چرخه‌ی هسته‌ای (Nuclear Fuel Cycle) به مجموعه مراحل تولید، استفاده و مدیریت سوخت هسته‌ای (عموماً اورانیوم) در راکتورهای هسته‌ای گفته می‌شود. این چرخه شامل دو نوع اصلی است: ۱. چرخه سوخت باز (Once-through fuel cycle) ۲. چرخه سوخت بسته (Closed fuel cycle) --- مراحل اصلی چرخه هسته‌ای: ۱. اکتشاف و استخراج · شناسایی معادن اورانیوم و استخراج سنگ معدن (مثل اورانینیت). · معمولاً به ازای هر تن سنگ معدن، ۱ تا ۱۰ کیلوگرم اورانیوم به‌دست می‌آید. ۲. تولید کیک زرد (Yellowcake) · سنگ معدن طی فرآیندهای شیمیایی به «کیک زرد» (U₃O₈) تبدیل می‌شود. ۳. تبدیل و غنی‌سازی · کیک زرد به گاز هگزافلوراید اورانیوم (UF₆) تبدیل می‌شود. · غنی‌سازی: افزایش درصد ایزوتوپ U-235 (از ۰٫۷٪ طبیعی به ۳–۵٪ برای راکتورهای قدرت، یا بالاتر برای کاربردهای خاص). · روش‌های غنی‌سازی: سانتریفیوژ گاز، دیفیوژن گازی، لیزر. ۴. ساخت سوخت · UF₆ غنی‌شده به پودر دی‌اکسید اورانیوم (UO₂) تبدیل و به صورت پلت درآورده می‌شود. · پلت‌ها در میله‌های سوخت (از جنس آلیاژ زیرکونیوم) قرار می‌گیرند و مجموعه‌ای از میله‌ها یک مونتاژ سوخت تشکیل می‌دهند. ۵. استفاده در راکتور · سوخت در راکتور (معمولاً راکتور آب سبک) به مدت ۴–۵ سال استفاده می‌شود. · در اثر شکافت هسته‌ای، اورانیوم به محصولات شکافت، پلوتونیوم و حرارت زیاد تبدیل می‌شود؛ حرارت برای تولید برق استفاده می‌شود. ۶. سوخت مصرف‌شده و مدیریت پسماند · پس از استفاده، سوخت «مصرف‌شده» حاوی: · اورانیوم غنی‌نشده (U-238), · پلوتونیوم (Pu), · محصولات شکافت (مواد پرتوزا و سمی). · دو راه اصلی: · چرخه باز: سوخت مصرف‌شده به عنوان پسماند در نظر گرفته شده و پس از نگهداری موقت، در مخزن‌های زیرزمینی عمیق دفن می‌شود. · چرخه بسته: سوخت مصرف‌شده پس‌پردازش (Reprocessing) می‌شود تا اورانیوم و پلوتونیوم قابل استفاده مجدد از آن استخراج و مجدداً در راکتور به کار رود (مثلاً در راکتورهای سریع زاینده یا به عنوان MOX). محصولات شکافت باقی‌مانده دفن می‌شوند. ۷. دفع نهایی پسماند · پسماندهای سطح بالا (HLW) در سازه‌های مهندسی‌شده مانند بشکه‌های ویژه نگهداری و سپس در تشکیلات زمین‌شناسی پایدار دفن می‌شوند. --- تفاوت چرخه باز و بسته: چرخه باز چرخه بسته سوخت مصرف‌شده مستقیماً دفن می‌شود. سوخت مصرف‌شده بازیافت می‌شود. مصرف بیشتر منابع اورانیوم. استفاده کارآمدتر از منابع (کاهش نیاز به اورانیوم جدید). پسماند بیشتر با پرتوزایی طولانی‌مدت. کاهش حجم پسماند و کاهش زمان پرتوزایی (با سوزاندن پلوتونیوم). هزینه‌ی کمتر فناوری. هزینه‌ی بالاتر و پیچیدگی فنی بیشتر. راکتورهای معمول آب سبک. نیاز به راکتورهای خاص (مثل راکتورهای سریع). --- جنبه‌های مهم چرخه هسته‌ای: · پروتکل‌های جلوگیری از اشاعه (Non-Proliferation): کنترل غنی‌سازی و بازیافت پلوتونیوم برای جلوگیری از ساخت سلاح هسته‌ای. · مدیریت پسماندها: چالش اصلی، دفع ایمن پسماندهای پرتوزای هزاران ساله. · اقتصاد و امنیت انرژی: چرخه بسته در بلندمدت می‌تواند عرضه سوخت را افزایش دهد. @maabareshgh

