سازند. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

ایثار علمی سردبیران: پیشگامان خاموش تولید دانش سردبیران مجلات علمی، فراتر از نقش صرفاً مدیریت نشر، حاملان مسئولیتی خطیر در حوزۀ اخلاق پژوهش و کیفیت علمی هستند. اغلب آنان بدون دریافت هیچ‌گونه پاداش مالی و معنوی، هدایت فرایندهای پیچیده و زمان‌بر انتخاب، ارزیابی و پالایش مقالات علمی را برعهده دارند. جلوه‌ای آشکار از ایثار علمی آنان را می‌توان در هماهنگ‌سازی داوران، رسیدگی منصفانه به اعتراض‌ها و شکایات، حفظ استانداردهای علمی، و صیانت از سیاست‌ها و جهت‌گیری‌های علمی مجله مشاهده کرد. سردبیران، در سکوت و پشت صحنه، از سلامت و اعتبار نظام علمی کشور پاسداری می‌کنند و در برابر فشارهای بیرونی و گاه درون‌سیستمی، با پایداری و استقلال فکری ایستادگی می‌ورزند. ایثار علمی آنان، نمادی از مسئولیت‌پذیری حرفه‌ای، تعهد به دانش، و تلاش مستمر برای رشد پایدار و ارتقای فرهنگ علمی در سطح ملی و بین‌المللی است. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

ایثار علمی داوران: ستون‌های ناپیدای اعتبار علمی نقش داوران در نظام علمی نشر مجلات علمی و کتاب‌های دانشگاهی، نقشی حیاتی اما اغلب نادیده‌گرفته شده است. فرایند داوری علمی، فعالیتی داوطلبانه، بدون پاداش مالی و در عین حال نیازمند صرف زمان، دقت تخصصی و تعهد علمی است. ایثار علمی داوران در این است که آنان دانش، تجربه، وقت و عمرگرانمایۀ خود را در خدمت ارتقای کیفیت آثار پژوهشی دیگران قرار می‌دهند، بی‌آن‌که نامی از ایشان در متن نهایی مقالات یا کتب درج شود. این تلاش فروتنانه و بدون چشمداشت، نه تنها تضمین‌کنندۀ اعتبار و کیفیت مجلات علمی و کتاب‌های دانشگاهی است، بلکه یکی از ارکان بنیادین پویایی و پیشرفت دانش در جوامع دانشگاهی و پژوهشی بشمار می‌رود. از این منظر، هر گزارش داوری را می‌توان نمادی از «ایثار علمی»، تعهد به اخلاق دانشگاهی، و مشارکت مؤثر در چرخۀ تولید دانش دانست. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

چالش‌های مجلات علمی در دانشگاه‌ها: آیا ورود دانشگاه‌ها و استادان به حوزۀ راه‌اندازی مجلات جدید موجه است؟ بحث درباره ورود دانشگاه‌ها، پژوهشگاه‌ها و به ویژه استادان به راه‌اندازی مجلات علمی جدید، ابعاد مختلفی دارد. در ادامه به چالش‌هایی اشاره می‌کنم که چرا توصیه نمی‌شود دانشگاه‌ها یا استادان به تنهایی یا بدون برنامه‌ریزی دقیق وارد حوزه انتشار مجلات جدید شوند: ۱. عدم تخصص در نشر علمی راه‌اندازی و مدیریت یک مجله علمی نیازمند دانش تخصصی در زمینه نشر علمی، داوری علمی، ویرایش حرفه‌ای، نمایه‌سازی، رعایت اصول اخلاق نشر، مدل کسب‌وکار مجله، و درآمدسازی است. بسیاری از دانشگاه‌ها یا استادان فاقد تجربۀ عملی در این حوزه هستند و این موضوع ممکن است به کاهش کیفیت مجله منجر شود. ۲. افزایش مجلات بی‌کیفیت یا کم‌اهمیت افزایش تعداد مجلات جدید، بدون توجه به تعدد مجلات قدیمی رقیب، کیفیت علمی، ساختار داوری و نمایه‌سازی، منجر به ایجاد مجلاتی می‌شود که محتوای علمی قابل‌توجهی ندارند. این امر نه تنها به اعتبار نهاد منتشرکننده آسیب می‌زند، بلکه فضای علم را نیز آلوده می‌کند. ۳. مشکلات نمایه‌سازی و اعتباربخشی بسیاری از مجلات جدید به دلیل نداشتن کیفیت محتوایی و علمی لازم، و خارق‌العاده (Extraordinary) نبودن، موفق به نمایه شدن در پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر نمی‌شوند. در نتیجه، مقالات منتشرشده در آنها نیز در ارزیابی‌های علمی و ارتقای حرفه‌ای استادان، پژوهشگران و دانشجویان تحصیلات تکمیلی اعتبار و ارزش کمتری خواهند داشت. ۴. بار مالی و زمانی اداره یک مجله علمی معتبر، نیازمند بودجه مناسب، تیم هیئت تحریریه متعهد و قوی، و زیرساخت‌های فنی و نرم‌افزاری است. بسیاری از دانشگاه‌ها یا استادان این منابع را ندارند یا تأمین آنها برایشان دشوار است. ۵. تعارض منافع و نبود شفافیت در مجلاتی که توسط گروه کوچکی از استادان بدون نظارت نهادهای علمی معتبر راه‌اندازی می‌شود، احتمال بروز تعارض منافع، داوری‌های غیرشفاف یا حتی انتشار مقالات ضعیف از اعضای همان گروه بیشتر است. پیشنهادها: اگر دانشگاه یا گروهی از استادان محترم علاقه‌مند به راه‌اندازی یک مجله علمی هستند، بهتر است: اول. ابتدا به ارتقای کیفیت مجلات موجود کمک کنند، و تجربه کسب کنند. دوم. با همکاری یک ناشر علمی معتبر یا یک نهاد دانشگاهی باتجربه این کار را انجام دهند. سوم. برای شروع، از پشتیبانی نهادهای ملی نشر علمی (مانند وزارتین علوم و بهداشت) بهره ببرند. چهارم. تمرکز را بر تخصص، شفافیت، و استانداردهای بین‌المللی نشر مجله بگذارند. پنجم. استاد علاقه‌مند یا سردبیر بنیانگذار قبل از راه‌اندازی مجله جدید در چند مجله معتبر به عنوان سردبیر مهمان (Guest Editor) ایفای نقش نمایند (در خصوص مزایای سردبیر مهمان رجوع کنید به: https://www.elsevier.com/editor/role/guest). علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

سلب اعتبار مقالات علمی پیش از انتشار رسمی مقاله، امکان اصلاح، بازنگری، یا حتی حذف آن از وبگاه مجله وجود دارد. اما پس از انتشار، در صورتی که اصول اخلاق پژوهش رعایت نشده باشد—از جمله سرقت علمی، جعل یا دستکاری داده‌ها، ارسال همزمان مقاله به چند مجله، یا درج نام نویسندگان بدون رضایت آنان—مقاله باید سلب اعتبار (Retraction) شود. از این‌رو، تأکید می‌شود که تمامی اصلاحات احتمالی، از جمله تغییر در ترتیب یا تعداد نویسندگان، باید پیش از ارسال مقاله به مجله انجام گیرد. پس از ارسال، تغییر در فهرست نویسندگان یا محتوای علمی مقاله صرفاً در موارد مستند، با ارائه دلایل موجه و موافقت کتبی تمامی نویسندگان امکان‌پذیر است. در صورت پذیرش مقاله، هرگونه خطا یا تخلف علمی که در ادامه شناسایی شود، مسئولیت آن بر عهده نویسنده مسئول خواهد بود و ممکن