غنی‌سازی اورانیوم فرآیندی است که طی آن درصد ایزوتوپ اورانیوم-۲۳۵ (U-235) نسبت به اورانیوم-۲۳۸ (U-238) در ماده اولیه افزایش می‌یابد. اورانیوم طبیعی تنها حاوی ۰.۷٪ U-235 است، در حالی که برای اکثر راکتورهای هسته‌ای تجاری به اورانیوم با غنای ۳–۵٪ و برای کاربردهای خاص (مانند تحقیقات یا سلاح‌های هسته‌ای) به غنای بالاتر (بالای ۲۰٪ تا ۹۰٪+) نیاز است. --- مراحل اصلی غنی‌سازی اورانیوم: ۱. تبدیل سنگ معدن به کیک زرد (Yellowcake) · اورانیوم از معادن استخراج و پس از فرآوری شیمیایی به صورت کیک زرد (عمدتاً U₃O₈) درمی‌آید. ۲. تبدیل به گاز (تبدیل به UF₆) · کیک زرد طی فرآیندهای شیمیایی به گاز هگزافلوراید اورانیوم (UF₆) تبدیل می‌شود. · دلیل انتخاب UF₆: · در دمای اتاق جامد است، اما در دمای کمی بالا (در حدود ۵۶°C) به گاز تبدیل می‌شود. · تنها ترکیب شناخته‌شده اورانیوم است که به صورت گاز وجود دارد و برای فرآیندهای جداسازی ایزوتوپ مناسب است. ۳. غنی‌سازی (جداسازی ایزوتوپ‌ها) این مرحله هسته اصلی فرآیند است و روش‌های مختلفی برای آن وجود دارد: الف) سانتریفیوژ گاز (Gas Centrifuge) – رایج‌ترین روش امروزی · گاز UF₆ به داخل سیلندرهای دوار با سرعت بسیار بالا (حدود ۵۰٬۰۰۰ تا ۱۰۰٬۰۰۰ دور در دقیقه) تزریق می‌شود. · نیروی گریز از مرکز شدید، مولکول‌های حاوی U-238 (سنگین‌تر) را به سمت دیواره بیرونی و مولکول‌های حاوی U-235 (سبک‌تر) را به سمت محور مرکزی متمرکز می‌کند. · گاز غنی‌شده (با U-235 بیشتر) از مرکز و گاز تضعیف‌شده (Depleted) از کناره‌ها جمع‌آوری می‌شود. · این فرآیند در آزمایه‌ها (Cascades) شامل صدها یا هزاران سانتریفیوژ متصل به هم انجام می‌شود تا به غنای مطلوب برسد. ب) دیفیوژن گازی (Gaseous Diffusion) – روش قدیمی · گاز UF₆ از غشاهای متخلخل عبور داده می‌شود. · مولکول‌های سبک‌تر (حاوی U-235) سریع‌تر از مولکول‌های سنگین‌تر (حاوی U-238) منتشر می‌شوند. · نیاز به تکرار هزاران مرحله و مصرف انرژی بسیار بالا دارد (امروزه منسوخ شده است). ج) جداسازی الکترومغناطیسی (EMIS) · از میدان‌های مغناطیسی و الکتریکی برای جداسازی یون‌های اورانیوم استفاده می‌شود. · روشی پرهزینه و با بازده پایین که عمدتاً در پروژه‌های تاریخی (مانند پروژه منهتن) استفاده می‌شد. د) لیزر (Laser Isotope Separation) · از لیزر برای برانگیختن انتخابی اتم‌ها یا مولکول‌های حاوی U-235 استفاده می‌شود. · روش‌هایی مانند AVLIS (لیزر اتمی) و MLIS (لیزر مولکولی). · از نظر تئوری بازده بالا و مصرف انرژی پایینی دارد، اما پیچیدگی فنی زیادی دارد و در مقیاس تجاری گسترده به کار گرفته نشده است. ۴. تبدیل مجدد به جامد (تبدیل UF₆ غنی‌شده به سوخت) · گاز UF₆ غنی‌شده به دی‌اکسید اورانیوم (UO₂) تبدیل می‌شود. · UO₂ به صورت پلت‌های سرامیکی شکل داده شده و در میله‌های سوخت قرار می‌گیرد. ۵. تولید سوخت هسته‌ای · پلت‌ها درون لوله‌هایی از جنس آلیاژ زیرکونیوم (میله سوخت) بسته‌بندی شده و سپس به صورت مونتاژهای سوخت برای استفاده در راکتور آماده می‌شوند. --- نکات کلیدی درباره غنی‌سازی: · واحد غنی‌سازی: SWU (Separative Work Unit) که معیار میزان کار جداسازی انجام‌شده است. · اورانیوم تضعیف‌شده (DU): باقی‌مانده‌ای که U-235 آن کمتر از ۰.۷٪ است و در کاربردهای غیرهسته‌ای (ماننده بالاست هواپیما، تابش‌گیر پزشکی و مهمات) استفاده می‌شود. · کنترل‌های بین‌المللی: غنی‌سازی از حساس‌ترین مراحل چرخه سوخت هسته‌ای است و تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) قرار دارد تا از استفاده صلح‌آمیز آن اطمینان حاصل شود. @maabareshgh

سلاح پلاسما (Plasma Weapon) یک مفهوم علمی-تخیلی و تا حد زیادی فرضی است که در داستان‌ها، فیلم‌ها و بازی‌های ویدئویی (مثل Halo، Star Wars، Warhammer 40k) ظاهر می‌شود. با این حال، تحقیقات علمی واقعی در زمینه پلاسما و کاربردهای نظامی مرتبط با آن وجود دارد، اما هیچ سلاح عملیاتی شبیه به آنچه در فرهنگ عامه تصویر می‌شود، تاکنون ساخته نشده است. --- مفهوم سلاح پلاسما در فرهنگ عامه: · تخریب با انرژی بالا: پرتاب گوی‌ها یا پرتوهای پلاسمای فوق‌داغ برای ذوب، تبخیر یا انفجار هدف. · دفاع در برابر موشک/پرتابه: استفاده از پرتو پلاسما برای تخریب موشک‌ها در حال پرواز. · محافظت میدانی (پلاسما شیلد): ایجاد یک سپر پلاسمایی برای جذب یا منحرف کردن حملات. --- واقعیت علمی و تحقیقات کنونی: ۱. پلاسما چیست؟ پلاسما حالت چهارم ماده (پس از جامد، مایع و گاز) است که در آن گاز تا حدی یونیزه می‌شود و الکترون‌های آزاد و یون‌های مثبت در کنار هم وجود دارند. پلاسما در طبیعت به شکل آذرخش، شفق قطبی و خورشید دیده می‌شود. ۲. فناوری‌های مرتبط با پلاسما در کاربردهای دفاعی/نظامی: الف) پیشرانش پلاسمایی (Plasma Propulsion) · در موتورهای یونی یا پلاسمای محصورشده مغناطیسی (VASIMR) برای فضاپیماها استفاده می‌شود. · نظامی سازی: این موتورها می‌توانند ماهواره‌ها یا فضاپیماهای نظامی را با بازده بالا در فضا جابه‌جا کنند. ب) سیستم‌های محافظتی پلاسما (Plasma Stealth) · تحقیقات نشان می‌دهد که یک لایه پلاسما در اطراف هواپیما یا موشک می‌تواند امواج رادار را جذب یا منحرف کند و باعث کاهش ردپای راداری (Stealth) شود. · روسیه و آمریکا بر روی این مفهوم تحقیق کرده‌اند. ج) شتاب‌دهنده‌های پلاسما (برای پرتابه‌های جنگی) · راه‌آهن الکترومغناطیسی (Railgun) از پلاسما به عنوان بخشی از فرآیند شتاب‌دهی استفاده می‌کند. · توپ پلاسمایی آزمایشی: برخی آزمایشگاه‌ها با تزریق پلاسما به داخل لوله توپ، سعی در افزایش سرعت پرتابه دارند. د) سیستم‌های دفاع لیزری/پلاسمایی · لیزرهای پرقدرت می‌توانند با گرم کردن سریع هدف، یک لایه پلاسما روی سطح آن ایجاد کنند که می‌تواند منجر به تخریب شود (مثلاً در سیستم Laser Weapon System - LaWS نیروی دریایی آمریکا). --- موانع عملی ساخت سلاح پلاسما به سبک فیلم‌ها: ۱. تولید و نگهداری پلاسما: ایجاد پلاسمای با چگالی و دمای بالا (مثلاً ده‌ها میلیون درجه) در محیط باز تقریباً غیرممکن است، زیرا پلاسما به سرعت سرد و پراکنده می‌شود. ۲. هدایت و تمرکز: کنترل پرتو پلاسما در مسافت‌های طولانی بسیار دشوار است (برخلاف لیزر). ۳. منبع انرژی: چنین سلاحی به مقدار عظیمی انرژی فشرده و سریع نیاز دارد که در حال حاضر در میدان نبرد قابل حمل نیست. ۴. محافظت کاربر: پلاسمای فوق‌داغ می‌تواند برای اپراتور نیز خطرناک باشد. --- نمونه‌های واقعی نزدیک به مفهوم سلاح پلاسما: · سلاح الکترومغناطیسی (Railgun): اگرچه پرتابه را با سرعت بالا پرتاب می‌کند، اما خود پرتابه معمولاً فلزی است و پلاسما تنها به صورت ثانویه ایجاد می‌شود. · لیزرهای جنگی: با تمرکز انرژی نور، می‌توانند هدف را تا حد پلاسما شدن گرم کنند. · تفنگ‌های تزار (Taser): در واقع یک جرقه پلاسما ایجاد می‌کنند تا شوک الکتریکی را انتقال دهند. --- نتیجه‌گیری: سلاح پلاسما به شکلی که در رسانه‌های تخیلی نشان داده می‌شود، با فناوری کنونی بشر غیرممکن است. اما فناوری‌های مبتنی بر پلاسما (مانند سیستم‌های استیلت، پیشرانش و شتاب‌دهنده‌ها) به طور جدی در حال تحقیق و توسعه در مراکز دفاعی هستند. @maabareshgh

لیزر (Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation) به عنوان سلاح، در دسته سلاح‌های انرژی هدایت‌شده (Directed Energy Weapons - DEWs) قرار می‌گیرد. این سلاح‌ها پرتوهای متمرکز انرژی (نور، ریزموج یا ذرات) را برای آسیب رساندن به هدف به کار می‌گیرند. --- انواع سلاح‌های لیزری (بر اساس قدرت و کاربرد): ۱. لیزرهای کم‌توان (Non-Lethal / Dazzlers) · هدف: مختل کردن حس بینایی یا سنسورهای الکترو-اپتیکی دشمن. · کاربرد: · غیرکشنده: مانند لیزرهای کورکننده موقت (برای کنترل شورش یا