است منجر به سلب اعتبار مقاله و اطلاع‌رسانی رسمی به پایگاه‌های نمایه‌کننده و دانشگاه مربوطه شود. قابل توجه دفتر مجلات پیش از انتشار، تمامی مقالات بایستی بلافاصله پس از صفحه‌آرایی برای تأیید نهایی در اختیار نویسندگان قرار می‌گیرد تا در صورت وجود هرگونه ملاحظه یا اصلاح، پیش از چاپ رسمی اعلام شود. پس از چاپ، مسئولیت هرگونه خطا یا مغایرت، به طور کامل متوجه نویسندگان است. نمونه‌ای از تخلف پژوهشی و لزوم سلب اعتبار مقاله در یکی از موارد گزارش شده، یکی از اعضای هیئت علمی دانشگاهی، مقاله‌ای را بر پایه پایان‌نامه کارشناسی ارشد یکی از دانشجویان استخراج کرده است؛ اما بدون اطلاع و رضایت دانشجو، نام وی را به صورت صوری و نادرست در مقاله درج کرده است. نام واقعی دانشجو خانم «فرزانه ...» بوده، اما در مقاله نام آقای «فرزان ...» ثبت شده است. همچنین، استاد مذکور با ایجاد یک حساب جیمیل جعلی به نام دانشجو، تأیید نهایی مقاله از سوی وی را از طریق آن حساب انجام داده است. در حال حاضر، دانشجو شکایت رسمی خود را ثبت کرده است. با توجه به نقض جدی اصول اخلاق در پژوهش، جعل هویت، نقض مالکیت فکری، و انتشار بدون رضایت صاحب اثر، این مقاله مشمول سلب اعتبار (Retraction) است. گزارش عملکرد وی هم بایستی به اطلاع گروه مربوطه و معاونت محترم پژوهشی دانشگاه .... رسانیده شود. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

ثبات در الگوی انتشار: یک ضرورت برای استحکام هویت علمی یک مجله هر مجله علمی، مانند یک موجود (اورگانیسم) زنده، دارای شخصیتی منحصربه‌فرد است که از طریق سیاست‌های هیئت تحریریه، حوزه تخصصی، کیفیت مقالات، و همچنین الگوی انتشاری خود شکل می‌گیرد. این هویت مجله باید ثبات شخصیتی داشته باشد تا بتواند در درازمدت به عنوان یک مجله معتبر و قابل اعتماد در حوزه تخصصی خود شناخته شود. یکی از مؤلفه‌های مهم در ایجاد این ثبات، ثبات کمّی در انتشار مقالات است. به عبارتی، تعداد مقالات منتشرشده در هر شماره از مجله باید در یک دامنه منظم و قابل پیش‌بینی قرار گیرد. به عنوان مثال، یک مجله فصلنامه‌ای می‌تواند در هر شماره/فصل خود ۷ تا ۱۲ مقاله علمی منتشر کند. این تعداد نباید در شماره‌های مختلف دچار نوسان‌های زیاد باشد، چرا که این نوسان‌ها می‌تواند بر پیوستگی علمی و اعتبار مجله تأثیر بگذارد. این امر از دو منظر اهمیت دارد: ۱، از دیدگاه خوانندگان و پژوهشگران، ثبات در الگوی انتشار به برنامه‌ریزی بهتر آنها کمک می‌کند. ۲، از منظر پایگاه‌های اطلاعاتی بین‌المللی مانند Scopus و Web of Science، ثبات انتشار یکی از معیارهای ارزیابی معتبر بودن یک مجله محسوب می‌شود. این پایگاه‌ها تمایل دارند مجلاتی را که دارای برنامه انتشار منظم و پیوسته‌ای هستند، در پایگاه اطلاعاتی خود حفظ کنند، زیرا این موضوع نشانه‌ای از مدیریت منسجم و حرفه‌ای یک نشریه است. بنابراین، ایجاد یک چرخه انتشار منظم و پایدار نه تنها به بهبود اعتبار علمی مجله کمک می‌کند، بلکه در ارتقای کیفیت و دسترسی بین‌المللی آن نیز نقش مؤثری ایفا می‌کند. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