دور کردن متجاوزان). · خنثی‌سازی مین‌ها و مواد منفجره: با گرم کردن از راه دور. · اخلال در پهپادها: با از کار انداختن دوربین‌ها یا سنسورها. · نمونه عملیاتی: سیستم GLARE در نیروی دریایی آمریکا برای هشدار به قایق‌های نزدیک‌شونده. ۲. لیزرهای پرتوان (High-Energy Lasers - HELs) این سلاح‌ها برای تخریب فیزیکی هدف طراحی شده‌اند: · مکانیزم آسیب: تمرکز انرژی نور بر روی نقطه کوچکی از هدف، باعث گرمایش سریع، ذوب، سوختن یا ایجاد شوک حرارتی می‌شود. · انواع هدف‌ها: · پهپادها، موشک‌های کروز، خمپاره‌ها و راکت‌ها (دفاع هوایی/موشکی). · مین‌ها و مواد منفجره از راه دور. · قایق‌های کوچک و وسایل نقلیه سبک. ۳. لیزرهای تاکتیکی، عملیاتی و استراتژیک · لیزرهای تاکتیکی (قدرت تا ۱۰۰ کیلووات): قابل نصب روی خودرو، کشتی یا هواپیما (مثلاً سیستم HEL-MD ارتش آمریکا). · لیزرهای عملیاتی/استراتژیک (چند صد کیلووات تا مگاوات): برای رهگیری موشک‌های بالستیک یا اهداف ماهواره‌ای (تحت تحقیق و توسعه). --- مزایای سلاح‌های لیزری: ۱. سرعت نور: هدف‌گیری فوری (هیچ تأخیری برای رسیدن پرتو وجود ندارد). ۲.دقت بسیار بالا: امکان انتخاب نقطه اصابت با حداقل آسیب جانبی. ۳.ذخیره مهمات عملاً نامحدود: تا زمانی که منبع انرژی وجود دارد، می‌توان شلیک کرد (برخلاف موشک یا گلوله که محدودند). ۴.هزینه عملیاتی پایین در هر شلیک: هزینه اصلی در تأمین انرژی است. ۵.تنظیم سطح آسیب: قابلیت تنظیم قدرت از "اخلال" تا "تخریب کامل". --- معایب و چالش‌های فنی: ۱. تأثیرپذیری از شرایط جوی: مه، باران، غبار، تلاطم جوی می‌تواند پرتو را تضعیف یا پراکنده کند. ۲.نیاز به توان الکتریکی عظیم: سیستم‌های خنک‌کننده و منبع برق حجیم. ۳.محدوده اثر نسبتاً کوتاه (در مقایسه با موشک‌های دوربرد). ۴.مشکل در تعقیب هدف‌های متحرک سریع: نیاز به سیستم رهگیری و هدف‌گیری فوق‌العاده دقیق. ۵.امکان انعکاس یا پراکندگی توسط سطوح آیینه‌ای یا روشن. --- نمونه‌های عملیاتی و آزمایشی موجود: سیستم کشور کاربرد وضعیت LaWS (Laser Weapon System) آمریکا دفاع نزدیک هوایی/سطحی روی ناوهای دریایی مستقر (از ۲۰۱۴) HEL-MD (High Energy Laser Mobile Demonstrator) آمریکا دفاع هوایی تاکتیکی روی شاسی کامیون آزمایشی Iron Beam اسرائیل دفاع هوایی کوتاه‌برد (بخشی از گنبد آهنین) در حال استقرار Peresvet روسیه "سپر لیزری" برای دفاع از سیستم‌های موشکی (احتمالاً اخلالگر اپتیکی) مستقر (ادعا شده) Laser Air Defense System چین دفاع هوایی و ضدپهپاد آزمایشی/مستقر --- آینده سلاح‌های لیزری: · لیزرهای فیبری با بازده بالا و نگهداری آسان‌تر. · لیزرهای ترکیبی (Hybrid Lasers) برای افزایش قدرت. · ماهواره‌های لیزری برای دفاع ضدموشکی بالستیک یا جنگ فضایی (ممنوعیت‌های بین‌المللی ممکن است اعمال شود). · لیزرهای پالس‌فراکوتاه (Ultrafast) برای آسیب رساندن در سطح میکروسکوپی. --- جمع‌بندی: سلاح لیزری یک فناوری نوظهور ولی در حال بلوغ است که به سرعت در حال تبدیل شدن از مفهوم آزمایشی به سیستم‌های عملیاتی دفاع نزدیک (ضدپهپاد، ضدموشک و ضدخمپاره) است. با این حال، هنوز جایگزین کامل سلاح‌های جنگی متعارف نشده و محدودیت‌های عملیاتی قابل توجهی دارد. @maabareshgh