دواج و چالش مقالات فاقد متن کامل در قسمت در دست انتشار بر اساس قوانین و مقررات پایگاه اطلاعاتی دواج، مقالاتی که در بخش «در دست انتشار» (Articles in Press) قرار می‌گیرند، باید به صورت متن کامل منتشر شده و دارای متن کامل (Full-text) باشند. بنابراین، مقالاتی که تنها شامل عنوان، نام نویسندگان یا چکیده باشند و فاقد محتوای کامل مقاله باشند، از نظر دواج ناقص تلقی شده و قابل پذیرش نیستند. از این‌رو، مجلات علمی که مایل به نمایه‌شدن در دواج هستند، موظفند اطمینان حاصل کنند که تمامی مقالات منتشرشده در وبگاه آنها، دارای متن کامل، دسترسی آزاد و قابل مشاهده برای عموم باشند. عدم رعایت این الزامات می‌تواند منجر به رد درخواست نمایه‌سازی یا حذف مجله از پایگاه دواج شود. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

انتشار ویژه‌نامه در قالب شماره‌های معمول و منظم مجله انتشار ویژه‌نامه در فصلنامه‌ها و دوفصلنامه‌ها به یک چالش جدی تبدیل شده است. تصمیم‌گیری بین اینکه ویژه‌نامه به عنوان یکی از شماره‌های عادی و معمول فصل منتشر شود یا به عنوان شماره پنجم اضافه گردد، به عوامل مختلفی از جمله اهداف مجله، منابع مالی و نیروی انسانی و انتظارات مخاطبان بستگی دارد. در ادامه مزایا و معایب هر دو گزینه بررسی می‌شود و نمونه ذکر می‌گردد. گزینه ۱: ویژه‌نامه به عنوان یکی از شماره‌های معمول فصلنامه به عنوان مثال، یکی از شماره‌های فصل اول، دوم، سوم یا چهارم به ویژه‌نامه اختصاص یابد. مزایا: - برنامه انتشار منظم مجله (۴ شماره در سال) حفظ می‌شود که برای خوانندگان و پایگاه‌های اطلاعاتی نمایه‌کننده قابل‌پیش‌بینی‌تر است. - فشار کاری اضافی بر سردبیر، دبیران، داوران و تیم صفحه‌آرایی و نشر وارد نمی‌کند. - ویژه‌نامه از همان سطح داوری علمی و اهمیت شماره‌های عادی برخوردار می‌شود. معایب: - فضای کمتری برای مقالات عادی و غیرویژه در آن فصل باقی می‌ماند و ممکن است انتشار آنها به تأخیر بیفتد. این عیب در دوفصلنامه‌ها چالش‌برانگیزتر می‌شود؛ و تأخیر انتشار مقالات عادی بیشتر می‌شود. - اگر ویژه‌نامه به صفحات یا زمان بیشتری برای دریافت مقاله و داوری و انتشار نیاز داشته باشد، انعطاف‌پذیری کمتری وجود خواهد داشت. گزینه ۲: ویژه‌نامه به عنوان شماره پنجم اضافی یعنی علاوه بر ۴ شماره معمول سالانه، یک شماره جداگانه منتشر شود. مزایا: - محتوای معمول فصل‌ها بدون تغییر باقی می‌ماند و مقالات پژوهشی عادی تحت‌الشعاع قرار نمی‌گیرند. - امکان تمرکز بیشتر بر موضوع ویژه بدون کاهش توجه به پژوهش‌های استاندارد فراهم می‌شود. - ممکن است تعداد دریافت مقاله افزایش یابد و تأثیر مجله در حوزۀ موضوعی ویژه بیشتر شود. معایب: - نیاز به تلاش بیشتر از سوی تیم هیئت تحریریه و داوران دارد. - ممکن است در نمایه‌سازی یا آرشیو مجله (در صورت تعریف دقیق به عنوان «فصل‌نامه») چالش ایجاد کند. این مسئله برای پایگاه‌های اطلاعاتی چالش‌برانگیز است. - اگر به خوبی داوری و ویراستاری نشود، ممکن است از نظر داوری و اهمیت علمی در سطح پایین‌تری نسبت به شماره‌های اصلی در نظر گرفته شود. پیشنهاد نهایی: یک. اگر مجله‌ای توانایی مدیریت حجم کار اضافی و داوری و صفحه‌آرایی را دارد و می‌خواهد هر دو نوع محتوا (عادی و ویژه) را به خوبی پوشش دهد، انتشار به عنوان شماره پنجم گزینه مناسبی است. دو. اگر ثبات و نظم انتشار و مدیریت منابع اولویت بالاتری دارد، جایگزینی و تبدیل یکی از شماره‌های معمول به ویژه‌نامه منطقی‌تر خواهد بود. در نهایت، بهترین انتخاب به ظرفیت مجله، حجم مقالات دریافتی و اهداف استراتژیک آن بستگی دارد. در هر حالت، برای ویژه‌نامه بایستی یک نفر به عنوان سردبیر مهمان (Guest Editor) ایفای نقش کند وگرنه وب آف ساینس نمی‌پذیرد. نمونه مجلات امرالد، ناشر انگلیسی با 58 سال قدمت: از چهار شماره سال 2024 مجله Journal of Humanitarian Logistics and Supply Chain Management https://www.emerald.com/jhlscm/issue/browse-by-year/2024 شماره اولش ویژه‌نامه‌ای است در خصوص HEALTHCARE SUPPLY CHAINS IN AFRICA https://www.emerald.com/jhlscm/issue/14/1 شماره دوم آن هم ویژه‌نامه‌ای تحت سردبیری مهمان دیگری است https://www.emerald.com/jhlscm/issue/14/2 Qualitative Research in Accounting & Management این مجله در سال پنج شماره منتشر می‌کند و شماره سوم از دوره 21 آن ویژه‌نامه است. یکی از شماره‌های عادی مجله است https://www.emerald.com/qram/issue/21/3 https://www.emerald.com/qram/issue/browse-by-year Review of Accounting and Finance این فصلنامه شماره یکم از دوره 13 آن ویژه‌نامه است و یکی از شماره‌های عادی مجله است https://www.emerald.com/raf/issue/13/1 https://www.emerald.com/raf/issue/browse-by-year اگر در گوگل عبارت زیر را در کنار آدرس دامنه وب هر ناشری که مورد نظر شماست، ده‌ها نمونه پیدا خواهید کرد. "Special Issue on" springer.com انتخاب با دفتر مجله است. لطفاً قبلش با کمیسیون نشریات وزارتین هماهنگی بفرمایید. نظر بنده بر انتشار در قالب شماره عادی است؛ اما نظر کمیسیون نشریات وزارت عتف ممکن است با انتشار شماره اضافی باشد. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing

یادداشت سردبیر و ضرورت چکیده‌نویسی: توجیه علمی و عملی یادداشت سردبیر (Editorial Note) به عنوان متنی که دیدگاه سردبیر، یا سردبیر مهمان یا یکی از اعضای هیئت تحریریه را دربارۀ شمارۀ جاری یا موضوعات کلیدی مجله یا مفاهیم روز منعکس می‌کند، نقش مهمی در ارتباط با خوانندگان، افزایش شفافیت، و هدایت بحث‌های علمی ایفا می‌کند. افزودن چکیدۀ مختصر به این یادداشت، اگرچه در برخی مجلات