استخراج سنگ معدن اورانیوم (Uranium Ore) فرآیندی چندمرحله‌ای است که از شناسایی معدن تا تولید محصول اولیه (کیک زرد) ادامه دارد. در زیر مراحل اصلی به‌طور خلاصه و فنی توضیح داده می‌شود: --- مراحل استخراج سنگ اورانیوم: ۱. اکتشاف (Exploration) · شناسایی مناطق مستعد با روش‌های: · زمین‌شناسی: بررسی سنگ‌های میزبان اورانیوم (مثل ماسه‌سنگ، شیل، گرانیت). · ژئوفیزیک هوایی/زمینی: اندازه‌گیری تشعشعات گاما (اورانیوم و محصولات واپاشی آن مانند رادون). · نمونه‌برداری: از خاک، سنگ و آب برای تحلیل شیمیایی. · حفاری اکتشافی: برای تعیین عیار (غلظت اورانیوم) و حجم ذخیره. ۲. آماده‌سازی معدن (Mine Development) · انتخاب روش استخراج بر اساس عمق و شکل کانسار: · معدن‌کاری روباز (Open-pit): اگر کانسار نزدیک سطح زمین باشد. · معدن‌کاری زیرزمینی (Underground): اگر کانسار عمیق باشد. · نشست درجا (In-situ Leaching - ISL): برای کانسارهای درون سنگ‌های متخلخل (بدون حفاری سنتی). ۳. استخراج (Extraction) الف) روش روباز: · برداشت خاک و سنگ‌های باطله. · انفجار و بارگیری سنگ معدن. · حمل به کارخانه فرآوری. ب) روش زیرزمینی: · حفر تونل، شفت و دهلیز به سوی کانسار. · استخراج با روش‌هایی مانند «اتاق و پایه» (Room and Pillar). ج) روش استخراج درجا (ISL): · تزریق محلول شیمیایی (اسید سولفوریک یا کربنات) از طریق چاه‌های تزریق به داخل کانسار. · اورانیوم در محلول حل می‌شود و از چاه‌های تولید به سطح پمپ می‌شود. · مزیت: کاهش تخریب سطح زمین و هزینه کمتر. ۴. فرآوری سنگ معدن (Ore Processing) این مرحله برای تولید کیک زرد (U₃O₈) انجام می‌شود: الف) خردایش (Crushing & Grinding): · سنگ معدن به ذرات ریز (مثل شن یا پودر) تبدیل می‌شود. ب) تغلیظ (Beneficiation): · جدا کردن مواد با عیار بالا از باطله با روش‌هایی مانند: · شستشوی اسیدی یا قلیایی: اورانیوم در محلول حل می‌شود. · جداسازی فیزیکی: استفاده از وزن مخصوص یا روش‌های مغناطیسی. ج) لیچینگ (Leaching): · اورانیوم با محلول شیمیایی (معمولاً اسید سولفوریک برای سنگ‌های اکسیدی یا کربنات سدیم برای سنگ‌های کربناتی) حل می‌شود و دوغاب حاوی اورانیوم به دست می‌آید. د) جداسازی و خالص‌سازی (Separation & Purification): · تبادل یونی (Ion Exchange) یا حلال‌سازی (Solvent Extraction): · محلول اورانیوم از ناخالصی‌ها (فلزات دیگر) جدا می‌شود. · تولید اورانیوم غلیظ: محلول خالص‌شده حاوی اورانیوم (معمولاً به شکل UO₂²⁺). ه) ته‌نشینی و خشک‌کردن (Precipitation & Drying): · اورانیوم با اضافه کردن مواد شیمیایی (مثل آمونیاک یا هیدروژن پراکسید) به صورت جامد اورانیوم اکسید (U₃O₈) ته‌نشین می‌شود. · فیلتر و خشک شدن محصول که به کیک زرد معروف است. · کیک زرد معمولاً ۸۰–۹۰٪ U₃O₈ دارد و برای تبدیل به گاز UF₆ آماده است. --- مراحل پس از استخراج (ادامه چرخه سوخت): · تبدیل (Conversion): کیک زرد به گاز هگزافلوراید اورانیوم (UF₆) تبدیل می‌شود. · غنی‌سازی (Enrichment): افزایش درصد ایزوتوپ U-235 (برای راکتورها). · ساخت سوخت (Fuel Fabrication): تولید میله‌های سوخت هسته‌ای. --- ملاحظات زیستمحیطی و ایمنی: ۱. پسماندهای معدن: · ضایعات سنگ معدن (Tailings): حاوی مواد رادیواکتیو (مثل رادیم و رادون) که باید در سدهای بسته مدیریت شوند. · گردوغبار رادیواکتیو: کنترل با سیستم‌های تهویه و رطوبت‌دهی. ۲. محافظت در برابر پرتو: · کارگران در معرض پرتوهای آلفا، گاما و رادون هستند؛ استفاده از ماسک، تهویه و پایش دوزیمتری ضروری است. ۳. بازیابی زمین (Reclamation): · پس از اتمام استخراج، معدن باید پاکسازی و بازسازی شود (کاشت گیاه، بازگردانی اکوسیستم). --- وضعیت استخراج اورانیوم در ایران: · ایران ذخایر اورانیوم در مناطقی مانند ساغند یزد، نطنز و استان هرمزگان دارد. · استخراج عمدتاً به روش روباز و زیرزمینی انجام می‌شود. · فرآوری سنگ معدن در کارخانه‌ای در اردکان یزد (عمدتاً تولید کیک زرد) صورت می‌گیرد. @maabareshgh

غنی‌سازی اورانیوم فرآیندی صنعتی و پیچیده است که هدف آن افزایش درصد ایزوتوپ اورانیوم-۲۳۵ (U-235) از حدود ۰.۷٪ در اورانیوم طبیعی به سطوح بالاتر برای استفاده در راکتورهای هسته‌ای یا سلاح‌های هسته‌ای است. این فرآیند نیازمند تکنولوژی پیشرفته، سرمایه زیاد و تحت نظارت شدید بین‌المللی (آژانس بین‌المللی انرژی اتمی - IAEA) است. --- مراحل اصلی غنی‌سازی اورانیوم: مرحله ۰: پیش‌نیاز - تبدیل به گاز قبل از غنی‌سازی، اورانیوم باید به شکلی تبدیل شود که بتوان آن را به‌راحتی جداسازی کرد: 1. کیک زرد (U₃O₈) که از فرآوری سنگ معدن به دست می‌آید، پالایش و خالص‌سازی می‌شود. 2. در کارخانه تبدیل (Conversion)، کیک زرد ابتدا به دی‌اکسید اورانیوم (UO₂) و سپس در واکنش با فلوئور به گاز هگزافلوراید اورانیوم (UF₆) تبدیل می‌شود. 3. چرا UF₆؟ این ترکیب در دمای نسبتاً پایین (در ۵۶.۴ درجه سانتی‌گراد) تصعید می‌شود (مستقیماً از جامد به گاز تبدیل می‌شود) و برای فرآیندهای جداسازی ایزوتوپ ایده‌آل است. مرحله ۱: تغذیه گاز به آب‌بند (Cascade) گاز UF₆ به داخل یک شبکه بسیار بزرگ از دستگاه‌های جداسازی، به نام آب‌بند (Cascade)، پمپ می‌شود. این آب‌بند از صدها یا هزاران دستگاه جداسازی (معمولاً سانتریفیوژ) تشکیل شده که به صورت سری به هم وصل هستند. مرحله ۲: جداسازی ایزوتوپ‌ها (هسته فرآیند) این مرحله در داخل هر یک از واحدهای جداسازی (مثلاً سانتریفیوژ) اتفاق می‌افتد. روش‌های اصلی عبارتند از: الف) سانتریفیوژ گاز (Gas Centrifuge) - رایج‌ترین و کارآمدترین روش امروزی · گاز UF₆ به داخل سیلندرهای دوار بسیار سریع (حدود ۵۰,۰۰۰ تا ۱۰۰,۰۰۰ دور در دقیقه) تزریق می‌شود. · نیروی گریز از مرکز بسیار قوی، مولکول‌های سنگین‌تر حاوی اورانیوم-۲۳۸ را به سمت دیواره بیرونی و مولکول‌های سبک‌تر حاوی اورانیوم-۲۳۵ را به مرکز سیلندر می‌راند. · این جداسازی جزئی در هر سانتریفیوژ اتفاق می‌افتد. گاز کمی غنی‌شده از مرکز و گاز کمی تضعیف‌شده از کناره‌ها خارج می‌شود. ب) روش‌های دیگر (کمتر رایج یا منسوخ) · دیفیوژن گازی (Gaseous Diffusion): گاز UF₆ از غشاهای متخلخل عبور می‌کند. مولکول‌های سبک‌تر (حاوی U-235) سریع‌تر عبور می‌کنند. این روش انرژی‌بر است و تقریباً منسوخ شده. · جداسازی الکترومغناطیسی (EMIS): اورانیوم یونیزه شده در یک میدان مغناطیسی منحرف می‌شود. ایزوتوپ‌های سنگین‌تر و سبک‌تر مسیرهای متفاوتی را طی می‌کنند. روشی پرهزینه با بازدهی کم. · لیزر (Laser Enrichment): از لیزر برای برانگیختن انتخابی اتم‌های U-235 استفاده می‌شود و سپس آنها را جدا می‌کند. از نظر تئوری کارآمد است اما پیچیدگی فنی بسیار بالایی دارد و هنوز در مقیاس تجاری گسترده استفاده نشده است. مرحله ۳: تکرار در آب‌بند (Cascading) · خروجی غنی‌شده جزئی از یک سانتریفیوژ به عنوان ورودی به سانتریفیوژ بعدی در مرحله بالاتر فرستاده می‌شود. · خروجی تضعیف‌شده جزئی از یک سانتریفیوژ به عنوان ورودی به سانتریفیوژ قبلی در مرحله پایین‌تر بازمی‌گردد. · این زنجیره متوالی آنقدر ادامه می‌یابد تا به غلظت مطلوب U-235 برسیم. برای راکتورهای قدرت معمولی (غنی‌سازی ۳-۵٪) به ده‌ها آب‌بند و برای غنی‌سازی سطح سلاح (بالای ۹۰٪) به هزاران آب‌بند نیاز است. مرحله ۴: جمع‌آوری محصول و دمیده · محصول غنی‌شده (Enriched Uranium): گاز UF₆ با درصد U-235 مطلوب از انتهای آب‌بند جمع‌آوری می‌شود. · دمیده (Depleted Uranium - DU): گاز UF₆ باقی‌مانده که درصد U-235 آن حتی از ۰.۷٪ هم کمتر است (معمولاً حدود ۰.۲-۰.