نادیده گرفته می‌شود، اما از چند منظر علمی، فنی، و کاربردی ضروری است. ۱. بهبود قابلیت بازیابی و نمایه‌سازی - پایگاه اطلاعاتی استنادی اسکوپوس و موتورهای جستجوی علمی (مانند گوگل اسکالر و سمانتیک اسکالر) معمولاً محتوای چکیده را برای نمایه‌سازی و رتبه‌بندی کلیدواژگان تحلیل می‌کنند. - بدون چکیده، احتمال نادیده گرفته شدن یادداشت سردبیر در جستجوها افزایش می‌یابد، زیرا متون بدون چکیده اغلب به عنوان محتوای «کم‌ارزش» یا غیرتخصصی طبقه‌بندی می‌شوند. بیست سال تجربه سردبیری نگارنده نشان داده است که اگر یادداشت/سخن سردبیر، چکیده داشته باشد، بخش آماده‌سازی اسکوپوس هم آن چکیده را در رکورد مربوطه وارد می‌کند. - مطالعات علم‌سنجی نشان داده‌اند که مقالات و مدارک علمی دارای چکیدۀ ساختاریافته و اطلاعاتی، نرخ استناد بالاتری دارند. این اصل به یادداشت‌های سردبیر نیز تعمیم می‌یابد. ۲. تسهیل دسترسی و تصمیم‌گیری خوانندگان - خوانندگان معمولاً با محدودیت زمانی مواجه هستند و پیش از مطالعۀ کامل متن، به ارزیابی سریع محتوا نیاز دارند. - چکیده به آنها کمک می‌کند تا به سرعت تشخیص دهند آیا یادداشت سردبیر مرتبط با حوزۀ پژوهشی آنهاست یا خیر. - در غیر این صورت، ممکن است از مطالعۀ متن صرف‌نظر کنند، حتی اگر محتوای ارزشمندی ارائه شده باشد. ۳. افزایش تعامل و اثرگذاری مجله - یادداشت‌های سردبیر بدون چکیده، معمولاً در پلتفرم‌های اشتراک علمی (مانند آکادمیا و ریسرچ‌گیت) نیز کمتر دیده می‌شوند، زیرا کاربران ترجیح می‌دهند که ابتدا خلاصه‌ای از محتوا را مشاهده کنند. - از نظر علم اطلاعات و ارتباطات، متونی که چکیده دارند، احتمال بیشتری دارد که در شبکه‌های اجتماعی علمی به‌اشتراک گذاشته شوند و بنابراین، تأثیر اجتماعی و استنادی گسترده‌تری خواهند داشت. ۴. انطباق با استانداردهای نشر بین‌المللی - بسیاری از دستورالعمل‌های ناشران معتبر توصیه می‌کنند که تمام انواع مدارک و محتوای مجله، از جمله یادداشت سردبیر، دارای چکیده باشند تا یکپارچگی ساختاری مجله حفظ شود. - مجلاتی که چکیده را حذف می‌کنند، ممکن است در پایگاه‌های استنادی با مشکل مواجه شوند، زیرا این پایگاه‌ها اغلب از الگوریتم‌هایی استفاده می‌کنند که چکیده را به عنوان بخشی از فرایند ارزیابی کیفیت محتوا در نظر می‌گیرند. جمع‌بندی و پیشنهاد اگرچه برخی مجلات به دلایل سنتی یا محدودیت‌های فضای نشر، از درج چکیده در یادداشت سردبیر خودداری می‌کنند، از منظر علم اطلاعات و ارتباطات، افزودن چکیدۀ مختصر (حدود 150 تا 250 کلمه‌ای) منطبق با اصول بازیابی اطلاعات، دسترس‌پذیری، و افزایش اثرگذاری محتوا را تضمین می‌کند. پیشنهاد می‌شود مجلاتی که این کار را انجام نمی‌دهند، بازنگری در سیاست‌های خود را مدنظر قرار دهند تا از مزایای بهبود رؤیت‌پذیری، نمایانی، نمایه‌سازی، و استنادپذیری بهره‌مند شوند. علیرضا نوروزی مشاور نمایه‌سازی مجلات علمی تلفن: ۰۹۹۰۶۰۶۳۴۹۱ 🆔 @Indexing