۳٪). این ماده به عنوان محصول جانبی ذخیره می‌شود و کاربردهای دیگری دارد (ساخت مهمات، تابش‌گیر و...). مرحله ۵: تبدیل مجدد به جامد (برای ساخت سوخت) · گاز UF₆ غنی‌شده در کارخانه تبدیل مجدداً به جامد (معمولاً دی‌اکسید اورانیوم - UO₂) تبدیل می‌شود. · UO₂ به صورت پلت‌های سرامیکی کوچک شکل داده شده و در داخل میله‌های سوخت (از جنس آلیاژ زیرکونیوم) قرار می‌گیرند. · این میله‌ها به هم متصل شده و مونتاژ سوخت را تشکیل می‌دهند که آماده بارگذاری در قلب راکتور هسته‌ای است. --- سطوح مختلف غنی‌سازی و کاربردها: سطح غنی‌سازی درصد U-235 کاربرد اصلی اورانیوم طبیعی ۰.۷٪ قابل استفاده در برخی راکتورهای خاص (مثل CANDU) اورانیوم غنی‌شده پایین (LEU) ۳-۵٪ سوخت راکتورهای نیروگاهی متداول (آب سبک) اورانیوم غنی‌شده بالا (HEU) >20٪ راکتورهای تحقیقاتی، رآکتورهای کشتی و زیردریایی اورانیوم با غنای سلاحی >90٪ سلاح‌های هسته‌ای @maabareshgh

درصدهای مختلف غنی‌سازی اورانیوم (افزایش نسبت ایزوتوپ U-235 به U-238) تعیین‌کننده کاربرد کاملاً متفاوت آن هستند. جدول زیر مرور جامعی ارائه می‌دهد: درصد غنی‌سازی (U-235) نام دسته کاربرد اصلی توضیحات و نکات ۰.۷۱۱٪ اورانیوم طبیعی (NU) برخی راکتورهای ویژه قابل استفاده در راکتورهای CANDU کانادا یا راکتورهای آب سنگین PHWR بدون نیاز به غنی‌سازی. کمتر از ۰.۷۱۱٪ اورانیوم تضعیف‌شده (DU) کاربردهای غیرهسته‌ای محصول جانبی غنی‌سازی؛ در مهمات ضدزره (به دلیل چگالی بالا)، تعادل‌وزن هواپیما، تابش‌گیر پزشکی و حفاظ پرتویی استفاده می‌شود. ۰.۹٪ – ۲٪ اورانیوم غنی‌شده پایین (LEU) – سطح پایین برخی راکتورهای تحقیقاتی قدیمی امروزه کمتر متداول است. ۳٪ – ۵٪ (رایج‌ترین) اورانیوم غنی‌شده پایین (LEU) – سطح نیروگاهی سوخت راکتورهای نیروگاه‌های هسته‌ای تجاری (آب سبک – LWR) استاندارد جهانی برای تولید برق؛ امن و غیرقابل استفاده در سلاح در این سطح. حدود ۱۹.۷۵٪ اورانیوم غنی‌شده پایین (LEU) – سطح بالا برخی راکتورهای تحقیقاتی و تولید ایزوتوپ پزشکی مرز قانونی بین LEU و HEU طبق تعریف‌های بین‌المللی (معمولاً ۲۰٪). ۲۰٪ – ۶۰٪ اورانیوم غنی‌شده بالا (HEU) – سطح پایین راکتورهای تحقیقاتی پیشرفته، رآکتورهای کشتی‌ها و زیردریایی‌ها قدرت و عمر سوخت بیشتر؛ حساسیت بالا از نظر اشاعه (زیرا می‌توان آن را سریع‌تر به غنای سلاحی رساند). >۹۰٪ اورانیوم غنی‌شده بالا (HEU) – سطح سلاحی هسته سلاح‌های هسته‌ای (مثل بمب‌های شکافتی) برای ایجاد واکنش زنجیره‌ای انفجاری و سریع لازم است. تحت شدیدترین کنترل‌های عدم اشاعه قرار دارد. --- نکات حیاتی برای درک بهتر: 1. مرز ۲۰٪: خط قرمز عدم اشاعه · از نظر فنی و بین‌المللی، ۲۰٪ مرز بین سوخت «غیرقابل استفاده در سلاح» و «قابل تبدیل سریع به سلاح» است. · غنی‌سازی از ۲۰٪ به ۹۰٪، بسیار ساده‌تر و سریع‌تر از غنی‌سازی از ۵٪ به ۲۰٪ است. بنابراین، دستیابی به غنای ۲۰٪ یک گام کیفی بزرگ محسوب می‌شود. 2. کاربرد سوخت ۲۰٪ (مورد خاص ایران) · ایران اعلام کرده است که اورانیوم غنی‌شده تا حدود ۲۰٪ را برای تأمین سوخت رآکتور تحقیقاتی تهران (که تولید ایزوتوپ‌های پزشکی می‌کند) و نیز برای سوخت راکتور تحقیقاتی جدید اراک نیاز دارد. · جامعه بین‌الملل نگران است که داشتن این توانمندی، فاصله تکنولوژیک ایران برای رسیدن به غنای سلاحی (در صورت تصمیم سیاسی) را به شدت کاهش دهد. 3. مفهوم «کار جدا سازی» (SWU) · افزایش هر درصد غنی‌سازی، انرژی و زمان بیشتری می‌طلبد. ۸۰٪ آخر (از ۲۰٪ به ۹۰٪+)، در مقایسه با اولین ۵٪، نیازمند کار جداسازی کمتری است! این پارادوکس به دلیل ماهیت ریاضی و فیزیکی فرآیند غنی‌سازی است. 4. کنترل بین‌المللی (نقش IAEA) · آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بر اساس سطوح غنی‌سازی و مقدار اورانیوم غنی‌شده انباشته شده در هر کشور، نظارت و اعتباربندی می‌کند. هر چه غنی‌سازی بالاتر و مقدار آن بیشتر باشد، نظارت شدیدتر است. --- جمع‌بندی کاربردی: · ۳–۵٪: برای برق → صلح‌آمیز و متداول. · ۲۰٪: برای تحقیقات و پزشکی → کاربرد صلح‌آمیز دارد اما حساسیت استراتژیک بالا. · ۹۰٪+: تنها برای سلاح → غیرقانونی و ممنوع برای کشورهای فاقد سلاح هسته‌ای تحت معاهده NPT. این درصدها، کلیدی برای فهم سیاست‌های بین‌المللی، تحریم‌ها و مذاکرات هسته‌ای هستند. @maabareshgh

آب سنگین (Heavy Water) . در صنعت هسته‌ای، آب سنگین نقش بسیار مهم و حیاتی دارد. در زیر به بررسی کاربردها، مزایا، معایب و نکات مرتبط با آب سنگین در صنعت هسته‌ای می‌پردازیم: ۱. کاربرد اصلی: به عنوان کندکننده نوترون در رآکتورهای هسته‌ای · در رآکتورهای شکافت هسته‌ای، نوترون‌های سریع تولیدشده باید کند شوند تا احتمال برخورد با سوخت (مثل اورانیوم-۲۳۵) و ایجاد شکافت زنجیره‌ای افزایش یابد. · آب سبک (آب معمولی) هم کندکننده است، اما نوترون‌ها را جذب می‌کند و واکنش را کند می‌کند. · آب سنگین نوترون‌ها را خیلی کم جذب می‌کند، بنابراین رآکتور می‌تواند حتی با اورانیوم طبیعی (غنی‌نشده) کار کند. این ویژگی کلیدی است. ۲. انواع رآکتورهای مبتنی بر آب سنگین · رآکتور CANDU (کانادایی): مشهورترین رآکتور آب‌سنگین فشار بالا. مزایا: · نیاز به اورانیوم غنی‌شده ندارد. · امکان تعویض سوخت حین کار رآکتور را دارد. · از نظر فناوری برای کشورهایی که غنی‌سازی ندارند جذاب است. · رآکتورهای تحقیقاتی: برای تولید ایزوتوپ‌های پزشکی و تحقیقات مواد. ۳. تولید آب سنگین · فرآیندی پرهزینه و انرژی‌بر است (مانند فرآیند گردباد یا تقطیر). · نیاز به تاسیسات بزرگ شیمیایی دارد. · به دلیل کاربرد دوگانه (غیرنظامی و امکان ساخت سلاح هسته‌ای)، تحت نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) قرار دارد. ۴. مزایای آب سنگین در صنعت هسته‌ای · امکان استفاده از اورانیوم طبیعی (صرفه‌جویی در هزینه غنی‌سازی). · بازدهی خوب سوخت‌سوزی. · تولید پلوتونیوم کمتر برای سلاح هسته‌ای نسبت به رآکتورهای گرافیتی (اما همچنان امکان دارد). ۵. معایب و چالش‌ها · هزینه بالای تولید آب سنگین. · خطر اشتعال: اگر نشت کند، با هوا مخلوط و قابل انفجار است. · ملاحظات پروتکل منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT): از آنجا که رآکتور آب‌سنگین می‌تواند پلوتونیوم تولید کند، کشورهای استفاده‌کننده تحت نظارت شدید هستند. · مسائل زیستمحیطی: نشت آن به محیط زیست خطرناک است. ۶. کاربردهای دیگر · در طیف‌سنجی NMR به عنوان حلال. · در فیزیولوژی و مطالعات متابولیک. · به عنوان خنک‌کننده در برخی رآکتورها (البته کاربرد اصلی کندکنندگی است). ۷. وضعیت جهانی · کشورهای دارای رآکتور آب‌سنگین: کانادا (پیشرو)، هند، آرژانتین، چین، رومانی، پاکستان و... · ایران: رآکتور تحقیقاتی تهران (۵ مگاوات) از آب سنگین استفاده می‌کند. پروژه رآکتور آب‌سنگین اراک (IR-40) پس از برجام به گونه‌ای بازطراحی شد که کاربرد نظامی نداشته باشد و تحت نظارت IAEA است. نکته امنیتی و سیاسی استفاده از آب سنگین همواره با حساسیت‌های امنیتی همراه است، زیرا می‌تواند به تولید پلوتونیوم برای سلاح هسته‌ای کمک کند. بنابراین، کنترل صادرات و استفاده از آن تحت مقررات شدید بین‌المللی است. @maabareshgh

اعضای محترم کانال معبر عشق، این سخنرانی حضرت آقا را بدقت گوش،کنید وبرای تمام گروه های دیگر ارسال نمایید @maabareshgh